سفري پرهزينه و بينتيجه
يادداشت دکترابراهيم يزدي، روزنامه اعتماد
31/5/87
1- آقاي احمدينژاد، رئيسجمهوري روز دوشنبه از يك سفر دو روزه به استانبول تركيه كه در راس يك هيات بلندپايه انجام شد، به ايران بازگشتند. اين سفري بود غيررسمي، يعني به دعوت دولت تركيه نبود، بلكه بنا به تصميم رئيسجمهوري ايران صورت گرفت. دولت ايران آنرا يك “سفركاري” توصيف كرد.
در اين سفر آقاي احمدينژاد ديدارهايي با آقايان عبدالله گل و رجبطيب اردوغان رئيسجمهور و نخستوزير تركيه داشتند.
دولت تركيه با صراحت از امضاي قرارداد فروش گازطبيعي ايران به تركيه ،به مقصد اروپا، به مبلغ 5/2 ميليارد دلار، و نيز سرمايهگذاري سه ميليارد دلاري تركيه براي توسعه ميدانگازي در فازهاي 22و23و24 پارسجنوبي، كه قبلاً در هر دو مورد توافق شده بود، امتناع ورزيد. وزيركشور تركيه وجود “يك سري موانع” را علت امتناع تركيه ذكركرد. وزير انرژي تركيه گفت:”مذاكرات ادامه مييابد”. عبدالله گل درباره علت خودداري تركيه از امضاء اين قراردادها گفت:”براي پروژه مقدمهچينيهاي لازم صورت نگرفته بود”.
اگرچه قراردادهاي اصلي به امضا نرسيد، اما در پنج مورد موافقتنامههاي همكاري ميان دو كشور امضا شد كه عبارتند از : زمينههاي امنيتي(جرايم سازمانيافته،مواد مخدر و تروريسم)، محيط زيست، حملونقل، توسعه و گردشگري و كتابخانههاي ملي و آرشيو.
اما با وجود اين، آقاي احمدينژاد مدعي شد كه :”در زمينههاي سرمايهگذاري مشترك در انرژي نفت، گاز و برق به توفقات خوبي دست يافتهايم”(اطلاعات 25/5/87)
البته در هيچيك از گزارشها، “برق” موضوع مورد بحث دو كشور نبودهاست،يا حداقل اعلام نشده بود.
علاوه براين آقاي احمدينژاد، در اين سفر چند موضوع ديگر را نيز اعلام كردند.
اول اينكه: “در همين هفته اولين ماهواره مخابراتي ايران را بهوسيله موشك و پرتابگر ايراني به آسمان پرتاب خواهيم كرد”.
دوم اينكه: “ما هفتاد هزار اختراع در ايران به ثبت رسانيدهايم”.
سوم : در ايران آزادي كامل وجود دارد.
دو مورد اول، ماهواره مخابراتي، به هوا پرتاب شد. اما در مورد دوم، ممكن است 70 يا 700 اختراع، بدون توجه به جدي و مهم بودن آنها، به ثبت رسيده باشد، اما هفتادهزار اختراع بهنظر اغراقآميز ميرسد. چگونه ميتوان چنين پيشرفت علمي را ادعا كرد،در حاليكه استادان برجسته و سابقهداردانشگاهها را فلّهاي بازنشسته ميكنند. وجود آزاديهاي سياسي و اجتماعي نيز يك ادعاي بياساس است، در كشوري كه جواب درخواستهاي صنفي معلمان و كارگران را با حبس و زندان ميدهند، و هر روز شاهد انواع فشارها بر زنان، دانشجويان و فعالان سياسي،احزاب و گروهها هستيم چنين ادعايي بيشتر حكم “لاف در غريبي” را دارد. من نميدانم اينها خودشان هم اين ادعاها را قبول دارند يا خير؟
2- سفر آقاي رئيس جمهور به تركيه،يك اقدام شتابزده و بدون مطالعه لازم و در يك زمان نامناسب صورت گرفته است.سوابق تاريخي و مشتركات فرهنگي فراوان ميان دو ملت، آن چنان است كه ميتواند زمينه بسيار مساعدي براي توسعه روابط اقتصادي ميان دو كشور باشد. اما حركتهاي نسنجيده نه تنها كمكي به توسعه روابط نميكند، بلكه به آن لطمه ميزند.
اين سفر بدون مطالعه و تدارك لازم صورت گرفت. معمولاً در روابط خارجي مقامات مسئول دو طرف در سطوح پايينتر پيرامون موضوعات مورد علاقه مذاكره مي كنند. هنگامي كه دو طرف به توافقهايي دست يافتند، و نهادهاي ذيربط، در هردو كشور آن توافقهارا تاييد كردند، بالاترين مقامها، در اين مورد، رئيسجمهورها در ديدار رسمي، طي تشريفاتي آنها را امضا و اعلام مينمايند.
در مورد موضوعات مورد علاقه ايران و تركيه، ظاهراً توافقهايي از قبل صورت گرفته بود. بطوريكه تركيه پذيرفته بود حدود سه ميليارد دلار در توسعه ميدانهاي گاز پارس جنوبي سرمايهگذاري كند. اما سفر نه چندان با مطالعه و برنامهريزي شده از قبل، حتي آن توافق را هم سست كرد. جستجو و يافتن علت چندان پيچيده ومشكل نيست. منابع متعددي مخالفت آمريكا در نزديكي تركيه به ايران و هشدار به دولت تركيه را گزارش دادند. به عنوان نمونه وزارت امورخارجه آمريكا در بيانيهاي اعلام كرد : “اززمانيكه رژيم ايران كراراً از عمل به تعهدات خود در قبال شوراي امنيت سازمان ملل متحد و آژانس بينالمللي انرژي اتمي سرباز زده است، چنين معاملهاي مي تواند پيام نادرستي را براي رهبران ايران ارسال دارد.” موضعگيري و فشار دولت آمريكا بر دولت تركيه را نه تنها روزنامههاي غربي نظير گاردين و فايننشيالتايمز، بلكه روزنامههاي تركيه نظير حريت و حتي زمان كه ناشر و سردبير آن به گروه طيب و گل نزديك است، نيز منعكس ساختند.
آقاي عبدالله گل، اگرچه در توجيه خودداري تركيه از امضاي اين توافقنامهها اظهار داشت كه مقدمهچيني هاي لازم صورت نگرفته و نياز به زمان بيشتري ميباشد،اما علت واقعي و اصلي در توصيههاي عبدالله گل به احمدينژاد به خوبي منعكس است. عبدالله گل در يك توصيه محرمانه (به نقل از حريت) از احمدينژاد خواست تا ايران بسته پيشنهادي اروپا را بپذيرد. او گفت :”ما از بسته پيشنهادي اخير پنج عضو شوراي امنيت و آلمان استقبال و حمايت ميكنيم. ما اين بسته را به عنوان پنجرهاي رو به اقبال ميبينيم. شما بايد بسته را قبول كنيد و بر توسعه اقتصادي كشور خودتان تمركز كنيد.” و اين كه :”گردش اين شايعه كه آمريكا قصد عمليات نظامي عليه ايران را دارد زيبنده نيست”. گل پيشنهاد كرد كه به جاي تعليق از واژه ديگري استفاده شود.
در واقع رئيس جمهور تركيه به زبان ديپلماسي به آقاي احمدينژاد ميگويد، در شرايط كنوني و مناسبات نهچندان دوستانهاي كه ميان ايران با كشورهاي غربي، آمريكا، اروپا، سازمانملل و آژانس بينالمللي انرژي اتمي، تركيه نميتواند با نزديكي به ايران منافع كلان ملي خود، از جمله مهمترين آن،پذيرش در اتحاديه اروپا را به مخاطره بياندازد.
علاوه براين، يكي از علل غيررسمي بودن سفر آقاي احمدي نژاد به تركيه و در نتيجه سفر به استانبول به جاي آنكارا، امتناع مشخص آقاي احمدينژاد از حضور برسر مزار مصطفي كمال بودهاست. اين مسئله حتي از نگاه خبرنگاران نيز پنهان نماند و آقاي احمدينژاد مورد سوال قرار گرفت.
اگرچه حزب عدالت و توسعه، اخيراً از يك چالش بسيار مهم و سرنوشت ساز در مصاف با كماليستهاي افراطي پيروز بيرون آمده است، اما نميخواست، با قبول دعوت رسمي از آقاي احمدينژاد و امتناع ايشان از حضور برسرمزار بنيانگذار تركيه جديد و امضاي توافقنامههاي اقتصادي بسيارمهم با ايران، نفت به آتش مخالفين افراطي خود بريزد و بهانههاي جديدي به دست آنها بدهد.
حزب اسلامگراي عدالت و توسعه، به شدت به حفظ منافع ملي تركيه و توسعه پايدار متعهد است. خط مشي و استراتژي كلي حزب عدالت و توسعه، جذب افكار عمومي مردم و حمايت آنان از طريقه ارائه خدمات است،نه اصرار بر تبليغ يا تظاهر به دين. اين نگاه به شدت واقعبينانه و واقعگرايانه حزب عدالت و توسعه نه تنها اسلامگرايان، بلكه بسياري از نيروهاي بينابيني را به حمايت از خود و دولت رجب طيب اردوغان واداشته است.
چگونه ميتوان پذيرفت كه رئيسجمهوري ايران، تحليلگران و تصميم گيران سياست خارجي ايران، بدون در نظر گرفتن چنين مسايلي، و بدون پيشبينيهاي لازم و اقدامات ضروري اوليه، به اين سفر پر هزينه ولي بدون دستاوردهاي قابل توجه براي ايران دست زدند.
