2090
7/11/1387
به ياد يك مبارز نستوه
چهل روز از درگذشت حاج محمد مدير شانهچي (28 آذر 87) مي گذرد. در اين مدت، برخي از فعالان سياسي و اجتماعي تلاش كردهاند كه با درج مقالات يا سخنراني در مراسم يادبود وي ضمن تجليل از خدمات و پايداريش به ذکر خاطراتي از او بپردازند.
نهضت آزادي ايران نيز، همانند ديگر اعضاي جامعه بزرگ مبارزان ملي و اسلامي، بر اين باور است که شناساندن چهرههاي کمتر شناخته شده اين جريان به همراه بازشناسي بزرگان و بنيانگذاران تفکر ملي ـ اسلامي مانند بازرگان، طالقاني و سحابي مهمترين عامل هويت بخشي و از بهترين مواد آموزشي براي جواناني است که امروزه پاي در عرصه فعاليتهاي سياسي و اجتماعي ميگذارند.
مرحوم شانهچي از مصاديق “الذين يجاهدون في سبيل الله باموالهم و انفسهم…” بود.
در سالهاي نخستين پس از کودتاي ننگين 28 مرداد 32 ـ عليه دولت ملي دکتر مصدق، مرحوم شانهچي ـ که از فعالان اجتماعي و سياسي شهر مشهد بود، و جمعي ديگر از اعضاي نهضت مقاومت ملي در مشهد، مانند استاد محمد تقي شريعتي، پرچم ايستادگي در مقابل رژيم کودتا را استوار نگه داشتند.
چندي پس از آن، شانهچي به تهران آمد و افزون بر فعاليتهايش به نفع نهضت مقاومت ملي در بازار، منزلش را پناهگاه فعالان سياسي مورد مراقبت رژيم پهلوي قرار داد. بسياري از روحانيان و فعالان سياسي پيش از انقلاب، ازجمله آيت الله خامنهاي، خاطرات بسياري از حمايتهاي بي دريغ و کمکهاي خالصانه حاج محمد شانهچي و خطراتي که بخاطر اينکار بر جان خريده بود به ياد دارند.
اعضاي قديم نهضت آزادي ايران به همکاري و همراهي زندهياد شانهچي با نهضت آزادي ايران در سالهاي اوليه پس از تاسيس آن ،اشاره ميکنند و بسياري از مبارزان با سابقه بر پاکبازي اين مبارز پير، که چهار فرزندش را نيز در راه آرمانخواهي از دست داد، تأكيد ميكنند.
در سالهاي پيش از انقلاب، حجم فعاليت گسترده محمد شانهچي ساواک را ناگزير به بازداشت و زنداني كردن وي کرد تا در آستانه انقلاب، همراه با جمعي ديگر از زندانيان، آزاد شود. شگفتا که اين مرد استوار بلافاصله پس از آزادي بار ديگر خانهاش را به مرکز تجمع و ديدار مردم با زندانيان آزاد شده تبديل كرده بود.
در روزهاي سخت و پر تنش انقلاب، شانهچي با مديريت دفتر آيت الله طالقاني همکاري داشت، مسووليتي که با وجود گستردگي به خوبي از عهده آن برآمد.
افسوس که تنگ نظريهاي برخي افراد و گروهها در نخستين سالهاي پس از پيروزي انقلاب حاج محمد شانهچي را ناگزير از هجرت از وطن كرد و نوانقلابيان از بيم تبديل مجدد خانه وي به مرکز فعاليتهاي سياسي منتقدان اين بار خانه وي را مصادره كردند.
شانهچي ـ که سالها در بازارهاي تهران و مشهد فعاليت داشته و درآمدهاي حاصل از آن را عمدتاً در راه مبارزه با استبداد هزينه کرده يا در امور خيريه، مانند تاسيس مدرسه شانهچي صرف كرده بود ـ در دوران زندگي در غربت در تنگناي شديد مالي قرار داشت اما عزت نفس و اعتقاد راسخ اين مبارز پير ملي – مذهبي به ارزش ها و اصول اسلامي بسيار بيش از آن بود که با بهره گيري از منابع مالي گروههاي مخالف منافع ملي ايران يا کمکهاي مالي مشکوک دولتها و موسسات بيگانه به آسودگي زندگي گند.
در آن دوران، شانهچي با وجود كهولتش با خريد لباسهاي دست دوم از آلمان و فروش آتها در فرانسه امرار معاش ميکرد. اگر چه اين کار براي او رنج آور بود، اتاق کوچکش در بخش فقيرنشين پاريس همچنان مأواي فعالان سياسي ملي و مذهبي بود. حاج محمد شانهچي هر بار که مسافري از جمع فعالان نهضت آزادي يا گروههاي ديگر ملي مذهبي به اروپا ميرفت مشتاقانه رنج سفر را به خود هموار ميکرد تا با پرسش از آن مسافر درباره وضعيت ايران تسکين يابد.
در دوران پس از دوم خرداد 76، برخي از مسوولان تصميم گرفتند كه در آستانه مراسم تحليف آقاي خاتمي آرزوي ديرين شانهچي را درباره اقامت در ايران در سالهاي پاياني عمرش برآورده سازند .
يکي از اعضاي شوراي مرکزي نهضت آزادي ايران، که در بازگشت شانهچي به ايران همسفرش بود تعريف ميکند که چگونه وي زماني که پس از فرود هواپيما نامش را درداخل هواپيما بردند مشتاقانه برخاست و به سوي در هواپيما دويد، به گونهاي که حتي وسايل و چمدانهايش را به جا گذاشت.
اما، متاسفانه، آن مسافرت تنها اقامتي دو روزه در زندان توحيد (بازداشتگاه کميته مشترک ضدخرابكاري در رژيم شاه) و لحظه اي ديدار ميدان فردوسي از زير چشم بند براي شانهچي به يادگار گذاشت و ماموران امنيتي پس از آن دو روز وي را به فرانسه بازگرداندند.
بيم از محروميت از ديدار مجدد ايران باعث شد كه شانهچي در بازگشت به فرانسه بيمار شود و مدت زيادي را در بدترين شرايط در بيمارستان بگذراند تا سرانجام، در پي مذاکرات و رايزنيهايي امکان بازگشت مبارز نستوه به ايران فراهم شد و شانهچي توانست سالهاي پاياني عمرش را در ايران بگذراند. در اين سالها نيز وي همدوش و همسو با جامعه روشنفکري ملي و ديني در ايران به فعاليت ميپرداخت و در جلسات متعدد اين طيف در تهران و مشهد شرکت ميجست.
آخرين امضاي سياسي که از حاج محمد مدير شانهچي به يادگار مانده است امضاي بيانيه اعتراض به جلوگيري از نماز عيد قربان انجمن اسلامي مهندسين است (24 آذر 87). خدا او را قرين رحمت و آمرزش بيدريغ قرار دهد.
نهضت آزادي ايران
