مصاحبه مهندس بازرگان با روزنامه تهرانتايمز
ترجمه و درج شده در روزنامه ابرار
مهندس مهدي بازرگان هماهنگكننده نهضت آزادي ايران، اولين نخستوزير بعد از پيروزي انقلاب اسلامي در آستانه برگزاري جشنهاي نخستين دهه انقلاب در مصاحبهاي با روزنامه انگليسيزبان تهرانتايمز لب به سخن گشود و نظرات خود و نهضت آزادي را مطرح ساخت. بازرگان در اين مصاحبه ضمن حمايت از اجراي قانون جديد احزاب اعلام كرد، نهضت آزادي به طور گسترده در فعاليتهاي سياسي شركت خواهد كرد و احتمال دارد براي انتخابات رياست جمهوري كه قرار است سال آينده برگزار شود كانديدايي معرفي كند.
نهضت آزادي ايران حداكثر تا دو هفته ديگر فرم دريافتي از وزارت كشور را پر نموده به همراه اساسنامه و مرامنامه نهضت براي وزارت كشور ارسال ميدارد و براي تشكيل حزب نامنويسي ميكند.
اين سخن را مهندس مهدي بازرگان در مصاحبه خود بيان داشت. مهندس بازرگان افزود: اما مشكل فعلي ما تحت اشغال بودن دفتر نهضت آزادي است كه از خردادماه گذشته به دستور دادستاني انقلاب اشغال شد، بدون آن كه صورت مجلسي كرده باشند كه هشت نفر از اعضاي نهضت آزادي و جمعيت دفاع از آزادي و حاكميت ملي بازداشت شدند كه در اين بين هنوز سه تن از جمله آقايان مهندس هاشم صباغيان و مهندس محمد توسلي و منصوريان در زندان به سر ميبرند. و اتهام اين آقايان هنوز از سوي مقامات رسمي به نهضت اعلام نشده است.
ما در حال حاضر دستگاه نشر و تايپ و روزنامه نداريم و طي نامهاي كه درتاريخ 12 مهرماه براي رهبر انقلاب ارسال داشتيم اين مشكلات را كه در راه ادامه فعاليت نهضت آزادي پديد ميآورند بيان داشتيم.
مهندس بازرگان پيرامون واكنش نهضت آزادي در مورد قانون آزادي احزاب كه از سوي وزارت كشور به اجرا درآمده، گفت: نهضت آزادي از اين امر كاملاً استقبال ميكند چون هميشه حرف ما اين بود كه چرا قانون احزاب را اجرا نميكنيد و مجلس شش سال است كه قانون احزاب را تصويب كرده و بر طبق قانون وزارت كشور مأمور اجراي آن است، و پس از اشغال دفتر نهضت طي نامهاي ما اعلام داشتيم بر طبق قانن وزير اطلاعات حق ندارد در امور احزاب دخالت نمايد. به اعتقاد ما وزارت اطلاعات وقتي اطلاعاتي را كسب نمود بايد در اختيار وزارت كشور قرار دهد و در آنجا قانون صراحت دارد سپس در اختيار دادگاه با صلاحيت قرار گيرد.
ما از قانون احزاب استقبال ميكنيم، مشروط بر اينكه منطبق بر قانون اساسي باشد. به اعتقاد ما برخي اشكالات وجود دارد، مثلاً اينكه اعضاي رهبري يك حزب به تصويب اعضاي كميسيون ماده 10 برسد درست نيست، در صورتيكه قانون اساسي چنين سخني را نگفته، ما حال تصميم داريم بر طبق قانون احزاب به جلو رويم تا ببينيم چه پيش ميآيد.
س ـ آيا نهضت آزادي قصد تغييردر مرامنامه خود را دارد؟
ـ خير چنين قصدي نداريم.
در ادامه مصاحبه مهندس بازرگان پيراممون اهداف سياسي نهضت در ادامه فعاليت خود گفت: فعاليت نهضت بيشتر جنبه فرهنگي، سياسي دارد تا براندازي سياسي و جنگ براي رسيدن به قدرت به اعتقاد ما قدرت و حاكميت از آن ملت است و اين ملت است كه در انتخابات افراد را تعيين ميكند.
ما در مرحله نوين تلاش خواهيم كرد تا نهضت آزادي را تقويت كنيم به خصوص كه در چند سال گذشته نسبت به فعالين نهضت در شهرستانها مشكلاتي ايجاد ميشد كه اگر اصل آزادي بر طبق قانون اساسي پياده شود نهضت آزادي هم يك حزب فعال خوب در سراسر كشور خواهد شد و نهضت همكاري لازم را با احزابي كه موافق قانون اساسي باشند، خواهد داشت.
درباره شركت در انتخابات رياست جمهوري دور آينده مهندس بازرگان گفت: ما مثل دفعات گذشته در مرحله نخست شرايط آزادي جامعه را مورد مطالعه قرار ميدهيم وقتي اين اطمينان حاصل شد كانديداي مورد نظر خود را اعلام ميداريم.
س ـ آيا با قائم مقام رهبري طي سالهاي گذشته ديدار داشتيد؟
بله آخرين بار كه خدمت ايشان رفتيم حدود 6 ماه پيش بود و عليالاصول در ارتباط هستيم.
س ـ آيا به اعتقاد شما در قانون اساسي بايد تغييراتي پديد آيد؟
به اعتقاد ما قانون اساسي داراي اشكالاتي است كه در همان زمان هم بيان داشتيم و ميدانيد كه رهبر انقلاب هم در سال 59 صريحاً فرمودند كه اين قانون اساسي نياز به متمم دارد، ما بسيار موافق هستيم، اما هرگونه تغييري يا متممي بايد اولاً همچنانكه قانون اساسي را مردم تصويب كردند متمم آن را هم بايد به تصويب مردم برسد. به اعتقاد ما نخست بايد طرحي تهيه شود و ملت و مطبوعات روي آن آزادانه بحث بكند.
س ـ اگر پيشنهاد شود جدا از نهضت آزادي شخصاً پست نخستوزيري را بپذيرد آيا قبول ميكنيد؟
ج ـ چون شخصي است، جدا از نهضت پاسخ ميدهم، ميگويند «يك درددل بس است براي قبيلهاي» من يكبار نخستوزير شدم و همان موقع هم گفتم سه سه بار به 9 بار غلط كردم. البته اصطلاحش غير از غلط كردم است، سه سه بار 9 بار…
آن بار هم ميل شخصي من نبود و فشار دوستان بيشتر بود.
س ـ آيا شما براي چارهجويي مشكلات مملكت حاضريد با آقايان خامنهاي و هاشمي رفسنجاني نشستي داشته باشيد؟
ـ من هميشه آمادهام، با هيچكس قهر نكرديم، ما انتقاد كرديم و گاه برخي اعمال را محكوم هم كرديم، اما هيچگاه دشمني و خصومت با فردي نداريم و خصوصاً مسائل مملكتي را قاطي با مسائل شخصي نكرديم.
س ـ آيا با آقايان ديداري هم طي سالهاي اخير داشتيد؟
ج ـ ما آخرين باري كه با آقاي هاشمي رفسنجاني ديدار داشتيم در خرداد 61 پس از فتح خرمشهر بوده كه به اتفاق آقايان دكتر يزدي و مهندس صباغيان به دفتر ايشان رفتيم، نخست پيروزي و فتح خرمشهر را تبريك گفتيم كه واقع هم شكر خدا را به جاي آورديم و هم از همه كساني كه در اين پيروزي مؤثر بودند تشكر كرديم و از ايشان پرسيديم از اين به بعد نظرتان چيست؟ ايشان گفتند، ما قصد داريم كه در همين جا متوقف بشويم، چون عراقيها درخواست صلح ميكنند و ايشان اضافه كرد كه نظر امام هم همين است كه من گفتم خدا پدرتان را بيامرزد، ما براي همين آمده بوديم كه مبادا حالا كه عراقيها را بيرون كرديم به درون خاك عراق برويم، هم دكتر يزدي و هم من تشريح كرديم از هر جهت به ضرر ماست، چون تا به حال ما مظلوم بوديم دنيا پشتيبان ما بود، جنگ در خاك ايران بود، ايراني خوب ميجنگيده و برعكس افسر عراقي در خاك ايران ميدانست دارد زور ميگويد. اما وقتي ما داخل خاك عراق بشويم وضع فرق خواهد كرد و دنيا هم نميپسندد و حال كه آنها درخواست صلح ميكنند بايد پذيرفت و گفتيم كه يقين بدانيد كه صدام هم چارهاي جز انتحار نخواهد داشت و ما غرامت ميگيريم و ميپردازيم به سازندگي كشورمان كه ايشان گفت خيالتان راحت باشد. (پيرامون اين بخش از سخنان مهندس بازرگان با دفتر حجتالاسلام هاشمي رفسنجاني تماس برقرار و مسئله مطرح شد و مسئول دفتر آقاي هاشمي رفسنجاني پس از در ميان گذاردن با آقاي هاشمي گفتند: آقاي هاشمي ميفرمايند اصل جلسه را به خاطر دارم، اما حافظهام پيرامون بحث درون جلسه چندان ياري نميكند و به خاطر ندارم دقيقاً چه سخناني رد و بدل شد).
