زندانی غدیر
۲۱ مهر , ۱۳۹۳
فرزانه بذرپور
ایُّهَا اَلنَّاسُ إِنَّا قَدْ أَصْبَحْنَا فِی دَهْرٍ عَنُودٍ وَ زَمَنٍ کَنُود یُعَدُّ فِیهِ اَلْمُحْسِنُ مُسِیئاً وَ یَزْدَادُ اَلظَّالِمُ فِیهِ عُتُوّاً. لاَ نَنْتَفِعُ بِمَا عَلِمْنَا وَ لاَ نَسْأَلُ عَمَّا جَهِلْنَا وَ لاَ نَتَخَوَّفُ قَارِعَهً حَتَّى تَحُلَّ بِنَا.
ای مردم! ما در روزگاری بسر میبریم ستیزنده و ستمکار، و زمانهای ناسپاس، که نیکوکار در آن بدکردار بشمار آید و جفاپیشه در آن سرکشی افزاید. از آنچه دانستیم سود نمیبریم و آنچه را نمیدانیم نمی پرسیم و از بلایی، تا بر سرمان نیامده، نمیترسیم. (نهجالبلاغه، خطبه ۳۲)
یکسال از انتشار مقاله ی دکتر علی اصغر غروی در روزنامه بهار و به مناسبت عید غدیر گذشت. یادداشتی که در شرایط معمول می توانست باب گفتگویی تاریخی بگشاید و نگرش تازه ای به تاریخ اسلام و شیعه باشد.
یادداشت علمی و تحقیقی دکتر غروی- که عمری را وقف اسلام شناسی کرده اند و خاندانش همه عالمان دین بودند-می توانست پایه ای باشد برای گفتگو درباره ی درد کهن شیعه و سنی و حل اختلافات مسلمانان که از قضا هر روز شکل و روند تازه ای پیدا می کند. اما این گونه نشد و از قضا روحانیان که خود می بایست پای پیش می گذاشتند و تفسیری عقلانی از امامت و خلافت و حکومت در شیعه عرضه می کردند، سنگ در راه انداختند و مومن با وقاری مانند دکتر غروی را که نان دین نمی خورد و غم دینداری دارد به انواع و اقسام تهمت ها سنگ باران کردند. بنابر رسمی که در جمهوری اسلامی مرسوم است به متهم اجازه ی دفاع نیز داده نشد و دستگاه قضای نظام اسلامی به سرعت و راحتی و بی تعللی دست به کار شد و در قدم اول روزنامه ی بهار را توقیف و کارکنانش را از کار ، بیکار کرد و سپس گویی که با جرمی مشهود و مجرمی خطرناک روبروست، دکتر غروی را به جرم عالم بودن به تاریخ اسلام و حدیث و تخصص در نهج البلاغه بازداشت کرد و برای پیری ۷۰ ساله و بیمار زندان تجویز کرد و حالا در آستانه عید غدیر دکتر غروی یکماهی است که در اوین به سر می برد .
اما مگرغروی چه گفته بود. مقاله ی پیشوای سیاسی یا الگوی ایمانی که باعث چنین غوغایی در دستگاه روحانیان و قضا شد، مدعای روشنی داشت که با استناد به متن نهج البلاغه و سیره ی امام علی بیان شده بود. غروی در آن مقاله کوشیده بود تا نشان دهد خلافت و حکومت سیاسی از لحاظ علی بن ابی طالب، امری دنیوی است و با تعیین و نصب محقق نمی شود و شرط تحقق اش خواست و رای مردم است و مقام امامت و الگوی ایمانی بودن امام در گرو حاکم بودن و قدرت داشتن نیست. دکتر غروی نوشت که چه بسا امام علی در دوره ی خلفای راشدین سعی و تلاشی برای رسیدن به خلافت اسلامی نکرد و اگر حضور چشمگیر مردم و خواست ایشان پس از قتل عثمان نبود، امام علی همچنان بر کرانه ی قدرت می رفت.
دکتر غروی پس از فریادهای وااسلام اهالی قدرت و توقیف روزنامه بهار از باور خود عقب ننشست و در چندصباحی که پس از انتشار این مقاله فرصت یافت در مقالاتی که در جرس انتشار یافت گفته اش را بسط داد و به ابهامات پاسخ گفت. با نگاهی به مقالات بعدی می توان این نکته اساسی را دریافت که دکتر غروی، مقام دنیوی خلافت را از صفات ذاتی امام نمی دانست و همین موضوع بود که حکومت را بی تاب کرد و منجر به دادگاهی شدن این عضو نهضت آزادی ایران شد.
به نظر می رسد تعریف جمهوری اسلامی و روحانیان حکومتی از “امام”، کسی است که تمام همت اش رسیدن به قدرت است و حتی هدف بعثت انبیا نیز بنا بر قولی از آیت اله خمینی چیزی جز بر پایی حکومت نیست. در این دینداری معطوف به قدرت، “امام” بایستی سعی وافر کند که به حکومت برسد و آنگاه که قدرت به دست آورد، تمام سعی امام و یارانش ازدست ندادن قدرت است.
امروز بیش ازهزارسال است که از غیبت دوازدهمین امام شیعیان می گذرد و بنابر عقیده ی شیعه معصومیت و مصونیت از گناه وخطا خاص امامان شیعه است. با این حساب نظریات دکترغروی تنها تفسیری از رخدادهای تاریخی به شمار می آید. اما تعصب حاکمیت و حمله ای که به روزنامه ی بهار و دکتر غروی کردند نشان می دهد که چنین بحثی تبعات سیاسی امروزین خواهد داشت.
نظریه ی ولایت فقیه و نیابت فقیهان در دوران غیبت هر چند بابِ معصومیت را می بندد اما دست فقها را می گشاید که قدرت و حکومتی که امام علی، سهم و میراث خویش نمی دانست-بنابر نظر دکتر غروی- حق بدیهی خود بدانند.
نظریه ی ولایت فقیه که مبنا را بر “امام ِمعصومِ حاکم” می گذارد ولی فقیه را عرضه می کند اما از آنجا که فقیه معصوم نیست راه برای استبداد دینی گشوده می شود.
آیت الله خمینی معتقد بود حفظ حکومت اوجب واجبات است و بنابراین پاسداری از قدرت فقیهان را در کنار واجباتی چون روزه و نماز می گذاشت و شاید هم بالاتر چرا که ید مبسوطه ی فقیه حتی می تواند احکام اولیه را بنا بر مقتضیات و مصلحت حکومت تعطیل کند.
یکسال پیش دکترغروی به بحث تئوریکی درباره ی فلسفه ی سیاسی اسلام پرداخت و اشاره ای تاریخی کرد که اسلام یا هر دینی برای بر پایی حکومت نیامده است و دین برای سازندگی انسان و رشد اخلاقی اوست تا آزادانه و به انتخاب در حکومت مشارکت کند و حاکم نه ولی امر که نهایتا وکالتی برای رتق و فتق امور مردم دارد و بس.
پرداختن به بحثی که دکتر غروی باب آن گشود این روزها اهمیتش بیشتر هم آشکار شده است وقتی میبینیم سیاه پوشان داعش با همین تلقی از پیامبر اسلام و یکسان گرفتن خلافت عباسی و سیره نبوی ، پای در راه جنایت و خونریزی گذاشته اند و به خیال به دست گرفتن قدرت مقدس و اجرای احکام اسلام از هر وسیله ای برای رسیدن به حکومت رو گردان نیستند.
امیدواریم که دکتر غروی این ستم از سر بگذراند و به سلامت از اوین آزاد شود و دولتمردان نیز به جای کتمان زندانیان عقیدتی و سیاسی گامی برای رفع حصر این ناصحان مشفق بردارند.
