نگاه علي به حكومت
گزارش سخنراتی آقای مهندس محمد توسلی در مراسم شب 21 ماه مبارک رمضان اعضا و علاقه مندان نهضت آزادی ایران در زنجان
بسمه تعالي
رئيس دفتر سياسي نهضت آزادي ايران درجمع اعضا و علاقمندان واحد زنجان طي سخناني اظهار داشت بهترين عبادت در شبهاي قدرطرح بحثهاي علمي و آگاهی بخش است زيرا همان طور كه از پيامبر اسلام نقل شده است يك ساعت تفكر بهتر از هفتاد سال عبادت است .از این رو با توجه به نيازهاي امروز جامعه ما، در مورد نگاه علي(ع) به حكومت سخن می گويم .
مهندس توسلي اظهار كرد : با توجه به اينكه نظام جمهوري اسلامي ما نيز مدعی پیروی از روش علي در حکومت هستند این بحث می تواند آگاهی بخش باشد . اما قبل از ورود به این بحث مقدمه اي اضافه می كنم تا ابتدا نسبت خود را با امام علي تعريف كنيم. براي اين منظور ابتدا به جايگاه پيامبر اسلام(ص) كه در قرآن توصيف شده اشاره مي كنم .
توسلي ادامه داد همهي ما مي دانيم كه پيامبر اسلام حامل وحی و پايه گذار مكتب اسلام است و اين شأن درجای جای قرآن مورد تکریم قرار گرفته است : خدا و فرشتگانش بر پیامبر او درودو رحمت مي فرستند و به مومنین نیز توصيه شده است به او درود و رحمت فرستندوتسلیم کامل او باشند.در عین حال خدا تاکید می کند: بگو من فقط بشري همچون شما هستم بااین تفاوت که به من وحی می شود. در جای دیگری قرآن تاکید می کند که پیامبر برای شما الگو وأسوه هست . در نماز های یومیه نیز مرتب تکرار می کنیم که” شهادت می دهم که محمد بنده و رسول خدااست”.همه این تاکیدها برای این ضرورت است که ما در ذهن خود جایگاه دیگری برای محمد(ص) تصور نکنیم.
وي ادامه داد: اما نسبت ما با علی که شاگرد اول اين مكتب است بر اساس همان نسبتی که با پیامبر داریم، تعریف می شود. علي خود می گوید: من شاگرد كوچكي ازشاگردان محمد هستم و پيامبر نيز می گوید “انا مدینه العلم و علی بابها”.
مهندس توسلي با اشاره به اينكه شخصيت علي ( ع ) آنچنان والاست كه نه تنها شيعه بلکه پژوهشگران سني و مسیحی شخصيت والاي او را در كتابهايشان توصيف كردهاندو او را صدای عدالت انسانیت خوانده اند.
وی درادامه بحث به نگاه امام علی به حکومت پرداخت و گفت : برای این منظور سه دوره از زندگی سیاسی علی را بعد از رحلت پیامبر مورد بررسی قرار می دهیم.
دوره اول : 25 سال خانه نشینی علی پس از فوت پيامبر.
در این دوره به رغم اینکه علی خود را شایسته تر از دیگران برا ی حکومت می داند و اعتراض خود را به جمع سقیفه برای انتخاب ابوبکر و منصوب شدن عمر توسط ابوبکر وسرانجام انتخاب عثمان توسط شورای خلافت اعلام داشته است ،اما همانگونه که خود تصریح کرده است باهر سه خلیفه بیعت کرده وهمواره به نقد و نصیحت مشفقانه آنها پرداخته است.
محمد توسلی اضافه میکند: علی خود به هنگام بیعت باعثمان می گوید:” شما می دانید که من برای زمامداری از هر کس دیگر سزاوارترم. به خدا قسم من خلافت را رها می کنم بخاطر اینکه امورمسلمین سالم بماند”(خطبه 73).تاریخ گواه این واقعیت است که علی در طول 25 سال خانه نشینی خویش هرگز به فکر تدارک سازوکاری برای احقاق حق خود برای حذف سه خلیفه از طریق ایستادگی در مقابل آنها نبوده است.
دوره دوم:نحوه پذیرش مسئولیت زمامداری پس از کشته شدن عثمان
توسلی گفت: پس از کشته شدن عثمان مردم تشنه عدالت به خانه علی هجوم بردندوخواستند که علی زمامداریشان را بپذیرد.در این شرایط که علی خود را محق می دانست با ملاک های معمول علی باید از این درخواست مردم استقبال می کردوسوار بر موج احساسات مردم می شد. اما علی به آنها گفت:” مرا رها کنید ودیگری را برگزینید” و اطمینان دادکه در این صورت همانند یک فرد عادی شنواترین و مطیع ترین عضو جامعه نسبت به کسی که به ولایت انتخاب کنند خواهد بود.
پس از پافشاری مردم، علی به شعاردهنده گان گفت:”عجله نکنید مهلت دهید همه جمع شوند و با یکدیگر مشورت کنند”.سر انجام پس از اعراض از قبول مسئولیت وقتی اصحاب بدر ومهاجرین و انصاردر جمع حاضر شدند و با علی بیعت کردند( اجماع نخبگان و عامه مردم)،علی زمامداری مردم را به استناد رأی آزاد و آگاهانه مردم در آن شرایط پذیرفت (خطبه 3).علی شرایط این بیعت رادر نامه ای خطاب به مردم کوفه اینچنین توضیح می دهد:” مردم نه باکراه و اجبار، بلکه با طوع و رغبت و اختیار با من بیعت کردند”(خطبه 196).
توسلی رئیس دفتر سیاسی نهضت آزادی ایران اضافه کرد که علی (ع) جز از طریق یک انتخابات آزاد ، سالم و آگاهانه مردم، در شرایط اجتماعی آن دوران، حاضر به پذیرش زمامداری مردم نشد.
دوره سوم:دوران 5 سال حکومت علی(ع)
توسلی توضیح داد که روش علی در حکومت این دوران بهترین الگو برای همه کسانی است که دنبال حکومت مردمسالار هستند که در آن حقوق و آزادی و حق شهروندی مردم بطور کامل رعایت می شود.وی اضافه کرد جامعه ما بیشتر از هر زمان دیگر در جستجوی “ارزشهای”دوران حکومت علی است.
محمد توسلی بانقل قسمت هایی از خطبه های 41 و207 نهج البلاغه افزود: علی به پیمان خود با مردم همواره پایبند بود. هيچ گاه به مردم دروغ نگفت ، هميشه با مردم صادق بود ، وسيله هدف را براي او توجيه نمي كرد ، براي حفظ قدرت خود از مردم سلب آزادي نمي كرد.
علی(ع)از فریبکاری حاکمان به مردم هشدار می دادو می گفت: “ای مردم، وفا همزاد و همریشه راستی است و من سپری محکم تر و نگاهدارنده تر از وفا نمی شناسم. کسی که از چگونگی بازگشت خویش آگاه است نیرنگ نمی زند.” علی می گفت: “برای من که بر شما حکومت می کنم حقی است بر شما و برای شما نیز حقی است بر من مانند حقی که برشما دارم”،”با من بگونه ای که با دیکتاتورها سخن می گویند سخن نگویید”،”در برابر من از حق گویی یا ارایه نظر مشورتی که به تحقق عدالت بینجامد خودداری نکنید، چرا که من از خطا مبرا نبوده واز اشتباه در کار خویش هم ایمن نمی باشم مگر اینکه خدای، که او بر رفع آن خطا از من تواناتر است،مرا از آن حفظ کند”.
محمد توسلی در جمع بندی شرایط سیاسی-اجتماعی این دوره گفت:حتی مخالفان علی ( ناکثین، قاسطین و مارقین )از آزادی کامل برای اظهار نظر، فعالیت و تشکیل اجتماع برخوردار بودند.هیچکس به عنوان مخالف علی حتی توهین کننگان علنی به وی بازداشت و زندانی نشدند.اصولا جرم سیاسی به مفهوم امروزی وجود نداشته است.حتی با مخالفانی که شمشیر برروی علی کشیده اند،آغاز گر جنگ نبوده است و برای راهنمایی و هدایت آنان و اتمام حجت ابتدا از روش گفت و گو و هدایت استفاده می کردند.
توسلي در پايان اين جلسه به پرسش و پاسخ پرداخت و در مورد انتخابات اظهار داشت : انتخابات ریاست جمهوری دهم از جهات مختلف از اهميت ويژهاي برخوردار است. احزاب، گرو ها و فعالان سیاسی نيز حساسیت بیشتری در این دوره نشان داده اند . اولين دلیل عملكرد دولت نهم در عرصه داخلی و خارجی است. دومين دلیل شرايطي است كه انتخابات گذشته برگزار شده است . سومين دلیل نگراني از اظهارات نهادهاي قدرت است که تمايل خود رابطور شفاف و علنی برای ادامه حضور دولت نهم اعلام كرده اند.
در چنين شرايطی است که بسیاری از احزاب و گروه ها وفعالان سیاسی نسبت به انتخابات پیش رو حساسيت نشان داده اند تا در مقابل اين انحراف جدی بايستند. نهضت آزادي ايران بر این باور است که در شرایط کنونی همه احزاب و گروه هایی که خط مشی اصلاح طلبی دارند باید در یک جبهه گسترده در چارچوب یک برنامه حد اقلی که مورد توافق قرار می گیرد در این انتخابات حضور پیداکنند.در بین نامزدهای مطرح آقای محمد خاتمی با اولویت می تواند محور این ائتلاف قرار گیرد .
آقاي خاتمي يا هر كس ديگری که بخواهد محور اين ائتلاف قرار گيرد ابتدا بايد با تمام گروه هاي با خط مشی اصلاح طلبی گفتگو کندو يك برنامه حداقلي که مورد توافق باشد ارایه کند.در صورتی که نامزد اصلاح طلبان نتواند در این انتخابات موفق بشود حداقل يك جنبش اجتماعي شكل گرفته و اين جنبش مي تواند اهداف خود را بعد از انتخابات ادامه دهد .
وي ادامه داد : رد صلاحيت آقاي خاتمي هزينهي بسيار سنگینی براي حاكميت دارد و در واقع با اين اقدام فاتحه رکن جمهوريت نظام جمهوري اسلامي ايران بطور کامل خوانده خواهد شد .
وي در پاسخ به سئوالي كه آيا با وجود ولايت فقيه انتخابات آزاد در ايران مي تواند شكل بگيرد توضيح داد : ما بايد به قانون اساسي التزام داشته باشيم . دراصل 110 قانون اساسي اختیارات ولي فقيه مشخص شده است . مابر اساس اصول فصل سوم ، پنجم و هفتم از حقوق اساسي ملت دفاع مي كنيم. به نظر کارشناسان حقوقی اصل 56 قانون اساسی که رای مردم را منشاءقدرت در جمهری اسلامی می داند باید مبنای تفسیر سایر اصول قانون اساسی قرار گیرد.
ايشان در پاسخ به سئوال دیگری در مورد انتخابات نهم اظهار داشت : در انتخاب دوره نهم رأي ما به آقاي هاشمي رأي اعتراض به احمدي نژاد بود . اين يكي از شيوه هاي رأی دادن وابراز اعتراض در کشورهای دموکراتیک است.
مهندس توسلی در خصوص علل منسجم نبودن اصلاح طلبان خاطر نشان كرد : چون ما يك كشور در حال توسعه هستيم و حضور پیامد های فرهنگ استبدادی ،احزاب ما ريشه دار نيستند . مثلا” شما ببينيد كه بعد از انقلاب با نهضت آزادي ايران به عنوان يك حزب ريشه دار كه در مديريت انقلاب هم حضور داشته چه كرده اند و نيازي نيست كه من توضيح بیشتری بدهم.
هنوز هم كساني در کمیسیون ماده10 احزاب مخالف صدور پروانه برای نهضت هستند، حزبي كه پايه گذارانش مهندس بازرگان ، آيت ا… طالقاني و دكتر سحابي هستند و در طول چند دهه با يك خط مشي منسجم وپاسخگو عمل كرده است. حتي با احزاب اصلاح طلب كه بعضا” ازدرون قدرت شكل گرفته اند چگونه برخورد می کنند؟ صلاحیت آنها رابطور گسترده در انتخابات رد می کنند، آنها فاقدروزنامه هستند. در چنين شرايطی طبیعی است که احزاب نتوانند سازمان دهي كنند ، نيرو جذب كنند و فعالیت منسجم داشته باشند.
عضو شوراي مركزي نهضت آزادي ايران پيرامون سئوالاتي كه در مورد نهضت آزادي ايران و استعفاي مهندس بازرگان از دولت موقت بود بيان داشت : اگر مهندس بازرگان استعفا نمي داد پیامد آن چه می شد؟
بنده نمي خواهم بگویم مهندس بازرگان علی (ع) است اما می گویم مهندس بازرگان پیرو روش علی است .اين حرف يعني مهندس بايد رأی شوراي خلافت را مي پذيرفت . مهندس بازرگان در خاطرات خود مي گويد ما در شرایطی مسئولیت داشتیم که فقط دسته چاقو در دست ما ولی تیغه آن در دست دیگرانی بود که مسئو لیت نداشتند. بازرگان نمي توانست اعتقادات خود را كنار بگذارد و بگويد به کار دولت ادامه مي دهم .
ايشان در توضيح اين كه نهضت آزادي ايران چقدر پايگاه مردمي دارد گفت : باید به این سئوال پاسخ گفت ،که اگر نهضت آزادي ايران در حد يك وانت است و اندیشه آن در جامعه ما پایگاهی نداردچه دلیلي وجود دارد كه در طول 30 سال گذشته اين همه محدوديت و فشار برآن اعمال کرده اند. اينهمه وحشت براي حزبي كه پايگاه مردمي ندارد برای چیست ؟
مهندس توسلي در مورد اصل 110 قانون اساسي گفت : ما به قانون اساسي التزام داريم ولي التزام به معناي اعتقاد نيست .
وي در پايان اظهار داشت يأس و نا اميدي در معارف دینی ما جايي ندارد و ما تحت هيچ شرايطي نبايد مأيوس شويم و رفتار خود را بايد به الگوي علي نزديك كنيم .حتي خود علي هم در نهج البلاغه مي گويد شما نمي توانيد عين من باشيد ولي تلاش كنيد .
