مردم در اداره شهر مشاركت واقعي ندارند
گفت و گوي محمد توسلي
نخستين شهردار تهران بعد ازپيروزي انقلاب اسلامي با “سرمايه”، 16/4/87
محمد توسلي نخستين شهردار تهران بعد از انقلاب اسلامي است او در گفتوگو با «سرمايه» ضمن مرور خاطرات خود در دوره تصدي اين مسووليت، از فضاي سالهاي 58 و 59 سخن ميگويد؛ سالهايي كه شهر پر از سنگر بود و ديوارها پر از شعار. او همچنين به مشكلات تازه شهر اشاره ميكند.
*بين شهردار بودن و سياسي بودن چه رابطهاي ميبينيد؟
مديريت كلانشهرها با پيچيدگيهايي روبهرو است. شهردار كلانشهر به عنوان مدير اجرايي شهر بايد فعاليتهاي متعددي را دنبال كند. گاه برنامههاي پيش روي مديريت شهري به بيش از50 محور ميرسد، اين در حالي است كه تعداد اين محورها دروظايف وزارتخانهها به چند محور نميرسد. فرآيند حركت و ارتقاي شهرداران به سمتهاي سياسي ديگر هم اتفاقي تكراري در كشورهاي جهان است. چنانچه ژاكشيراك هم نخست شهردارپاريس بود و بعد رئيسجمهور شد. در عرف سياسي كشور ما هم شهردارتهران اگر چه در طراز اداري در مرتبهاي پايينتر از وزارت كشور قرار ميگيرد اما به لحاظ پروتكل سياسي در عرض وزيران است. چنانچه شهرداران تهران در دورههايي در هيات دولت هم شركت ميكردند كه از آن ميان شايد به توان كرباسچي و الويري را نام برد. در واقع، پست مديريت كلانشهرها هم فني است و هم سياسي.
*پس با نفس سياسي بودن مديريت شهري موافقيد؟
خب، از اين موضوع گريزي نيست و پيوندي ميان اين دو عرصه وجود دارد كه در بخشهايي مديريت شهري آن را ايجاب ميكند. اما نكته مهم در اينجا اين است كه آيا شهردار كلانشهر ميتواند از امكانات و تسهيلات شهر به عنوان سكوي پرش در راستاي اهداف سياسي خود استفاده كند؟ اگر بخواهيم اينطور به موضوع نگاه كنيم اين رويكرد به موضوع مديريت شهري را به نفع مردم شهر نمي دانم وآنرا مثبت ارزيابي نمي كنم.
*اگر بخواهيد مقايسهاي ميان مشكلات تهران دهه 60 و تهران امروز داشته باشيد. كدام مشكلات تغيير كرده و كدام مشكلات همچنان به قوت خود باقي است؟
ترافيك ، توسعه بي رويه شهرو محيط زيست چه آن موقع و چه حالا يكي از معضلات اصلي شهر تهران است. اما در آن دوره شوراي شهري وجود نداشت. حالا اين ساختار در شهر تهران شكل گرفته اما متاسفانه شوراي شهر در جايگاه اصلي خودش قرار ندارد. قانون حوزه اختيارات اين نهاد را محدود كرده و تعداد اعضاي شورا با حجم وظايف ومطالبات و مشكلات موجود در كلانشهر تهران هماهنگي ندارد.
*مشكلات عمده شما در مديريت تهران دهه 60 چه بود؟
بهتر است به جاي مديريت شهري از مديريت بحران اسم برد. دو سال اول انقلاب شهر تهران پر بود ازآثار سنگرها و درگيريهاي خياباني دوران انقلاب و ديوارها پربود از شعارها ومطالبات مردم.در آن دوران هيچ نوع ابزار كنترل رسمي وجود نداشت نه وزارت اطلاعاتي بود و نه نيروي انتظامي .مديريت فقط با همكاري و پشتيباني مردم امكان پذير بود.
دو بار در همان دوران در دفترم به گروگان گرفته شدم و البته از اين نوع تهديدها براي مديران ساير دستگاه هاي اجرايي زياد پيش ميآمد.
*بهترين راهكار براي مديريت كلانشهري مانند تهران چيست؟
الان مردم در اداره شهر مشاركت واقعي ندارند. سپردن مديريت امور شهري به مردم و جلب مشاركت آنان در اين حوزه و مديريت واحد شهري پيشنهاد من است. راهكار عملي آن هم تقويت نهاد شوراي شهر است و راهاندازي شوراهاي قانونمند محلات و مناطق تا اينكه فرآيند حضور و مشاركت مردم در قالب ساختاري منظم هدفمند شود. بهترين كار عملي هم اصلاح قانون شوراها و سپردن اختيارات بيشتر به اين نهاد است.
در غالب كشورهاي جهان مديريت پليس شهر، مخابرات، برق، گاز، آب و … با نظارت شوراي شهر صورت ميگيرد و نظارت مردم بر شوراي شهر از طريق شوراي محله و منطقه امكان ميپذيرد اما اين ساختار در ايران نمود واقعي ندارد.
*خاطرهاي از دو سال مديريتتان به عنوان شهردار تهران داريد؟
تهران بعد از 22 بهمن به شهر جنگ زده اي شبيه بود. سنگربندي شده بود و شهر آشفته بود. نزديك اسفندماه از سنت ديرينه ايرانيها و خانهتكاني نوروزي در قالب يك طرح شهري استفاده كرديم.
براي پاكسازي شهر فراخوان داديم و مديران وكاركنان شهرداري در كنار مردم خيابانهاي شهر را پاكسازي كردند. بسياري از مديران از جمله آيتالله طالقاني هم به جمع مردم پيوستند. خبرگزاريهاي خارجي هم خبرهايي مخابره ميكردند كه هنوز شور و شوق انقلاب در خيابانهاي تهران جريان دارد.
*محمدباقر قاليباف را كه در فهرست 11 شهردار برتر جهان اعلام شده است را چگونه شهرداري ميبينيد؟
اين انتخاب براي هر ايراني مايه افتخار و مباهات است. قاليباف به لحاظ مديريت و در مقايسه با شهردار قبلي تهران از توان مديريتي بالاتري در حوزه شهري برخوردار است.
*بهترين شهردار دوران بعد از انقلاب؟
بگذاريد كه به اين سوال پاسخ ندهم.
