مصاحبهاي منتشرنشده از دكتر يزدي با هفتهنامه توقيفشده كرفتو
20/10/1386
له مصاحبه اي كه در پي مي آيد مصاحبه آقاي دكتر ابراهيم يزدي با هفته نامه توقيف شده كردي زبان كرفتو چاپ سنندج مي باشد .كه براي روز جهاني حقوق بشر (نوزده آذر) تهيه و قرار بود به صورت ويژه نامه اي در کردستان منتشر شود .ولي اين مصاحبه به دليل توقيف مجله مجال انتشار نيافت .با هم اين مصاحبه را مي خوانيم .
1. پيشينه مختصري از حقوق بشر در ايران (از آغاز تا مشروطه) را براي ما بازگو کنيد.
– به موجب آثار باقي مانده از دوران هخامنشيان در سنگ نوشته ها ،كوروش پادشاه ايران ، اولين كسي است كه مجموعه اي از حقوق انسان ها را مطرح ساخته است. در آثار برخي از متفكرين ايراني بعد از اسلام آرايي در مورد حقوق مردم ارائه شده است. برخي از اين آرا ، متاثر از نظرات فلاسفه يونان بوده است ولي برخي ديگر ، مستقيماً از آرا و نظرات امام علي (ع) در نهج البلاغه و يا فرمان به مالك اشتر استخراج شده است . در انقلاب مشروطه ، برخي از مشروطه طلبان و متفكرين اين دوره مسئله حقوق بشر را مورد بحث قرار داده اند ، اما اين امر بيشتر متاثر از انقلاب كبير فرانسه و بيانيه حقوق بشر فرانسه مي باشد . اما با توجه به ساختار و عملكرد نظام هاي استبدادي در ايران چيزي به نام حقوق بشر نه مورد قبول بوده و نه رعايت مي شده است . مردم حكم رعاياي پادشاه را داشته اند و پادشاه يا خان ،مالك و صاحب جان و مال مردم و رعايا بوده است . و حقوق بشر اصلاً مطرح نبود است . اما در انقلاب مشروطه برخي از حقوق بشر و آزادي هايي از جمله مسئله حق ملت در تعيين سرنوشت ، برابري و قانون مداري مطرح گرديد و يكي از آرمان هاي اصلي در انقلاب اسلامي بهمن 1357 نيز بوده است .
2. وضعيت حقوق بشر از زمان مشروطه تا تصويب اعلاميه جهاني حقوق بشر، در ايران چگونه بود؟
– بعد از پيروزي انقلاب مشروطه اگر چه در پاره اي از اصول قانون اساسي مشروطه حقوق مردم تصريح شده بود اما نه در دوره سلطنت پهلوي اول و نه در دوره سلطنت پهلوي دوم ، كمترين توجه به رعايت آنها نمي شد . و مردم هم چون گذشته ، به هيچ وجه صاحب حق شناخته نمي شدند.بيانيه جهاني حقوق بشر در حدود 50 سال پيش تدوين و تصويب و نهايي شده و ايران هم از اولين كشور هايي است كه آن را امضاء كرده است .
3. انگيزه اصلي تدوين و تصويب اعلاميه حقوق بشر جهاني چه بود؟
– تدوين و تصويب اعلاميه جهاني حقوق بشر ، بر اساس به رسميت شناختن حقوق طبيعي انسان به منظور ايجاد صلح و آرامش و امنيت و توسعه اقتصادي و سياسي جامعه بوده است . حكومت هاي استبدادي تماميت خواه با نا ديده گرفتن حقوق انسان ها و ستم بر آن ها موجب بي ثباتي و نا آرامي ملي منطقه و جهان شده اند اين ملاحظات به تدوين و تصويب بيانيه جهاني حقوق بشر منجر گرديد .
4. چه کسي مکلف به اجراي حقوق جهاني بشر است؟
– هر يك از كشور هايي كه بيانيه جهاني حقوق بشر را امضاء كرده اند ، مكلف و متعهد به رعايت آن نيز مي باشند . بر طبق ماده 9 قانون مدني ايران ، بيانيه جهاني حقوق بشر و ساير معاهدات بين المللي كه ايران آنها را امضاء كرده ، در حكم قوانين كشور ايران محسوب و قابل استناد هستند .در واقع دولت ها متعهد به اجراي اصول بيانيه جهاني حقوق بشر هستند . اما در سطح جهاني نظارت جدي بر اجراي آن وجود نداشته است . اگر چه زماني كميسيون حقوق بشر سازمان ملل متحد اين وظيفه را بر عهده داشت و اكنون شوراي حقوق بشر سازمان ملل متحد ، مامور نظارت بر اجراي اين بيانيه توسط دولت هاي عضو سازمان ملل مي باشد ، اما عملاً تا به حال كاري جدي صورت نداده است زيرا اكثريت قابل توجهي از دولت هاي عضو اين شورا خود از نقض كنندگان بيانيه هستند .
5. پس از تصويب اعلاميه جهاني حقوق بشر، حکومت پهلوي تا چه اندازه اي در راستاي اعلاميه گام برداشت؟
– طي 25 سال ، از كودتا ي 1332 تا انقلاب 1357 ، در دوران استبداد سلطنتي بيانيه جهاني حقوق بشر و ساير معاهدات مربوط به آن بطور مستمر ناديده گرفته مي شد . و سازمان هاي بين المللي حقوق بشر( عفو بين الملل و نظاير آن ) گزارش هاي مفصل در اين باره منتشر ساخته اند .
6. آيا قبل از وقوع انقلاب اسلامي انقلابيون دغدغه حقوق بشري داشتند؟ (در صورتي که جواب شما مثبت است، بفرمائيد که بيشتر چه کساني بودند و اقداما ت آنها در اين زمينه چه بود؟)
– بله داشتند . قبل از انقلاب فعالان سياسي ، احزاب و گرو ه ها اقدامات متعددي را انجام مي دادند . احزاب و گروه هاي ايراني در خارج از كشور ( نظير نهضت آزادي ايران خارج از كشور ، كنفدراسيون دانشجويان ايراني )با سازمان هاي بين المللي حقوق بشر در تماس دايم بودند ، وضعيت حقوق بشر را مرتباً به اين سازمان ها اطلاع مي دادند . علاوه بر اين به هنگام بازداشت ها ، محاكمات فعالان سياسي ، با اقدامات اين گرو ه ها ناظرين بين المللي براي حضور درمحاكمات نمايندگانشان را اعزام مي نمودند و گزارش هاي آنان بطور وسيعي در سطح جهان منتشر مي شد .در داخل ايران ، قبل از انقلاب ، به همت طيف وسيعي از فعالان سياسي ، جمعيت ايراني دفاع از حقوق بشر تشكيل شد ، كه با جامعه بين المللي حقوق بشر ، مستقر در نيويورك ، ارتباط و همكاري نزديك داشت . اسناد اين جمعيت در جلد نهم اسناد نهضت آزادي ايران منتشر شده است .
7. اگرشعاري حقوق بشري از دوران قبل انقلاب در خاطرتان است، بفرمائيد.
– بخش اعظم شعارها بر محور حقوق بشر بود ( نظير زنداني سياسي آزاد بايد گردد ) براي اطلاع بيشتر به كتاب اشاره شده در بالا رجوع شود .
8. به نظر شما بعد از انقلاب حاکميت از حقوق بشر استقبال کرد يا که از آن کناره گرفت؟
– بعد از انقلاب ، جناح خاصي از حاكمان ، حقوق بشر را ، يك پديده غربي دانسته و با آن به مخالفت بر خاستند . اما گروه ديگري به آن معتقد بودند و در راستاي تامين اين حقوق ، جمعيت دفاع از آزادي و حاكميت ملت را تشكيل دادند . با دستگيري جمعي از امضاء كنندگان نامه معروف به 90 نفري در سال 1369 دادستان دادگاه انقلاب ، بر خلاف قانون اساسي اين جمعيت را غير قانوني و منحل اعلام كرد . اسناد اين جمعيت به صورت كتابي جمع آوري و در دسترس مي باشد.
9. حقوق بشر در ايران به عنوان مساله اي سياسي مطرح مي شود يا که ابزاري سياسي؟
– حقوق بشر ، از دو زاويه يا از دو بعد مطرح است . يك بعد آن كاملاً حقوقي است . و بعد ،و زاويه ديگر مطالبات سياسي است، در بعد حقوقي ، كانون ها و انجمن هاي غير دولتي ، نظير كانون مدافعان حقوق بشر ، انجمن دفاع از حقوق زندانيان و … تشكيل شده است كه صرفاً حقوقي هستند . اما براي احزاب سياسي نيز نظير نهضت آزادي ايران، حقوق و آزادي هاي سياسي از مطالبات جدي ملت مي باشد .
10. در قانون ايران چه تضمين هايي براي رعايت حقوق بشر وجود دارد؟
– اولاً ، ماده 9 قانون مدني ايران ، بيانيه جهاني حقوق بشر و معاهدات مربوطه را در حكم قوانين ايران و لازم الاجرا دانسته است ثانياً فصل سوم ، پنجم ، هفتم در قانون اساسي ايران تعدادي ديگر از اصول اين قانون برخي از حقوق و آزادي هاي اساسي ملت به رسميت شناخته شده است . اگر چه مسئولان جمهوري اسلامي ، در موارد متعدد به اين حقوق بي توجهي و يا در مواردي آنها را نقض كرده اند .
11. تناقض برخي ازقوانين ايران با حقوق بشر جهاني را چگونه مي توان حل کرد؟ (براي مثال:يکسان نبودن حقوق زن و مرد)
– چون ايران بيانيه جهاني و معاهدات مربوط به آن را پذيرفته است و ماده 9 قانون مدني ، آنها را از جمله قوانين ملي محسوب كرده اند ، برخي از حقوق دانان بر اين باورند كه اصول مصرح در معاهدات بين المللي قانون اصلي و مرجع بوده و نافذ هستند .
12. آيا ازحقوق بشر مي توان قرائتهاي مختلفي براي مردم ارائه کرد؟ (مثل : حقوق بشر غربي، آمريکايي، ايراني و اسلامي و…) يا اينکه همه بايد، با هرعقيده و مرامي که دارند، با هم يکسان سرسفره حقوق بشر بنشينند؟ شما بفرمائيد.
– اين نوع قرائت ها ، بيشتر موضع گيري سياسي است تا حقوقي ، و اين هم تازگي ندارد . در زمان شاه سازمان عفو بين الملل وابسته به كمونيستها معرفي مي شد و حالا به آمريكا و صهيونيست ها و ….
13. آيا مشروط ساختن اجراي حقوق بشر، منتفي کننده آن است؟
– در ماده 18 معاهدات بين المللي حقوق اقتصادي و اجتماعي ضرورت توجه به فرهنگ هر كشور و رعايت آن مورد توجه قرار گرفته است . اما اين مانع اجراي حقوق بشر نمي باشد.
14. در دوره اصلاحات، دوم خردادي ها تا چه اندازه براي حقوق بشر کار کردند و آيا توانستند به اين مهم دست يابند؟
– در دو دوره دولت آقاي خاتمي ، حقوق و آزادي هاي اساسي مردم به طور نسبي و نه مطلق ، مورد توجه قرار گرفت و رعايت مي شد . اگر چه گروه هاي امنيتي موازي ، زير پوشش قوه قضاييه ، اقداماتي در جهت ناديده گرفتن حقوق ملت انجام مي دادند كه امروزه خيلي شديد تر شده است .
15. موانع اجراي حقوق بشر در ايران کنوني چه عواملي هستند؟
– در ايران نه فقط بيانيه جهاني حقوق بشر ، بلكه اصول مصرح در قانون اساسي نيز رعايت نمي شود . مانع بر سر راه اجراي حقوق بشر در ايران ، همان هايي است كه موجب بي اعتنايي به اصول قانون اساسي ايران ، فصل سوم – حقوق ملت – شده است به نظر ميرسد ، حاكمان و مسئولان ايران نه تنها به حقوق بشر بلكه به قانون اساسي اعتقاد و التزام ندارند .
16. راهکارهاي اجراي حقوق بشر در ايران؟ ( در پاسخ به اين سوال مساله اقوام و اقليتها را هم لحاظ بفرمائيد.)
– مردم صاحب اصلي اين سرزمين هستند و براي اداره ملك مشاعي خود مي بايستي بطور جمعي اقدام كنند . حضور فعال و آگاهانه و مستمر مردم تضمين اجراي قوانين است . من بر اين باورم كه اگر اصول مصرح در فصل سوم ، پنجم و قانون اساسي ايران و نيز فصل هفتم ، مربوط به شورا ها ، به درستي رعايت و اجرا شوند ، بسياري از حقوق اساسي همه اقوام ايراني و اقليت ها تامين خواهد شد .
17. اگر آزادي و انتخاب را از انسان بگيرند،چه بايد بکند؟
– سلب آزادي و انتخاب از انسان ، موجب سقوط انسان از موقعيت انساني اش مي شود . در همين هنگام مبارزه براي حفظ آزادي و حق انتخاب ، يعني حفظ كرامت انساني يك وظيفه اوليه انساني است.
18. به عنوان سوال آخر ؛
نظر شما در مورد اين اصطلاح چيست؛ “نان شب يا حقوق بشر” !؟
– من با اين شعار شما موافق نيستم داشتن نان بر سر سفره هركس ، خود از جمله اولين حقوق طبيعي هر انساني است . كسي كه زندگي اقتصادي اش مختل باشد ، زندگي انساني و معنوي اش نيز مختل است . رسول خدا (ص) فرمود : ” من لا معاش له ، لا معاد
