اعتصابات بزرگترين نيرويي بود كه مردم مسلمان و بپا خواسته ايران را در مقابل استبداد شاهنشاهي به پيروزي رساند و در اين ميان اعتصابات كاركنان صنايع نفت دستي بود قدرتمند كه حلقوم استبداد و استعمار را آن چنان فشرد كه تاب مقاومت نياورد و ناگزير از تسليم شد.
حكومتهاي فرمايشي آموزگار، شريف امامي و ازهاري هر يك بنحوي در صدد اغواي ملت و كاركنان شريف صنعت نفت برآمدند. يكي به ظاهر با نويد رفاه بيشتر، حقوق و مزاياي آنها را افزايش داد و يكي با دستي آهنين اول به ارعاب و تهديد و بعد به حبس و تبعيد اينان و اعدام و كشتار دستجمعي مردم برخاست ولي هيچ يك سودي نبخشيد و ملت همچنان محكم و استوار در تصميم خويش راسخ بود و دست قدرتمند آن شيرهاي نفت را به روي خارجيان چپاولگر بست و با آن شاهرگ حياتي رژيم منفور پهلوي را هدف گرفت و قلب استعمار و استبداد را نشانه رفت آنچنانكه آن را با تمام نيرو و تواني كه داشت از حركت بازداشت.
امام خميني در انسجام بخشيدن به اين حركت نقشي تعيينكننده و اساسي داشتند و در پيام 14 ذيحجه 98 (برابر با چهارشنبه 24/8/1357) خطاب به كارگران و كارمندان شركت ملي نفت ايران اعلام داشتند:
“… شما با اعتصابات پرارزش خود روي ملت را سفيد كرديد”
و به دولت نظامي ازهاري هشدار دادند كه با سرنيزه نميشود رضايت ملت را جلب كرد و به آمريكا اعلام نمودند كه اگر بخواهد با فشار خود دولت نظامي را سرپا نگاه دارد طرحهايي براي چاههاي نفت داده ميشود تا مخازن پر بهاي ما براي نسلهاي آينده باقي بماند.
سنديكاي مشترك كاركنان صنعت نفت طي اطلاعيه جمعه 24/9/1357 اعلام داشت:
² … اينك در دوراني كه جنبش اسلامي ايران موانع داخلي و بينالمللي را يكي پس از ديگري پشت سرگذارده و ميرود تا به روزهاي پيروزي برسد ما كاركنان صنعت نفت به لحاظ اينكه ناظر و شاهد عيني تاراج و يغماي بيدادگرانه امپرياليسم نسبت به ثروتهاي ملي خود هستيم صميمانه و با قاطعيت هرچه تمامتر برآنيم كه با خودداري و ممانعت از انجام كار، به جريان توليد و صدور نفت خاتمه داده و ديگر اجازه ندهيم كه ستون پنجم دشمن بي درنظر گرفتن خشم ملت ايران بيش از اين هستي ما را به تاراج ببرد … ²
استبداد شاهنشاهي به دستور امپرياليسم بينالمللي به مهرهچيني جديدي دست زد و براي منحرف كردن اذهان و ايجاد تفرق در بين اقشار ملت دست به حيله جديد زد و عبدالله انتظام را به مديريت عامل شركت ملي نفت برگزيد و او را در 6/10/1357 شبانه بر صفحه تلويزيون ظاهر ساخت و اعلام كرد علت عدم وجود نفت و بنزين در جايگاههاي فروش، عدم استخراج و توليد نفت و اعتصاب كارگران شركت نفت است.
اما اين حيله مؤثر واقع نشد و مجاهد نستوه، پدر انقلاب و ابوذر زمان حضرت آيتالله طالقاني به فوريت طي تلگرام مورخ 7/10/1357 خطاب به آقاي عبدالله انتظام ادعاي وي را مردود دانسته و سركار سرهنگ عزيزالله اميررحيمي را به نمايندگي خود معرفي فرمودند تا توزيع داخلي فرآوردههاي نفتي زير نظر ايشان انجام پذيرد و به دنبال آن در همان روز طي پيامي جداگانه خطاب به ملت عزيز و قهرمان و شجاع ايران اعلام داشتند:
«… اين توطئه امروز بصورت كمبود نفت و بنزين و احتمالاً فردا تشكيل كمبود ساختگي نان و ساير مايحتاج ديگر زندگي خواهد بود. …
… تا جائيكه امكان دارد نگذاريد صف طولاني براي نفت و بنزين بوجود آيد و وسوسه انداختن و احتكار كردن را، كه تبليغات رژيم بدان دامن ميزند، از خود بدور كنيد. امكانات خود را در تمام زمينهها به يكديگر عرضه كنيد صرفهجوئي را در تمام موارد به موقع اجرا بگذاريد. …»
سرهنگ اميررحيمي بلافاصله تماس ميگيرد و مذاكرات براي نحوه اجراي اين حكم و نظارت بر عرضه نفت با مقامات شركت نفت آغاز ميشود. اما در همين زمان شوراي انقلاب كه تازه به دستور امام تشكيل شده بود جلسهاي طولاني در منزل شهيد استاد مطهري داشت و ازجمله مسئله نفت و كمبود آن را مورد بررسي قرار ميدهد و با پيشنهاد اين جلسه حكم مورخ جمعه 28 محرم 1399 برابر 8/10/1357 از سوي امام بعنوان جناب آقاي مهندس مهدي بازرگان صادر ميگردد تا هيئتي 5 نفري مركب از حجتالاسلام جناب آقاي حاج شيخ اكبرهاشمي رفسنجاني، جناب آقاي مهندس مصطفي كتيرائي و دو نفر ديگر با نظر ايشان و مشورت آقايان تشكيل و تحت سرپرستي جناب آقاي مهندس بازرگان نسبت به تحقق سه شرط:
1- نظاميان و مأموران انتظامي از مناطق و مراكز نفتي بيرون روند و دخالتي در امور مربوطه ننمايند و از ايجاد هرگونه ارعاب در بين كاركنان خودداري نمايند.
2- نفت و فرآوردههاي نفتي فقط به اندازه مصرف داخلي توليد شود و از صدور نفت به خارج تا سقوط كامل رژيم غيرقانوني جلوگيري كامل بعمل آيد.
3- آرتش و نظاميان حق احتكار مواد نفتي را كه براي مصرف داخلي تهيه ميشود ندارند و از آن بايد جلوگيري شود.
اقدام نمايند. اين حكم در پاريس صادر شد و دو روز بعد هيئت رسماً شروع به كار كرد و حضرت آيتالله طالقاني با بينش وسيع خود بلافاصله اعلام داشتند از لحظهاي كه امام هيئتي را مأمور امور نفت نمودهاند من در اين مورد هيچگونه دخالتي نميكنم و خودم و تمام افرادي كه در اين زمينه به من مراجعه ميكنند در اختيار هيئت منتخب امام هستيم.
هيئت اعزامي امام خميني به سرپرستي جناب آقاي مهندس بازرگان راهي اهواز ميشود و صبح روز يكشنبه 10/10/1357 مورد استقبال گرم و بيشائبه گروه كثيري از مردم اهواز، روحانيون، دانشگاهيان، دانشجويان و كاركنان شريف شركت نفت قرار ميگيرد و كار خود را رسماً آغاز مينمايد.
براثر اقدامات هيئت، شرايط سهگانه امام تحقق يافت و با بازگشت كارگران و كارمندان نفت به كار، توليد در سطح مصرف داخلي انجام گرفت و نفت مورد نياز مردم تأمين گرديد و صدور نفت بطور مطلق تعطيل شد و تا سقوط رژيم و برپايي دولت انقلاب امور نفت بوسيله اين هيئت حل و فصل ميگرديد و اعتصابات صنايع نفت بوسيله آن تنظيم ميگرديد.
اسنادي كه در اين بخش جمعآوري و ارائه شده است كوشش و خدمات اين هيئت را در اين دوران خطير و تاريخساز نشان ميدهد و شامل گزارشات، اطلاعيهها، ابلاغها و احكامي است كه هيئت در ارتباط با ضرورتها و درخواستها صادر كرده و ضمن تنظيم اعتصابات نفت، نياز مردم را برآورده و ضرورتهاي زمان را درك كرده و صادقانه به ملت خود گزارش كار داده است.
