تاريخ: 02/11/1378
پاسخ آقاي دكتر يزدي به سئوالات روزنامه فرايتك آلمان
سئوال: وضعيت توازن قوا و جنگ قدرت را در ايران چگونه ارزيابي ميكنيد؟
پاسخ: جريان محافظهكار و خط راست كه طي 15 سال گذشته، به خصوص بعد از درگذشت امام در سال 1990، پايگاههاي قدرت را يكي پس از ديگري تصاحب كرده بود، اكنون موقعيت خود را در افكار عمومي به شدت از دست رفته ميبيند.
جريان اصلاحطلب، با حمايت از برنامه سياسي آقاي خاتمي، پايگاه مردمي پيدا كرده است اما هنوز نتوانسته است مراكز قدرت موثري را به دست آورد.
سئوال : چه جناحها و فراكسيونهايي به طور مشخص قابل تشخيص ميباشند؟
پاسخ: دو جريان عمده قابل شناسايي است. جريان راست محافظهكاران با شاخهها و فراكسيونهاي داخلي خود، كه عمده آنها عبارتند از فقهاي سنتي قم و ساير شهرستانها، جامعه روحانيت مبارز تهران، جامعه مدرسين قم، جمعيت موتلفه اسلامي و انجمنها، جامعههاي اسلامي وابسته به آنان. به لحاظ اقتصادي اين جريان طرفدار سرمايهداري تجاري است. جريان اصلاحطلب دو طيف عمده دارد كه عبارتند از نيروهاي درون حاكميت و نيروهاي بيرون از حاكميت. نيروهاي درون حاكميت عبارتند از جبهه دوم خرداد شامل جبهه مشاركت ايران اسلامي، جامعه روحانيون مبارز و جمعيت حزب همبستگي و ….
اصلاحطلبان بيرون از حاكميت به طور عمده شامل نيروهاي ملي ـ مذهبي هستند كه قديميترين و شاخصترين آنها، نهضت آزادي ايران است. دفتر تحكيم وحدت، كه فدراسيوني از انجمنهاي اسلامي دانشجويان است و انجمنهاي مستقل دانشجويي، فعالترين بخش جبهه اصلاحطلب محسوب ميشوند كه به تدريج از نيروهاي درون حاكميت جدا شدهاند و به نيروهاي اصلاحطلب بيرون از حاكميت، از جمله نيروهاي ملي ـ مذهبي و نهضت آزادي ايران نزديك شدهاند.
سئوال : اهداف سياسي و اقتصادي اين جناحها كدام هستند؟ در كجا اين اهداف نقاط تماس دارند و در كجا در تباين با يكديگر قرار دارند؟
پاسخ: ويژگيهاي سياسي و اقتصادي جناح راست و محافظهكاران، بيش از ساير گروهها قابل تعريف است. اين جبهه از نظر اقتصادي به آزادي كامل اقتصادي يا ليبراليسم اقتصادي اعتقاد دارند. گرايش اصلي به سرمايهداري تجاري است نه به سرمايهداري صنعتي و اختلاف اساسي آنها با دولت بر سر محدوديتهاي قانوني در استفاده از درآمدهاي ارزي نفت براي ورود كالاهاي مصرفي است. از نظر سياسي، اين جبهه مخالف آزادي و حق حاكميت ملت است. آنها با ركن جمهوري نظام اسلامي مخالفند و تلاش دارند تا آن را از جمهوري اسلامي به حكومت اسلامي از نوع سنتي آن تغيير دهند. از نظر فكري و عقيده ديني سنتگرا و واپسگرا هستند و بر اين باورند كه دموكراسي هيچ تناسبي با اسلام ندارد. با هر گونه نوآوري ديني در فهم ديني مخالفند. تكيه اصلي آنها بر فقه سنتي است و تصور ميكنند كه با فقه سنتي ميتوانند به تمامي مسائل كنوني جامعه، نه فقط در ايران، بلكه در سطح جهاني جواب بدهند.
جبهه اصلاحطلب درون حاكميت، به همان نسبت كه از تنوع برخوردار است، از نظر گرايشات سياسي و اقتصادي نيز با هم اختلاف نظر دارند. البته اين گروهها، عموماً از برنامه توسعه سياسي آقاي خاتمي حمايت ميكنند. اما به علت كارنامهاي كه از گذشته دارند، از نظر برخي از ناظرين داخلي، ميزان تعهد و التزام آنها به برنامه توسعه سياسي مورد سئوال است.
اما نيروهاي ملي ـ مذهبي، در ديدگاههاي سياسي كاملاً شفاف و موضع واحد دارند. به توسعه سياسي و اولويت آن اعتقاد دارند به حقوق و آزاديهاي اساسي مردم، بر اساس منشور سازمان ملل متحد، اعلاميه جهاني حقوق بشر، فصول سوم، پنجم و هفتم قانون اساسي جمهوري اسلامي، معتقد و متعهد هستند. ويژگي آنها، همان طور كه مرحوم مهندس بازرگان، دبيركل سابق نهضت آزادي ايران گفته است، ايراني، مسلمان و مصدقي هستند. اين گروه از نظر اعتقادي به حاكميت و نظارت هر چه بيشتر دولت در امور اقتصادي و تصدي هر چه كمتر معتقد ميباشند.
سئوال : بعد از انتخابات اقدامات اصلاحي بعدي كدام ميتوانند باشند؟
پاسخ: گامهاي بعدي، به نتيجه نهايي انتخابات بستگي دارد. اگر چه شوراي نگهبان تمام نامزدهاي وابسته به نهضت آزادي ايران و ساير نيروهاي ملي ـ مذهبي و تعداد قابل توجهي از اصلاحطلبان درون حاكميت را هم حذف كرده است، اما هنوز زود است كه نتيجه نهايي را پيشبيني كرد.
سئوال : به نظر شما اصلاحات سياسي تا كجا ميتوانند ادامه پيدا كنند؟ آيا اصل ولايت فقيه هم ميتواند مورد بحث و احتمالا اصلاح قرار بگيرد؟
پاسخ: جريان اصلاحات سياسي توقفناپذير است و به هيچ فردي و يا گروهي وابسته نيست. خواست همگاني براي آزادي و حاكميت مردم، به اندازه دوران انقلاب قوي و ريشهدار است. اگر چه مردم مايل و خواهان انقلاب ديگري نميباشند بلكه خواهان اقدامات اصلاحي تدريجي و گام به گام هستند. آن چه در انتخابات رياست جمهوري قبلي ـ آقاي خاتمي ـ اتفاق افتاد، تنها بروز و ظهور اين اراده همگاني است كه بعد از انتخابات هم ادامه خواهد يافت. قانون اساسي وحي منزلي، كه نتوان آن را تغيير داد نيست. جريان اصلاح تا برداشتن كليه موانع توسعه سياسي ادامه خواهد يافت.
سئوال : در جمهوري اسلامي ايران مقام زيبنده روحانيت كدام ميتواند باشد؟
پاسخ: دو دهه حكومت روحانيان، به نام دين، پيوندهاي تاريخي ميان اين طبقه با مردم عامي و عادي را دچار دگرگوني اساسي كرده است. روحانيت در سر يك پيچ سرنوشتساز تاريخي است و نياز به يك تعريف جديدي از نقش روحانيت به شدت محسوس ميباشد. اما هنوز نميتوان درباره موقعيت و نقش آنان در آينده صحبت كرد.
سئوال : آيا بعد از انتخابات مجلس حزب شما قانوني اعلام خواهد شد؟
پاسخ: از هم اكنون نيروهاي زيادي از ميان اصلاحطلبان درون حاكميت، به ضرورت امكان فعاليت آزاد نهضت آزادي ايران معتقد شدهاند. فرايند توسعه سياسي، بدون حضور احزاب سياسي مخالف حاكميت، اما معتقد و ملتزم به قانون اساسي ناقص و غير قابل دفاع است. دير يا زود اين مشكل حل خواهد شد.
سئوال : روابط ايران و آمريكا به نظر شما چگونه ميتوانند باشند؟
پاسخ: حزب ما با مذاكره مستقيم، رسمي و علني با آمريكا براي رفع اختلافات ، با رعايت منافع ملي موافق است. از جمله اين كه بايد افكار عمومي، احزاب و روزنامهها بتوانند درباره آن بحث نمايند و از اين مذاكرات مطلع شوند. ملت ما از مذاكرات پنهاني و غير رسمي خاطرات خوبي ندارند.
سئوال : نظر شما در رابطه با سياست آلمان در قبال ايران چيست؟
پاسخ: سياست آلمان، در مجموع مبتني بر واقعگرايي است. اما هنوز بر اساس نگرشها و منافع دراز مدت طرفين نيست. ما بر اين باوريم كه شايد براي اولين بار در تاريخ معاصر ايران منافع دراز مدت و استراتژيك ايران و آلمان با هم، همسو و هماهنگ شده است. اما خطر آن است كه دولت آلمان با اولويت دادن به منافع كوتاه مدت خود، منافع دراز مدت ايران را فدا سازد.
سئوال : به نظر شما چرا اين قدر براي دولت آلمان مشكل است شما را دعوت كنند؟
پاسخ: اين سئوالي است كه شما بايد از دولت آلمان بنماييد. شايد هنوز توسعه سياسي در ايران به آن سطح و درجهاي نرسيده باشد كه طرفين بتوانند آزادانه به مبادله تجارب سياسي در زمينه نهادي كردن آزادي و توسعه احزاب سياسي بپردازند.
