ايران بر سر دو راهى: يا تقابل و پيامدهاى آن يا استقبال از راهحلهاى ديپلماتيك
گفت و گوي «ايران ما» با ايراهيم يزدي دبيركل نهضت آزادى
5/3/1385
اظهارات محمد البرادعى مبنى بر اينكه جمهورى اسلامى ايران موافقت «اصولى» خود را با توقف غنىسازى اورانيوم در خاك خود، در چارچوب معاهدهاى با كشورهاى غربى اعلام كرده است، پرسشهاى بسيارى را برمىانگيزد. اگر مقامات ايران اظهارات البرادعى را تاييد كنند، آيا اين پرسش مطرح نخواهد شد كه پس چرا آنها بارها بر «بازگشتناپذير بودن روند غنىسازى» تاكيد كردهاند؟
آيا علت، خطرى جدىست كه مقامات جمهورى اسلامى احساس كردهاند و يا مسايلى ديگر در اين ميان نقش بازى مىكنند؟ در صورت صحت اين خبر، آيا ارتباطى ميان آن، با تلاشهاى دولت ايران براى مذاكره مستقيم با آمريكا وجود دارد؟ در همين خصوص بهنام باوندپور مصاحبهگر صداى آلمان با دكتر ابراهيم يزدى دبيركل نهضت آزادى، مصاحبهاى انجام داده است كه متن آن را در ذيل مي خوانيد.
دکتر یزدی، محمد البرداعی رییس آژانس بینالمللی انرژی اتمی گفته است که ایران اساس برای توقف چندین سالهی غنیسازی اورانیوم در خاک کشور، البته در چارچوب معاهدهای با کشورهای غربی آمادگی دارد. آیا چنین امری را شما، با توجه به تاکید همیشگی ایران بر غنیسازی اروانیوم بعنوان یک پرنسیپ، محتمل میدانید؟
ابراهیم یزدی: در واقع میبایستی ببینیم آیا خبر آقای البرداعی را مقامات مسئول در ایران تایید میکنند یا خیر. تا زمانیکه از طرف مقامات ایرانی چنین خبری تایید نشود، اظهارنظر پیرامون آن مشکل خواهد بود.
حالا سوال من این است، آیا آقای البرداعی بخصوص بعد از دیدارشان با خانم رایس ممکن است این خبر را غیرموثق مطرح کرده باشند؟ یعنی حتما منابع خاص خودشان را دارند.
ابراهیم یزدی: من صحت خبر آقای البرداعی را مورد سوال قرار نمیدهم، اما اینکه چه کسی به آقای البرداعی چنین خبری را داده است، آیا از جانب مقامات مسئول و تصمیمساز ایران بوده یا نه…
دکتر یزدی، با پوزش. حالا فرض بگیریم این خبر از طرف آقای البرداعی درست باشد، فقط فرض. آیا شما چنین مسئلهای را محتمل میدانید، با توجه به تاکید ایران بر غنیسازی اورانیوم؟
ابراهیم یزدی: اگر چنین خبری از جانب ایران تایید بشود، به نظر من یک پیشرفت اساسی است در راستای حل مشکل از طریق دیپلماسی. درست است که ایران بهموجب این خبر توقف چندین ساله را قبول کرده است که خود این چندین ساله حرف تازهای نیست، برای اینکه در یک نوبتی انگلستان پیشنهاد کرده بود که ایران برای دهسال توقف بکند، ولی بعضی از مقامات ایران گفته بودند دوسال. حالا این چند سال میتواند از دو تا دهسال باشد. و بعد هم اینکه نیاز به مذاکره دارد، برای اینکه روی جزییات پیشنهادات توافق بشود. ولی علىاصول اگر این خبر تایید بشود، به نظر من گام مثبتیست در راستای حل مشکلات از طریق دیپلماسی بجای تقابل و تهدید.
دکتر یزدی بازهم فرض را بر این بگیریم که این خبر درست باشد. به نظر شما دولت ایران با این معضل مواجه نمیشود که باید پاسخگوی افکار عمومی در داخل باشد؟
ابراهیم یزدی: البته ممکن است. اما این بستگی کامل دارد به اینکه در آن مذاکراتی که قرار است صورت بگیرد بر سر چه جزییاتی باهم به توافق برسند، طرفهای مذاکره چه کسانی باشند. این قراردادی که ایران گفته است ببندیم، این قرارداد را ایران با چه کسانی میخواهد ببندد، با آژانس است یا با کشورهای غربی؟ اینها مسایل و مشکلاتیست که وقتی روشن بشود، درواکنش آن در ایران قطعا موثر خواهد بود.
دکتر یزدی، از یکطرف روزنامه «واشنگتن پست» از تلاش مستمر ایران برای مذاکره مستقیم با آمریکا خبر داده، از طرف دیگر لحن آمریکا ملایمتر شده و این کشور مذاکره مستقیم با ایران را به توقف غنیسازی اورانیوم مشروط کرده و همینطور آقای نهاوندیان، معاون اقتصادی شورای امنیت ملی ایران به این پرسش خبرگزاری «ایسنا» که آیا دارای اختیاراتی برای مذاکره با آمریکا بوده یا نه، پاسخ منفی نداده و فقط گفته است که در حال حاضر نمیتواند در اینباره اظهارنظری بکند. آیا مجموع این خبرها به نظر شما در کنار هم نشاندهندهی صحت خبر تلاش ایران برای مذاکره مستقیم باآمریکا نیست؟
ابراهیم یزدی: شواهد و قرائن در گذشته هم حکایت از این میکرد که اگر جریان راست حکومت را در دست بگیرد و ریاست جمهوری را هم ببرند، احتمال اینکه اینها با آمریکاییها به مذاکره بنشینند بسیار بالا خواهد بود. نفس اینکه آقای احمدینژاد به رییس جمهور آمریکا نامه نوشته است، صرفنظر از محتوایش، خود آن نشاندهندهی این است که ایران آمادگی دارد برای اینکه با آمریکاییها مذاکره بکند، شواهدی هم وجود داشته است که مذاکراتی در جریان هست.
با توجه به شرطی که آمریکا برای مذاکره گذاشته و اگر بنا را بر این فرض بگذاریم که ایران هم خواستار مذاکره مستقیم با آمریکا هست، آیا فکر میکنید ایران، با توجه به اظهارات اخیر آقای البرداعی، واقعا تصمیم بر توقف غنیسازی اورانیوم نگرفته؟
ابراهیم یزدی: این درخواست توقف غنیسازی اورانیوم منحصر به آمریکا نیست. ایران اگر هم بپذیرد و پذیرفته باشد، به این دلیل است که یک اجماع جهانی وجود دارد. یعنی هم ۵ کشور عضو دائم شورای امنیت و هم آلمان، یعنی ۵+۱، اتحادیه اروپا همه در این مسئله اجماع نظر دارند که ایران باید متوقف بکند. اینکه آمریکا یک چنین پیششرطی برای مذاکره با ایران گذاشته باشد، به نظر من این نیست که ایران شرط آمریکا را بپذیرد، بلکه این پیششرط این است که ایران نظر آژانس بینالمللی بپذیرد و سپس مذاکره بکنند. به نظر من اگر شده باشد، خوب است و ما تایید میکنیم.
پس اگر بازهم از این فرض حرکت کنیم که ایران تصمیم به توقف غنیسازی اورانیوم گرفته، فقط در حد فرض فعلا، البته در قبال عقد یک قرارداد با کشورهای غربی، آیا این مسئله فقط نشانگر خطریست که ایران احساس میکند و یا به نظر شما فاکتور دیگری هم در این میان عمل میکند؟
ابراهیم یزدی: بالاخره ایران الان آرام آرام رفته بهجایی که نه با آمریکا، بلکه با جامعه جهانی طرف شده و از طرفی پیشنهاداتی را که سه کشور اروپایی دادهاند راه را باز میکند. اینکه میگویم قرارداد، چون جزییات را نداریم، نمیتوانیم اظهار نظری کنیم. ولی در متن پیشنهادی اتحادیه اروپا بود و هست که یک کنسرسیومی تشکیل بشود برای فعالیتهای هستهای ایران که ایران هم در آن سهیم باشد. بنابراین اینها همه امکانپذیر است و قابل توجیه هم هست، در راستای منافع ملیست و ایران هم راهحلی غیر از این ندارد. یا میبایستی تقابل و پیامدهایش را بپذیرد، یا با فرزانگی سیاسی از راهحلهای دیپلماتیک استقبال بکند.
