تاريخ: 13/8/67
گزارش مصاحبه آقاي مهندس بازرگان با نمايندهBBC در ايران به نقل از راديو بي بي سي
عليرغم اظهارات رهبران ايران درباره فضاي باز سياسي به قول او طرفداران ملت بويي از بازشدن فضاي سياسي نديدهاند. آقاي بازرگان اين سخنان را ديروز در مصاحبهاي در تهران با خبرنگاري كه به نمايندگي از BBC سخن ميگفت ابراز داشت. آقاي بازرگان همچنين اظهار داشت كه هيئت نمايندگي ايران در مذاكرات صلح ژنو بايد با ايستادگي قاطع به نحوي عمل كنند كه به گفته او يك قدم هم از قطعنامه 598 شوراي امنيت عقبنشيني نكنند. مصاحبهاي كه توسط تلفن براي ما فرستاده شده متأسفانه داراي كيفيت لازم براي پخش مستقيم راديويي نيست، در نتيجه ما از ميان پاسخهاي آقاي بازرگان جملاتي را به سمع دوستان پخش ميكنيم ولي متن كامل را همكارانم در استوديو براي شما خواهند گفت. گزارش اين مصاحبه را همكارم تهيه كرده است.
امروز سالگرد اشغال سفارت آمريكا در تهران توسط دانشجويان تندرو موسوم به دانشجويان پيرو خط امام است. اين حادثه 9 سال پيش به استعفاي آقاي بازرگان بعنوان اولين نخست وزير ايران انجاميد. آقاي بازرگان به علت سوابق طولاني مبارزه تنها شخصيت مورد قبول تمام تودههاي ملي و مذهبي براي احراز مقام نخست وزيري بود اما از آنجا كه آقاي بازرگان طرفدار سياست مرحلهاي نه انقلابي بود با اشغال سفارت آمريكا استعفاي خود را به آيتالله خميني تسليم كرد و از آن هنگام عليرغم فشارها و ممانعتها، نهضت آزادي را طي سالهاي جنگ رهبري كرد، به دنبال انتشار نامه سرگشاده به آيتالله خميني كه در آن نهضت آزادي خواهان پايان جنگ از راه مذاكره شد، آقاي بازرگان و نهضت آزادي تحت فشارهاي فزايندهاي بودند، تا جايي كه بعداً در نامه ديگري به آقاي خميني، آقاي بازرگان گفت: فشارهاي مقامات دو انتخاب پيش روي نهضت آزادي گذاشتهاند. به قول او حيات خفيف خائنانه يا توقف داوطلبانه و تعطيل شرافتمندانه. وي اضافه كرده بود در صورت تعطيل، مردم ايران و جهان خواهند دانست كه حاكميت ايران تاب تحمل آزادي و كمترين سخنهاي مخالف را ندارد.
ديروز خبرنگار نمايندهBBC در تهران ابتدا از آقاي بازرگان پرسيد : با توجه به آينده صلح. . .(1) و اظهارات بعضي از مقامهاي دولتي در مورد آزادي فعاليت احزاب آيا در حال حاضر زمينه براي ادامه فعاليت نهضت فراهم شده يا نه ؟ آقاي بازرگان در پاسخ گفت : بسم الله الرحمن الرحيم . . . در نامهاي كه 12 مهر ماه براي رهبر انقلاب فرستاده شد ما گفته بوديم اداره اطلاعات ميخواهد با تشديد مزاحمتها و ممانعتها، نهضت آزادي را فلج و . . . و تعطيل كند ولي ضمناً اينطور جلوه ميكنند كه در ايران براي احزاب سياسي مخالفت آزادي هست. نظر به اينكه ما قادر نيستيم در چنين نقشه فريبكارانه به سربريم . . . و از خودمان دفاع كرديم اما آزاد شدن چند تن از بازداشت شدگان افراد جمعيت آن هم به طور ضمانت . . .از تعهد بعضي از مقامات دولتي در مورد آزادي فعاليت افراد، اين به هيچ وجه مسئله را حل نكرده و ارزش اعتباري ندارد. از آقاي بازرگان سوال شد با توجه به اظهارات آقاي منتظري كه خواهان تحمل نظرات مخالفين شدند آيا در ايران نشانههايي از باز شدن فضاي سياسي وجود دارد؟آقاي بازرگان گفت : اظهارات اين آقايان و مخصوصاً پافشاريهايي كه به وسيله آيتالله منتظري در مورد آزادي و اجراي قانون اساسي البته قابل تحليل است و مدتي است در روزنامه ها . . . راجع به حمايت از فضاي باز سياسي و آزادي جلوه ميكند اما هيچيك از اين اظهارات و تظاهرات . . . نداشته و هنوز خارج از خودشان به دستگاه . . . از فضاي سياسي نميخورد. از آقاي بازرگان سوال شد كه نهضت آزادي در انتخابات اخير مجلس شركت نكرد و با توجه به انتخابات رياست جمهوري كمتر از يك سال مانده آيا نهضت در انتخابات رياست جمهوري شركت خواهد كرد؟ و آيا خود آقاي بازرگان نامزد رياست جمهوري خواهد بود يا خير؟ آقاي بازرگان گفت: قبل از انتخابات اخير نهضت فعالانه وارد مبارزه شد ولي وقتي آزاديهاي قانوني و امنيتهاي قضائي . . . تامين نشد و حتي مقامات چون رژيم گذشته . . . و آزادي ندادند. نهضت در اطلاعيه اعلام داشت كه اين انتخابات آزاد نيست و ما در آن شركت نداريم و نبايد در آن شركت كنيم. آقاي بازرگان در باره انتخابات آينده رياست جمهوري گفت: اين مسلئه هنوز در نهضت مورد بحث و بررسي قرار نگرفته ولي ما فكر ميكنيم مانند دفعه گذشته اظهار علاقه و فعاليت بكنيم و بعد مطالبه تحقق آزاديهاي . . . و مخصوصاً امنيت . . . آقاي بازرگان در زمينه بازسازي و سازندگي كشور با اشاره به پيام شهريور ماه نهضت آزادي به رياست جمهوري گفت: . . . اگر دستگاه هئيت حاكمه . . . رابطه بين . . . و قوانين مصوب تغيير روش دهد به طوري كه اعتماد مردم ما به همكاريشان جلب بشود حالا چه مردم عادي و متخصص ساكن ايران يا ساكن خارج، اگر اينكار بشود حركت در اين كانال و بازده منابع داخلي خيلي بالا ميرود و برنامه ميتواند خيلي خوب انجام بشود . . . به خارجيان داشته باشد آنوقت بطور . . . ميتواند از مشاركتهاي خارجي هم استفاده كرد، آقاي بازرگان در زمينه پيشرفت مذاكرات صلح ژنو با انتقاد ضمني از نحوه اداره اين مذاكرات از جمله گفت: در زمينه مذاكرات صلح ژنو، ما اطلاعات دست اول و پشت پرده و اساسي از آنچه كه در ژنو يا در سازمان ملل ميگذرد غير از چيزهايي كه در روزنامهها ميخوانيم و در رسانههاي دولتي ميشنويم اطلاع نداريم، ولي قبلا در اطلاعيههاي خودمان بر دو نكته تأكيد كرديم يكي در مورد انتخاب افرا د است، افراد مورد اعتماد باشند و صلاحيت شركت و نماينده ايران در چنين مذاكرات خيلي دقيق و مهم داشته باشند و دوم نظر ما اين چنين بود كه با استفاده از جو بين المللي . . . فراهم كنند . . . كه يك قدم هم از قطعنامه 598 عقب نشيني نشود.
(1)نقطهچينهاي متن بيانگر عدم دسترسي به سند اصلي است (واحد انتشارات ن.آ.ا)
