ديپلماسي و فرصتها
یادداشت دکتر ابراهيم يزدي اعتماد ملی
9/2/1388
1- انتخاب «بركت حسين اوباما» به رياست جمهوري آمريكا نماد تغيير در ساختارهاي اجتماعي و ديدگاههاي مردم آمريكاست. اما اين به معناي يك تغيير و تحول يا دگرگوني اساسي در مناسبات قدرت در اين كشور نميباشد.
بلكه همه شواهد حاكي از آن است كه دولت جديد با تعريف جديدي از موقعيت آمريكا و جهان در صدد تغيير سياست خارجي آمريكاست. اين يك فرصت مناسب براي جهان، از جمله براي ايران است كه در برنامهريزيها بايد آن را از نظر دور نداشت.
2- وزير امور خارجه آمريكا، خانم هيلاري كلينتون، در اجلاس سناي آمريكا در برابر فشار نمايندگان حزب جمهوريخواه در پاسخ به اعتراض آنها به برخوردهاي آشتيجويانه با دولت ايران به نكته مهم و قابل توجهي اشاره كرد.
او گفت كه اعمال انواع فشارهاي ايران طي هشت سال گذشته كوچكترين تاثيري بر رفتار ايران و تعديل آن نداشته است. بنابراين ادامه آن سياستها و روشهاي برخورد به كلي مردود است. خانم كلينتون بر روشهاي جديد تعامل با ايران اصرار ورزيد.
3- سياست خارجي هر كشوري عليالاصول ادامه سياستهاي كلان ملي و در خدمت تامين و تحقق منافع ملي و پاسداري از مصالح و امنيت آن كشور است.
بنابراين آنچه دولت اوباما در رابطه با تغيير سياست خارجي آمريكا، و از جمله با ايران، مطرح ميسازد به معناي آن نيست دولت جديد به دنبال منافع كلان آمريكا نيست و حاضر است براي بهبود روابط با ايران، يا هر كشور ديگري، از منافع ملي آمريكا صرفنظر كند يا امنيت آن كشور را در سطح جهاني ناديده بگيرد. چنين توقعي كاملا بياساس و ذهنيگرايانه است. درست است كه انتخاب اوباما، حاكي از تغييرات اجتماعي و بعضا فرهنگي در آمريكاست اما اينطور نيست كه تصور شود مناسبات و روابط اقتصادي و سياسي حاكم بر آمريكا تغيير اساسي پيدا كرده است و رئيس جمهوري جديد به دنبال اعمال اين تغييرات اساسي است. آنچه دولت جديد آمريكا به دنبال آن است پيگيري منافع و امنيت ملي آمريكا در چارچوب واقعيتهاي غيرقابل انكار موجود در جهان است. به عنوان مثال، اگر نظريهپرداز و تحليلگر برجسته آمريكا، برژينسكي سياست خارجي دولت بوش را مورد نقد شديد قرار داده است و سياست رهبري به جهان و سيطره جهاني را مطرح ميسازد، به اين معناست كه او اين سياست را در شرايط متحول كنوني جهان بهتر از هر سياستي تامينكننده منافع آمريكا در درازمدت ميداند.
4- پرزيدنت اوباما در پيام نوروزي خود به ملت ايران آمادگي آمريكا را براي مذاكره دوجانبه با ايران، بدون هيچ پيششرطي، براساس احترام متقابل، اعلام كرد. اما اين پيام با واكنش مساعد و مناسب ايران روبهرو نشد.
واكنش مسوولان ايران به اين پيام اين بود كه دولت آمريكا بايد نشان دهد و ثابت كند كه اولا سياستش تغيير كرده است و ثانيا در اين پيشنهاد خود صداقت دارد. بايد گفت هيچ معيار عملي براي سنجش جدي بودن تغيير در سياست خارجي آمريكا يا صداقت آن دولت وجود ندارد كه دولت ايران بتواند با بهكارگيري آن معيارها به صداقت و جدي بودن تغييرات پي ببرد و پيشنهاد مذاكره را بپذيرد. هنوز هيچ دستگاهي در جهان كشف و ساخته نشده است كه همچون دستگاههاي كنترل مسافران در فرودگاهها بتوان با قرار دادن افراد در آن ميزان صداقت و جدي بودن اراده براي حل بحرانها را دريافت.
5- جريانها و جناحهاي پرقدرتي در آمريكا هستند كه با بهبود روابط ايران و آمريكا به شدت مخالفند و از هر امكاني براي پيشگيري از آن يا تخريب فرآيند آن استفاده ميكنند.
اين يك راز آشكار است كه صهيونيستها و نيروهاي تند و افراطي و نئوكانها و اصولگرايان اسرائيلي به شدت از نزديكي ايران و آمريكا هراس دارند. دقت در مشروح مذاكرات اخير مجلس سنا و نمايندگان كنگره آمريكا به خوبي و به وضوح اين هراس را نشان ميدهد.
در ايران نيز، متاسفانه جريانهاي قدرتمندي هستند كه به هر دليل و با هر انگيزهاي بهبود روابط ايران و آمريكا را برنميتابند و در فرصتهاي مناسب، با بهانههاي مختلف با حادثهآفريني در فرآيند بهبود روابط، يا حتي آغاز مذاكره اختلال ايجاد ميكنند.
بحث اينكه ميان اين دو جريان در ايران و آمريكا و خاورميانه ارتباط ارگانيكي وجود دارد يا نه، در اين تحليل مختصر نميگنجد. مهم و قابل توجه اين است كه هر دو جريان يك منطق دارند. جريانهاي قدرتمند آمريكا كه مخالف بهبود روابط ايران و آمريكا هستند همين موضع و استدلال برخي از مقامات برجسته ايران را مطرح ميسازند و دولت جديد را از هر نوع نرمش و انعطافدر برخورد با ايران برحذر ميدارند.
6- ديپلماسي علم فهم وضعيت جهان متغير و تحول و هنر بهرهبرداري از شرايط موجود، به نفع منافع ملي است نه عرصه زورآزمايي، كشتي گرفتن، رو كم كردن و… تنها راه اطمينان از جدي بودن و صادق بودن طرف مقابل، برخورد مثبت با حركت آشتيجويانه آمريكا و ورود به فرآيند مذاكرات و رصد كردن هشيارانه رفتارها و گفتارها ميباشد.
خداوند عليم و حكيم در قرآن مجيد، در رابطه با حل صلحآميز تخاصمات
ميفرمايد: «و ان جنحوا للسلم فاجنح لها و توكل علي الله انه هو السميع العليم» و اگر به صلح گرايند، تو نيز به صلح گراي و بر خداوند توكل كن كه اوست شنوا و دانا (انفال 61)
