جلد دوم اسناد، بخش اول، نشريات داخلي، شماره 1، 21/3/1340
از اصول مرام و هدف ما
اصل اول: 1 ـ احياء حقوق اساسي ملت ايران با استقرار حكومت قانوني بمنظور تعيين حدود «اختيارات» و «مسووليتهاي» قواي مختلفه مملكت براي تامين حكومت مردم بر مردم 2 ـ تفويض قدرت ملي و قانوني حكومت به افرادي كه صلاحيت رهبري سياست مملكت را در دنياي مترقي امروز و در رديف كشورهاي بيدار جهان داشته باشد.
كداميك؟
«كودتا» يا «حكومت ملي»
فساد هيأت حاكمه در هشت سال اخير كار خودش را كرده و مملكت را بدنبال خود به لب پرتگاه سقوط برده حالا موقعي است كه بايد با جرات بدون تعارف حرف زده گفت: راه نجات مملكت از بنبست فعلي روي كار آمدن حكومت ملي و بيطرف شدن ايران و تضمين بيطرفي از طرف كشورهاي بزرگ آمريكا و شوروي و انگليس است.
وضع بيثبات فعلي سبب شده است كه هر روز يك شايعه در شهر قوت بگيرد ظرف يكي دو هفته اخير انجام يكي دو كودتا شايع شد و اين شايعه تا آنجا قوت گرفت كه اول از طرف دولت تكذيب و پس از يكي دو روز وجود مختصر آن تاييد شد اگر چه شايعه كودتا كمتر شده ولي بيثباتي اوضاع مانع از آن است كه اين شايعه به كلي از بين برود. ولي بروز يك كودتا در ايران عاقبتي جز آنچه بر سر لائوس آمد ندارد روي كار آمدن حكومت يك كودتا مسلما رضايت مردم را جلب نخواهد كرد شورويها نيز قطعا در مقابل آن ساكت نخواهند نشست. . .
امروز نبايد انتظار داشت كه مردم اگر بخوابند و صبح يك حكومت كودتايي بر سر كار ببينند آرام بنشينند. حتي بدون صدور دستور يا رهبري خود بوظيفه خود آشنا هستند.
دانشگاه اعتصاب مثبت و متحرك خود را شروع ميكند. بازار ميبندد. رانندگان وسائل نقليه را متوقف ميسازند. كارمندان از رفتن به پشت ميزها خودداري ميكنند كارخانجات تعطيل ميشود مردم از شهرستانها به تهران ميآيند. اجتماعات سر هر كوچه و گذر تشكيل و اخذ تصميم و آغاز حركت و حمله از كوچه و بازار آغاز ميگردد كساني كه بفكر كودتا ميافتند خيلي بايد خام باشند اگر حساب نكنند كه حتي بفرض توقيف يا سربهنيست كردن دستهجمعي رهبران ملي نيز مردم راسا در برابر هر حركت كودتايي مقاومت خواهند كرد و يا در نظر نگيرند كه اكثريت برادران ارتشي خود را جدا از هم نميدانند. در صورت بروز كودتا و حكمفرمايي يك وضع غير عادي بروز تشنجات مسلم خواهد بود و اين تشنج شروع جنگهاي پارتيزاني را بدنبال خواهد داشت. پيش آمدن تشنجات و هيجانات در كشوري مانند ايران كه موقعيت سوقالجيشي حساسي دارد نه بنفع غرب نه بنفع شوروي و نه بسود ملت ايران است بنابراين چه بهتر كه سران كشورهاي بزرگ هر چه زودتر مسئله بيطرفي ايران را مطرح و روي تضمين سه جانبه آن بين خود توافق نمايند و به ملت ايران امكان آنرا بدهند كه با استفاده از آزادي مطلق راي خود را ابراز و حكومت مطلوب خود را مستقر سازد. از اين راه جلوي اشتعال آتشي كه ممكن است با ادامه تحريكات موجود در اين نقطه از جهان زبانه كشد گرفته خواهد شد و بحفظ صلح و توازن قوا در دنيا خدمتي بس گرانبها بعمل خواهد آمد.
در اين موقعيت حساس تنها حس تشخيص و روشنبيني و جرات لازم است كه اميدواريم سران كشورهاي بزرگ از آن برخوردار باشند.
هموطنان:
براي مقابله با كودتاي فرضي و احتمالي (كه مسلما يك اقدام جنون آميز و محكوم به شكست فوري و قطعي در برابر ملت بيدار ايران خواهد بود) هوشيار و آماده باشيد.
٭ افراد مردم را از عواقب كودتا ـ يعني اختناق جنگهاي داخلي ـ پريشاني و بد بختي ـ تقسيم كشور به مناطق نفوذ خارجي (كه خود متضمن هزاران نتيجه شوم و مصيبت بار ديگر است) آگاه نماييد.
تبريك
موفقيت عظيم كشتيگيران ارجمند ايراني را ـ به قهرمانان كشتي و هموطنان عزيز تبريك ميگوييم اين پيروزي بزرگ مبين اين حقيقت است كه ايراني بهمان ترتيب كه در عالم ورزش ميتواند مقام قهرماني دنيا را احراز نمايد مسلما قادر خواهد بود با ابراز همت شجاعت و اتحاد، خويش را از قيد اسارت و استعمار نجات بخشد و در صف مقدم كشورهاي پيشرو و آزاد قرار گيرد.
«آخرين درجه فساد سوء تعبير قوانين و سوءاستفاده از آن براي خيانت و ظلم است»
ولتر
پيام دكتر مصدق به نهضت آزادي ايران
احمد آباد 25 ارديبهشت ماه 1340
خدمت جناب آقاي مهندس مهدي بازرگان
قربانت شوم مرقومه محترم مورخ 21 جاري مبشر تشكيل جمعيتي بنام «نهضت آزادي ايران» عز وصول ارزاني بخشيد و موجب نهايت امتنان وخوشوقتي گرديد تبريكات صميمانه خود را تقديم ميكنم و ترديد ندارم كه اين جمعيت تحت رهبري شخص شخيص جنابعالي موفق بخدمات بزرگي نسبت بمملكت خواهد شد و بنده توفيق جنابعالي و همكاران محترمتان را در اين را از خداوند مسئلت دارم.
«جبهه ملي» و « نهضت آزادي ايران»
گاهي سوال ميشود كه چرا «نهضت آزادي ايران» بوجود آمد و آيا تشكيل اين سازمان سياسي و اجتماعي با هدف و فعاليت جبهه ملي ايران وفق ميدهد يا نه؟
تاسيس «نهضت آزادي ايران» منطبق با هدف و مرام و اساسنامه جبهه ملي ايران ـ و در جهت تاييد و پشتيباني و تقويت آنست.
نهضت آزادي ايران از افرادي تشكيل يافته است كه افكار و عقايد و فعاليت آنها طي چند سال اخير (چه در دوران حكومت آقاي دكتر محمد مصدق و چه بعد از حكومت ايشان) تا حد زيادي به «هم آهنگي» و «تجانس» و «يكي شدن» گراييده است اين عده پيمان همكاري و پايداري خود را در حفظ اصول معتقدات سياسي و اجتماعي خويش ـ حتي در ايام بسيار تاريك و دشوار نشكسته ـ ايمان و ثبات قدم خود را از انحراف يا هوي و هوس مصون داشته و باين سبب همواره مترصد بودهاند كه با استفاده از امكان يك فعاليت آزاد ـ تحت عنوان يا اسم و رسم مشخص متشكل گردند. حتي به انجام اين تصور قبل از اعلام فعاليت جبهه ملي مصمم بودند و با مراجعه به اشخاصي كه فعلا عضويت جبهه را دارند طلب همكاري و ياري در اين خصوص ميكردند.
اخيرا پس از مطالعه اطراف و جوانب امر ـ و استشاره از جناب آقاي دكتر محمد مصدق و تاييد كتبي ايشان ـ به تاسيس «نهضت آزادي ايران» مبادرت نمودند.
بطور خلاصه تاسيس اين سازمان سياسي و اجتماعي مبتني بر علل و موجبات زير ميباشد:
1 ـ لزوم تشكل و تحزب افراد ـ كه پايه اصلي آن (يعني وحدت نسبي فكر و عقيده و عمل) بقرار فوقالاشعار فراهم بوده ـ همچنين لزوم اعلام علني و رسمي مرام و هدف اين افراد.
2 ـ قبول و اجراي پيشنهاد بعضي از رهبران محترم جبهه ملي ايران مشعر بر تشكيل حزب يا جمعيتي مركب از كساني كه به همفكري و همكاري شناخته شده بودند.
3 ـ لزوم اشتراك مساعي و قبول مسووليت بيشتر بنام يك جمعيت متشكل در مبارزات جبهه ملي ايران و ايجاد انضباط لازم در داخل جمعيت.
4 ـ لزوم تاسيس احزابي به اتكاء توجه و اعتماد عمومي براي مقابله با تحريكات و اقدامات مضره سياسي عليه معتقدات ملي و اجتماعي و مذهبي مردم روش مطلوب و مناسبتري داشته باشند.
بطوريكه اغلب خوانندگان محترم استحضار دارند چند نفر از اعضا موسس نهضت آزادي ايران در خرداد و تيرماه 1339 در تجديد فعاليت جبهه ملي ايران بطور مستقيم يا غير مستقيم با عضويت شوراي مركزي جبهه يا بدون عضويت آن سهيم بوده قدمهاي موثري برداشتهاند و بر اساس اين سابقه به پايداري و توفيق اين جبهه علاقمندي بيشتري دارند.
بهر حال يكي از هدفهاي تاسيس «نهضت آزادي ايران» تقويت و اعتلاي نام جبهه ملي ايران است.
ممكن است كساني در امر تقويت جبهه ملي خيلي بيشتر متعصب باشند حتي انحلال احزاب عضو جبهه ملي را هم براي حل و استهلاك در آن تجويز نمايند. اين عقيده بجاي خود محترم است ولي بنظر ما ـ تاسيس و تقويت احزاب ملي در ايران ـ يك امر ضرور و حياتي بشمار ميرود.
جبهه ملي ـ بنحوي كه ماده اول اساسنامه آن حكايت دارد در طريق ايجاد ارتباط و همآهنگي بين افراد و جمعيتها و نيروهاي ملي ايران ـ و هدايت آنها به تشر يك مساعي و تجمع در «تشكيلات» ملي ـ فعاليت ميكند، و در حقيقت بمنزله (اتحاديه) و (سنديكاي) بزرگي ميباشد كه وجوه مشترك آمال ملي از افراد و دستجات مختلف را تعقيب مينمايد بدون اينكه فعاليت مستقل و داخلي آنها را منع كند يا مانع نيل به مقصود مشترك تلقي نمايد. . .
بنابراين ما فعاليت مستقل احزاب عضو جبهه ملي را (البته با رعايت خطمشي كلي جبهه) لازم ميشماريم و تا وقتي كه فعاليت نهضت آزادي ايران از لحاظ جبهه ملي منافي مصلحت و مملكت تشخيص داده نشود البته نميتوان انرژي و علاقه و توجه اعضا اين سازمان سياسي را كه قطعا و مآلا شامل هدفهاي جبهه ملي و متضمن پيشرفت آن هم ميباشد نديده گرفته دستخوش تشتت و بينظمي و يا بيسروساماني ساخت، عليالخصوص كه نهضت آزادي ايران متكي بر يك ريشه دهساله ميباشد و براي رشد و بارور شدن خود لااقل به ايجاد كادر تشكيلاتي و تقويت آن فوقالعاده نيازمند است تا بتواند بوظايفي كه از لحاظ هدف جبهه ملي قهرا و طبعا بعهده دارد بهتر و بيشتر عمل كند. . .
«نهضت آزادي ايران» كه مبارزه بر عليه ايجاد نفاق و اختلاف در بين آحاد مردم يا احزاب و جمعيتهاي ملي را يكي از اصول مرام خود قرار داده ـ از كليه خوانندگان اين نشريه ـ همچنين از مطبوعات كشور انتظار و تقاضا دارد كه در تشييد روابط احزاب و دستههاي عضو جبهه ملي ايران يا طرفداران آن كمال مجاهدت را معمول دارند و شايعه غرض آلود هر گونه (انشعاب) يا (اختلاف) را كه دشمنان وحدت ملي ايران دامن ميزنند قويا تكذيب نمايند.
در مبارزهاي كه بايد ادامه دهيم دو راه بيشتر وجود ندارد يا مقاومت و پايداري يا انقياد و تسليم ولي بدانيد كه نتيجه انقياد و تسليم جز ننگ و رسوايي ابدي ـ جز محروميت از مزاياي حكومت ملي جز تحمل مظالم بيگانگان جز فساد و تباهي ناشي از حكومتهاي فردي نخواهد بود.»
دكتر محمد مصدق
آقاي دكتر اميني
لطفا جواب بدهيد
آنجا كه دكتر مصدق اقامت دارد
احمد آباد است و خانه دكتر مصدق ـ يا سلطنت آباد و زندان لشگر زرهي؟
چون از مدتها پيش گفته ميشد كه دولت هر گونه مضيقه و محدوديت را در احمد آباد از بين برده است لذا روز جمعه (29 ارديبهشت) آقايان مهندس منصور عطايي (وزير كشاورزي كابينه آقاي دكتر مصدق) حسن نزيه و مهندس عباس رواقيان و رحيم عطايي اعضا موسس نهضت آزادي ايران كه قصد ديدن جناب آقاي دكتر مصدق را داشتند به احمد آباد رفتند ولي بلافاصله وسيله مامورين نظامي بازداشت گرديده و مورد تفتيش قرار گرفتند و با يك جوخه سرباز (يك سرگرد چند درجهدار و هشت سرباز مسلح) تحتالحفظ بتهران اعزام و بسازمان امنيت تحويل داده شدند.
اعتراض و تظاهر در دانشكده كشاورزي
دانشجويان دانشكده كشاورزي كه بدستور دانشكده قرار بود عصر همان جمعه در كنفرانس آقاي ارسنجاني وزير كشاورزي حاضر شوند بمحض اطلاع از بازداشت استاد خود (آقاي مهندس عطايي) بعنوان اعتراض از حضور در جلسه خودداري و در محوطه دانشكده بتظاهرات پرداختند.
احمد آّباد در محاصره نظامي:
در مجاورت ايستگاه راهآهن آبيك در كنار جاده فرعي كه از جاده قزوين منشعب و به احمد آّباد منتهي ميشود يكستون از قواي نظامي موضع گرفته و از اين نقطه تا احمد آباد كه بيش از دو كيلومتر ميباشد فاصله بفاصله نگهبانان مسلح مشغول مراقبت جاده و آمد و رفت و تفتيش هستند در انتهاي جاده كه به در بزرگ قلعه احمد آباد منتهي ميشود چادرهاي يك عده سي نفري سرباز ديده ميشود كه تحت فرمان يك درجهدار ارتش و يك مامور سازمان امنيت ميباشد ورود به داخل احمد آباد مطلقا ممنوع است و كساني كه به انتهاي جاده احمد آباد ميرسند به جز در بزرگ قلعه ده و عمارت دو طبقهيي كه محل اقامت (و در حقيقت محل بازداشت) دكتر مصدق ميباشد و بفاصله صد متر از در قلعه واقع شده چيز ديگري نمي تواند ببينند.
بازداشت مخبرين خارجي:
چند نفر مخبر خارجي «ظاهرا ديلي نيوز و ديلي اكسپرس» نيز كه همانروز ساعتي بعد از آقايان نامبرده به احمد آباد رفته بودند بازداشت شدند.
مخبرين جرايد فوق كه از ساعت 11 تا 5 بعدازظهر در بازداشت و بلاتكليف و گرسنه مانده بودند فوقالعاده ناراحت بوده و با صداي بلند ميگفتند حكومت حاضر با اين وضع انتظار دارد كه از حمايت غرب برخوردار شود! موقعي كه در سازمان امنيت از علت رفتن مخبرين به احمد آباد سوال شد جواب دادند كه ما خيال كرديم به كشور آزادي وارد شدهايم و بهر كجا كه بخواهيم ميتوانيم برويم.
وضع بد و سر و لباس سربازان و اطلاع از هفده ريال و دهشاهي جيره آنان در ماه و خرابي اتومبيل سازمان امنيت كه چند بار در بين راه خراب شده بود اين جمله را به زبان مخبرين جرايد فوقالذكر آورد:
پس پول كمكها به كجا رفته است؟
ميتينگ جبهه ملي در قزوين
روز جمعه 19/3/40 ميتينگ عظيمي در قزوين برگزار گرديد در اين ميتينگ آقايان حاج سيد جوادي عضو شوراي مركزي جبهه ملي و سيد محمود طالقاني عضو موسس نهضت آزادي ايران بتفصيل درباره لزوم آزاديهاي فردي و اجتماعي و نقش جبهه ملي در اين مورد سخن گفتند اين ميتينگ بدعوت دانشجويان قزويني مقيم مركز ترتيب داده شده بود.
ابتدا از برگزاري ميتينگ ممانعت بعمل ميآوردند.
بريده روزنامهها
از متن اعلاميه مشترك ليندون جانسون معاون كندي و ايوب خان
ماده اول ـ امريكا جدا از دومين برنامه پنجساله پاكستان جانبداري ميكند.
ماده دوم ـ امريكا براي كمك به كشاورزي پاكستان و آماده كردن زمينهاي باير كمك خواهد كرد.
كيهان شماره 5363
بريده روزنامهها
از پيام جان كندي بكنگره درباره برنامه 4 ميليارد دلاري
امريكا ديگر قصد ندارد كشورهاي فقيري كه حد اعلاي درآمد مالياتي آنها از 20 درصد تجاوز نميكند و اتوموبيلهاي لوكس خيابانهاي آنها را پر كرده و كمك شوروي را دستاويز تهديد قرار ميدهند كمك كند.
كيهان شماره 5315
از مقاله والترليپمن درنيويورك هرالدتريبون
انقلابات ايران و كره بما اعلام خطر ميكند كه اين تنها در لائوس نيست كه حكومتهاي دستنشانده امريكا دچار ناراحتي و دردسر شدهاند ـ در ايران ـ انقلاب بصورت كوشش نوميدانه زمامداران درآمده است كه ميخواهند پيش از اينكه رژيم از پايين منفجر شود آنرا اصلاح كنند و اين كوشش مورد حمايت و پشتيباني شاه است.
كيهان شماره 5363
از هفته نامه اكسپرس
روسها به تجربه دريافتهاند كه حمايت آمريكا از رژيمهاي سيام و لائوس و ويتنام و ايران نه تنها اوضاع اين كشورها را بهبود نبخشيد بلكه بر وخامت آن افزوده است و اين سبب ميشود كه اين ممالك زودتر سقوط كند.
كيهان شماره 5363
نتيجه:
بنظر ما ـ براي تامين يك ثبات حقيقي در ايران و جلوگيري از سقوط آن مناسب و لازم است براي ايجاد حسن ظن و اعتماد متقابل بين ايران و دول بزرگ دنيا «بر اساس بيطرفي كشور ما» از يكطرف ـ و مبارزه حقيقي بر عليه فساد از طرف ديگر كوشش صادقانه و وسيع و جدي بعمل آيد والا فقط زخمي كردن چند تيمسار متهم بعنوان نمونه ـ اگر نتيجه معكوس ندهد دردي را دوا نخواهد كرد.
از مصاحبه مطبوعاتي آقاي نخست وزير با مخبر يونايتدپرس
«به جبهه ملي اجازه تظاهرات و برگزاري ميتينگ داده نخواهد شد.»
آقاي دكتر اميني مدعي شدهاند كه «جبهه ملي از طرف حزب كمونيست قويا پشتيباني ميگردد» چنانچه اين مصاحبه صحت داشته باشد بايد گفت كه آقاي دكتر اميني باين ترتيب رفته رفته قيافه دكتر اقبال و شريف امامي را بخود گرفته و اثبات ميكند كه بقول خودش (دكتر اميني هم از همان قماش است).
تهمت (تقويت جبهه ملي از طرف حزب كمونيست توده) همان حربه پوسيدهايست كه هيأتهاي حاكمه فاسد براي حفظ خود خواستهاند آنرا عليه هر قدم و اقدام مليون ايراني بكار برند. ولي اين حنا ديگر رنگي ندارد، فقط دليل ديگري براي رسوايي كساني است كه جهت اخاذي بيشتر از آمريكا همواره مدعي بودهاند كه حزب كمونيست توده را در ايران تار و مار كردهاند و حالا براي تثبيت خود به مصلحت و اقتضاي روز ـ گاهي از اين ادعا عدول ميكنند.
تشكيل ميتينگ هم ناشي از ميل و اراده مردم و حق مسلم ملت ايران است و آقاي دكتر اميني مسلما نميتوانند چنين حق طبيعي و قانوني را سلب نمايند.
دانشجويان در كلوپ نهضت آزادي
ساعت 6 بعدازظهر روز جمعه 19/3/40 قريب يكصد و پنجاه نفر از دانشجويان دانشكدههاي مختلف در كلوپ نهضت آزادي ايران (خانه 141 خيابان كاخ چهار راه تير) براي آشنايي با يكديگر گرد آمده بودند در اين جلسه بياناتي درباره تز سياسي و اجتماعي آقاي دكتر مصدق و لزوم همكاري تمام دستجات ملي و دوري از نفاق و اختلاف ايراد شد و از دانشجويان دانشگاههاي كشور كه در مبارزه براي تحصيل آزادي سهم بسزايي دارند، تجليل گرديد.
كميته جبهه ملي دانشگاه براي مذاكراتي در جلسه نمايندگان هيأت موسس «نهضت آزادي ايران» حاضر شدند و ضمن توضيحات مفصل به اعضا كميته، خاطرنشان گرديد كه بنظر هيأت موسس «نهضت آزادي» فعاليت مستقل احزاب عضو جبهه ملي ـ با رعايت خط مشي كلي آن ـ كمك موثري به تشكل افراد و پيشرفت هدفهاي جبهه ملي خواهد بود.
اين جلسه از لحاظ تقويت روح همكاري و صميميت بيشتر، بسيار مفيد بود.
نامه نهضت آزادي ايران به شوراي جبهه ملي ايران 1/3/1340
جناب آقاي باقر كاظمي رياست محترم شوراي جبهه ملي
محترما به پيوست يك نسخه اعلاميه مورخ 25/2/1340 و يك نسخه مرامنامه نهضت آزادي ايران براي استحضار آن جناب و شوراي محترم جبهه ملي (ضمن تقاضاي عضويت در جبهه ملي) تقديم ميشود.
از طرف موسسين نهضت آزادي ايران ـ مهندس مهدي بازرگان
«كسي كه ميخواهد نقاش خوبي باشد بايد سرمشقهاي عالي انتخاب كند و كسي كه ميخواهد به عاليترين پايه شرف و بزرگي نايل شود بايد نمونههاي عالي شرف و بزرگي را سرمشق خود قرار دهد.»
شكسپير
