جنگ ايران و عراق
سخنان دکتر يدالله سحابي در مجلس شوراي اسلامي
بسمهتعالي
مقدمه
در تاريخ 5 خرداد ماه 62 جناب آقاي دکتر يدالله سحابي، نماينده مردم تهران در مجلس شوراي اسلامي طي نطق قبل از دستور خود مطالبي را درباره جنگ و ضرورت اطلاع ملت و نمايندگان مجلس از نحوه پيشرفت آن و همچنين درخواستهاي مکرر جمعي از نمايندگان مجلس جهت تشکيل جلسه غيرعلني ابراز داشتند.
در اين مجموعه متن کامل سخنان ايشان و نامههاي نمايندگان مجلس همراه با توضيحاتي جهت اطلاع عموم منتشر ميگردد. اميد که مفيد افتد.
روابط عمومي
نهضت آزادي ايران
خرداد 62
متن نطق قبل از دستور آقاي دکتر يدالله سحابي
در مجلس شوراي اسلامي
بسم الله الرحمن الرحيم
علي الله توکلنا ربنا افتح بيننا و بين قومنا بالحق و انت خيرالفاتحين
با سلام و صلوات بر سيد کائنات و خاتم پيغمبران و همه انبياء و اولياء و خصوصاً مولي حجتابن الحسن العسگري (عج)، رحمت و مغفرت پروردگار به روان پاک شهيدان راه اسلام و وطن که در دفاع از دين و حريم مملکت عاشقانه خون پاک خويش را نثار نمودند و دعا براي رزمندگان سلحشور که به رهبري فائقه رهبر انقلاب در مقابل تعدي صدام بدفرجام (که نمونه جنايات مستمر او بمباران و کشتار مردم بيگناه بانه هنگام ديروز است) و تحريکات شيطاني شرق و غرب و دشمنان و بدخواهان مقاومتها نموده و عزت و شرف بيسابقهاي را در تاريخ ملت ما پديد آوردهاند. جامعه فعلي ما که در انتظار حکومت عدل الهي و در آرزوي تحکيم مباني جمهوري اسلامي و در اشتياق زندگي با استقلال و آزادي و برادري است، در اين ايام روزگار سخت و پرحادثهاي را طي ميکند و با مشکلات فراوان درگير است که به ناچار بايد در رفع آنها کوشيد تا از مهلکه آنها خلاصي يافت. غلبه بر اين مشکلات نيز جز با همت و اخلاص و تفاهم و گذشت و تبادل علم و فکر، آن هم با ياد و استعانت از خداوند امکانپذير نميباشد. مسائل موجود در زندگي ما بسيار است. اما در ميان آنها يکي از همه بالاتر و پراثرتر و حتي مانع و حاجبي براي انجام هر اصلاح ديگر ميباشد و آن مساله جنگ است که امروز ميخواهم چند کلمه راجع به آن در مجلس محترم عرض کنم:
جنگ فعلي با عراق همانطور که از بيانات بنيانگذار جمهوري اسلامي ايران هم شنيدهايم نه فقط مهمترين مساله فعلي مملکت ما است، بلکه مهمترين رويداد تاريخ چندهزار ساله کشورمان چه از نظر ارزشهاي اعلاي شهادت و ايثار و فداکاري و افتخار و پيروزي و چه از لحاظ کميت و کيفيت صدمات و خسارات و تلفات که بر نسل شهيدپرورحاضر ايران و نسلهاي آينده وارد شده است نيز ميباشد. اينجانب ضمن تعظيم خدمات والاي رزمندگان جان برکف و ايثارگران بينام و نشان هموطن چون از سياستهاي دفاعي و نحوه عمل شوراي عالي دفاع اطلاع ندارم و يا اطلاع کافي ندارم، نميخواهم بيان و يا اظهارنظري نسبت به شوراي مزبور و متصديان دفاع کشور داشته باشم. ولي نسبت به مجلس که حق رسيدگي در کليه امور کشور را دارد و با توجه به وظيفه ديني و مسئوليت قانوني که به مانند شما در برابر قانون اساسي و ملت عزيز ايران و موکلين خود دارم عرايض فشردهاي را که ناگزير از اختصار آن هستم، به استحضار ميرسانم. در مجلس در جريان جنگ و در هر موقع متقتضي غالب نمايندگان آثار جنگ و آسيبهاي حاصل از آن را منعکس نمودهاند و اين آقايان همواره جنايات صداميان و همکاران شرق و غرب بدکار آنها و خرابيهاي حاصله و تلفات جانگداز و همدردي با مصدومين و عزاداران و كمكهاي بيريا و ايثارگريهاي بيسابقه مردم را براي ثبت درتاريخ و جلب توجه اذهان بازگو کردهاند ولي در مجلس شوراي اسلامي از جنبههاي اجرايي جنگ از قبيل جنبه انساني، جنبه فني و خصوصاً جنبههاي سياسي که اصولاً جزءلاينفک عمليات نظامي است تا حدي که بتوان در جلسات علني و يا در جلسات غيرعلني مطرح نمود جز در اوايل جنگ گفتگويي به عمل نيامده است و مسئولان و فرماندهان هم از اين مقولات تا همان حد که وظيفه آنان اقتضا دارد و قابل طرح در مجلس باشد، گزارشي ندادهاند و نظر مشورتي نمايندگان مطلع و ذينظر را جويا نگرديدهاند. وقتي خداي متعال پيغمبر گرامي و برگزيدهاش را با آنکه به نص قرآن «نذيرمبين» و متصف به «خلق عظيم» است و اطاعت از او را تالي تلو اطاعت از خودش قرار داده و واجب شمرده است و معذلک به مصداق دستور «وشاورهم في الامر» او را موظف و مقيد به مشورت با اهل نظر و مجريان هر امر کرده است؛ پس چگونه ممکن است که تصميم گيرندگان راجع به جنگ خود را مصون از خطا و اشتباه دانسته و با تصوراتي مشورت با صاحبنظران بيغرض را غيرضرور بدانند و از همين جا نگراني مؤمنان و علاقمندان به دين و وطن و جمهوري را نسبت به حسن ختام جنگ برانگيزند. اينجانب خود متذکر و معترفم و در عرايضي که نمودهام چند بار تکرار کردهام که تمام مسائل مربوط به جنگ و مخصوصاً موضوعهاي فني و تاکتيکي و استراتژيکي آن که بايد محرمانه و محفوظ باشد، نبايد در جلسات علني به بحث گذاشته شود و در جلسات غيرعلني هم با رعايت احتياطهاي لازم فقط در مسائل محوري و کلي دفاع و جنگ بايد به گفتگو پرداخت. ولي نمايندگان ملت که شرعاً و قانوناً ناظر و مشاور در امور اجرايي مملکت هستند نبايد از همان مسائل محوري و کلي هم بياطلاع بمانند و کمک فکري هم نکنند و به نظر من اگر آن طور که بايد در اين موضع عمل ميشد به برکت تضميني که خداوند علّام در مشورتهاي بجا و خيرخواهانه قرار داده است و به برکت خون شهيدان راه حق و ايثارگريها و فداکاريهاي مردم حقپرست ثمرهاي سريعتر و باشکوهتر از اين جنگ تحميلي عايد ما ميگرديد. بنابر همين سابقه و سائقه بود که در شهريور ماه گذشته يعني در حدود نه ماه قبل، بيش از ده نفر از آقايان نمايندگان و از جمله اينجانب از مقام محترم رياست مجلس شوراي اسلامي بر طبق اصل 69 قانون اساسي تشکيل يک جلسه غيرعلني را نمودند، به اين منظور که نمايندگان محترم در يک محيط محفوظ و آزاد و به دور از سوء تعبير و سوءتفاهم و به دور از سوءاستفادههاي تبليغاتي و اطلاعاتي دشمنان، اطلاعات و نظريات مسئولان خدمتگزار را نسبت به واقعيات و امکانات و ضروريات جنگ تا آن اندازه که قابل ذکر در جلسه باشد، بشنوند و سپس با وجدان آرام و پاک و با احساس مسئوليت الهي و ملي که دارند آنچه به نظرشان ميرسد ارائه پيشنهاد براي احتراز از نابساماني و حصول پيروزي قطعي و سريعتر بنمايند. اما متأسفانه ترتيب اثري به اين درخواست داده نشد.
چندي بعد هم شنيدم که جمع ديگري از نمايندگان چنين تقاضا را جداگانه نيز نمودهاند. چون در تاريخ چهار ارديبهشت ماه گذشته يادآوري کتبي مجددي با امضا دوازده نفر تقديم مقام رياست گرديد که باز برخلاف انتظار و به دور از اصول پارلماني مورد توجه قرار نگرفت و حتي يک جواب شفاهي ساده و يا توضيح حضوري به آن داده نشد، از اين جهت اينجانب که يکي از يادآوران و امضاکنندگان آن نامه بودم ناچار شدم که از باب تکميل وظيفه و اتمام حجت مبادرت به اين عرايض مختصر در مجلس محترم نمايم. اميد است که رحمت و هدايت خداي منان و دعاي خير صاحبدلان راهگشاي پيروزي و رستگاري ملت عزيزمان باشد.
والسلام عليکم و رحمه الله و برکاته
توضيح نهضت آزادي پيرامون نطق قبل از دستور آقاي دکتر يدالله سحابي
هموطنان عزيز:
قريب سيوپنج ماه از جنگ خانمانبرانداز تحميلي عراق عليه ايران ميگذرد، جنگي که حيات سياسي، اقتصادي، فرهنگي، اجتماعي، نظامي و مالي ميهن ما را شديداً تحت تأثير خود قرار داده است و اثرات آن چنان عميق است که ساليان دراز باقي خواهد ماند.
در اين جنگ که طي قرنهاي گذشته از جهات عديده و ابعاد گوناگون بيسابقه بوده است ملت، ما فداکاريها و ايثار و ازخودگذشتگيهاي بينظيري را نشان داد و همين امر يکي از موجبات عمده و اصلي پيروزيهاي مرحلهاي ايران و فتح خرمشهر و اخراج سربازان ارتش متجاوز بعث عراق از سرزمينهاي اشغالي گرديد.
نهضت آزادي ايران، بارها نظرات خود را در مورد جنگ و شرايط خاتمه آن ابزار و اعلام داشته است.
در قطعنامه چهارمين کنگره نهضت آزادي ايران (کنگره شهيد چمران ـ آبان 1360)، در بند چهارم تحت عنوان «جنگ و رزمندگان و شهدا» آمده است:
«نهضت آزادي ايران جنگ تجاوزکارانه عراق عليه ايران را محکوم کرده و آن را بخشي از تحريکات و توطئههاي ابرقدرتها، بخصوص امپرياليسم آمريکا و صهيونيسم عليه جمهوري اسلامي ايران ميداند و دفاع کامل از استقلال و تماميت ارضي کشور و تجهيز و تمرکز تلاشها و نيروهاي ملي را براي پيروزي در جنگ تا اخراج متجاوزين واجب و ضروري ميداند.
نهضت آزادي ايران با تجليل فراوان از نيروهاي نظامي و سپاه پاسداران و بسيج و نيروهاي نامنظم داوطلب و عشايري و با درود بسيار به شهداي حماسهآفرين کربلاي جنوب و غرب، پيروزي نهايي سپاه اسلام و شکست و نابودي دشمن متجاوز را از درگاه حضرت احديت مسئلت مينمايد.
نهضت آزادي ايران به مردم قهرمان شهرها و روستاهاي مناطق جنگي خصوصاً دزفول و آبادان و اهواز و خرمشهر که عليرغم بمبارانهاي ناجوانمردانه دشمن، دليرانه مقاومت ميکنند و مايه غرور و افتخار اسلام و ايران شدهاند، درود و سلام ميفرستد و از مردم فداکار پشت جبهه، در شهرها و روستاها که با کمکهاي ايثارگرانه خود موجبات تقويت جبهه جنگ و ادامه مقاومت رزمندگان اسلام را ميسر ساختهاند، سپاسگزاري مينمايد. بر دولت جمهوري اسلامي است که خدمات صادقانه و راستين همه اقشار ملت را به دور از هر گونه تعصب گروهي پذيرا باشد.
نهضت آزادي ايران ضمن ابراز همدردي همه جانبه با آوارگان جنگ، رسيدگي هرچه بيشتر دولت و مقامات مسئول را به وضع اين هموطنان عزيز خواستار است و از برادران و خواهران ايماني در سراسر کشور درخواست ميکند از اين هموطنان با آغوش باز استقبال کنند و در غم و ناراحتي آنان شرکت جويند.
نهضت آزادي ايران معتقد است که:
1ـ براي پيروزي در جنگ دولت ايران ميبايستي به موازات فعاليتهاي نظامي عليه ارتش تجاوزگر عراق، فعاليتهاي شايسته مناسبي را در سطح جهاني در بخشهاي سياسي، ديپلماسي و تبليغاتي آغاز نمايد.
2ـ دولت ايران تنها وقتي بايد آتشبس را بپذيرد که با عقبنشيني و خروج فوري و بلاقيد و شرط تمامي نيروهاي دشمن از خاک ايران همراه باشد.
3ـ پس از اجراي آتشبس و تخليه کامل مناطق اشغالي هيئتي براي مذاکرات جهت تعيين تکليف غرامت خسارات وارده و اختلافات دو کشور معين گردد.»
در قطعنامه پنجمين کنگره نهضت آزادي ايران مورخ اسفندماه 61 نيز تحت عنوان «در قبال جنگ» مواضع نهضت آزادي به شرح زير بيان شده است:
«به موجب آيه کريمه «و عسي ان تکرهوا شيئا و هو خير لکم و عسي ان تحبوا شيئا و هو شر لکم»،(1) نهضت آزادي ايران، ضربه اوليه ناجوانمردانه ارتش عراق را مصداق «عدو شود سبب خير اگر خدا خواهد» تلقي نموده، همواره از خونسردي، توکل و تصميم مسئولين و از شهامت ارتشيان و شجاعتهاي پاسداران و نيروهاي مردمي (بسيج) تجليل کرده پايداري و پيروزي رزمندگان را که برجستهترين افتخار و اميد تاريخ ايران ميباشند آرزو نموده است. در عين حال مکرراً پيشنهاد کرده که براي پيروزي در جنگ دولت به موازات اجراي عمليات نظامي عليه ارتش تجاوزگر عراق فعاليتهاي شايسته مناسبي را در سطح جهاني در بخشهاي سياسي، ديپلماسي و تبليغاتي آغاز نمايد. به نظر نهضت آزادي، بعد از فتح خرمشهر که موفقيت ممتازي در جهت نظامي، سياسي و اسلامي براي ايران پيدا شده و خصم خود را ناچار ديده بود راه توبه و تسليم پيش گيرد و همسايگان حاضر شده بودند تضمينهايي بدهند، دولت ميتوانست به مصداق آيه کريمه «وان جنحوا للسلم فاجنح لها و توکل علي الله انه هو السميع العليم»(2) از فرصتهاي مناسبي که براي اتخاذ و اعمال خطمشيهاي موثر جهت ختم موفقيتآميز جنگ فراهم شده بود استفاده کرده و مطابق مصالح و منافع ملت ايران اقدام نمايد.
اما به دليل ارزيابيهاي غيرواقعبينانه و رويدادهاي بعدي به طور مناسب از آن شرايط و فرصتها استفاده نشده است.
متأسفانه به مردم خيرانديش هم امکان ابراز نظر داده نشده و حتي با تقاضاي مکرر بعضي از نمايندگان مجلس (حدود 50 نفر) براي تشکيل جلسهاي غيرعلني و خصوصي به منظور کسب اطلاع و اظهارنظر درباره مسائل و شرايط جنگ تا اين تاريخ موافقت نگرديده است. اينک نيز با نگراني از اينکه عاقبتالامر در وضعي مشابه با آزاد کردن آخر وقت گروگانها که موجب از دست دادن شرايط مساعد و امضاي عجولانه قرارداد زيانبار با آمريکا (بيانيه الجزاير) شد، قرار نگيريم و انقلاب اسلامي ايران با آن همه شهيد و ضايعات دست خالي از معرکه برنگردد، نهضت آزادي عقيده دارد با توجه به اينکه خداوند حکيم رحيم براي بندگانش پس از پيروزي و خاموشي فتنه، خواهان سلامت و صلح و امنيت و محيط سازندگي و برکت است چنانچه هنوز هم شرايط مساعد و به سود ايران باشد اقدام عاجل و شرافتمندانه و حقطلبانهاي براي سرفراز بيرون آمدن از اين ابتلاي الهي صورت گيرد.»
علاوه بر اينها، نهضت آزادي، بهعنوان يک جمعيت سياسي – اسلامي، که متعهد به حفظ و دفاع از مصالح و منافع ملت ايران ميباشد در هر فرصت مناسبي، نظرات خود را در اين امر حياتي اعلام داشته است. مضافاً اينکه برخي از مسئولان نهضت در ديدارهاي مکرر با مقامات مسئول مملکت نظرات و پيشنهادات خود را در مورد جنگ، در محورهاي سياسي – ديپلماسي، تبليغاتي و نظامي و بر اساس مصالح و منافع ملت ايران ارائه و توصيه نمودهاند.
نهضت آزادي، هم چنين معتقد است که در موضوعي با چنين ابعاد گستردهاي، مردم و نمايندگان ملت در مجلس شوراي اسلامي قطعاً ميبايستي دائم در جريان واقعي پيشرفتها و رويدادها و فعل و انفعالات مختلف مربوطه قرار داشته باشند.
مجلس شوراي اسلامي که عصاره فضيلت ملت نام گرفته و «مظهر عدل علي(ع)» خوانده شده است، ميبايستي در اين امر حياتي بيش از تمامي امور ديگر ناظر و حاضر بوده و تفحص نمايد.
اصل هفتاد و ششم قانون اساسي مقرر ميدارد:
«مجلس شوراي ملي حق تحقيق و تفحص در تمام امور کشور را دارد».
در اوايل شروع جنگ، مجلس با علاقه و جديت موضوع جنگ را پيگيري ميکرد و مرتباً مسئولان نظامي و غيرنظامي در مجلس حاضر ميشدند و گزارشات و توضيحات خود را، تا آنجا که امنيت عمليات و برنامهها اجازه ميداد، در جلسات غيرعلني به اطلاع نمايندگان ملت ميرسانيدند و نمايندگان نيز متقابلاً نظرات خود را مطرح ميساختند.
متأسفانه از تابستان سال 60 به بعد اين رويه به کلي متروک گرديد و نمايندگان مجلس شوراي اسلامي، جز تعداد بسيار معدودي از نمايندگان که بنا به ملاحظاتي در جريان مسائل جنگ هستند، بقيه يا به کلي بيخبر و بياطلاع هستند يا اطلاعات آنان از حدود اخبار مطبوعات و راديوهاي داخلي و يا خارجي تجاوز نميکند.
از آنجا که چنين رويهاي به نفع مملکت و مسئولان امور و در شأن مجلس شوراي اسلامي نميباشد، و از آنجا که مسئله جنگ از عمدهترين مسائل و درگيريهاي کشورمان ميباشد و آينده کشور با سرنوشت اين جنگ پيوند خورده است و از آنجا که اصل هشتاد و چهارم قانون اساسي مقرر ميدارد که:
«هر نماينده در برابر تمام ملت مسئول است و حق دارد در همه مسائل داخلي و خارجي کشور اظهارنظر نمايد.»
و هر يک از نمايندگان مجلس بر طبق اصل شصت و هفتم، به شرح زير سوگند ياد کرده و قسمنامه را امضا کردهاند.
بسمه الله الرحمن الرحيم
«من در برابر قرآن مجيد، به خداي قادر متعال سوگند ياد ميکنم و با تکيه بر شرف انساني خويش تعهد مينمايم که پاسدار حريم اسلام و نگاهبان دستاوردهاي انقلاب اسلامي ملت ايران و مباني جمهوري اسلامي باشم، وديعهاي را که ملت به ما سپرده بهعنوان اميني عادل پاسداري کنم و در انجام وظايف وکالت، امانت و تقوي را رعايت نمايم و همواره به استقلال و اعتلاي کشور و حفظ حقوق ملت و خدمت به مردم پايبند باشم از قانون اساسي دفاع کنم و در گفتهها و نوشتهها و اظهارنظرها، استقلال کشور و آزادي مردم و تأمين مصالح آنها را مد نظر داشته باشم.»
در تاريخ 10/6/61 تعداد 11 نفر از نمايندگان مردم در مجلس شوراي اسلامي طي نامهاي درخواست تشکيل جلسه غيرعلني براي بحث درباره جنگ را نمودند.
متن اين نامه به شرح زير است:
بسمهتعالي
رياست محترم مجلس شوراي اسلامي
با توجه به جريان اخير جنگ تحميلي عراق و لزوم همفکري و همکاري مجلس شوراي اسلامي در اين امر حياتي پيشنهاد ميشود يک جلسه غيرعلني، قبل از تعطيل تابستاني مجلس، تشکيل شود و نمايندگان دولت و شوراي عالي دفاع نيز حضور داشته باشند.
به اين درخواست قانوني و موجه ترتيب اثري ندادند.
پس از پايان تعطيلات تابستاني در حدود بهمن ماه 1361، از قرار معلوم بيش از سي نفر از نمايندگان محترم مجلس شوراي اسلامي، که احساس نگراني از سرنوشت جنگ را مينمودند، طي نامهاي تشکيل جلسه غيرعلني براي بحث درباره جنگ را درخواست نمودند. اما باز چنين جلسهاي تشکيل نشد.
از آنجا که رويه رياست مجلس شوراي اسلامي در اين امر به نفع ملت و مملکت تشخيص داده نشد، در تاريخ 23/12/61 پنج نفر از نمايندگان مردم در مجلس شوراي اسلامي طي نامهاي به رياست محترم مجلس، رعايت قانون اساسي و قبول درخواست قانوني نمايندگان را توصيه کردند.
متن اين نامه به شرح زير است:
شماره:1788
تاريخ:23/12/62
بسمهتعالي
جناب آقاي هاشمي رفسنجاني
رياست محترم مجلس شوراي اسلامي
به طوري که مسبوق هستيد در تاريخ 11/6/61 جمعي از نمايندگان مجلس، از جمله امضاکنندگان زير کتباً درخواست تشکيل جلسه غيرعلني مجلس براي استماع گزارش مربوط به وضعيت سياسي – نظامي جنگ با عراق و بررسي مسائل آن را تقديم نموديم. متأسفانه به اين درخواست قانوني و منطقي نمايندگان، برخلاف مقررات ترتيب اثر داده نشد.
اخيراً هم مسموع شد که تعداد قابل ملاحظهاي از نمايندگان محترم مجلس درخواست مشابهي را نمودهاند که معالاسف ترتيب اثري به آن داده نشده است.
با توجه به انتشار اخبار ضد و نقيض درباره جنگ و اظهارنظرهاي متناقضي که توسط مسئولان طراز اول امور مملکت در اين مورد شده است و با توجه به اهميت فوقالعادهاي که مسئله جنگ در سرنوشت کشور دارد، ما احساس نگراني نمايندگان مجلس را امري طبيعي و اقدام آنان را لازم دانسته و معتقديم که مصالح و منافع فعلي و آتي مملکت ايجاب ميکند که به درخواست نمايندگان در مورد تشکيل جلسه غيرعلني تمکين شود و مسئله جنگ بطور مقتضي در چنين جلسهاي مطرح گردد تا نمايندگان مجلس بتوانند اولاً در جريان اين مسئله حياتي و تاريخي و سرنوشتساز مملکت گذارده شوند و ثانياً نظرات خود را پيرامون آن ابراز دارند. ما بحکم وظيفه قانوني خود و برحسب تعهدي که در پيشگاه خدا و ملت سپردهايم جنابعالي را به قبول و اجراي درخواست قانوني نمايندگان مصراً توصيه مينماييم.
با تشکر و السلام
تهران ـ 23 اسفند 61
دکتر يدالله سحابي
مهندس مهدي بازرگان
احمد صدرحاج سيد جوادي
دکتر ابراهيم يزدي
مهندس هاشم صباغيان
اما متأسفانه باز هم هيچگونه اقدام مشهودي نسبت به درخواستها صورت نگرفت و جوابي هم داده نشد.
لذا به دليل اهميت مسئله، مجدداً در تاريخ چهاردهم ارديبهشت ماه 62، دوازده نفر از نمايندگان مجلس شوراي اسلامي طي نامهاي درخواست تشکيل جلسه غيرعلني را تجديد نمودند.
متن اين نامه به شرح زير است:
بسمهتعالي
تاريخ:4/2/1362
رياست محترم مجلس شوراي اسلامي
از آنجا که نمايندگان مجلس شوراي اسلامي بايد در جريان جزئيات امور کشور باشند و از آنجا که مسئله جنگ مهمترين مسئله بوده و هرگونه تصميمگيري درباره آن در سرنوشت کشور و جمهوري اسلامي تأثير دارد با توجه به اينکه از حدود هشت ماه قبل توسط اينجانبان و عدهاي ديگر از نمايندگان مجلس شوراي اسلامي درخواست جلسه غيرعلني شده ولي متأسفانه تا کنون ترتيب اثري داده نشده است ما امضاکنندگان زير مصراً درخواست داريم که هرچه زودتر نسبت به تشکيل جلسه رسمي غيرعلني مجلس شوراي اسلامي اقدام فرماييد تا مسئولان مربوط در مجلس حضور يافته و نمايندگان ملت را در جريان مسائل مربوط به جنگ قرار دهند.
متأسفانه به هيچ يک از اين درخواستها و نامهها ترتيب اثري داده نشد، حتي از يک جواب کتبي يا شفاهي هم دريغ نمودند.
با توجه به رويدادهاي مختلف در مسئله جنگ و تشديد نگرانيها، و از باب اتمام حجت و انجام تکليف ملي و اسلامي جناب آقاي دکتر يدالله سحابي نماينده مردم تهران در مجلس شوراي اسلامي در تاريخ 5 خرداد 62 نطق قبل از دستور خود را به اين مسئله حياتي مملکت اختصاص دادند و ضمن شرح اهميت مسئله جنگ و ضرورت اطلاع ملت و مجلس از مسائل مربوطه، درخواستهاي مکرري را که براي تشکيل جلسه غيرعلني مجلس و بحث درباره جنگ شده و ترتيب اثر داده نشده بود به اطلاع نمايندگان مجلس و ملت ايران رسانيدند.
پس از بيانات آقاي دکتر سحابي، رياست مجلس در رابطه با سخنان ايشان گفتند:
«مطلبي که آقاي دکتر مطرح کردند، مشکلي است كه تقاضاي جلسه سري کردهاند اما در آئيننامه ما چنين چيزي نيست که نمايندگان بتوانند خودشان چيزي را در دستور بگذارند و بگويند اين جلسه سري است. مطالبي که در دستور هست، ده نماينده ميتوانند تقاضا بکنند که در جلسه سري باشد. اما اينکه هر نمايندهاي يا ده نماينده يا بيشتر خودشان يک مطلبي را مطرح کنند و بگويند اين در جلسه سري باشد آئيننامه چنين اجازهاي را نداده لااقل ساکت است. ما در هيئت رئيسه مطرح کرديم، ديديم راهي براي اين مسئله نداريم. آقايان ميتوانند پيشنهادي بدهند که در آئيننامه اصلاحي بشود که اگر لازم ميدانند اين باب باز بشود.
يکي از نمايندگان – آقاي هاشمي قبلاً بوده.
رئيس – آن بحث ديگري است. اينکه ايشان فرمودند درست هم هست، دو مرتبه از ما تقاضا شد که جلسه سري تشکيل بدهيم براي بررسي مسئله جنگ. در آئيننامه چنين چيزي را تنظم نکردهاند. حالا آقايان پيشنهاد بدهند آئيننامه را اصلاح کنيم که بتوانيم از اين به بعد اگر اينطور موردي پيش ميآيد يک مورد روشني داشته باشيم.»
اين اظهارنظر رياست محترم مجلس منطبق با هيچيک از موازين قانوني و مقررات اجرايي مجلس نميباشد و بنيان منطقي ندارد زيرا به نص اصل 69 قانون اساسي، اقلاً ده نفر از نمايندگان مجلس و يا نخستوزير و يا يکي از وزيران، در مواقع اضطراري، حق درخواست تشکيل جلسه غيرعلني رسمي را دارند و به محض چنين تقاضا، هيئت رئيسه ترتيب تشکيل چنين جلسه را خواهند داد به همان قسم که در اوايل جنگ و با وجود آنکه آئيننامه داخلي فعلي هم به تصويب نرسيده بود، چند جلسه غيرعلني در مجلس بنا به تقاضاي وزارت دفاع تشکيل گرديد.
تصريح قانون اساسي (اصل 69) ايجاب ميکند که موضوع مورد تقاضاي اقلاً ده نفر از نمايندگان براي تشکيل جلسه غيرعلني خود به خود در دستور کار مجلس قرار گيرد و به همين نحو هم در اوايل جنگ عمل شده و چند جلسه غيرعلني تشکيل گرديد و حالا اجراي اصل 69 قانون اساسي را موکول به تصويب ماده مخصوص در آئين نامه داخلي مجلس کردن برخلاف نص قانون اساسي است و منطقي به نظر نميرسد.
در لزوم انطباق موضوع مورد بحث در جلسه غيرعلني درخواست شده با موضوع تعيين شده در برنامه هفتگي مجلس، لزوماً متذکر ميشود در دولت مرحوم رجايي بنا به درخواست آن مرحوم و درخواست آقاي نبوي وزير مشاور آن دولت جلسات متعدد رسمي غيرعلني در مشورت راجع به وزيراني که بايد به مجلس معرفي شوند و مسئله گروگانگيري و قرارداد ايران و آمريکا معروف به بيانيه الجزاير و غيره تشکيل شد که هيچ انطباق با موضوعهاي معين شده در برنامه هفتگي کار مجلس نداشت.
غير از اشکالات قانوني فوق که بر اظهارنظر رياست محترم مترتب است، همانطور که در نطق قبل از دستور آقاي دکتر سحابي توضيح داده شد اولين تقاضاي تشکيل جلسه غيرعلني براي رسيدگي به جريان جنگ در تاريخ 10 شهريور 1361 با امضاي 11 نفر از نمايندگان تقديم رياست مجلس گرديد و پس از آن نيز چندبار اين تقاضا از طرف عده ديگر نمايندگان و تقاضاکنندگان سابق تکرار گرديد.اگر چنين تقاضا، به فرض محال، منطبق با مقررات اجرايي مجلس نبود چگونه رياست مجلس در جلسه رسمي و يا اقلاً بطور خصوصي و خارج از مجلس تقاضاکنندگان را متذکر نشدند و نسبت به اين تقاضاهاي قانوني متعدد و مکرر بياعتنا و بيتوجه ماندهاند!
ما معتقديم با توجه به اهميت مسئله جنگ و وضعيت فعلي و تأثير جنگ در سرنوشت و مصالح و منافع کشور ايجاب ميکند که مردم و نمايندگانشان در مجلس شوراي اسلامي از اين امر حياتي مطلع و بهطور جدي و فعال بر آن نظارت داشته باشند.
و به دليل اهميت اين مسئله حياتي و اقدام منطقي و قانوني مهم و شايستهاي که توسط جمعي از نمايندگان مجلس صورت گرفته است اين گزارش به ملت قهرمان و شهيدپرور ايران تقديم و قضاوت نهايي را به مردم صاحب بصيرت واگذار مينماييم.
اللهم وفقنا لما تحب و ترضي
نهضت آزادي ايران
15 خرداد 62
(1) بقره/ 216 ـ چه بسا شما چيزي را ناگوار شماريد ولي به حقيقت خير و صلاح شما در آن بوده و چه بسا كه شما دوستدار چيزي هستيد كه در واقع شر و فساد شما در آن است.
(2) انفال/ 62ـ اگر (دشمن) به صلح تمايل نشان داد شما نيز تمايل نشان دهيد و به خداوند توكل كنيد. به درستي كه او شنوا و آگاه است.
