شماره: 1/1586
تاريخ: 20/11/75
مصاحبه روزنامه الحيات (غسان بن جدو) با آقاي دكتر يزدي (1)
خبرنگار: هدف از اين گفتوگو با جنابعالي آشنايي با «نهضت آزادي» و منعكس كردن افكار، آراء و برنامههاي آن و همچنين نظرات اين نهضت راجع به وضعيت كنوني جهاني و ساير جريانات و گروههاي موجود در ايران ميباشد. پايهها و اصول فكري كه نهضت آزادي بر پايه آن تأسيس و همچنان عمل ميكند چيست؟
دكتر يزدي: با تشكر از شما، اصول و پايههاي فكري نهضت آزادي ايران برخاسته از قرآن كريم و سنت اصيل نبوي و فرهنگ ملي ايراني ميباشد. شادروان مهندس مهدي بازرگان، به هنگام اعلام تأسيس نهضت آزادي در ارديبهشت ماه 1340 (آوريل 1961)، ويژگي نهضت آزادي را چنين بيان كرد: ما مسلمان، ايراني و مصدقي هستيم. (مصدقي از اين حيث كه دكتر محمد مصدق رهبر و مظهر مبارزه با استعمار و سلطه بيگانه و كسب استقلال كامل در تاريخ معاصر ايران ميباشد).
خبرنگار: آيا نهضت آزادي حزب ديني ـ اسلامي يا ملي يا ليبرالي است؟
دكتر يزدي: نهضت آزادي ايران يك سازمان سياسي ملي ـ اسلامي است، كه دو وجه تفكيكناپذير فرهنگ ملي، يعني ايرانيت و اسلاميت يا ديانت و مليت را با هم معرفي مينمايد. در ايران هيچ يك از اين دو وجه به تنهايي معرف هويت فرهنگ ملي ما نميباشد.
خبرنگار: مسئولين نظام در جمهوري اسلامي ميگويند كه در ايران بيش از هر كشور ديگري آزادي سياسي وجود دارد، نظر شما چيست؟
دكتر يزدي: معيار براي وجود آزاديهاي سياسي در يك جامعه امكان فعاليت آزاد براي گروهها و احزاب سياسي مخالف حاكميت است. احزاب و گروههاي سياسي طرفدار دولت در همه جا آزادي كامل براي فعاليتها و اين كه هر كاري بخواهند بكنند، دارند. بنابراين، معيار وجود آزاديهاي سياسي اين است كه آيا احزاب سياسي مخالف حق فعاليت آزادانه را دارند يا خير؟ در ايران هيچ حزب سياسي مخالفي نه بهطور قانوني و نه به شكل ديگري اجازه و امكان فعاليت عادي و قابل توجه را ندارد. مثلاً روزنامه ميزان بعد از 16 سال هنوز در توقيف است. نهضت آزادي اجازه استفاده از ساختمان دفتر مركزي و امكانات خود را ندارد. همچنين، اعضاء و طرفداران نهضت آزادي بهطور مستمر در تهران و شهرستانها توسط نهادهاي رسمي نظير وزارت اطلاعات و يا گروههاي فشار مورد اذيت و آزار قرار ميگيرند. بهعنوان مثال، در طي دو هفته گذشته ما براي برگزاري مراسم دومين سالگرد درگذشت مهندس بازرگان، دبيركل فقيد نهضت آزادي و اولين نخستوزير بعد از پيروزي انقلاب، با مشكلات زيادي روبرو بوديم. در برخي از شهرستانها، مسئولين مربوط بدون مجوز قانوني دخالت كردند و مانع برگزاري مراسم شدند. در بعضي از شهرستانها، بهطور غيررسمي و توسط گروههاي فشار مانع شدند. مثلاً در مراسم پنجشنبه 4/11/75 در تهران (تالار نگاه) افرادي آمدند و با پخش گاز شيميايي مراسم را برهم زدند و در حالي كه زن و مرد و پير و جوان روزهدار نشسته بودند، با پخش گاز مردم را مجبور به ترك جلسه كردند. بنابراين، از يك طرف مقامات دولتي ادعا ميكنند كه آزادي در ايران هست اما از طرف ديگر، احزاب و گروههاي مخالف ـ از جمله نهضت آزادي ايران ـ اجازه فعاليت ندارند. برخي از اصول قانون اساسي كه حقوق و آزاديهاي مردم را تصريح كرده است، مستمراً از طرف مسئولين ناديده گرفته شده و از آن تخلف ميشود. بنابراين، ما با عملكرد و سياستهاي حاكميت مخالفيم، حاكميت ميكوشد كه خود را مساوي نظام معرفي كند ولي ما حاكميت را معادل نظام نميدانيم.
خبرنگار: در مرحله اول، تفاوتي كه بين نهضت آزادي ايران و مجاهدين خلق وجود دارد بفرماييد. دوم اين كه نظر شما راجع به حركتي كه خارج از ايران انجام ميدهند ـ خصوصاً كارهاي زيرزميني آنها ـ چيست؟ و به نظر شما، با توجه به اين كارهايي كه انجام ميدهند، آيا ممكن است كه از نظر داخلي تاثير داشته باشد؟
دكتر يزدي: يكي از تفاوتهاي اساسي بين نهضت آزادي ايران و سازمان مجاهدين خلق ـ و يا به تعبير بعضيها منافقين ـ تفاوت استراتژيك است. نهضت آزادي ايران به اصالت انقلاب اسلامي و آرمانهاي آن معتقد و وفادار است و نظام جمهوري اسلامي ايران را مورد تأييد قرار داده و به قانون اساسي ملتزم است و در چارچوب قانون اساسي مبارزه علني قانوني مينمايد. نهضت آزادي ايران با براندازي به هر شكل آن مخالف است. در حالي كه آن سازمان به براندازي با قواي قهريه معتقد است. نهضت آزادي با اين استراتژي به كلي مخالف است و آن را مفيد براي ملت ايران و سرنوشت مملكت نميداند.
دومين مطلب اين است كه ما در مبارزه ملي با هر نوع اتكاء و يا كمك بيگانه به شدت مخالفيم. رويه نهضت آزادي در طول سالهاي گذشته قبل از انقلاب نيز چنين بوده است و ما بهعنوان يك حركت يا يك سازمان با هر نوع اتكاء به خارجي و دريافت كمك خارجي مخالفيم، در حالي كه آنها به يك دولت بيگانه پناه بردهاند، آن هم در مقطعي كه آن دولت در حال جنگ تمامعيار با ايران بوده است. در حالي كه شهرهاي ما مورد بمباران هوايي و موشكي كشور دشمن قرار داشت، آنها رفتند و به آن كشور پناهنده شدند و اكنون نيز با آن همكاري ميكنند. مردم ايران عليالاصول مردمي وطندوست هستند و كساني را كه در چنين شرايطي بروند و به يك دشمن متجاوز خارجي پناهنده شوند نميپذيرند، از آنان خوششان نميآيد و تأييدشان نميكنند. ما عمليات نظامي آنها را هم كه بيترديد بدون كمكهاي مادي و معنوي خارجي غيرممكن است محكوم ميكنيم، خصوصاً كه اين نوع عمليات، در شرايط كنوني ايران ـ با توجه به تحريكات خارجي در خليجفارس و خطراتي كه تماميت ارضي ايران را تهديد ميكند ـ، به نفع ايران نميباشد و ملت ايران نيرويي را كه بخواهد عامل تشتت و تجزيه كشور شود، نميپذيرد.
خبرنگار: انتخابات رياستجمهوري در چند ماه آينده برگزار خواهد شد. آيا نهضت آزادي شخصي را كانديدا خواهد كرد و آيا احتمال دارد كه شما شخصاً كانديدا شويد؟
دكتر يزدي: بله، نهضت آزادي در انتخابات رياستجمهوري آينده شركت خواهد كرد و كانديدا معرفي مينمايد.
خبرنگار: در ساير كشورها معمولاً انتخابات رياستجمهوري فرصتي است كه كانديداها برنامهها و مواضع خود را در زمينههاي مختلف اعلام نمايند. اين مسأله را در ايران ملاحظه نكرديم. علت اين امر به نظر شما چيست؟
دكتر يزدي: لازمه انتخابات آگاهانه مردم اين است كه كانديداها برنامهها و مواضع خود را در زمينههاي اقتصادي،سياسي، فرهنگي و اجتماعي براي مردم توضيح دهند و آزادانه سياستها و مواضع مسئولان كنوني را بررسي ـ و در صورت لزوم، انتقاد ـ نمايند. اما اين امر تنها در يك جامعه باز سياسي كه همه احزاب و گروههاي سياسي ـ اعم از موافق يا مخالف حاكميت ـ حق فعاليت آزادانه را داشته باشند و مطبوعات آزاد باشند، امكانپذير است. در جوامع بسته سياسي، مردم يا در انتخابات شركت نميكنند يا به جاي برنامهها به اشخاص رأي ميدهند.
خبرنگار: نهضت آزادي جزء اپوزيسيون در ايران حساب ميشود. اشكالاتي كه شما از لحاظ سياسي، اقتصادي و فرهنگي به نظام و حكومت موجود ميگيريد چيست؟
دكتر يزدي: نهضت آزادي ايران به آرمانهاي انقلاب و اصالت آن معتقد است و نظام جمهوري اسلامي را تأييد ميكند، اما با سياستها و عملكردهاي حاكميت كنوني مخالف است و با آن مبارزه ميكند و ميكوشد كه آن را اصلاح نمايد يا تغيير دهد. تغيير حاكميت كنوني به معناي تغيير نظام نيست. حاكميت كنوني اصول قانون اساسي در فصول سوم، پنجم و هفتم را زير پا گذاشته است. از نظر فرهنگي و ديني، ارتجاعي (واپسگرا) و از نظر سياسي، انحصارطلب و تماميتخواه است. از نظر اقتصادي، برنامههايش ناقص و نادر است. در عمل و اجرا، مأموران و مديراني را بر سر كار گماشته است كه تنها هنرشان تعبد كوركورانه از مقامات است ولي عموماً فاقد شايستگي و لياقت براي كاري هستند كه به عهده آنها واگذار شده است. علاوه بر اين، فساد مالي گستردهاي در سطوح مختلف نهادهاي دولتي و غيردولتي را فرا گرفته است. كمتر مقام و مأمور يا مسئولي خود را موظف به تبعيت از قانون ميداند.
خبرنگار: گروهها و جريانات ديگر سعي در محدود كردن تسلط جريان راست سنتي دارند ـ خصوصاً گروههاي چپ راديكال (روحانيون مبارز) و كارگزاران سازندگي ـ وليكن جريان راست سنتي همچنان قوي به پيش ميرود، در انتخابات مجلس موفق بودند و گويا در انتخابات رياستجمهوري نيز چنين خواهد بود. به نظر شما علت اين قدرت و قوت چيست؟
دكتر يزدي: حزب و جريان راست سنتي از دو جناح عمده تشكيل شده است: فقهاي سنتي و سرمايهداري تجارتي. هر دو جناح منسجم هستند. اكثريت روحانيون فعال در حكومت از زمره فقهاي سنتي ميباشند. اين جريان توانسته است كه طي هفده سال گذشته، به تدريج تمام مراكز اصلي قدرت را قبضه نمايد و بسياري از نهادهاي قدرتمند اقتصادي، سياسي جديدالتأسيس بعد از انقلاب را به زير كنترل خود درآورد.
خبرنگار: هنگام تشكيل گروه كارگزاران، عدهاي معتقد بودند كه آنان نقش سياسي بزرگي خواهند داشت وليكن واقعيت امر اين چنين نبود. به نظر شما علت چيست؟
دكتر يزدي: اين واقعيت قابل پيشبيني بود. مردم و افكار عمومي جامعه آنها را جداي از جناحهاي ديگر نميدانند. آنها هم نتوانستند يا نخواستند كه طي سالهايي كه بر مسند قدرت قرار داشتند، گامهاي مؤثري در جهت حل بحران سياسي بردارند.
خبرنگار: آيا نهضت آزادي ائتلاف با ديگران را در جريان انتخابات رياست جمهوري ميپذيرد؟ يعني با آنها كانديداي مشتركي داشته باشد؟
دكتر يزدي: نهضت آزادي ايران با ساير گروههاي متعلق به اپوزيسيون داخل كشور در ارتباط است و بر اساس يك برنامه مشخص توافق شده، در فعاليت انتخاباتي وارد ميشود.
خبرنگار: شما اولين وزير خارجه بعد از انقلاب اسلامي بوديد. نظر شما راجع به سياست خارجي كنوني ايران چيست؟ و پيشنهادهاي شما براي تغيير يا بهبود بخشيدن به آن چيست؟
دكتر يزدي: سياست خارجي هر كشوري متأثر از مناسبات و سياستهاي ملي و داخلي است. هر نوع تغيير معناداري در سياست خارجي ميبايستي از تغيير اساسي در سياستها و عملكردهاي حاكميت آغاز شود. در حال حاضر، سياست خارجي ايران، عليرغم فعاليتها، ناتوان و فاقد ابتكار است.
خبرنگار: آمريكا همچنان تصميم به انزواي ايران گرفته و تا به امروز در اين راه موفق نشده است. آيا به معناي اين نيست كه دولت ايران قوي، قدرتمند و هوشمند است؟ نظر شما چيست؟
دكتر يزدي: عدم موفقيت آمريكا در انزواي كامل ايران به دليل عدم پيروي همهجانبه اتحاديه اروپا و كشورهاي صنعتي آسياي دور از سياستهاي آمريكا در مورد ايران ميباشد. اين كشورها از موضع منافع ملي خود در برابر يكهتازي و فشارهاي يكجانبه آمريكا، بعد از فروپاشي اتحاد جماهير شوروي و پايان جنگ سرد، مقاومت ميكنند. ايران از اين وضعيت بهره برده است، اما ميتوانسته است كه بيش از اين استفاده كند. متأسفانه برخي از عملكردهاي دولت ايران حتي به سياست و برنامه مقاومت اتحاديه اروپا و كشورهاي آسياي دور در برابر فشار آمريكا لطمه زده است.
خبرنگار: روابط ايران با كشورهاي عري همچنان زياد خوب نيست. كشورهاي عربي مدعي دخالت ايران در مسائل داخلي خود هستند و ايران علت اين مسائل را آمريكا ميداند. نظر شما چيست؟
دكتر يزدي: برخي از دولتهاي عربي متأسفانه تحت نفوذ و سيطره آمريكا و انگليسي قرار دارند و هماهنگ با اين دولتها عمل ميكنند، بدون آنكه منافع و مصالح ملي مردم خود را در نظر بگيرند. اين دولتها ـ كه بعضاً گرفتار مسائل و مشكلات داخلي خود ميباشند ـ به جاي اصلاح وضعيت داخلي خود در جستوجوي دشمن خارجي، ايران را متهم ميكنند. البته ايران هم در مواردي مقصر ميباشد.
نهضت آزادي ايران معتقد است كه براي تقليل تنشهاي موجود ميبايستي اولاً نيروهاي مسلح خارجي منطقه (خليجفارس) را ترك كنند. ثانياً دولتهاي منطقه بدون تغيير در وضعيت موجود (status quo) بدون دخالت در امور داخلي يكديگر، با همكاري و معاضدت همه جانبه به رفع مشكلات بپردازند.
روابط عمومي
نهضت آزادي ايران
20/11/75
(1) متن ويرايش شده
