گزارشي از مراسم بيستو نهمين سالگرد درگذشت آيتاللـه طالقاني در حسينيه ارشاد
19 شهريور 1387
« تسامح و تساهل» و «مماشات با مخالفان» واژههايي بود كه روز گذشته سخنرانان مراسم بيستو نهمين سالگرد درگذشت آيتاللـه طالقاني در حسينيه ارشاد هر يك به مناسبتي از آن سخن گفتند و اين خصوصيات را از خصلتهاي بارز آيتالله طالقاني برميشمردند.
از همينرو بود كه در اين مراسم شخصيتها و چهرههاي وابسته به طيفهاي مختلف فكري و سياسي در آن حاضر شدند تا تاكيدي بر اين خصلتها بوده باشند. بر اين اساس احمد صدر حاج سيد جوادي در افتتاح مراسم بيستونهمين سالگرد درگذشت آيتاللـه طالقاني «نوانديشي و اصلاحگري ديني»، «ضديت با استبداد»، «اعتقاد به مردمسالاري» و «تسامح و تساهل» را از نكات مهم و بارز شخصيت آيتاللـه طالقاني برشمرد. او پس از آنكه به تبيين سه موضوع نوانديشي و اصلاحگري ديني، ضديت با استبداد و اعتقاد به مردمسالاري درخصوص موضوع «تسامح و تساهل» كه به زبان امروزي رواداري و گذشت و بردباري ناميده ميشود، گفت: مرحوم طالقاني در عين اعتقاد عميق به مباني و ارزشهاي اسلامي و پايبندي جدي به اجراي احكام و فرايض ديني به تأسي از اجداد بزرگوارش به ويژه حضرت امام جعفرصادق(ع) با مخالفان فكري از جمله ماركسيستها با روي خوش و زبان ملايم به بحث و گفتوگو مينشست و هيچ فرد مبارز و تلاشگر صادقي را به خاطر داشتن اعتقادات غيراسلامي طرد و نفي نمينمود و با برخورد خشونتآميز با دگرانديشان مخالف بود و آن را به لحاظ جذب مخالفان به دين اسلام و انديشه اسلامي نقض غرض تلقي ميكرد.
او در ادامه از ويژگيهاي ديگر آيتاللـه طالقاني را استواري و پايداري عقيده و خستگيناپذيري او در مبارزه و تلاش فكري در عدالتخواهي و برابريطلبي در حقوق اساسي و فعاليتهاي اجتماعي و سياسي و مبارزه مستمر با زيادهطلبي در جريانات سياسي نام برد و گفت: برخورد آن بزرگوار هيچگاه به خاطر روحاني بودن يا شخصيت اجتماعياش حق ويژهاي براي خود در كنگره جبهه ملي سوم يا شوراي مركزي نهضت آزادي ايران قائل نبود.
مهدي امينيزاده عضو سابق شوراي مركزي دفتر تحكيم وحدت سخنران بعدي اين مراسم بود که سخنان خود را بر محور طالقاني و جوانان متمركز كرد. براين اساس او پس از آنكه نكاتي را از ويژگيهاي شخصيتي آيتاللـه طالقاني بيان كرد، گفت كه يكي از دغدغههاي آيتاللـه طالقاني«سرنوشت نسل نو» بود. امينيزاده در ادامه با طرح اين سوال كه «در شرايط امروز چه پيامي ميتوانيم از طالقاني دريافت كنيم؟»، گفت: جريان روشنفكري ديني با بررسي ديگرباره رفتار و منش طالقاني ميتواند يكبار ديگر به تنظيم رابطه دوسويه خود بپردازد و با آسيبشناسي خود، تلاش جديتر براي پاسخ به سوالها انجام دهد.
به اين ترتيب غلامعباس توسلي عضو شوراي مركزي نهضت آزادي ايران سخن خود را با عنوان طالقاني و دموكراسي آغازكرد. توسلي با بيان اينكه طالقاني مرد انديشه و نظر، مرد حركت و نهضتآفريني و مرد عمل و حضور در صحنه بود، گفت: او حوزه و دانشگاه را دور خود جمع كرده بود. او گفت: «انديشه و بيان مرحوم طالقاني انديشه و بياني اسكولاستيكي و مدرسهاي نبود، بلكه حركتآفرين و رهاييبخش بود».
توسلي در ادامه گفت: مرحوم طالقاني در سال 40 رسما به تاسيس نهضت آزادي ايران پيوست و در آن نقش داشت و نه فقط در فعاليتهاي تشكيلاتي اين حزب بزرگوارانه، اما به صورت يك فرد عادي مشاركت فعال داشت بلكه يكي از شخصيتهايي بود كه به همراه ساير سران نهضت آزادي در سال 41 بازداشت شد و به زندان افتاد و در محاكمات سران نهضت در سال 42 در كنار بازرگان و سحابي در محكمه نظامي حضور يافت، محاكمه و به 10 سال زندان محكوم شد و زندان و تبعيد به زابل و بافق كرمان را تحمل كرد.
او افزود: «طالقاني با بزرگمنشي از ريزبينيهاي اختلافانداز و خودخواهانه و تضادهاي كينهتوزانه و رويههاي وحدتشكن بهطور طبيعي پرهيز داشت و با ديدي باز دوردستها را ميديد و با تسامح و تساهل با كساني كه با او همعقيده نبودند همراهي و همدلي ميكرد به طوري كه نه فقط دوستان و نزديكان را از خود نميراند و آنها را با عطوفت ميپذيرد، بلكه حتي با ديدگاههاي ناسازگار با نظريات و باورهاي خود، بزرگوارانه برخورد ميكرد و با تكيه بر مشتركات و نه اختلافنظر، عرصه روابط اجتماعي و دامنه مدارا را با وراي حلقههاي بسته و مسدود خودي و غيرخودي ميگستراند و امكان راهنمايي و هدايت همگان را فراهم ميساخت پس از طرح اين سخنان نوبت به زهره اماني رسيد تا از نسبت طالقاني با حقوق بشر بگويد.
او گفت كه در جامعه مردمسالاري كه طالقاني ترسيم كرده بود جايگاه شايستهاي را براي مخالفان در نظر گرفته بود چراكه به اعتقاد او مهم پايبندي به حقوق معارضين است. براين اساس او از مدافعان سرسخت حقوق مخالفان بود و معتقد بود آنان حق دارند تا آزادانه نظرات خود را بازگو كنند.
به اين ترتيب نوبت به محمد مجتهدشبستري دينپژوه رسيد تا ديدگاههاي خود را تحت عنوان انسانوارانگاري در باب وحي و نبوت بيان كند. او ابتدا سه ويژگي برجسته آيتالله طالقاني را بيان كرد: عالم ديني، مبارز سرسخت و مفسر قرآن. مجتهدشبستري پس از آنكه در ابتداي سخنان خود به نگاه دينشناسان به مقوله يكتاپرستي و چندخدايي پرداخت گفت كه دينشناساني كه در باب يكتاپرستي مطالعه عميقي كردهاند ميگويند اگر يكتاپرستي دچار آفت انسانوارانگاري درباره خدا شود زمينه مساعدي را براي ستم فراهم ميكند. به اعتقاد او انسانوار و انسانگونه پنداشتن خدا به چهار شكل خودش را آشكار ميكرد، مربوط به ظاهر و چگونگي فكر خداوند، افعال خدا، براي خدا احساسات و عواطفي مانند احساسات انسان قائل بودن و اينكه عدهاي فكر ميكردند خدا مُدرك انسان قرار ميگيرد. اين پژوهشگر ديني با تبيين دو مقوله تشبيه و تنزيه از ايجاد نهضتي عليه تشبيه توسط فلاسفه سخن گفت.
او با اين اعتقاد كه اگر خداي يكتا انسانوارانگارانه مطرح شود، به جاي آنكه براي انسان معناده شود، ظرف ميشود، گفت: انسان امروز به يك تفكر استقلالي رسيده است، مزاحم نميپذيرد بلكه معناده را ميپذيرد. او سپس براي تبيين بهتر ديدگاههاي خود بخش سخنان خود را به تشريح چهار واژه وحي، نبوت، كتاب و رسول اختصاص داد.
منبع : كارگزاران
