جلد دوم اسناد، بخش چهارم، شماره 5 نيمه دوم بهمن 1341
بهاء 2 ريال
نشريه داخلي نهضت آزادي ايران
از اينكه نشريه ما به تاخير افتاده است پوزش ميطلبيم. شمارهايكه در اول بهمن آماده انتشار بود به مناسبت پيش آمدن رفراندوم معروف و كذايي و بگير و بهبندها و نطقها و مصاحبات از تازگي افتاد.
شهادت پيشواي بزرگ مسلمانان علي بن ابيطالب (ع) را كه در تمام عمر خود بر عليه بتهاي مختلف چوبي و شيشهاي و گوشتي مبارزه كرد و آني زير بار زورگويان و ستمگران و چپاول كنندگان اموال عمومي نرفت به كليه مسلمانان تسليت ميگوييم و اميدواريم پيروان آن بزرگوار تعليمات عمليش را كه مبارزه بر عليه بيدادگري و استبداد است فراموش نكنند و همانطور كه او در اين راه سرباخت ما نيز خون خود را جهت آبياري درختي كه او كاشت نثار كنيم تا شايستگي عنوان «شيعه علي» را پيدا نماييم.
٭ ٭ ٭
قبل از ورود به مطالب خود درود و سلام خود را به روحانيون و علما و طلابي كه در مبارزه ملي شركت كرده و با رشادت و بيباكي نقشههاي دشمنان ملت را برملا كردهاند و همه رهبراي صالح و فداكار جبهه ملي و نهضت آزادي ايران و دانشجويان و بازاريان و اصناف تقديم ميداريم.
اينان كساني هستند كه با كمال رشادت زنداني شدن در دستگاه زور و قلدري و تحمل زجر و شكنجه را مثل همه مردان مجاهد جهان بر قبول ننگ و ديكتاتوري ترجيح دادهاند.
٭ ٭ ٭
موضوعيكه در اين ماه باعث تقويت روحي و قوت قلب مردم خداپرست و مسلمان ايران شده است شركت فعالانه و فداكارانه روحانيون ارجمند در جهاد عليه زور و قلدري بوده است. اين انتظاري بود كه همه اعضاء ملت ايران از رهبران و علمايديني خود داشته و دارند زيرا كه آنها مبلغين و مدرسين مكتب پرافتخاري هستند كه عبادت و تكاليف ديني را از اجتماع و مصالح و منافع جامعه جدا ندانسته و به عكس با آهنگ «من اصبح ولم يهتم بامور المسلمين فليس بمسلم» همه را موظف به دخالت و شركت در سرنوشت اجتماع مسلمين كرده است. در نهضت مشروطيت قيام علماء مايه جنبش طبقات مردم گرديد. در نهضت ملي شدن نفت نيز دخالت و فتاوي علماي بزرگ وقت مايه دلگرمي و ثبات مردم در مبارزات خودشان شد و اميدواريم اين بار نيز كه جهاد با ديكتاتوري قلدري و فرعونمنشي به صورت مبارزه مرگ و حيات ملت درآمده است علما و روحانيون پارسا و هشيار به وظايف ديني خويش و گذشته افتخارآميز خود توجه داشته باشند.
٭ ٭ ٭
به علت بازداشتهاي غيرقانوني و ابراز اهانت به مقامات روحاني و مردان شرافتمند و رهبران ملي ايران سيل اعتراض از اطراف كشور و اكناف جهان به خصوص كشورهاي مسلمان و مقامات روحاني آنها به تهران و قم جاري شده است و در همه آنها ابراز تنفر و انزجار از رژيم قلدري دستگاه حاكمه كه به نام دوستان اسرائيل معروف شده است تظاهر ميكنند.
نكته جالبي كه مخصوصا در اعلاميهها و تلگرافهاي اخير علما و مراجع تقليد قم و نجف و مشهد به چشم ميخورد اين است كه روحانيت به تدريج از مركز هميشگي و معروف روحانيون تهران «آقاي بهبهاني» رو گردانده و به ديگران كه تقوي و پارسايي آنها معروفتر و متهم به همكاري با دستگاه يا موقوفهخواري نيستند رو آوردهاند. و اين موجب دلگرمي بيشتر متدينين روشنفكر گرديده است بدين ترتيب اميدواريم كه در آينده نزديك مقامات روحانيت اين سرزمين از لوث وجود منافقان مبري گردد.
٭ ٭ ٭
. . . . . . . . . . چون مردم قبل از آنكه گرسنه نان باشند. . . . تشنه شخصيتاند.
رابرت فراست
* * * * * * * *
هيچ انسانيرا نميتوان با سير كردن شكم و بدون ارضاء غرور و شخصيت بشريش براي شركت در يك رستاخيز آماده نمود.
(شيلر شاعر آلماني)
* * * * * * * *
طبق خبرهاي رسيده از آمريكا ـ دانشجويان ايراني مقيم آمريكا در نيويورك و واشنگتن براي اعتراض به ديكتاتوري شاه و رفراندوم غيرقانوني و همچنين دستگيري استادان و دانشجويان و رهبران جبهه ملي دست به تظاهرات زده و در سازمان ملل متحد و سفارت ايران در واشنگتن متحصن شدهاند. ولي سفير ايران قدس نخعي با توسل به پليس آمريكا دانشجويان را از سفارت خارج ميكند همچنين دانشجويان ايراني مقيم اروپا در تمام شهرها در مقابل سفارتخانههاي ايران دست به تظاهرات زده و بيانيههايي كه در آن وضع ايران تشريح شده پخش نمودهاند كه جريان كامل آنرا در شمارههاي آينده به نظر خوانندگان ميرسانيم.
٭ ٭ ٭
به دنبال تظاهرات دو روز اخير دولت 32 نفر «و حالا 200 نفر» از اعضاء و رهبران جبهه ملي و چند نفر از روحانيون و دانشجويان را توقيف نموده. . . . . . . و تظاهرات بعنوان مخالفت با رفراندومي كه قرار است انجام گيرد صورت گرفت.
نقل از پيغام امروز ـ 5 شنبه 4 بهمن 41 نقل از يونيتدپرس
من به شما اطمينان ميدهم كه ما در تحمل عقايد آنچنان بردباري به خرج خواهيم داد كه مايه شگفتي همگان خواهد شد دولت من به مخالفان خود احترام ميگذارد و كوچكترين بغض و عنادي نسبت به آنها ندارد.
نطق علم كيهان اول مهرماه 41
حاشيه ـ احترام به مخالفان و تحمل عقايد آنها از طرف علم نه تنها مايه شگفتي مخالفان شد بلكه باعث شگفتي موافقين هم شده! ! !
دوستي از صاحب نظران نزدم آمده بود ميگفت چه ميكني؟ گفتم شكر ميكنم كه هفتاد و پنج درصد مردم مملكت آزاد شدهاند و حالا منتظرم آن بيست و پنج درصد ديگر نيز آزاد شوند و هيچ بنده و اسير و عبد ذليلي در اين مملكت باقي نماند.
مجله فردوسي شماره 105 16 بهمن 41
ديكتاتوري مطلق
مطابق اخباريكه از كشور رسيده و منتشر شده در سراسر خاك مملكت يك حكومت ديكتاتوري شديد برقرار گرديده كه اختناق كامل چه از حيث اجتماعات و نطق و بيان و چه از لحاظ مطبوعات جاري و ساري نمودهاند. دستگاه سازمان امنيت كشور هر نوع آزادي افراد را سلب كرده مردم فقط حق تظاهر به نفع حكومت دارند و صرفا مجاز به تحسين و تمجيد و كف زدن و زندهباد گفتن براي ديكتاتور مطلقالعنان هستند. مطبوعات آن مملكت نيز كاري جز مدح و ثنا و تملق بيحد و حصر و مشمئز كننده از زمامدار مملكت ندارند و موظفند كه مرتبا درباره اصلاحاتي كه صورت نگرفته و اقدامات انجام نشده يا نتيجه نداده قلم فرسائي كنند. ساير دستگاههاي تبليغاتي كشور هم بايد همين برنامه را ادامه دهند و مردم را از تبليغات خسته كننده و يكنواختي كه شب و روز به نفع ديكتاتور ميشود منزجر سازند. معلوم نيست اين طرز حكومت كردن و سلب آزادي از مردم نمودن و مطبوعات را در بدترين و سختترين شرايط گذاشتن چه پاياني خواهد داشت.
نقل از روزنامه ديپلمات شماره 427 ـ 17 بهمن 41
حاشيه ـ مقاله بالا از روزنامه ديپلمات است كه درباره يكي از كشورهاي همسايه نوشته شده ولي چون ما آنرا مطابق وضع ايران ديديم اسم آن كشور را حذف كرديم.
هدف دولت از دستگيري علماي و روحانيون و سران جبهه ملي و نهضت آزادي و دانشجويان و ديگر مردم شرافتمند ايران:
1 ـ ايجاد رعب و هراس در بين مردم و سلب هر نوع فعاليت از نيروهاي ملي.
2 ـ به وجود آوردن يك محيط اختناق و ترور و وحشت براي انجام يك انتخابات بدون سروصدا.
3 ـ بستن قراردادهاي اسارت بار نفت با كمپانيهاي خارجي در يك محيط بدون سروصدا.
ميگويند: در آخرين جلسه استانداران و فرماندهان كل كه با حضور وزير كشور تشكيل شد به آنان تذكر داده شد كه همه آنها مجددا بين پنجم تا دهم اسفند ماه به مركز مراجعه نمايند تا تعليمات جديدي از طرف دولت در مورد انتخابات مجلس شوراي ملي و سنا داده شود.
روشنفكر شماره 487 27 ديماه 41
شنيده شده است كه دو كمپاني فرانسوي و آلماني براي حق سرقفلي نفت سراجه قم پيشنهادي به شركت ملي نفت دادهاند. و حاضر شدهاند براي بهرهبرداري از اين منبع نفتي اول كار 800 ميليون دلار به دولت ايران بپردازند.
مجله فردوسي شماره 105 ـ 16 بهمن 41
تهران ـ خبرگزاري فرانسه ـ ايران قصد دارد به زودي قراردادي براي بهرهبرداري نفت از منابع خود بر اساس 20 ـ 80 با يك كمپاني خارجي امضا كند.
پيغام امروز 20 بهمن 1341
حاشيه: طبق قانون اساسي بستن هر نوع قرارداد با شركتهاي خارجي و گرفتن وام از خارج به اجازه مجلس منتخب مردم است ما به دنيا اعلام ميكنيم اين قراردادها از نظر ملت ايران ورقپارههائي بيش نيست.
٭ ٭ ٭
راديو لندن ـ ناظران غربي از پيشرفت اصلاحات ارضي در ايران طبق قوانين ششگانه شاه هم متحير و هم بياندازه خوشوقت شدهاند. . . . . . . رفراندوم روز شنبه نشان خواهد داد كه اكثريت عظيم مردم ايران برنامه اصلاحي شاهنشاه را تاييد ميكنند. . . . . . . . . كمي پس از رفراندوم عدهاي از توقيف شدگان كه در بين آنها جمعي از روحانيون و سران جبهه ملي وجود دارد در يك دادگاه نظامي محاكمه خواهند شد.
تفسير راديو لندن ـ نقل از پيغام امروز شماره 858 ـ 6 بهمن 41
ديروز شايع شد كه به زودي دادگاه نظامي براي محاكمه بعضي از توقيف شدگان اخير تشكيل خواهد شد و آقاي سرلشكر نصيرزند از هم اكنون به رياست دادگاه مزبور انتخاب گرديده و مقدمات تعقيب قانوني افراد متهم را فراهم ميسازند.
نقل از ديپلمات شماره 427 ـ 17 بهمن 41
حاشيه ـ با توجه به دو خبر بالا محل صدور فرمان براي محاكمه زندانيان كاملا آشكار ميشود.
قصه براي گندهها
سپ ـ ور مع ـ اون آجان ـ ه! «سنتو» اول ـ ش پيمان ـ ه!
كلاه سلين ـ در چاخان ـ ه! بود و نب ـ ودش يكسانه!
بخ ـ ور بخورش كلان ـ ه! ن ـ ـ ـ رخ آزاد ارزان ـ ـ ـ ه!
بگير و ول كن آسانه! نرخ شهر تاري گران ـ ه!
كشور دزدي ايران ـ ه! شهر خرت ـ وخر تهرانه!
مجله خوشه شماره 19 ـ 23 ديماه 41
حاشيه: حال توجه شما را به خبر زير جلب ميكنيم:
از كجا آوردهاي
سپهبد كيا صاحب ساختمان عظيم از كجا آوردهاي واقع در جاد قديم شميران از دستگاههاي فني ساختماني شهرداري تقاضاي صدور جواز ساختمان براي ايجاد يك سينماي مدرن در جوار همان ساختمان از كجا آوردهاي نموده. به قرار اطلاع اين سينما در سراسر خاورميانه بينظير است.
مجله فردوسي شماره 105 16 بهمن 41
عصر دوشنبه آقاي رشيديان ليدر حزب خلق در تالار كيهان مطالب مهمي اظهار كرده از جمله گفته است كه «عدليه ايران هنوز همان فراشخانه محمد علي شاهي است و جا دارد شاهنشاه آنرا منحل كند.»
روزنامه ديپلمات 17 بهمن 41 شماره 427
٭ ٭ ٭
فعاليتهاي بانوان ايران براي شركت در تصويب ملي لوايح شاهانه بسيار موثر بوده و چند نفر از آنها تلاش بيسابقه نمودند.
بانو ملكه اعتضادي كه سوابقي در دادن شعار و فعاليتهاي اجتماعي دارد تمام ساعات روز ششم بهمن در اتوموبيل جيپ با بلندگو بانوان را دعوت به شركت در راي دادن مينمود.
نقل از ديپلمات شماره 426 ـ 10 بهمن 41
حاشيه: حتما خوانندگان عكس بانوي عفيفه! ! ! ! ! ! ! پوران را در پشت مجلات در حال دادن راي ملاحظه فرمودهاند.
زنان تهران از لحاظ راي از زنان شهرها و دهات عقب ماندند. در رشت 21 هزار نفر از زنان در دادن راي شركت كردند ولي در تهران 16 هزار نفر از بانوان راي دادند. . . . . . زنها نبايد براي خود ايجاد عقدهاي كنند و نه زياده طلبي كنند مثلا در موضوع حق راي چيز مهمي نيست در سوئيس تازه 2 سال است به زنها حق راي دادهاند. نقل از مصاحبه مطبوعاتي ارسنجاني در تلويزيون ايران
پيغام امروز شماره 866 15 بهمن
حاشيه: اقرار ضمني و صريح مقام دولتي بعدم شركت مردم حتي زنان در رفراندوم كذائي.
از 5 ميليون آراء رفراندوم 4300000 راي مال دهات است. نقل از همان منبع از ارسنجاني
حاشيه: بنا به گفته بالا آراء شهرهاي ايران 700000 بوده. اقرار صريح ديگري از عدم شركت مردم شهرها و پركردن صندوقها از طرف مامورين.
٭ ٭ ٭
در ايام اخير مرتبا در اطراف كلمه مالك بحث ميشود و بعضيها خيال ميكنند كه كلمات «ارباب» و «مالك» براي هميشه در ايران از بين رفته است.
روزنامه ديپلمات شماره 426 ـ 10 بهمن 1341
شاهنشاه اطمينان دارند هيچ خطري ناشي از انقلاب و تحول روابط بين مالك و دهقان در ميان نخواهد بود زيرا عوض دارائي مالكين به ايشان پرداخت ميشود. نقل از مصاحبه شاه با خبرنگار آسوشيتدپرس ـ پيغام امروز شماره 866 ـ 15 بهمن 1341
٭ ٭ ٭
خطر رجال صدر مشروطه
امروز يك خواننده پيغام امروز تلفني كرد و مطلبي را با ما در ميان گذاشت. اين خواننده بيانش حكايت ميكرد كه درباره آنچه ميپرسد بصيرت دارد او ميگفت اكنون همه جا بحث از تحول بزرگي است كه در حال روي دادن است. اين تحول را نبايد كوچك گرفت. «انقلاب مشروطه هم يك مرحله از تحول اجتماعي بود كه در مملكت ما روي داد اما همانطور كه ديديد و ديديم وقتي مسجل شد كه مشروطه پيروز خواهد شد همان هوشياران عامل استبداد كه انقلاب و تحول براي نجات دادن اجتماع از چنگ آنان انقلاب و تحول شده بود از بيسوادي و بياطلاعي طبقات مردم بهرهبرداري كردند و آمدند رهبري تحول را بدست گرفتند مشروطه طلب و آزادي خواه شدند خودشان را با محيط تطبيق دادند تا همه امتيازاتي كه داشتند دست نخورده بماند و موضوع آنقدر شور شد كه فيالمثل عينالدوله صدراعظم استبداد هم مشروطه خواه از كار درآمد و دهان فرخي يزدي را كه پسري پرشور و فريفته آزادي بود در يزد دوختند كه چرا براي مشروطه شعر ساخته است. خصلت انطباق با محيط بقدري در طبقات ممتاز و وابستگان آنها زياد بود كه شاعري كه دهانش پر از مديحه خوانين و شاهزادگان صاحب تيول قاجار بود زبان آزادي شده بود و گروه رجال رهبر مملكت و انقلاب يكيشان نبود كه سلطنه و دوله دنبال نامش نباشد. ناصرالدوله نايبالسلطنه حزب ميساخت و اعتداليون را رهبري ميكرد و تمشيت امور ميداد و خيلي چهرههاي پرطمطراق ديگر تاريخ بعد از مشروطه ايران همان رجال و درباريان بودند كه انقلاب شده بود تا آنها را از اسب پياده كند و اينها فقط اسب زير پاشان را عوض كردند و باز همان تيولداري را بنام ديگر و به شيوه نو ادامه دادند.
حالا هم تحولي در جريانست شما داريد درباره آينده بحث ميكنيد و از دموكراسي جديد سخن ميگوييد شهر مواظب باشد در رقابت با ده عقب نماند جاي ديگر مينويسيد هيولاي بزرگي از بند رسته است و اين هيولا را ديگر نميتوان مهار كرد بايد در راههاي روشن و به دنبال هدف مشخص آن را جاري ساخت. واقعا دورنماي چنين صحنهاي تماشايي است و اگر تحول همانطور كه در انديشه متفكران و روشنفكران هست روي زمين جريان و تحقق پيدا كند همه آنچه شما نوشتهايد به جا و به موقع است ولي:
بحث بر سر اينست كه قوانين اجتماعي درست حالت قوانين فيزيكي يا شيميايي را ندارد اين قوانين چون بر جوامع انساني جاري است و در جوامع انساني استعداد قرار و كشش بيك اندازه در همه طبقات هست و همه چيز انعطاف پذير است فرمولي از اين قبيل كه تا اصل ارباب و رعيتي در ده منسوخ شد فلان اصل به جايش مينشيند معنا و مفهوم ندارد و هزار اگر و چرا در آن ميگنجد.
قرار است به آراء عمومي مراجعه شود كه بعدها پارلمان و قدرت نتواند آنچه را كه بنام آزادي و استقلال به دهقان دادهاند از دهقان پس بگيرد. اين چارهانديشي بسيار پراهميت است ولي خطري كه براي تحول هست از پارلمان بعد از رفراندوم و از تغييرات احتمالي آينده به مراتب بزرگتر و نزديكتر است. آنچه مانع تحول كامل جامعه اربابي به جامعه دهقاني زنده و سالم ميشود الان موجود است. خصلت انطباق با محيط كه در هر جا هست و هر جا كه لازم شد به رنگ محيط در ميآيد. روي شاخه درخت به رنگ برگهاي سبز و روي زمين به رنگ خاك و روي سنگهاي تيره به رنگ كبود در ميآيد در ميان رجال يادگار انقلاب مشروطه بسيار قوي است آنها هم استعداد عجيبي در تغيير قالب دادن دارند خطر موجود حاضر است و تحول تحولي كه اين قدر روي آن حساب ميكنيد از هم اكنون دارند از چهار جانب اين رجال متنعم از خوان اصل ارباب و رعيتي به آن نزديك ميشوند و هر چه آنها به اين خوان نزديك شوند آثار انحراف در تحول آشكارتر خواهد شد. وقتي كه تحول اسير پنجه محافظه كاراني شد كه خود هدف اصلي تغيير بودهاند هيچ چيز حتي افزودهشدن چند ماده تازه به قانون اساسي جلو انحراف آن را نخواهد گرفت.
بنابراين خواستم به شما نصيحت كنم كه زياد حرارت به خرج ندهيد و درباره فرداي شهر نگران نباشيد چون اينجا ايران است و در ايران موضوع اصلي راه نيست شخص است و رجال كهنه كار صدر مشروطه و شاگردان آنها خوب اين مطلب را ميدانند به مراتب از ما و شما بهتر ميدانند و درسشان را از بر هستند. شما با وجود آنها و تلقي خوب آنها از تحول چه اميدي به تحول داريد؟
دارو ميآيد ميكرب كش باشد وقتي كه ميكرب به استقبال دارو ميرود معنايش آنست كه توانسته تدبيري بينديشد تا بر دارو مسلط گردد و اين بار بر اجزاء دارو سوار شود و تا اختفاگاههاي اصلي و پنهاني از طريق جريان خون راه پيدا كند. بيش از اين عرضي ندارم.»
پيغام امروز 23 ديماه 1341
