دكتر مصطفی چمران

مجموعه آثار

رقصی چنين ميانه ميدانم آرزوست

رقصی چنين ميانه ميدانم آرزوست

دكتر مصطفی چمران

مقدمه

سوسنگرد، نامی آشنا و حماسه كم‏نظير سوسنگرد يا معركه شرف و افتخار، حادثه‏ای شورانگيز از حماسه‏های بلند دفاع مقدس ما است. سوسنگرد مركز دشت‏آزادگان در غرب اهواز و در 65 كيلومتری آن واقع شده است. رود كرخه از شمال شهر و شعبه‏ای از آن به نام نيسان از درون شهر از شمال به جنوب مي‏گذرد. مردم سوسنگرد عموماً از شيعيان عرب زبان خوزستان و سابقه‏ای درخشان در دفاع از كشور ايران بويژه در جنگ اول جهانی در مقابله با سربازان و نيروهای انگليس و تحت زعامت علمای بزرگ وقت دارند، و در دوران دفاع مقدس نيز با شجاعت و حضور رزمندگان خود در طول جنگ نمونه‏های فراوانی از مقاومت و پايمردی ارائه نمودند. در حال حاضر حدود 44هزار نفر جمعيت دارد كه تعداد زيادی هم از مرزنشينان در طول جنگ تحميلی به اين منطقه كه نسبت به خطوط و نقاط مرزيی امن‏تر بود كوچ نمودند.شغل اكثر مردم درمنطقه دشت‏آزادگان كشاورزی و دامداری است و بطوركلی دارای آب و هوای گرم مي‏باشد. به بركت وجود رود كرخه ورود نيسان منطقه‏ای مناسب برای كشاورزی و در كنار رودها و نقاطی كه آب زراعی دارند منطقه‏ای سرسبز مي‏باشد، عموماً همه‏ساله در اواخر زمستان و اوايل بهار طغيان رود كرخه سبب آب‏گرفتگی وسيعی در منطقه دشت‏آزادگان مي‏شود كه به همين دليل كناره رودها، سيل‏بندهای خاكی با ارتفاعی حدود سه متر احداث شده است كه گاهی شكستن اين سيل‏بندها موجب خساراتی به خانه‏های روستايی و زمين‏های كشاورزی و محصولات آنان مي‏شود. در طول جنگ هم چندبار از طغيان رود كرخه و حتی با احداث سدی موقت روی كرخه كسير آب روز بطرف محل استقرار دشمن هدايت شد كه البته موجب تخريب جاده اصلی سوسنگرد و پل‏ها و منازل روستائيان هم شد ولی تا مدت‏ها (تا سوم خرداد سال 1361 و آزادسازی خرمشهر) بخشی از جنوب‏شرقی سوسنگرد از رود كرخه تا جاده سوسنگرد به حميديه و از اين جاده تا نزديكی هويزه و خطی به موازات كرخه‏كور زير آب بود و طبيعتاً به يك نيزار با هوای مرطوب تبديل شده بود.
هم‏اكنون سوسنگرد شهری است فعال كه يك پل زيبا و بزرگ روی رود نيسان، دو قسمت شرقی و غربی آن را بهم متصل مي‏نمايد. دارای حداقل حدود شش ميدان تقريباً بزرگ (به تناسب شهر) كه در دو ميدان آن تاكنون تنديس‏هايی به يادبود پيروزي‏ها و ايثارگري‏های مردم و رزمندگان در دفاع مقدس ساخته شده است، دارای مسجد جامع، مصلی برای اقامه نمازجمعه، حوزه علميه برای دروس مقدماتی حوزوی، بيمارستان، شعبه دانشگاه پيام‏نور، سالن مرزشی سرپوشيده، سالن اجتماعات (اداره كل ارشاداسلامي)، كتابخانه عمومی، …. و ساير ادارات موردنياز مي‏باشد. عمده روستاهای آن بعد از انقلاب اسلامی و پايان پذيرفتن جنگ تحميلی برق‏رسانی شده‏اند.
در ايام پيروزی انقلاب اسلامی مردم سوسنگرد هم همانند ساير شهرها و مردم ايران تلاشی ارزنده داشتند و بعد از پيروزی نيز حوادث مهمی بخصوص تحركات ضدانقلاب وابسته به رژيم عراق در منطقه بوقوع پيوست و سهولت ارتباط با مناطق مرزی و رفت و آمدهای عوامل نفوذی عراق مشكلاتی را در منطقه بوجود آورد، و زمانی كه دكتر چمران برای بستن راه‏های نفوذ خرابكاران و ضدانقلاب از مرزهای جنوب به خرمشهر و شلمچه و خوزستان آمد، چندبار هم به سوسنگرد سفر كرد و برای مردم خوب منطقه سخنرانی نمود و چون مشاهده كرد كه مردم منطقه به زبان عربی تكلم مي‏كنند، از دوستان لبنانی و همسر لبنانی خود خواست كه مدتی در سوسنگرد بمانند و با برنامه‏های فرهنگی و روشنگري‏ها، عمق توطئه دشمن و اهميت و ارزش و عظمت انقلاب اسلامی را برای مردم منطقه بهزبان عربی بازگو نمايند و بالاخره به رغم همه تلاش‏ها و توطئه‏های دشمن، مردم خوب منطقه با صفا و پاكی عشيره‏ای خود، توطئه‏ها را خنثی نمودند و سوسنگرد همچنان سوسنگرد بود.
در اولين روزهای هجوم گستره و يورش نظامی عراق به سرزمين ايران اسلامی، دكتر مصطفی چمران و حضرت‏ آيت‏الله‏خامنه‏ای كه هر دونماينده امام در شورايعالی دفاع و نماينده مردم در مجلس شورای اسلامی بودند با نظر و توصيه حضرت امام‏خميني(ره) براساس سازمان دادن نيروهای مردمی و مقاومت در مقابل حمله گستره عراق و سد نمودن پيشروی بيشتر و برنامه‏ريزی انجام حمله‏های چريكی،‌ روز هفتم مهرماه59 با يك هواپيمای سی يكصدوسی به همراه حدود 60نفر از رزمندگانی كه در كردستان تجربه داشتند، وارد اهواز شدند و از همان بدو ورود و شب اول حمله‏های چريكی و ضربتی خود را عليه نيروهای عراقی كه با غرور و جسارت تمام تا حدود 6كيلومتری اهواز پيش آمده بودند، آغاز نمودند. دكتر چمران با تجربه‏های فراوانی كه در كردستان در نبرد با ضدانقلاب و نوكران رژيم عراق و همچنين در لبنان در نبردهای سنگين عليه رژيم غاصب اسرائيل و جنگ‏های چريكی داخلی اندوخته بود به آموزش و سازماندهی منظم به نام ستاد جنگ‏های نامنظم سازماندهی نمود. بدينگونه ستاد جنگ‏های نامنظم شكل گرفت و بوجود آمد و در جبهه‏های غرب و جنوب اهواز خط دفاعی خاصی را بوجود آورد. مردم و نيروهای داوطلب با شنيدن تشكيل چنين ستادی برای دفاع و مقابله با دشمن متجاوز تحت نظارت حضرت آيت‏الله خامنه‏ای و با فرماندهی دكتر چمران از هر سوی ايران شتافته و بتدريج نيرويی شجاع و شهادت‏طلب و رزم‏آزموده در اين منطقه خودنمايی كرد بگونه‏ای كه قطعاً از سقوط اهواز جلوگيری شد. بتدريج كه تنور جنگ گرم‏تر مي‏شد نيروهای بيشتری به اين ستاد مي‏پيوستند و با نظم و انضباط خاصی كه حاكم بر آن بود خطوط دفاعی طولانی در مقابل دشمن از كنار كرخه‏كور، (چهارطاق، عباسيه، فرسيه، كوهه) تا جنوب سوسنگرد (روستاهای مالكيه، ساريه) و بعداً در شمال رودكرخه تا جابر همدان نزديكي‏های بستان تشكيل داد و بخوبی از اين خطوط با امكاناتی اندك ولی روحيه‏ای قوی دفاع مي‏نمود.اين ستاد خدمات ارزنده و خالصانه‏ای را انجام داده و نمونه يك تشكيلات پويای مردمی بود، در طول حدود يكصد كيلومتر جلوی دشمن را سد نمود و او را خاكريز به خاكريز مجبور به عقب‏نشينی ساخت و شهدای بزرگواری را تقديم داشت كه از جمله عارف وارسته و دانشمند متعهد و معلم مخلص و جنگجوی بي‏نظيری چون دكتر چمران بود، كه در ظهر خونين 31 خردادماه 1360 در منطقه دهلاويه (بين سوسنگرد و بستان) به شهادت رسيد. ستاد جنگ‏های نامنظم پس از شهادت شهيد دكترچمران تا اواخر سال60 به كار خود ادامه داد و پس از سازماندهی بسيج زيرنظر سپاه، رزمندگان و همه امكانات آن براساس تصويب شورايعالی دفاع به بسيج سپاه اهواز منتقل شدند و بسياری از رزمندگان داوطلب و شجاع و شاگردان مخلص شهيد دكترچمران همچنان به راه خود ادامه دادند و تا پايان دوران دفاع مقدس همچنان در سنگرهای دفاع از ميهن اسلامی حماسه مي‏آفريدند. يكی از بارزترين و زيباترين عمليات حماسی نيروهای ستاد جنگ‏های نامنظم در كنار ساير نيروهای موجود آن زمان، همين معركه شرف و افتخار يا آزادسازی سوسنگرد، متن اصلی اين كتاب است.
در نخستين روزهای حمله عراق به ايران اسلامی نيروهای عراقی از مرز چزابه وارد خاك جمهوری اسلامی ايران شدند و پس از اشغال بستان به سوی سوسنگرد روی آوردند و مقاومت‏های پراكنده مدافعين محلی ورزمندگان ديگر را درهم شكستند و با عبور از سوسنگرد بطرف حميديه روانه شدند كه در حميديه تانك‏های عراقی در گل‏ولای منطقه زمين‏گير شدند و با آتش آرپي‏جی رزمندگان شجاع و چريك‏های شهادت‏طلب و موشك‏های تيزپروازان هوانيروز، تانك‏ها به آتش كشيده شدند و دشمن مجبور به عقب‏نشينی تا پشت سوسنگرد شد، در اين زمان هنوز سوسنگرد در اين شهر اقامت داشتند و هم‏رزم ساير رزمندگان در مقابله بادشمن مي‏جنگيدند و مقاومت مي‏كردندنيروهای عراقی مجدداً در روهای حدود 22 و 23 آبان‏ماه سال1359، يعنی دومين ماه جنگ تحميلی به سوسنگرد از غرب و جنوب نزديك و بالاخره شهر را محاصره كردند. تعدادی نيروهای سپاه، تعدادی نيروهای داوطلب ستاد جنگ‏های نامنظم، تعدادی از عشاير رزمنده و بالاخره مردم سوسنگرد به محاصره دشمن افتادند و اين محاصره سه روز بطول انجاميد و در روز سوم تعدادی تانك‏های عراقی وارد سوسنگرد شدند و رزمندگان بشدت مقابل آنها با سلاح‏های سبك و امكاناتی اندك و ناكافی مقاومت مي‏كردند درحالی كه نه مهماتی برای آنها مانده بود و نه حتی غذا داشتند و تعداد آنها از چند صد نفر تجاوز نمي‏كرد، ارتباط تلفنی آنها در روز سوم هم قطع شد، بي‏سيم هم هيچ يك نداشتند. در آخرين روز ستوان اخوان فرمانده رزمندگان ستاد جنگ‏های نامنظم كه خود از پرسنل داوطلب نيروی هوايی و متخصص برق و الكترونيك بود با استفاده از سيم‏های تلفن آزاد، با اهواز در تماس بود كه در حوالی ظهر تماس او يكطرفه شد و فقط آنچه را مي‏ديد مي‏توانست گزارش نمايد ولی چيزی نمي‏شنويد، او چگونگی ورود تانك‏ها را به شهر و مقاومت عده‏ای از ياران خود را در پاسگاه ژاندارمری شهر فقط گزارش مي‏داد كه اين ارتباط تلفنی يك‏طرفه او هم قطع شد و به نظر مي‏رسيد كه شهر در محاصره كامل عراقي‏ها است در اين ايام تلاشی سخت به عمل آمد تا يكی از تيپ‏های زرهی لشكر92 زرهی خوزستان كه از ذزفول عازم آبادان و به اهواز رسيده بود، قبل از رفتن به آبادان و خرمشهر با كمك نيروهای سپاه و جنگ‏های نامنظم بطرف سوسنگرد برود و حمله‏ای را برای آزادسازی سوسنگرد آغاز نمايد كه اين امر مورد موافقت فرمانده كل قوای وقت قرار نمي‏گرفت و از آنجائيكه اين تيپ زرهی (تيپ زرهی دزفول) دو سوم تفرات و تجهيزات يك تيپ كامل را هم نداشت فرمانده نيروی زمينی وقت هم با اين عمل براساس موازين نظامی موافق نبود چون حداقل سه تيپ كامل زرهی عراق اطراف سوسنگرد موضع گرفته بودند يا در پشتيبانی و احتياط بودند. ولی دكترچمران كه طرحی نو درانداخته و اين طرح را برای اولين‏بار، او ارائه داده و عمل نمود و موفق هم شد كه روی نيروهای سپاه و جنگ‏های نانظم يا بطوركلی نيروهای مردمی و بسيج كه دارای روحيه بسيار بالايی بودند حساب باز كرده بود و تا نيمه‏های شب 25 آبان‏ماه هنوز دستور انجام اين حمله به اين تيپ صادر نشده بود تا آنكه با تلاش حضرت آيت‏الله خامنه‏ای به فرمان امام‏خميني(ره) –رهبر كبير انقلاب- اين دستور شبانه صادر و به نيروهای عمل‏كننده ابلاغ گشت و صبح روز 26 آبان تك نيروهای خودی بسوی سوسنگرد آغاز گشت و آنچه را كه به عنوان متن اصلی كتاب مي‏خوانيد نگارش و توصيف يك نيم‏روز، از صبح 26 آبان‏ماه تا نزديكي‏ها يظهر همان روز است كه شهيد دكترچمران به درخواست و اصرار به رشته تحرير درآورد.در اينجا به چند نكته زيبا بايستی اشاره نمود كه اين نكات بصورت مقاله‏هايی مختصر با توضيحات اندك ارائه شده است. نكته‏ای در شب حادثه يا شب تاسوعا و ديگر نكات بعد از حادثه رخ داده است كه به ترتيب تاريخ نگارش يا ماجرا آمده است.دكترچمران در روز حادثه، 26 آبان‏ماه، حمله‏ای شهادت‏طلبانه و تجربه‏ای تاريخی را آغاز مي‏كند و گرچه بالاخره زخمی و روانه بيمارستان مي‏گردد ولی روش مقابله با عراق را هم تجربه مي‏كند و هم به ديگران مي‏آموزد و اين تقريباً همان روشی بود كه با هماهنگی نيروهای ارتش و سپاه و بسيج دركنار هم به فتوحات و پيروزي‏های بي‏نظير تاريخی همچون نبردهای فتح‏المبين و بيت‏المقدس و آزادسازی خرمشهر انجاميد و چشم جهانيان راه خيره ساخت.در بيمارستان پس از پايان عمل جراحی به اصرار مسئولين، مصاحبه‏ای تاريخی را برگزار مي‏كند و همان شب دوستان خود (شهيد سرلشكرفلاحی، شهيد كلاهدوز، شهيد حجت‏الاسلام محلاتی، شهيدرستمی، استاندار وقت خوزستان و تنی چند ديگر را به عيادت و ديدار او آمده بودند كنار تخت بيمارستان توصيه مي‏كند كه در همين ايام عاشورای حسينی به ارتفاعات الله‏اكبر حمله كنيد و از اين جوش‏وخروش پيروزی و روحيه حسينی رزمندگان تا از دور نيفتاده است استفاده كنيد، گرچه اين حمله عملی نشد ولی بالاخره او با همين روش و نقشه نظامی چند ماه بعد با پايی مجروح كه هنوز اثرات اين روز واقعه را در خود داشت، در اعداد اولين نفراتی بود كه از ميان گل‏ولای جنوی اين ارتفاعات گذشت و پای به بلندترين نقطه گذاشت و بر فراز تپه‏های الله‏اكبر ندای پيروزی الله‏اكبر را سرداد، بگونه‏ای كه شهيد فلاحی (رئيس وقت ستاد مشترك ارتش) در صبحگاه روز 31 ارديبهشت ماه سال60 روز آزادسازی ارتفاعات الله‏اكبر، درحاليكه پيشروی تانك‏های يك تيپ از لشكر 92 زرهی خوزستان را به سوی ارتفاعات الله‏كبر با دوربين نظاره‏گر بود با تعجب و شادی زايدالوصفی گفته بود: «چهره آقای دكترچمران را برفراز ارتفاعات الله‏اكبر مي‏بينم، الله‏اكبر».
اميد است كه گوشه‏ها و جزئيات ناگفته‏ای از رشادت‏ها و دليری دلاورمردان صحنه‏های دفاع مقدس و ايثار و شجاعت بي‏نظير و شهادت‏طلبی عارفانه روح بلندی چون شهيد دكتر مصطفي‏چمران در اين دست‏نوشته‏های زيبا و بديع روشن شود گرچه هيچگاه حال وهوای خاص جهاد و شهادت و ايثار يا عاشقانه‏ترين عشقبازی عشاق وارسته را با زيباترين قلم‏ها نيز نمي‏توان به تصوير و بيان كشيد، و چنانچه كاستی و نقصی در تدوين و تنظيم و توضيح اين دست‏نگاشته‏های زيبا با تذكار و اصلاح آنها بر اين حقير مي‏بخشيد و منّت می نهيد

مهدی چمران

نيايش

ای خدای بزرگ! دست از جهان شسته‏ام، و برای ملاقات تو به كربلای خوزستان آمده‏ام. از تو مي‏خواهم كه مرا با اصحاب حسين محشور كنی، آرزو دارم كه بر خاك داغ خوزستان در خون خود بغلطم، و به ياد عاشورای حسين(ع) خود را در قدم مقدسش بيافكنم، و اين عقده هزارو چهارصد ساله را كه بر دلم فشار مي‏آورد و هميشه با تو مي‏گويم: «يالَيْتَني‏كُنْتُ مَعَكْ» را برآورده كنم.
اين زمزمه سوزناكی بود كه در دل شب، از سينه سوزانی اوج مي‏گرفت و من در كنار سنگرش مي‏شنيدم و آنچنان به زمين ميخكوب شده بودم كه نمي‏توانستم حركت كنم، اشك از چشمانم فرو مي‏ريخت و من هم در عاشورای حسينی فرو رفته بودم و احساس مي‏كردم كه به خدا نزديك شده‏ام و در ملكوت‏اعلی پرواز مي‏كنم.
ای حسين! ای سرورم، من هم آمده‏ام تا در ركابت عليه كفر، ظلم و جهل بجنگم، با همه وجود آمده‏ام، تاسوعاست، گروهی بزرگ از يزيديان با تانك‏ها، توپ‏ها، زره‏پوش‏ها، ماشين‏های زياد و سربازان فراوان درحركتند. حق باباطل روبرو شده است. دشمن سيل‏آسا پيش مي‏آيد، و من مي‏خواهم مثل يكی از اصحاب تو در كربلا بجنگم.
ای حسين! در كربلا، تو يكايك شهدا را در آغوش مي‏كشيدی، مي‏بوسيدی، وداع مي‏كردی، آيا ممكن است، هنگامی كه من نيز به خاك و خون خود مي‏غلطم، تو دست مهربان خود را بر قلب سوزان من بگذاری و عطش عشق مرا به تو و به خدای تو سيراب كني؟
من از اين دنيای دون مي‏گريزم، از اختلافات، از تظاهرات، از خودنمايي‏ها، غرورها، خودخواهي‏ها، سفسطه‏ها، مغلطه‏ها، دروغ‏ها و تهمت‏ها، خسته شده‏ام، احساس مي‏كنم كه اين جهان جای من نيست آنچه ديگران را خوشحال مي‏كند مرا سودی نمي‏رساند.

شرف و افتخار

من در زندگی خود، معركه‏های سخت و خطرناك زياد ديده‏ام؛ فراوان، به حلقه محاصره دشمن درآمده‏ام، به رگبار گلوله‏ها و خمپاره‏ها و توپ‏ها و بمب‏ها عادت دارم، و به كرّات با دشمنانی سخت و خونخوار رو به رو شده‏ام.
ولی داستان شورانگيز سوسنگرد اسطوره‏ای فراموش ناشدنی است. من به جهات سياسی –نظامی آن توجّهی ندارم، و نمي‏خواهم از اهميّت استراتژيك سوسنگرد و رابطة آن با حميديه و اهواز سخن بگويم. آنچه در اينجا مورد توجه است، سرگذشت شخصی من در اين نبرد است كه يك شهيد (اكبر چهرقاني) و يك شاهد (اسدلله عسكري) به آن شهادت مي‏دهند و ده‏ها نفر از دور ناظر آن صحنه عجيب و معجزه‏آسا بوده‏اند. اين را نمي‏گويم چون خود قهرمان داستانم –زيرا از اين احساس نفرت دارم- بلكه از اين نظر مي‏گويم كه افتخار ملت ما و نمونه برجسته‏ای از پيروزی ايمان مردم ما و نوع مبارزات عظيم آنان است، و حيف است كه به رشته تحرير درنيايد و از يادها برود…

سوسنگرد در محاصره دشمن

سوسنگرد برای ما اهميت خاصی دارد، زيرا معبر حميديه و اهواز است. دشمن به مدت چند روز سوسنگرد را محاصره كرده بود، و به شدت مي‏كوبيد. 500نفر از رزمندگان ما در سوسنگرد، تاآخرين رمق خود،‌ جانانه، مقاومت مي‏كردند و هر روز تلفاتی سنگين مي‏دادند.
عراق نيز قبلاً دوبار به سوسنگرد حمله كرده بود، كه يك‏بار آن، تا حميديه هم به پيش رفت، و اهواز را در خطر سقوط قطعی قرارداد، ولی بازهم شكسته و مغلوب بازگشت؛ و اكنون همه توان خود را جمع كرده بود تا با قدرتی بزرگ سوسنگرد را تسخير كند و آن را پايگاه خود در زمستان قرار دهدتصميم برای درهم شكستن محاصره
در تاريخ 26/8/59 حملة ما ‎از شد؛ برای آزاد كردن سوسنگرد، برای درهم شكستن كفر و ظلم و جهل، برای بيرون راندن ظلمه صدام كثيف، برای نجات جان صدها نفر از بهترين دوستان محاصره شده ما، برای پاك كردن لكه ذلت از دامن خوزستان، برای شرف، برای افتخار، برای انقلاب و برای ايمان.
تانك‏های ارتشی در خط اَبوحُمَيظِه سنگر گرفتند، و دشمن نيز بشدت اين منطقه را زير آتش قرار داده بود و گلوله‏های توپ فراوانی در گوشه و كنار بر زمين مي‏خورد. من نيز صبح زود حركت كرده بودم، قسمت بزرگی از نيروهای ما محافظت از جادة حميديه –ابوحميظه را به عهده گرفته بودند، ولی من بعضی از رزمندگان خوب و شجاع را در ضمن راه انتخاب مي‏كردم و به جلو مي‏بردم. تيمسار فلاحي(1) و آقای مهندس(2) غرضی نيز با ما بودند، در ابوحميظه قرار گذاشتيم كه آنها بمانند، زيرا تيمسار فلاحی مسئوليت داشت تا نيروهای ارتشی را هماهنگ كند، و فقط او بود كه در آن شرايط مي‏توانست قدرت ارتش را برای پيشتيبانی ما به حركت درآورد. ما تصميم گرفتيم كه با گرو‏های چريك، حمله به سوسنگرد را ‎آغاز كنيم و جنگ را از حالت تعادل خارج سازيم، زيرا دو طرف، در محل‏های خود ايستاده و به يكديگر تيراندازی مي‏كردند، و اين وضعيت نمي‏توانست تعيين‏كننده پيروزی باشد؛ چه بسا كه دشمن با آتش قوي‏تر و تانك‏های بيشتر، قدرت داشت كه نيروهای ارتشی ما را درهم بكوبد. دشمن مي‏ترسيد ولی شك داشت، محاسباتش هنوز بطور قطعی به نتيجه نرسيده بود، بنابراين هر دو طرف در جای خود ايستاده و به هم تيراندازی مي‏كردند…
محركی لازم بود تا اين تعادل شوم را برهم زند و صفحه سياه صدام را در سوسنگرد واژگون كند. اين محرك حياتی و اساسی، همان نيروهای چريكی بودند كه با شوق و ذوق برای شهادت به صحنه نبرد آمده بودند. از اين رو فوراً اين نيروهای مردمی را سازماندهی كردم.
گروه «بختياري» را كه بيشتر، از صنايع دفاع آمده بودند و در كردستان نيز خدمات و فداكاري‏های زيادی كرده بودند و براستی تجربه داشتند، مسئول جناح چپ كردم، و آنها نيز كه حدود 90نفر بودند از داخل يك كانال طبيعی خشك شده، خود را به نزديك‏های دشمن رساندند و ضربات جانانه‏ای به دشمن زدند، و تعداد زيادی از تانك‏ها و تريلرهای دشمن را از فاصله نزديك منفجر كردند.
گروه دوم بيشتر از افراد محلی تشكيل مي‏شد و آقای «امين هادوي»، فرزند شجاع دادستان پيشين انقلاب، آن را هدايت مي‏كرد. آنها مأموريت يافتند كه از كناره جنوبی رودكرخه، كه كانال كم‏عمقی نيز برای اختفا داشت، طی طريق كرده از شمال‏شرقی سوسنگرد وارد شهر شوند. اين گروه اولين گروهی بود كه پيروزمندانه توانست خود را زودتر از ديگران به سوسنگرد برساند.
مسئوليت گروه سوم را نيز شخصاً به عهده گرفتم. افراد بسيار ورزيده‏ای در كنار من بودند. برنامه ما اين بود كه از وسط دو جناح چپ و راست، در كنار جادة سوسنگرد، به طور مستقيم به سوی هدف پيش برويم.
توپخانه دشمن بشدت ما را مي‏كوبيد و ما هم به سوی سوسنگرد در حركت بوديم. جوانان همراهم را تقسيم كردم، چند نفر سيصدمتر به جلو، چند نفر به چپ، چند نفر به راست، چند نفر به عقب و بقيه نيز مشتاقانه به جلو مي‏تاختيم. شوق ديدار دوستانم در سوسنگرد در دلم موج مي‏زد، و هنگامی كه شجاعت؛ و مقاومت‏های تاريخی آنها در نظرم جلوه مي‏كرد، قطره اشكی بر رخسارم مي‏غلتيد، ستوان «فرجي» و ستوان «اخوان» را به ياد مي‏آورم كه با بدن مجروح، با آن روحيه قوی از پشت تلفن با من صحبت مي‏كردند، درحالی كه سه روز بود كه غذا نخورده، و حاضر نشده بودند بدون اجازه رسمی حاكم شرع، دكّانی يا خانه‏ای را باز كنند و ازنان موجود در محل، سدّ جوع نمايند. آن دو صرفاً پس از اينكه حاكم شرع اجازه داد كه رزمندگان به شرط داشتن صورت حساب مي‏توانند اموال مردمی را كه از شهر گريخته بودند بردارند، حاضر شدند پس از سه روز گرسنگی وارد يك دكّان شوند و بعد از نوشتن فهرست مايحتاج خود از آنها استفاده كنند. اين تقوی در اين شرايط سخت از طرف اين جوانان پاك رزمنده و مقاوم، آنچنان قلبم را مي‏لرزانيد كه سراز پا نمي‏شناختم.
به ياد مي‏آورم خاطره‏های دردناك بي‏حرمتي‏های سربازان صدام، به مردم شرافتمند و عرب زبان منطقه را كه، حتی به زنان و كودكان خردسال هم رحم نكردند. مرور اين خاطرات، آنقدر مرا عصبانی و نفرت زده كرده بود كه خونم مي‏جوشيد.به ياد مي‏آورم كه خاك پاك وطنم، جولانگاه غولان و وحشيان شده است، و صدام كثيف، اين مجرم جنايتكار، در نيمه روزی روشن، حمله همه جانبه خود را عليه ايران شروع كرد، درحالی كه ارتش ما اصلاً آمادگی نداشت، و هنوز با مشكلات سخت طبيعی خود دست و پنجه نرم مي‏كرد. اين مجرم يزيدی سبب شد كه منابع كثيری از ايران و عراق نابود شود كه استعمار و صهونيسم به ريش همه بخندند!
اين كافر بي‏دين، ايرانيان را مجوس و كافر خواند، و خود را بي‏شرمانه ابن‏حسين(ع) و ابن‏علي(ع) قلمداد نمود كه برای نجات اسلام قيام كرده است! اين جانی مجرم، بدون ذره‏ای خجالت و ناراحتی، اعلام كرد كه اصلاً ايران به عراق حمله كرده است!… و بالاخره شب تاسوعا بود و به استقبال عاشورا لحظه‏شماری مي‏كردم. كربلا در نظرم مجسم مي‏شد، و مي‏ديدم كه چگونه اصحاب حسين(ع) يك‏تنه به صفوف دشمن حمله مي‏كردند، و با چه شجاعتی مي‏جنگيدند، و با چه عشقی به خاك شهادت درمي‏غلتيد…. و با ارادة آهنين و ايمان كوه‏‏آسا و سلاح شهادت چگونه سيل لشكريان ابن‏سعد و يزيد را .
متلاشی و متواری مي‏كردند، و چطور به قدرت ايثار و حقانيّت خود، داغ باطل و ذلّت و نكبت بر جبين يزيد و يزيديان عالم مي‏زدند….
و مي‏ديدم كه حسين(ع) با آن همه عظمت و جبروت بر مركب زمان و مكان مي‏راند، شمشير خونينش سنت تاريخ را پاره‏پاره مي‏كند، و فرياد رعد آسايش، زمين سخت را آن‏چنان به لرزه درمي‏آورد، كه موج‏هايی بر زمين به وجود مي‏آيد كه تا بي‏نهايت ادامه دارد… اين خاطرات در ذهنم دور مي‏زد، خونم را به جوش مي‏آورد و آرزو مي‏كردم كه صدام را بيابم و با يك ضربت او را به دو نيم كنم…
ديگر سر از پا نمي‏شناختم، و اگر بزرگترين قدرت زرهی دنيا به مقابله‏ام مي‏آمد، بلادرنگ به قلب آن حمله مي‏كردم، از هيچ‏چيزی وحشت نداشتم، و از هيچ خطری روی نمي‏گردانم. به يزيد و صدام كثيف‏تر از يزيد لعنت و نفرين مي‏كردم و به جبروت و كبريای حسين(ع) چشم داشتم.
و خدا را تسبيح مي‏كردم و به عشق شهادت به پيش مي‏تاختم.
نيمی از راه بين ابوحميظه و سوسنگرد طی شده بود، و من بر سرعت خود مي‏افزودم، در اين هنگام، تانكی در اقصی نقطه شمال، زير رودكرخه، به نظرم رسيد كه به سرعت به سوی ما پيش مي‏آيد، به جوانان گفتم فوراً سنگر بگيرند، و جوانی را با آر.پی.جی به جلو فرستادم كه تانك را شكار كند. اما تانك حضور ما را تشخيص داد؛ راه خود را به سمت جنوب كج كرده و به سرعت از روی جاده سوسنگرد گذشت و به سمت جنوب جاده گريخت و جوان آر.پی.جی به دست ما نتوانست خود را به تانك برساند.
در اين هنگام صحنه جنگ، در وسط معركه، به كلی آرام بود، حدود يك كيلومتر دورتر در جنوب موضع ما، تانك‏های دشمن، همراه با تريلرها و كاميون‏ها و جيپ‏های زيادی درهم و برهم قرار گرفته بودند و گويا مي‏خواستند به خود آرايشی دهند، ولی توپخانه ما ساكت بود و آنها را نمي‏كوبيد تا آرايش آنها را به هم بزند! هلي‏كوپترها كه در آغاز صبح براستی خوب فعاليت كرده بودند، ديگر به چشم نمي‏خوردند، هواپيمايی نيز ديده نمي‏شد، فقط بعضی از تانك‏های دشمن به سوی تانك‏های ما تيراندازی مي‏كردند، و بعضی از تانك‏های ما نيز جواب مي‏دادند. من مي‏دانستم اگر بخواهد داستان به همين جا خاتمه پيدا كند، وضع وخيم خواهد شد! زيرا مسلماً آتش دشمن شديدتر و قوي‏تر از آتش ماست، و به انتظار آتش‏نشستن خطاست. مي‏دانستم كه دشمن دست بالا را دارد، و اگر وضع به همين منوال ادامه پيدا كند، چه بسا كه دشمن آرايش هجومی به خود بگيرد و سرنوشت جنگ مبهم و خطرناك شود.
بنابراين فوراً نامه‏ای مفيد و مختصر در پنج ماده برای تيمسار فلاحی نوشتم، و توسط يكی از دوستان برای او فرستادم، در اين پيغام آمده بود:نيروهای دشمن از سمت شمال جاده سوسنگرد به طرف جنوب در حال فرارند و هيچ خطری نيست و مي‏خواهم كه:
1– هر چه زودتر توپخانه ما دشمن را بكوبد و ساكت نباشد.
2- بهترين فرصت برای شكار هليكوپترهاست، هر چه زودتر بيايند و مشغول شوند.
ضمناً اگر ممكن است هواپيماهای شكاری ما نيز بيايند…
3- هرچه تفنگ 106 و موشك تاو از گروه ما در ابوحميظه وجود دارد فوراً به جلو بيايند.
4- هر چه زودتر نيروی پياده برای تسخير شهر بيايد.
5- تانك‏های گردان 148 هرچه زودتر جلو بيايند و تانك‏های دشمن را اسير كنند.
تيمسار فلاحی نيز يك تفنگ 106 را به رهبری «حاج آزادي»، كه از بسيج شيراز آمده بود فرستاد كه 6تانك زد؛ و يك موشك تاو به رهبری «مرتضوي»، كه 12تانك دشمن را شكار كرد، و ضمناً گروهی از نيروهای پياده و تعليم ديده موجود در ابوحميظه را از سپاه پاسداران و نيروهای ما، به فرماندهی سروان «معصومي»، كه از بهترين افسران رزمنده ما بود به جلو فرستاد. او هنگامی كه پيروزمندانه وارد سوسنگرد شد، تيری بر سرش اصابت كرد و به شهادت رسيد. خلاصه، اين جوانان كسانی بودند كه پس از حادثه مجروح شدن من، كار دنبال كردند و وارد شهر شدند.
پس از نوشتن نامه و ارسال آن برای تيمسار فلاحی، به حركت خود به سوی سوسنگرد ادامه داديم. سرانجام درخت‏های خارج شهر را بخوبی مي‏ديديم و از خوشحالی در پوست خود نمي‏گنجيديم. من نيز در افكار خودسير مي‏كردم و عالمی ملكوتی داشتم…
ناگهان از طرف راست، زير كرخه و در شمال‏شرقی سوسنگرد، گردوغباری بلند شد، و از ميان گردوغبار، هيكل آهنين تانك‏ها و زره‏پوش‏های زيادی نمايان گرديد. اين تانك‏ها از ميان گردوخاك بيرون مي‏آمدند و درست به سمت ما حركت مي‏كردند. به يكی از جوانان گفتم كه پيش برود و اولين تانك را شكار كند. او مقداری پيش رفت، بر زمين دراز كشيد، و از فاصله 200متری اولين گلوله را به سوی اولين تانك پرتاب كرد. گلوله بر زمين كمانه كرد و بلند شد و به گوشه جلويی زنجير تانك اصابت كرد و يكباره سرنشينان آن، و يكی دو تانك پهلويی، پياده شدند و پا به فرار گذاشتند. اما تانك‏های ديگر ايستادند. گويا فرمانده آنها دستوری صادر مي‏كرد، مشاهده كرديم كه تانكی از ميان آنها خارج شد و بسرعت به سوی مشرق حركت كرد. من فوراً فهميدم كه مي‏خواهد ما را دور زده و محاصره كند و رابطه ما را با دوستانمان در ابوحميظه قطع، و همه را درو نمايد… به يكی از جوانان گفتم كه خود را به آن تانك برساند، و به هر قيمتی شده است آن را بزند… جوان ما پيش دويد و بر زمين دراز كشيد و از فاصله 300متری شليك كرد؛ ولی متأسفانه موشك بهآن تانك اصابت نكرد. تانك بر روی جاده آسفالته سوسنگرد بالا آمد و به سوی ما نشانه‏گيری كرد. جوان ديگری بر روی جاده سوسنگرد دراز كشيد و به سوی تانك شليك كرد، متأسفانه آن هم به خطا رفت. عجيب و غيرمنتظره و وحشتناك آنكه ديگر آر.پی.جی نداشتيم، دشمن نيز فهميد كه سلاح ضدتانك ما تمام شده و بطوركلی فلج هستيم.
لحظات مخوف و دردناكی بود، ولی يكباره متوجه شدم كه جوانان ما مشت‏ها را گره كرده و با فرياد الله‏اكبر به سوی تانك روی جاده حمله كرده‏اند، مات و مبهوت شدم كه چگونه مي‏توان با شعار الله‏اكبر بر تانك غلبه كرد. بر خود مي‏لرزيدم كه هم‏اكنون دشمن همه دوستانم را با يك رگبار درو مي‏كند؛ اما در ميان بهت و حيرت، يكباره ديدم كه تانك چرخيد و به سمت جنوب گريخت و جوانان ما جوشان وخروشان با فرياد «الله‏اكبر»ی كه لحظه به لحظه رساتر مي‏شد آن را تعقيب مي‏كنند…
من نيز به دنبال جوانان به راه افتادم و به آنها دستور دادم كه به راه خود، به سمت شرق ادامه دهند تا از محاصره دشمن نجات يابند… اما يكباره متوجه شدم كه تانك‏های دشمن در فاصله 150متری در خطوط مستقيم و هماهنگ به جلو مي‏آيند، و پشت سر آنها نيز سربازان مسلسل به دست، هر جنبنده‏ای را درو مي‏كنند. در يك ديد كوتاه توانستم حدود 50 تانك و نفربر را با حدود چندصدنفر پياده برآورد كنم. آنها با نظم و ترتيب خاصّی پيش مي‏آمدند، تا همه ما را در چنگال محاصره خود درو كنند.برای يك لحظه احساس كردم كه اگر چنگال محاصره آنها دوستان ما را در بربگيرد، همه شهيد خواهند شد. يكباره فكری به نظرم رسيد كه جنبه انتحاری داشت، ولی سلامت دوستانم را كم و بيش تضمين مي‏كرد. فوراً تصميم سخت گرفتم و راه خود را 180درجه كج كردم و بسرعت به سوی سوسنگرد به حركت درآمدم، اكبر چهره‏قانی نيز با من همراه شد. پس از چند لحظه، اسدلله عسكری نيز به ما ملحق گرديد. ما سه نفر شتابان به سوی سوسنگرد مي‏تاختيم، و دوستان ما همچنان به سوی شرق مي‏رفتند.
دشمن، ما سه نفر را مي‏ديد كه در مقابل آنها به سوی سوسنگرد مي‏رويم و مواظب آنها هستيم در نتيجه اينكار همه توجه دشمن به ما جلب شد، آنها دوستان ديگر ما را رها كرده و هدف هجوم خود به سوی ما سه نفر قرار دادند، و اين همان چيزی بود كه من نيّت كرده بودم، و احساس سبكی مي‏كردم كه خطر از دوستان ما گذشته است. البته دشمن فكر نمي‏كرد كه ما فقط سه نفريم، بلكه تصور مي‏كرد كه عده زيادی هستند كه فقط سه نفر آنها را ديده است. ما از درون يكی از مجاری آب، خود را از شمال جاده به طرف جنوب جاده سوسنگرد رسانديم. همچنان به راه خود به سوی سوسنگرد ادامه داديم. اگبر گاه‏گاهی سرك مي‏كشيد و مي‏گفت: «دشمن به صدمتری يا پنجاه متری ما رسيده است.» خط اول دشمن به استعداد 50 تانك و نفربر، و پشت سر آنها نيروهای ويژه با لباس مخصوص خود، مسلسل به دست پيش مي‏آمدند. پشت سر آنها، خط دوم و سوم نيز وجود داشت كه شامل توپخانه و ضدهوايی و كاميون‏ها و غيره بود….
فاصله آنها كمتر و كمتر شد تا به نزديكی جاده آسفالته سوسنگرد رسيدند. من در اين لحظات به دنبال محل مناسبی برای سنگر مي‏گشتم كه در پشت آن كمين كنم. اكبر پيشنهاد كرد كه در داخل يكی از مجاری آب زير جاده سنگر بگيريم، من نپذيرفتم، زيرا دشمن با پرتاب يك نارنجك و يا يك گلوله توپ تانك به داخل تونل همه ما را نابود مي‏كرد. ديگر فرصتی نبود، دشمن درست به پشت جاده رسيده بود، من هم اجباراً پشت يك برجستگی كوچك خاك كه حدود 50سانتيمتر ارتفاع داشت سنگر گرفتم. اكبر در طرف چپ، و عسكری در طرف راست من بر زمين درازكش خوابيدند. اكبر مطمئن بود كه هر سه ما شهيد مي‏شويم. فرصت سخن گفتن هم نبود، فقط شنيدم كه اكبر زير لب مي‏گفت: «آنقدر از دشمن مي‏كشم تا شهيد شوم.» خود را بر روی زمين جابجا مي‏كرديم و مسلسل خود را آماده تيراندازی مي‏نموديم كه يكباره چهار تانك و زره‏پوش بر روی جاده سوسنگرد بالا آمدند و همه دشت جنوب زير رگبار گلوله آنها قرار گرفت. كماندوهای عراقی نيز بالا آمدند و فوراً به طرف ما سرازير شدند و درگيری شديدی بين ما و كماندوهای عراقی آغاز گرديد. در چند لحظه از سه طرف محاصره شديم. سرتاسر جاده آسفالته كه چند متر از زمين ارتفاع داشت، توسط دشمن پوشييده شده بود. آنها با ما فقط حدود شش يا هفت متر فاصله داشتند. در دو طرف چپ و راست ما نيز، به فاصله حدو ده متری، كماندوهای عراقی سنگر گرفتند و شروع به تيراندازی كردند، و خطرناك‏تر آن كه، از حد برجستگی آن تپه خاك 50سانتيمتری نيز گذشتند و از پشت، بدون حفاظ، بر ما مسلط شدند. فكر مي‏كنم كه در همان لحظات اول، اكبر عزيز، توسط همان گروه دست چپی، از فاصله نزديك به شهادت رسيد. گلوله‏ای بر كلاخودش نشست و از آن خارج شد. من مي‏چرخيدم و به چپ و راست تيراندازی مي‏كردم و از نزديك شدن آنها ممانعت مي‏نمودم. احساس كردم كه وضع خيلی وخيم است. در زمين هموار، و از دو طرف، توسط گروهی كثير محاصره شده‏ام، و ادامه نبرد در آن محل به صلاح نيست. با يك حركت سريع خود را به طرف ديگر برجستيگ خاك پرتاب كردم. اين برجستگی را سنگر نموده و عراقي‏های دو طرف را به گلوله بستم و آنها شروع عقب‏نشينی كردند. در همين لحظات، گويا الهامی به من شد. به تانك‏هايی كه پشت سر من، روی جاده ايستاده بودند نظر انداختم. متوجه شدم كه يكی از آنها به سوی من هدف‏گيری مي‏كند. يكباره با يك ضربت خود را به طرف ديگر خاك پرتاب كردم، كه ناگهان، توپی يا موشكی درست بر جای سابق من به پهلوی خاك نشست و آتش و انفجاری شديد به وجود آورد كه تا حدود ده متر به آسمان شعله كشيد، و يك تكه آهن داغ و سنگين آن به پای چپم اصابت كرد و خون فوران نمود. فوراً به سوی برج‏های تانك‏ها و نفربرها يك رگبار گلوله گشودم، و با كمال تعجب مشاده كردم كه هر چهار تانك يا نفربر، به پشت جاده مي‏خزيدند، و به عبارت ديگر، گريختند. فوراً متوجه دشمنان ديگر شدم و در چپ و راست به نبرد پرداختم، و در اين ضمن چندين بار اجباراً به طرف ديگر برجستگی خاك رفتم، ولی مجدداً به علت ورود تانك‏های جديد به معركه و حضور آنها بر بالای جاده آسفالته، مجبور شدم كه به جای اول خود بازگردم. هنگامی كه با گروهی از عراقي‏ها در سمت راست مي‏جنگيدم، يكباره متوجه گروه سمت چپ شدم و ديدم كه آنها به فاصله نزديكی رسيده‏اند و به سوی من نشانه مي‏روند. همان زمان كه رگبار گلوله خود را بر روی آنها مي‏ريختم، گلوله‏ای به پای چپم اصابت كرد، از پائين ران داخل و از بالای آن خارج شد و شلوارم گلگون گرديد. فوراً خود را به طرف ديگر خاك پرتاب كردم و با دو رگبار چپ و راست، هر دو گروه را به عقب راندم. نبرد من به حدنهايت خود رسيده بود، رگبار گلوله بر همه اطرافم مي‏باريد و من بسرعت مي‏غلتيدم و مي‏خزيدم و از نقطه‏ای به نقطه ديگر خود را پرتاب مي‏كردم و هر جنبنده‏ای رابا يك رگبار بر خاك مي‏انداختم.

تصميم برای درهم شكستن محاصره

در تاريخ 26/8/59 حملة ما ‎از شد؛ برای آزاد كردن سوسنگرد، برای درهم شكستن كفر و ظلم و جهل، برای بيرون راندن ظلمه صدام كثيف، برای نجات جان صدها نفر از بهترين دوستان محاصره شده ما، برای پاك كردن لكه ذلت از دامن خوزستان، برای شرف، برای افتخار، برای انقلاب و برای ايمان.
تانك‏های ارتشی در خط اَبوحُمَيظِه سنگر گرفتند، و دشمن نيز بشدت اين منطقه را زير آتش قرار داده بود و گلوله‏های توپ فراوانی در گوشه و كنار بر زمين مي‏خورد. من نيز صبح زود حركت كرده بودم، قسمت بزرگی از نيروهای ما محافظت از جادة حميديه –ابوحميظه را به عهده گرفته بودند، ولی من بعضی از رزمندگان خوب و شجاع را در ضمن راه انتخاب مي‏كردم و به جلو مي‏بردم. تيمسار فلاحي(1) و آقای مهندس(2) غرضی نيز با ما بودند، در ابوحميظه قرار گذاشتيم كه آنها بمانند، زيرا تيمسار فلاحی مسئوليت داشت تا نيروهای ارتشی را هماهنگ كند، و فقط او بود كه در آن شرايط مي‏توانست قدرت ارتش را برای پيشتيبانی ما به حركت درآورد. ما تصميم گرفتيم كه با گرو‏های چريك، حمله به سوسنگرد را ‎آغاز كنيم و جنگ را از حالت تعادل خارج سازيم، زيرا دو طرف، در محل‏های خود ايستاده و به يكديگر تيراندازی مي‏كردند، و اين وضعيت نمي‏توانست تعيين‏كننده پيروزی باشد؛ چه بسا كه دشمن با آتش قوي‏تر و تانك‏های بيشتر، قدرت داشت كه نيروهای ارتشی ما را درهم بكوبد. دشمن مي‏ترسيد ولی شك داشت، محاسباتش هنوز بطور قطعی به نتيجه نرسيده بود، بنابراين هر دو طرف در جای خود ايستاده و به هم تيراندازی مي‏كردند…
محركی لازم بود تا اين تعادل شوم را برهم زند و صفحه سياه صدام را در سوسنگرد واژگون كند. اين محرك حياتی و اساسی، همان نيروهای چريكی بودند كه با شوق و ذوق برای شهادت به صحنه نبرد آمده بودند. از اين رو فوراً اين نيروهای مردمی را سازماندهی كردم.
گروه «بختياري» را كه بيشتر، از صنايع دفاع آمده بودند و در كردستان نيز خدمات و فداكاري‏های زيادی كرده بودند و براستی تجربه داشتند، مسئول جناح چپ كردم، و آنها نيز كه حدود 90نفر بودند از داخل يك كانال طبيعی خشك شده، خود را به نزديك‏های دشمن رساندند و ضربات جانانه‏ای به دشمن زدند، و تعداد زيادی از تانك‏ها و تريلرهای دشمن را از فاصله نزديك منفجر كردند.
گروه دوم بيشتر از افراد محلی تشكيل مي‏شد و آقای «امين هادوي»، فرزند شجاع دادستان پيشين انقلاب، آن را هدايت مي‏كرد. آنها مأموريت يافتند كه از كناره جنوبی رودكرخه، كه كانال كم‏عمقی نيز برای اختفا داشت، طی طريق كرده از شمال‏شرقی سوسنگرد وارد شهر شوند. اين گروه اولين گروهی بود كه پيروزمندانه توانست خود را زودتر از ديگران به سوسنگرد برساند.مسئوليت گروه سوم را نيز شخصاً به عهده گرفتم. افراد بسيار ورزيده‏ای در كنار من بودند. برنامه ما اين بود كه از وسط دو جناح چپ و راست، در كنار جادة سوسنگرد، به طور مستقيم به سوی هدف پيش برويم.
توپخانه دشمن بشدت ما را مي‏كوبيد و ما هم به سوی سوسنگرد در حركت بوديم. جوانان همراهم را تقسيم كردم، چند نفر سيصدمتر به جلو، چند نفر به چپ، چند نفر به راست، چند نفر به عقب و بقيه نيز مشتاقانه به جلو مي‏تاختيم. شوق ديدار دوستانم در سوسنگرد در دلم موج مي‏زد، و هنگامی كه شجاعت؛ و مقاومت‏های تاريخی آنها در نظرم جلوه مي‏كرد، قطره اشكی بر رخسارم مي‏غلتيد، ستوان «فرجي» و ستوان «اخوان» را به ياد مي‏آورم كه با بدن مجروح، با آن روحيه قوی از پشت تلفن با من صحبت مي‏كردند، درحالی كه سه روز بود كه غذا نخورده، و حاضر نشده بودند بدون اجازه رسمی حاكم شرع، دكّانی يا خانه‏ای را باز كنند و ازنان موجود در محل، سدّ جوع نمايند. آن دو صرفاً پس از اينكه حاكم شرع اجازه داد كه رزمندگان به شرط داشتن صورت حساب مي‏توانند اموال مردمی را كه از شهر گريخته بودند بردارند، حاضر شدند پس از سه روز گرسنگی وارد يك دكّان شوند و بعد از نوشتن فهرست مايحتاج خود از آنها استفاده كنند. اين تقوی در اين شرايط سخت از طرف اين جوانان پاك رزمنده و مقاوم، آنچنان قلبم را مي‏لرزانيد كه سراز پا نمي‏شناختم.
به ياد مي‏آورم خاطره‏های دردناك بي‏حرمتي‏های سربازان صدام، به مردم شرافتمند و عرب زبان منطقه را كه، حتی به زنان و كودكان خردسال هم رحم نكردند. مرور اين خاطرات، آنقدر مرا عصبانی و نفرت زده كرده بود كه خونم مي‏جوشيد.
به ياد مي‏آورم كه خاك پاك وطنم، جولانگاه غولان و وحشيان شده است، و صدام كثيف، اين مجرم جنايتكار، در نيمه روزی روشن، حمله همه جانبه خود را عليه ايران شروع كرد، درحالی كه ارتش ما اصلاً آمادگی نداشت، و هنوز با مشكلات سخت طبيعی خود دست و پنجه نرم مي‏كرد. اين مجرم يزيدی سبب شد كه منابع كثيری از ايران و عراق نابود شود كه استعمار و صهونيسم به ريش همه بخندند!
اين كافر بي‏دين، ايرانيان را مجوس و كافر خواند، و خود را بي‏شرمانه ابن‏حسين(ع) و ابن‏علي(ع) قلمداد نمود كه برای نجات اسلام قيام كرده است! اين جانی مجرم، بدون ذره‏ای خجالت و ناراحتی، اعلام كرد كه اصلاً ايران به عراق حمله كرده است!… و بالاخره شب تاسوعا بود و به استقبال عاشورا لحظه‏شماری مي‏كردم. كربلا در نظرم مجسم مي‏شد، و مي‏ديدم كه چگونه اصحاب حسين(ع) يك‏تنه به صفوف دشمن حمله مي‏كردند، و با چه شجاعتی مي‏جنگيدند، و با چه عشقی به خاك شهادت درمي‏غلتيد…. و با ارادة آهنين و ايمان كوه‏‏آسا و سلاح شهادت چگونه سيل لشكريان ابن‏سعد و يزيد را متلاشی و متواری مي‏كردند، و چطور به قدرت ايثار و حقانيّت خود، داغ باطل و ذلّت و نكبت بر جبين يزيد و يزيديان عالم مي‏زدند….
و مي‏ديدم كه حسين(ع) با آن همه عظمت و جبروت بر مركب زمان و مكان مي‏راند، شمشير خونينش سنت تاريخ را پاره‏پاره مي‏كند، و فرياد رعد آسايش، زمين سخت را آن‏چنان به لرزه درمي‏آورد، كه موج‏هايی بر زمين به وجود مي‏آيد كه تا بي‏نهايت ادامه دارد… اين خاطرات در ذهنم دور مي‏زد، خونم را به جوش مي‏آورد و آرزو مي‏كردم كه صدام را بيابم و با يك ضربت او را به دو نيم كنم…
ديگر سر از پا نمي‏شناختم، و اگر بزرگترين قدرت زرهی دنيا به مقابله‏ام مي‏آمد، بلادرنگ به قلب آن حمله مي‏كردم، از هيچ‏چيزی وحشت نداشتم، و از هيچ خطری روی نمي‏گردانم. به يزيد و صدام كثيف‏تر از يزيد لعنت و نفرين مي‏كردم و به جبروت و كبريای حسين(ع) چشم داشتم.
و خدا را تسبيح مي‏كردم و به عشق شهادت به پيش مي‏تاختم.
نيمی از راه بين ابوحميظه و سوسنگرد طی شده بود، و من بر سرعت خود مي‏افزودم، در اين هنگام، تانكی در اقصی نقطه شمال، زير رودكرخه، به نظرم رسيد كه به سرعت به سوی ما پيش مي‏آيد، به جوانان گفتم فوراً سنگر بگيرند، و جوانی را با آر.پی.جی به جلو فرستادم كه تانك را شكار كند. اما تانك حضور ما را تشخيص داد؛ راه خود را به سمت جنوب كج كرده و به سرعت از روی جاده سوسنگرد گذشت و به سمت جنوب جاده گريخت و جوان آر.پی.جی به دست ما نتوانست خود را به تانك برساند.
در اين هنگام صحنه جنگ، در وسط معركه، به كلی آرام بود، حدود يك كيلومتر دورتر در جنوب موضع ما، تانك‏های دشمن، همراه با تريلرها و كاميون‏ها و جيپ‏های زيادی درهم و برهم قرار گرفته بودند و گويا مي‏خواستند به خود آرايشی دهند، ولی توپخانه ما ساكت بود و آنها را نمي‏كوبيد تا آرايش آنها را به هم بزند! هلي‏كوپترها كه در آغاز صبح براستی خوب فعاليت كرده بودند، ديگر به چشم نمي‏خوردند، هواپيمايی نيز ديده نمي‏شد، فقط بعضی از تانك‏های دشمن به سوی تانك‏های ما تيراندازی مي‏كردند، و بعضی از تانك‏های ما نيز جواب مي‏دادند. من مي‏دانستم اگر بخواهد داستان به همين جا خاتمه پيدا كند، وضع وخيم خواهد شد! زيرا مسلماً آتش دشمن شديدتر و قوي‏تر از آتش ماست، و به انتظار آتش‏نشستن خطاست. مي‏دانستم كه دشمن دست بالا را دارد، و اگر وضع به همين منوال ادامه پيدا كند، چه بسا كه دشمن آرايش هجومی به خود بگيرد و سرنوشت جنگ مبهم و خطرناك شود.
بنابراين فوراً نامه‏ای مفيد و مختصر در پنج ماده برای تيمسار فلاحی نوشتم، و توسط يكی از دوستان برای او فرستادم، در اين پيغام آمده بود:
نيروهای دشمن از سمت شمال جاده سوسنگرد به طرف جنوب در حال فرارند و هيچ خطری نيست و مي‏خواهم كه:
– هر چه زودتر توپخانه ما دشمن را بكوبد و ساكت نباشد.
2- بهترين فرصت برای شكار هليكوپترهاست، هر چه زودتر بيايند و مشغول شوند.
ضمناً اگر ممكن است هواپيماهای شكاری ما نيز بيايند…
3- هرچه تفنگ 106 و موشك تاو از گروه ما در ابوحميظه وجود دارد فوراً به جلو بيايند.
4- هر چه زودتر نيروی پياده برای تسخير شهر بيايد.
5- تانك‏های گردان 148 هرچه زودتر جلو بيايند و تانك‏های دشمن را اسير كنند.
تيمسار فلاحی نيز يك تفنگ 106 را به رهبری «حاج آزادي»، كه از بسيج شيراز آمده بود فرستاد كه 6تانك زد؛ و يك موشك تاو به رهبری «مرتضوي»، كه 12تانك دشمن را شكار كرد، و ضمناً گروهی از نيروهای پياده و تعليم ديده موجود در ابوحميظه را از سپاه پاسداران و نيروهای ما، به فرماندهی سروان «معصومي»، كه از بهترين افسران رزمنده ما بود به جلو فرستاد. او هنگامی كه پيروزمندانه وارد سوسنگرد شد، تيری بر سرش اصابت كرد و به شهادت رسيد. خلاصه، اين جوانان كسانی بودند كه پس از حادثه مجروح شدن من، كار دنبال كردند و وارد شهر شدند.
پس از نوشتن نامه و ارسال آن برای تيمسار فلاحی، به حركت خود به سوی سوسنگرد ادامه داديم. سرانجام درخت‏های خارج شهر را بخوبی مي‏ديديم و از خوشحالی در پوست خود
نمي‏گنجيديم. من نيز در افكار خودسير مي‏كردم و عالمی ملكوتی داشتم…
ناگهان از طرف راست، زير كرخه و در شمال‏شرقی سوسنگرد، گردوغباری بلند شد، و از ميان گردوغبار، هيكل آهنين تانك‏ها و زره‏پوش‏های زيادی نمايان گرديد. اين تانك‏ها از ميان گردوخاك بيرون مي‏آمدند و درست به سمت ما حركت مي‏كردند. به يكی از جوانان گفتم كه پيش برود و اولين تانك را شكار كند. او مقداری پيش رفت، بر زمين دراز كشيد، و از فاصله 200متری اولين گلوله را به سوی اولين تانك پرتاب كرد. گلوله بر زمين كمانه كرد و بلند شد و به گوشه جلويی زنجير تانك اصابت كرد و يكباره سرنشينان آن، و يكی دو تانك پهلويی، پياده شدند و پا به فرار گذاشتند. اما تانك‏های ديگر ايستادند. گويا فرمانده آنها دستوری صادر مي‏كرد، مشاهده كرديم كه تانكی از ميان آنها خارج شد و بسرعت به سوی مشرق حركت كرد. من فوراً فهميدم كه مي‏خواهد ما را دور زده و محاصره كند و رابطه ما را با دوستانمان در ابوحميظه قطع، و همه را درو نمايد… به يكی از جوانان گفتم كه خود را به آن تانك برساند، و به هر قيمتی شده است آن را بزند… جوان ما پيش دويد و بر زمين دراز كشيد و از فاصله 300متری شليك كرد؛ ولی متأسفانه موشك بهآن تانك اصابت نكرد. تانك بر روی جاده آسفالته سوسنگرد بالا آمد و به سوی ما نشانه‏گيری كرد. جوان ديگری بر روی جاده سوسنگرد دراز كشيد و به سوی تانك شليك كرد، متأسفانه آن هم به خطا رفت. عجيب و غيرمنتظره و وحشتناك آنكه ديگر آر.پی.جی نداشتيم، دشمن نيز فهميد كه سلاح ضدتانك ما تمام شده و بطوركلی فلج هستيم.
لحظات مخوف و دردناكی بود، ولی يكباره متوجه شدم كه جوانان ما مشت‏ها را گره كرده و با فرياد الله‏اكبر به سوی تانك روی جاده حمله كرده‏اند، مات و مبهوت شدم كه چگونه مي‏توان با شعار الله‏اكبر بر تانك غلبه كرد. بر خود مي‏لرزيدم كه هم‏اكنون دشمن همه دوستانم را با يك رگبار درو مي‏كند؛ اما در ميان بهت و حيرت، يكباره ديدم كه تانك چرخيد و به سمت جنوب گريخت و جوانان ما جوشان وخروشان با فرياد «الله‏اكبر»ی كه لحظه به لحظه رساتر مي‏شد آن را تعقيب مي‏كنند…
من نيز به دنبال جوانان به راه افتادم و به آنها دستور دادم كه به راه خود، به سمت شرق ادامه دهند تا از محاصره دشمن نجات يابند… اما يكباره متوجه شدم كه تانك‏های دشمن در فاصله 150متری در خطوط مستقيم و هماهنگ به جلو مي‏آيند، و پشت سر آنها نيز سربازان مسلسل به دست، هر جنبنده‏ای را درو مي‏كنند. در يك ديد كوتاه توانستم حدود 50 تانك و نفربر را با حدود چندصدنفر پياده برآورد كنم. آنها با نظم و ترتيب خاصّی پيش مي‏آمدند، تا همه ما را در چنگال محاصره خود درو كنند.
برای يك لحظه احساس كردم كه اگر چنگال محاصره آنها دوستان ما را در بربگيرد، همه شهيد خواهند شد. يكباره فكری به نظرم رسيد كه جنبه انتحاری داشت، ولی سلامت دوستانم را كم و بيش تضمين مي‏كرد. فوراً تصميم سخت گرفتم و راه خود را 180درجه كج كردم و بسرعت به سوی سوسنگرد به حركت درآمدم، اكبر چهره‏قانی نيز با من همراه شد. پس از چند لحظه، اسدلله عسكری نيز به ما ملحق گرديد. ما سه نفر شتابان به سوی سوسنگرد مي‏تاختيم، و دوستان ما همچنان به سوی شرق مي‏رفتند.
دشمن، ما سه نفر را مي‏ديد كه در مقابل آنها به سوی سوسنگرد مي‏رويم و مواظب آنها هستيم در نتيجه اينكار همه توجه دشمن به ما جلب شد، آنها دوستان ديگر ما را رها كرده و هدف هجوم خود به سوی ما سه نفر قرار دادند، و اين همان چيزی بود كه من نيّت كرده بودم، و احساس سبكی مي‏كردم كه خطر از دوستان ما گذشته است. البته دشمن فكر نمي‏كرد كه ما فقط سه نفريم، بلكه تصور مي‏كرد كه عده زيادی هستند كه فقط سه نفر آنها را ديده است. ما از درون يكی از مجاری آب، خود را از شمال جاده به طرف جنوب جاده سوسنگرد رسانديم. همچنان به راه خود به سوی سوسنگرد ادامه داديم. اگبر گاه‏گاهی سرك مي‏كشيد و مي‏گفت: «دشمن به صدمتری يا پنجاه متری ما رسيده است.» خط اول دشمن به استعداد 50 تانك و نفربر، و پشت سر آنها نيروهای ويژه با لباس مخصوص خود، مسلسل به دست پيش مي‏آمدند. پشت سر آنها، خط دوم و سوم نيز وجود داشت كه شامل توپخانه و ضدهوايی و كاميون‏ها و غيره بود….
فاصله آنها كمتر و كمتر شد تا به نزديكی جاده آسفالته سوسنگرد رسيدند. من در اين لحظات به دنبال محل مناسبی برای سنگر مي‏گشتم كه در پشت آن كمين كنم. اكبر پيشنهاد كرد كه در داخل يكی از مجاری آب زير جاده سنگر بگيريم، من نپذيرفتم، زيرا دشمن با پرتاب يك نارنجك و يا يك گلوله توپ تانك به داخل تونل همه ما را نابود مي‏كرد. ديگر فرصتی نبود، دشمن درست به پشت جاده رسيده بود، من هم اجباراً پشت يك برجستگی كوچك خاك كه حدود 50سانتيمتر ارتفاع داشت سنگر گرفتم. اكبر در طرف چپ، و عسكری در طرف راست من بر زمين درازكش خوابيدند. اكبر مطمئن بود كه هر سه ما شهيد مي‏شويم. فرصت سخن گفتن هم نبود، فقط شنيدم كه اكبر زير لب مي‏گفت: «آنقدر از دشمن مي‏كشم تا شهيد شوم.» خود را بر روی زمين جابجا مي‏كرديم و مسلسل خود را آماده تيراندازی مي‏نموديم كه يكباره چهار تانك و زره‏پوش بر روی جاده سوسنگرد بالا آمدند و همه دشت جنوب زير رگبار گلوله آنها قرار گرفت. كماندوهای عراقی نيز بالا آمدند و فوراً به طرف ما سرازير شدند و درگيری شديدی بين ما و كماندوهای عراقی آغاز گرديد. در چند لحظه از سه طرف محاصره شديم. سرتاسر جاده آسفالته كه چند متر از زمين ارتفاع داشت، توسط دشمن پوشييده شده بود. آنها با ما فقط حدود شش يا هفت متر فاصله داشتند. در دو طرف چپ و راست ما نيز، به فاصله حدو ده متری، كماندوهای عراقی سنگر گرفتند و شروع به تيراندازی كردند، و خطرناك‏تر آنكه، از حد برجستگی آن تپه خاك 50سانتيمتری نيز گذشتند و از پشت، بدون حفاظ، بر ما مسلط شدند. فكر مي‏كنم كه در همان لحظات اول، اكبر عزيز، توسط همان گروه دست چپی، از فاصله نزديك به شهادت رسيد. گلوله‏ای بر كلاخودش نشست و از آن خارج شد. من مي‏چرخيدم و به چپ و راست تيراندازی مي‏كردم و از نزديك شدن آنها ممانعت مي‏نمودم. احساس كردم كه وضع خيلی وخيم است. در زمين هموار، و از دو طرف، توسط گروهی كثير محاصره شده‏ام، و ادامه نبرد در آن محل به صلاح نيست. با يك حركت سريع خود را به طرف ديگر برجستيگ خاك پرتاب كردم. اين برجستگی را سنگر نموده و عراقي‏های دو طرف را به گلوله بستم و آنها شروع عقب‏نشينی كردند. در همين لحظات، گويا الهامی به من شد. به تانك‏هايی كه پشت سر من، روی جاده ايستاده بودند نظر انداختم. متوجه شدم كه يكی از آنها به سوی من هدف‏گيری مي‏كند. يكباره با يك ضربت خود را به طرف ديگر خاك پرتاب كردم، كه ناگهان، توپی يا موشكی درست بر جای سابق من به پهلوی خاك نشست و آتش و انفجاری شديد به وجود آورد كه تا حدود ده متر به آسمان شعله كشيد، و يك تكه آهن داغ و سنگين آن به پای چپم اصابت كرد و خون فوران نمود. فوراً به سوی برج‏های تانك‏ها و نفربرها يك رگبار گلوله گشودم، و با كمال تعجب مشاده كردم كه هر چهار تانك يا نفربر، به پشت جاده مي‏خزيدند، و به عبارت ديگر، گريختند. فوراً متوجه دشمنان ديگر شدم و در چپ و راست به نبرد پرداختم، و در اين ضمن چندين بار اجباراً به طرف ديگر برجستگی خاك رفتم، ولی مجدداً به علت ورود تانك‏های جديد به معركه و حضور آنها بر بالای جاده آسفالته، مجبور شدم كه به جای اول خود بازگردم. هنگامی كه با گروهی از عراقي‏ها در سمت راست مي‏جنگيدم، يكباره متوجه گروه سمت چپ شدم و ديدم كه آنها به فاصله نزديكی رسيده‏اند و به سوی من نشانه مي‏روند. همان زمان كه رگبار گلوله خود را بر روی آنها مي‏ريختم، گلوله‏ای به پای چپم اصابت كرد، از پائين ران داخل و از بالای آن خارج شد و شلوارم گلگون گرديد. فوراً خود را به طرف ديگر خاك پرتاب كردم و با دو رگبار چپ و راست، هر دو گروه را به عقب راندم. نبرد من به حدنهايت خود رسيده بود، رگبار گلوله بر همه اطرافم مي‏باريد و من بسرعت مي‏غلتيدم و مي‏خزيدم و از نقطه‏ای به نقطه ديگر خود را پرتاب مي‏كردم و هر جنبنده‏ای رابا يك رگبار بر خاك مي‏انداختم.

رقصی چنين ميانه ميدانم آرزوست…

شب تاسوعا بود و تصور عاشورا؛ و لشكريان يزيد كه مرا محاصره كرده بودند، و ديوار آهنين تانك‏ها كه اطراف مرا سد كرده، و آتش بار شديد آنها كه مرا مي‏كوبيد، و هجوم بعد هجوم كه مرا قطعه‏قطعه كنند و به خاك بيندازند…و من تصميم گرفته بودم كه پيروزی حتمی ايمان را بر آهن به ثبوت برسانم، و برتری قاطع خون را بر آتش نشان دهم، و برّندگی اسلحه شهادت را در ميان سيل دشمنان بنمايانم، و ذلت و زبونی صدها كماندوی صدام يزيدی را عملاً ثابت كنم.احساس مي‏كردم كه عاشوراست، و در ركاب حسين(ع) مي‏جنگم، و هيچ قدرتی قادر نيست كه مرا از مبارزه باز دارد، مرگ، دوست و آشنای هميشگی من، در كنارم بود و راستی كه از مصاحبتش لذت مي‏بردم.
احساس مي‏كردم كه حسين(ع) مرا به جنگ كفّار فرستاده و از پشت سر مراقبت من است، حركات مرا مي‏بيند، سرعت عمل مرا تمجيد مي‏كند، فداكاری مرا مي‏ستايد، و از زخم‏های خونين بدنم آگاهی دارد؛ و براستی كه زخم و درد در راه او و خدای او چقدر لذت‏بخش است.
با پای مجروح خود راز و نياز مي‏كردم: ای پای عزيزم، ای آنكه همه عمر وزن مرا متحمل كرده‏ای، و مرا از كوه‏ها و بيابان‏ها و راه‏های دور گذرانده‏ای، ای پای چابك و توانا، كه در همه مسابقات مرا پيروز كرده‏ای، اكنون كه ساعت آخر حيات من است از تو مي‏خواهم كه با جراحت و درد مدارا كنی، مثل هميشه چابك و توانا باشی، و مرا در صحنه نبرد ذليل و خوار نكني… و براستی كه پای من، مرا لنگ نگذاشت، و هر چه خواستم و اراده كردم به سهولت انجام داد، و در همه جست و خيزها و حركاتم وقفه‏ای به وجود نياورد.
به خون نيز نهيب زدم: آرام باش، اين چنين به خارج جاری مشو، من اكنون با تو كار دارم و مي‏خواهم كه به وظيفه‏ای درست عمل كني…
رگبار گلوله از چپ و راست همچنان مي‏باريد، ومن نيز مرتب جابجا مي‎‏شدم، و با رگبار گلوله از نزديك شدن آنها ممانعت مي‏كردم، يكبار، در پشت برجستگی خاك كه عادتاً مطمئن‏تر بود متوجه سمت چپ شدم، ديدم در فاصله ده متری، چند نفر زانو به زمين زده و نشانه‏گيری مي‏كنند، لباس ببرپلنگی متعلق به نيروهای مخصوص را به تن داشتند، سن آنها حدود 30 تا 35 ساله بود، من نيز بدون لحظه‏ای تأخير بر زمين غلتيدم و در همان حال رگبار گلوله را بر آنها گشودم؛ آنها به روی هم ريختند و ديگر آنها را نديدم و فوراً خود را به سمت ديگر برجستگی خاك پرتاب كردم؛ در طرف راست نيز گروه‏های زيادی متمركز شده بودند و تيراندازی شديدی مي‏كردند، بخصوص كه عده زيادی در داخل تونل، زير جاده سوسنگرد، در ده متری من،‌ سنگر گرفته بودند و از آنجا تيراندازی مي‏كردند، و من نيز گاه‏گاه رگباری به سوی آنها مي‏گشودم و آنها عقب مي‏رفتند. يكبار يكی از آنها گفت: يا اَخی، اَنَاجُنْدی عراقی لاتَضْرِبْ علي… اما سخنش تمام نشده بود كه به يك رگبار پاسخش را دادم… فرماندهی دشمن، فرمان عقب‏نشينی صادر كرده بود، چرا كه اين همه تانك و نفربر و سرباز او نمي‏توانستند به علت وجود يك چريك خيره‏سر معطل شوند. همه نيروی خود را جمع كرده بودند كه او را خاموش كنند، اما ميسرشان نشده بود، و نمي‏توانستند بيش از آن صبر كنند،‌ بنابراين تانك‏ها و نفربرها از دو طرف من شروع به حركت كردند و رهسپار چنوب شدند؛ مي‏ديدم كه نيروهای زرهی آنها پيش مي‏آيد و در اين محل به دو شقه مي‏شوند، نيمی از طرف راست و نيمی ديگر از طرف چپ به سمت جنوب مي‏روند، درحالی كه تيراندازی نيروهای مخصوص آنها همچنان ادامه دارد، و ما نيز بي‏توجه به عبور اين هيولاهای آهنين به نبرد خود با نيروهای مخصوص ادامه مي‏داديم. حداقل 50 تانك و نفربر گذشتند؛ توپ‏های بزرگ و بلند؛ ضدهوايي‏ها، كاميون‏ها و تريلرهای مهمات همه گذشتند، و فقط حدود 20متری در وسط، يعنی حريم ما بود كه برای آنها اسرارآميز مي‏نمود. آنها اين نقطه را دور مي‏زدند و به راه خود ادامه مي‏دادند…
يكی از آخرين كاميون‏ها، حامل 10 تا 15 سرباز بود، و از حدود 10متری من مي‏گذشت. فكر كردم كه يا اين پای تير خورده، احتياج به يك ماشين دارم كه مرا به شهر برساند؛ يك رگبار گلوله بر آنها بستم، سربازانش پياده شدند و پا به فرا گذاشتند و هيچ يك از آنها تصميم به مقابله نگرفتند، حتی كليد را نيز در داخل ماشين رها كردند، و من توسط همين كاميون خود را به بيمارستان اهواز رساندم.
اين درگيری حدود نيم‏ساعت به طول انجاميد، و حدود ساعت 11 صبح تقريباً همه آنها فرار كردند و به سمت جنوب رفتند. من صدای دور شدن همهمه آنها را مي‏شنيدم و دور شدن سربازانش را نيز مي‏ديدم، ولی تا حدود يك ساعت در همان محل بصورت آماده‏باش ماندم؛ زيرا هنوز از غيبت دشمن مظمئن نبودم، احساس مي‏كردم كه هنوز هستند، و احتمالاً برنامه‏ای دارند؛ بخصوص كه از بالای جاده سوسنگرد،‌ لوله تانك و سيم آنتنی را مي‏ديدم و مطمئن بودم كه تانكی هنوز در آن طرف جاده،‌ در10متری من حضور دارد. شروع به جستجو كردم، سينه‏خيز و با احتياط كامل به هر طرف مي‏رفتم. نگاه مي‏كردم، گوش فرا مي‏دادم؛ همه‏جا سكوت مستقر شده بود… به سمت اكبر رفتم… درحالی كه فكر مي‏كردم هر دو همراهم شهيد شده‏اند؛ زيرا، هيچ فعاليتی از طرف آنها نمي‏ديدم… اكبر! اكبر!… جوابی نمي‏آمد. غباری از اندوه و غم بر دلم نشست، سينه‏خيز خود را به طرف راست كشاندم و عسكری را صدا زدم، با كمال تعجب جواب او را شنيدم،‌ او در زير بوته‏ها مخفی شده بود، و اصلاً دشمن از وجود او آگاهی نداشت، و الحمدالله جان سالم بدر برده بود… عسكری سينه‏خيز بسراغ من آمد. او را بسراغ اكبر فرستادم، يكباره صدای ضجه‏اش را شنيدم كه بر سر و روی خود مي‏كوفت… او را آرام كردم و به سوی خود طلبيدم؛ هنگامی كه چشمش بر پای خونينم افتاد، دوباره ضجه كرد، گفتم: «وقت اين حرف‏ها نيست، ما اكنون خيلی كار داريم.» لوله توپ و آنتن بلندی را كه او از ورای جاده سوسنگرد نمايان بود به او نشان دادم و گفتم كه از زير تونل جاده برود و تحقيق كند و برگردد. او رفت، و پس از چند دقيقه مضطرب و ناراحت برگشت و گفت يك تانك بزرگ آنجا ايستاده است، به او گفتم: «من مي‏دانم كه تانك است و لوله آن را مي‏بينم،‌ اما مي‏خواهم بدانم سربازی در آن هست يا نه؟» عسكری دوباره رفت و آرام‏آرام به تانك نزديك شد و بالاخره فهميد كه سرنشين ندارد و همه رفته‏اند و زنجير تانك قطع شده است. اين‏بار با اطمينان برگشت و خبر داد كه همه رفته‏اند، آنگاه من خود را سينه‏خيز به تونل زير جاده رساندم و از آنجا همه اطراف را زيرنظر گرفتم. به عسكری گفتم كه ماشين عراقی را آماده كند تا به بيمارستان برويم. در اين هنگام كه حدود ساعت 12 بود، دوست ما آقای كاويانی و گروهی از سپاه پاسداران و گروه‏های ديگر دسته‏دسته به سوی سوسنگرد مي‏رفتند؛ ما هم با عسكری و كاويانی سوار كاميون عراقی شديم و يك راست به بيمارستان جندی شاپور اهواز رفتيم. در ميانه راه، در ابوحميظه، با تيمسار فلاحی برخورد كردم، ابتدا از ديدار كاميون مهمات عراقی تعجب كرد، و سپس مرا بوسيد و گفت كه از دوستان ما شنيده است كه من مجروح و اسير عراقي‏ها شده‏ام تيمسار فلاحی دعا كرده بود كه خدا بهتر است جسد مرا به آنها برساند، ولی اسير عراقي‏ها نگرداند. او مي‏گفت: «اكنون كه خداوند تو را زنده به ما بازگردانده است، تو بازيافته هستي» و از اين بابت خدا را شكر مي‏كرد.
فراموش كردم كه بگويم، قبل از سوار شدن به كاميون و انتقال به اهواز، به يكی از دوستان رزمنده‏ام مأموريت دادم كه جسد اكبر را بردارد و به شهر بيارود. او نيز تنها به سراغ اكبر رفت و يكباره چند متر آن طرف‏تر، زير بوته‏ها، 8 كماندوی عراقی را يافت و فوراً با آنها درگير شد. در نتيجه، 3نفر از آنها كشته شدند، و 5نفر ديگر التماس كردند و دست و پايش را بوسيدند و مي‏گفتند كه ما مسلمانيم. بنابراين، آن دوست ما، دست‏ها و چشم‏های آنها را بست و به همراه خود آورد.

پيروزی تاريخی سوسنگرد

اين پيروزی بزرگ نتيجه قطعی يك همكاری و هماهنگی نزديك بين نيروهای ارتشی و مردمی (سپاه و نيروهای چريك) بود. هيچ يك به تنهايی قادرنبود كه چنين موفقيتی را تأمين كند. ارتش بدون نيروهای مردمی، آن قدرت و جسارت حمله را نداشت، بخصوص آن كه نيروهايش كمتر از دشمن بود، و نيروهای مردمی نيز بدون پشتيبانی ارتش، و وجود توپخانه و هيبت تانك‏های ارتش در پشت، هيچ‏كاری نمي‏توانستند انجام دهند، و بدون نتيجه متلاشی مي‏شدند. اين وحدت بين ارتش ومردم، كارآيی هر يك را چندين برابر مي‏كرد، و تجربه‏ای جديد را در جنگ‏های كلاسيك و چريكی به دنيا ارائه مي‏داد.پيروزی سوسنگرد، درسی عبرت‏آموز برای ملت ما و شكستی تعيين‏كننده برای دشمن بود.

انسان بازيافته

:انسان مخلوق عجيبی است؛ از لحظه‏ای كه چشم به جهانمي‏گشايد، همه دنيا را برای خود مي‏خواهد؛ همه آمال و آرزوهايش بر محور «من»، و «خود» دور مي‏زند؛ تصور مي‏كند كه همه دنيا برای رضای خاطر او و تأمين لذات او خلق شده است؛ معيارهای او براساس مصالح و منافع او تغيير يافته و حق و باطل را بر پايه خودخواهی و مصلحت‏طلبی خود توجيه مي‏نمايد…
اين همه خودخواهي؛ كينه و حقدها، آتش‏افروزي‏ها، ‌غرورها، حق‏كشي‏ها، خونريزي‏ها، اختلاف‏ها، و كشمكش‏ها؛ از همين‏جا سرچشمه مي‏گيرد…. تاريخ جهان؛ صفحه تمام نمای اين خصيصه فطری انسانهاست
در دنيا انسان‏هايی نيز يافت مي‏شوند كه عمق ديدشان يا ديگران تفاوت دارد، به لذات مادی دنيا راضی نمي‏شوند، به مال و جاه و اولاد علاقه چندانی ندارند، به آروزهای زودگذر دل نمي‏بندند و بطور كلی اسيردنيا نمي‏شوند، ولی در عين حال به «خود» و به «من» علاقمندند. «منِ» آنها والامقام است و خواسته‏هايی والا دارد و هيچ‏گاه خود را سرگرم بازيچه‏های دنيا نمي‏كند، آرزوهايی آن آسمانی و خدايی است، به بي‏نهايت و ابديت اتصال دارد و همه دنيا را در بر می‏گيرد، از معراج روح سيراب می‏شود و در بُعدی روحانی و خدايی سير مي‏كند. ولی به هر حال رنگی از خودخواهی و خودبينی درآن وجود دارد…
البته هستند معدود كسانی كه از اين خودخواهی هم مي‏گذرند و آن‏چنان در خدا محو مي‏شوند كه ديگر «خود» و «من» نمي‏بيند، و با همه وجود به درجه وحدت مي‏رسند. از اين بحث‏های فلسفی و عرفانی بگذريم، زيرا هدف انتقال آنها نيست. اينجا سخن از موقعی است كه آدمی در برابر تجربه‏ای سخت قرار مي‏گيرد و مرگ بر او مسلم مي‏شود، و براستی دست از جهان مي‏شويد، ‌با همه دنيا و مافي‏ها وداع می:ند، همه خودخواهي‏هايش ريخته مي‏شود، به پوچی زندگی و آرزوهای زودگذرش آگاه مي‏شود، آسمان رنگ ديگری به خود مي‏يگرد، زمين جلوه ديگری مي‏يابد؛ گذشته‏ها همچون خيال از نظر آدمی مي‏گذرد، دشمني‏ها، كينه‏ها، حسادت‏ها، كوته‏نظري‏ها، خودخواهي‏ها، غرورها، خواسته‏ها، آرزوها، همه پوچ و بي‏معنی مي‏نمايند؛ آدم مي‏ماند و خدا كه ماورای اين زمين و زمان است و بقيه بازيچه است، مسخره است، بي‏معنی است….
در اين حالت، آدمی با دنيا وداع مي‏كند، از همه‏چيز مي‏گذرد، خود را به خدا مي‏سپرد و آماده هجرت به دنيای ماورايی مي‏شود، از همه خواسته‏ها و آرزوها سبك مي‏گردد، گويی در عالم برزخ سير مي‏كند و حالتی خاص و عجيب در او پديد مي‏آيد كه با هيچ‏چيز قابل مقايسه نيست.
انسان در اينجاست كه كاملاً خود را به خدا مي‏دهد و از همه‏چيز خود، حتی غرور و منِ «خود» درمي‏گذرد، مي‏داند و اطمينان حاصل مي‏كند كه همه آنها به باد رفته‏اند و نابود شده‏اند و ديگر نيستند و بي‏معنی و پوچ بودند، و ديگر باز نمي‏گردند…
اكنون اگر به خواست خدا، انسان از عالم برزخ باز گردد، دوباره قدم به جهان مادی بگذارد و دوباره زندگی را از سرگيرد، حالا زير در او بوجود مي‏آيند:
1- احساس شرم از آن همه كودكی و آن آرزوهای بچگانه و خواسته‏های پست كه قبلاً داشته است.
2- احساس اينكه به عقلی كلي‏تر پی برده و به حقايق بزرگی عملاً رسيده است. بنابراين، معيارها در نظر انسان تغيير پيدا مي‏كند، از پوچي‏ها و مسخره‏ها صرف‏نظر مي‏كند و خواسته‏هايش در بعدی عميق‏تر و وسيع‏تر جاری مي‏گردداحساس اينكه او و همه او متعلق به خداست، او از همه‏چيز خود درگذشته است، و اگر دوباره به دنيا آمده، فقط به خواست و اراده خدا بوده است، بنابراين او برای خود چيزی و وجودی ندارد، هر چه هست اراده و مشيت خداست، و او فقط بايد به خاطر خدا و در راه خدا قدم بردارد، و سراسر وجود خود را وقف خدا نمايد و بس…
اين حالات، كه در تجربه‏ای كوتاه و سريع به انسان دست مي‏دهد، با نتيجه سال‏ها عبادت و رياضت و مطالعه و تحقيق برابری مي‏كند، و آنچنان آدمی را منقلب مي‏نمايد كه انسانی جديد و بازساخته به وجود مي‏آورد…
در نبرد معروف سوسنگرد، در تاريخ 26/8/59 هنگامی كه توسط 50 تانك و صدها كماندوی عراقی محاصره شده بودم، چنين حالتی برای من پيش آمد، كه بسيار مقدس و ملكوتی بود…
از خدای بزرگ مي‏خواهم كه اين حالت ملكوتی را در وجود من مستدام بدارد

انسان‏های آزاده

در دنيا آدم‏هايی هستند كه به ظاهر زنده‏اند، نفس مي‏كشند، راه مي‏روند، حرف مي‏زنند، زندگی مي‏كنند، اما در حقيقت اسير دنيا، بردة زندگی و ذليل حوادث هستند؛ از خود اراده و اختياری ندارند، آلت بلا ارادة عوامل طبيعتند، درمقابل مرگ وحشت‏زده و زبونند،‌ برای آنكه زندگی كنند. آنچنان به ذلت و اسارت تن درمي‏دهند و در قفس احتياجات كثيف مادی اسير مي‏شوند و قيود و حدود مادی مثل تار عنكبوت آنچنان آنها را اسير و برده مي‏سازد كه در ميليون‏ها و ميلياردها مردمی كه همه روزه به دنيا قدم مي‏گذارند و زندگی مي‏كنند و مي‏روند، از همين قماشند. بر اعمال آنها، هيچ نتيجه‏ای مترتب نيست، هيچ تأثيری بر عالم وجود ندارند، اگرچه زندگی مي‏كنند ولی مرده‏اند، بين زندگی و مرگ آنها تفاوتی وجود ندارد.اينان برای آنكه نميرند، آنقدر خود را كوچك مي‏كنند كه گويا مرده‏اند؛ هميشه تسليم قيود ذلت‏بار و شرايط ننگينی هستند كه زندگی بر آنها تحميل مي‏كند. آنها شرف و حيثيت خود را مي‏دهند، شخصيت و ارزش انسانی خود را فدا مي‏كنند، روح خود را از دست مي‏دهند، حيات حيققی خود را نابود مي‏كنند، تا زندگی مادی جسد را تأمين نمايند، مانند كرمی كه در لجن مي‏لولد و خوش است كه بوی تعفن ننگ و ذلت و پستی را استشمام مي‏كند، و با ننگ و ذلت نفسی مي‏كشد. اما انسان‏های آزاده، ممكن است كوتاه زندگی كنند ولی تا آنجا كه زنده هستند براستی زندگی مي‏كنند و با ختيار خود نفس مي‏كشند، سرور و آقای حيات خود هستند، از كسی و چيزی نمي‏ترسند، محكوم اراده ديگری نيستند، ديگران تسليم او هستند، محيط تحت تأثير اراده او قرار مي‏گيرد، خواسته او در همه‏جا جاری مي‏شود، تنا زنده است براستی زندگی مي‏كند،‌ از مرگ نمي‏ترسد، هيچ‏چيزی آزادی او را محدود نمي‏كند، هيچ عاملی حتی مرگ او را ذليل و زبون نمي‏نمايد و هنگامی كه مرگ فرا رسيد، با كمال افتخار و شرف آن را مي‏پذيرد و زندگی پر ثمر ديگری را شروع مي‏كند. رمز قدرت و شخصيت او در همين جاست كه اسير زندگی نيست، به خاطر زندگی حاضر نيست كه شخصيت انسانی خود را از دست بدهد و از نظر روحی بميرد.
انسانی مي‏تواند زندگی حقيقی داشته باشد كه اسير و برده زندگی نگردد، هيچ‏چيز حتی خود زندگی، او را به قيد و بند اسارت و ذلت نكشاند،‌ آزاد و مختار باشد و تا وقتی كه زنده است با افتخار و شرف زندگی كند، و هنگامی كه مرگ فرا رسيد، آن را با آغوش باز بپذيرد كه خود مبداء حيات اخروی و تكامل بزرگتر و مهمتری است. اين انسان تا وقتی كه زنده است براستی زندگی مي‏كند، آقا و سرور خود مي‏باشد، از موجوديت خود ذلت مي‏برد و جسم مادی او وسيله‏ای برای روح او و شخصيت انسانی اوست، و چون از مرگ نمي‏ترسد قدرتمند است و ديگران در مقابل اراده او تعظيم مي‏كنند.در اجتماع ديده‏ايد، مردی كه به سيم آخر مي‏زند و آماده جانبازی مي‏شود، همه از او مي‏ترسند. هيچ‏كس به جنگ او نمي‏رود، زيرا مي‏دانند كه او آماده جان دادن است و از مرگ نمي‏ترسد، بنابراين نمي‏توان به هيچ‏ وسيله‏ای حتی مرگ، او را ترساند و تسليم كرد…. بنابراين قدرت‏ها و سلطه‏طلب‏ها از او هراس دارند و او را رها مي‏كنند و تسليم اراده او مي‏شوند و از اطرافش دور مي‏گردند… او تا وقتی كه زنده است براستی زندگی مي‏كند و هنگامی كه مي‏ميرد، زندگی ابدی مي‏يابد. يك‏چنين زندگی، ممكن است كوتاه باشد، اما ثمربخش‏تر از هزارها زندگی و ارزنده‏تر از قرن‏ها زندگی است. اكبر، شهيد بزرگوار ما، يك‏چنين زندگی آزاد و ثمربخشی را انتخاب كرده بود؛ آزاد و بدون ترس و وحشت از هيچ‏چيز و هيچ‏كس زندگی مي‏كرد و فقط در مقابل خدا تسليم بود و از هيچ قدرتی و ابرقدرتی نمي‏ترسيد و زندگی دنيايی او و حيات اخروی او هر دو پربار و ثمربخش بود. سراسر زندگی كوتاهش لبريز از پاكی، فداكاری، شجاعت و مبارزه عليه ظلم و طاغوت بود. او آرزو داشت كه زندگی خود را به سرنوشت اصحاب حسين(ع) پيوند دهد، و برای هميشه در عداد گلگون كفنان حيات درآيد، و همه وجود خود را وقف چنين راه مقدسی كند؛ و سرانجام به آرزوی خودرسيد.امروز اربعين شهدای كربلاست، آن آزادگانی كه در برابر دهر و ابرقدرت‏های آن روز تسليم نشدند، آزادانه زندگی كردند و آزاد و پرافتخار به لقای پروردگار خود نايل آمدند. در آن روزگار كه سلطه‏گران جبّار مي‏خواسنتد همه نفس‏ها را در سينه خفه كنند، همه آدم‏ها را به زير سلطه خود به اسارت بكشند و با پول و تهديد به قتل و شكنجه، همه را وادار به سكوت و اطاعت كنند، آنجا حسين‏بن‏علي(ع)، وارث مقام والای ولايت و نبوت، فرزند برومند علی و فاطمه، رهبر انسانيت و تعيين‏كننده معيارهای خدايی در زمان خود، آزادمردی كه همه دهر قادر نبود تا او را به زانو درآورد، مظهر ايمان و عرفان، سمبل شجاعت و فداكاری، نماينده خدا بر زمين، و سيد و مقتدای تمام شهيدان عليه يزيديان و سلطه‏طلبان قيام كرد، و همه وجود خود و كسان خود را در راه خدا قربانی داد، و پرچم پرافتخار و خونين شهادت را بر قله بلند تكامل بشريت به اهتزاز درآورد، و آن را نشان هدايت اسنان‏ها در راه پر پيچ و خم تكامل قرار داد، تا هر كس كه جويای حق و حقيقت و عدل و عدالت است، به اين پرچم خونين چشم داشته باشد و راه را از بيراهه تشخيص دهد.او اين گلگون را، كه به بهشت خدا مي‏انجامد فرا راه پيروان خود –شيعيان جهان- قرار داد، تا هميشه چشم به پرچم شهادت بدوزند، و راه وصول به خدا را سريع‏تر طی كرده و به لقای پروردگار خود نايل آيند.تشيّع، اين مكتب پرافتخار اسلامی، با خون شهدا مزين شد و با فداكاری از جان گذشتگان راه حق، به صورت انقلابي‏ترين مكتب بشريت تجلی كرد، و در طول تاريخ پاكان و نيكان آزادمرد همواره عليه سلطه جباران و طاغوتيان قيام كردند و به سنت حسين(ع)، همه وجود خود را قربان دادند، و تا قله رفيع شهادت صعود كردند و پرچم مقدس و خونين حسين(ع) را در اين راه تكاملی انسان‏ها،‌ برافراشتند.اكبر يكی از همان شيعيان راستين بود كه دعوت خونين و انقلابی حسين(ع) را لبيك گفت، عليه طاغوتيان قيام كرد، و همه وجود خود را وقف راه خدا نمود و به همه جاذبه‏های زندگی و قيد و بندهای حيات، پشت‏پا زد؛ آزاد زيست و آزادانه وارد معركه نبرد شد و با سلطه شيطانی طاغوتيان به سختی درافتاد و همه‏جا در صحنه‏های جنگ حق و باطل، پيش‏قراول مبارزان از جان گذشته بود.هر كجا كه ضدانقلاب سربرافراشت، اكبر فوراً آماده نبرد و فداكاری شد. هر كجا كه طاغوتيان سرنوشت انقلاب را مورد تهديد قرار دادند، اكبر، جان خود را سپربلا كرد، در معركه‏های سخت و خطرناك خرمشهر، و بعد در نبردهای خونين كردستان، از پاوه تا سردشت، همه‏جا، اكبر پيش‏قراول بود، همه‏جا حماسه خلق مي‏كرد، همه‏جا ستارة رزمندگان از جان گذشته بود.هنگامی كه صدام كثيف، به فرمان طاغوت‏ها و ابرقدرت‏ها به خاك عزيز ايران حمله كرد و نيروی كفر تا نزديكي‏های اهواز پيش آمد، اكبر عزيز ما نيز همراه دوستان ديگر خود وارد نبرد شرف و افتخار شد و همه‏جا حضورش مشهود بود و وجودش مثل خورشيد مي‏درخشيد؛ تا سرانجام در شب تاسوعای حسينی، در نبرد معروف نجات‏بخش رزمندگان، در سوسنگرد شركت كرد، مشتاقانه پيش مي‏تاخت و هنگامی كه گردوغبار نيروهای زرهی دشمن در چندصدمتری ما نمودار شد، سر از پا نمي‏شناخت، روحش از اين قفس جهان به ستوه آمده بود، آرزوی پرواز داشت و شتابان به سوی شهادت پيش مي‏رفت. با تانك‏ها درگير شديم. 50تانك و نفربر و صدها كماندوی عراقی در مقابل ما مشغول آرايش شدند. تانك‏ها در يك خط به سوی ما حركت كردند، و كماندوها در پشت سر تانك‏ها و مسلسل بدست به راه افتادند. يكی از جوانان ما اولين تانك را با يك موشك آر.پی.جي7 هدف قرار داد و سرنشينان تانك بيرون پريدند و گريختند. تانك ديگری برای دور زدن و محاصره كردن ما حركت كرد و به سرعت خود را به روی جاده سوسنگرد در پشت سر ما رسانيد و روی آسفالت جاده مستقر شد و توپ و مسلسل خود را متوجه ما كرد. رزمندگان ما كه ديگر موشك آر.پی.جي7 نداشتند، مشت‏ها را گره كردند و «الله‏اكبر» گويان به سوی تانك حمله كردند. تانك نيز وحشت‏زده، جهت خود را تغيير داد و به سوی جنوب گريخت و من به دوستانم كه حدود 25نفر بودند توصيه كردم كه همچنان آن تانك را دنبال كنند و خود نيز مدتی با آنها رفتم تا از حلقه محاصره 50تانك دشمن خارج شوند، ولی خود برگشتم؛ زيرا مي‏خواستم كه توجه دشمن را به خود جلب كنم تا از درگيری با دوستان ما منصرف شوند، و لبه نيز حمله خود را متوجه ما كنند. من خوش داشتم كه در اين نبرد تنها باشم، بنابراين از دوستانم جدا شدم و به سرعت به سوی سوسنگرد حركت كردم كه در جهت دشمن بود.خيلی سعی داشتم كه اكبر عزيزم را همراه دوستان ديگرم بفرستم و خود تنها بروم، ولی اكبر پابه‏پای من مي‏آمد. چندبار به او تذكر دادم كه با ديگران برود. با لبخندی طعنه‏آميز مرا ملامت كرد كه چرا چنين درخواستی از او مي‏كنم، و مصمم‏تر مرا دنبال مي‏كرد، و لحظه‏به‏لحظه موضع دشمن را به من مي‏گفت. ما از كنارة جنوبی جاده سوسنگرد حركت مي‏كرديم و دشمن در طرف شمالی جاده قرار داشت و هر لحظه به جاده نزديك‏تر مي‏شد، و اكبر سرك مي‏كشيد و مي‏گفت: «دشمن به فاصله صدمتری رسيد.» «دشمن هم‏اكنون به پنجاه‏متری ما رسيده است.»…. و هرچه دشمن نزديك‏تر مي‏شد، اكبر بشّاش‏تر و زنده‏تر مي‏شد، مصمم‏تر و قوي‏تر مي‏شد. اكبر مي‏دانست كه شهيد مي‏شود، بال و پر درآورده بود، سخن از شهادت مي‏گفت، اسم خدا بر زبانش جاری بود، و از مبارزه حسينی تا شهادت افتخارآميز و دشت كربلا و اصحاب حسين(ع) با خود حرف مي‏زد. من حرف‏های او را مي‏شنيدم، ولی چندان توجهی به آنها نداشتم، زيرا خود من هم در چنين حالاتی سير مي‏كردم؛ من هم خود را برای آخرين مبارزه با كفار عالم و يزيديان زمان آماده مي‏كردم، من هم اوج گرفته بودم و احساس نمي‏كردم كه بر زمين هستم، گويا بر ابرهای عرش اعلی پرواز مي‏كردم. فقط كلماتی و جملاتی پراكنده كه از لبان اكبر جدا مي‏شد و از خدا و حسين و شهادت خبر مي‏داد در گوشة ذهنم جايگزين مي‏شد… سرانجام اكبر گفت: «آمدند، به 10متری رسيدند، به 5متری رسيدند»؛ به من پيشنهاد كرد كه در مجرای آب جاده سوسنگرد سنگر بگيرم؛ من نپذيرفتم، و حتی فرصت استدلال نداشتم، ولی از ذهنم گذشت كه اگر در مجرای آب جاده مستقر شويم، دشمن مي‏تواند با يك نارنجك، يا يك توپ مستقيم تانك، ما را نابود كند. اكبر هم دليل نخواست و همچنان به راه خود ادامه مي‏داديم، من مي‏رفتم و اكبر مرادنبال مي‏كرد، تا بالاخره تانك‏های دشمن از جاده سوسنگرد بالا آمدند و در هفت يا هشت متری ما مستقر شدند و لوله مسلسل‏ها و توپ‏ها و موشك‏های خود را متوجه ما كردند. فوراً كماندوها از روی جاده گذشتند و از سه طرف ما را محاصره كردند. ما به اجبار در همانجا بر زمين خوابيديم و در كنار باريكه‏ای از خاك به ارتفاع 50سانتيمتر سنگر گرفتيم و تيراندازی شروع شد. اكبر در طرف چپ من بر خاك خوابيد، به طوری كه پايش به پاهای من گير مي‏كرد. در اين لحظات بود كه اسدلله عسكری (راننده) نيز كه به دنبال ما مي‏گشت و از دور ما را مي‏ديد، به سرعت خود را به ما رسانيد. و ديگر فرصت آن نبود كه به او اعتراض كنم كه چرا دنبال ما آمدي! فقط به او گفتم فوراً در كنار خاك بر زمين بخواب، او نيز به زير بوته‏های زيادی كه در كنار برجستگی خاك وجود داشت رفت و به شكر خدا سالم باقی ماند.
تيراندازی شروع شد و توپ و موشك به سمت ما باريدن گرفت. من نيز مشغول مانور وحركت بودم، گويی خواب و خيال بود، تانك‏ها و كماندوها فقط اشباحی بودند كه در ذهنم مي‏لوليدند، و من نيز بدون اختيار و ارادة خود، بر روی زمين مي‏غلطيدم و مي‏خزيدم و به اطراف تيراندازی مي‏كردم و ديگر به اكبر توجهی نداشتم، فقط مي‏ديدم كه جز تيراندازی من صدای تيراندازی ديگری شنيده نمي‏شود؛ و تقريباً يقين كردم كه اكبر عزيزم به شهادت رسيده است.
اكبرم! برادرم! مهربانم! هم‏رزمم! هم‏سنگرم! شربت شهادت بر تو گوارا باد.
تو مي‏گفتی محافظ منی و نمي‏خواهی لحظه‏ای از من جدا شوی، و گاه‏گاهی كه تنها بيرون مي‏رفتم بشدت عصبانی مي‏شدی و تندی مي‏كردی. اكنون چگونه است كه مرا تنها گذاشتی و در ميان مي‏دانست كه شهيد مي‏شود، بال و پر درآورده بود، سخن از شهادت مي‏گفت، اسم خدا بر زبانش جاری بود، و از مبارزه حسينی تا شهادت افتخارآميز و دشت كربلا و اصحاب حسين(ع) با خود حرف مي‏زد. من حرف‏های او را مي‏شنيدم، ولی چندان توجهی به آنها نداشتم، زيرا خود من هم در چنين حالاتی سير مي‏كردم؛ من هم خود را برای آخرين مبارزه با كفار عالم و يزيديان زمان آماده مي‏كردم، من هم اوج گرفته بودم و احساس نمي‏كردم كه بر زمين هستم، گويا بر ابرهای عرش اعلی پرواز مي‏كردم. فقط كلماتی و جملاتی پراكنده كه از لبان اكبر جدا مي‏شد و از خدا و حسين و شهادت خبر مي‏داد در گوشة ذهنم جايگزين مي‏شد… سرانجام اكبر گفت: «آمدند، به 10متری رسيدند، به 5متری رسيدند»؛ به من پيشنهاد كرد كه در مجرای آب جاده سوسنگرد سنگر بگيرم؛ من نپذيرفتم، و حتی فرصت استدلال نداشتم، ولی از ذهنم گذشت كه اگر در مجرای آب جاده مستقر شويم، دشمن مي‏تواند با يك نارنجك، يا يك توپ مستقيم تانك، ما را نابود كند. اكبر هم دليل نخواست و همچنان به راه خود ادامه مي‏داديم، من مي‏رفتم و اكبر مرادنبال مي‏كرد، تا بالاخره تانك‏های دشمن از جاده سوسنگرد بالا آمدند و در هفت يا هشت متری ما مستقر شدند و لوله مسلسل‏ها و توپ‏ها و موشك‏های خود را متوجه ما كردند. فوراً كماندوها از روی جاده گذشتند و از سه طرف ما را محاصره كردند. ما به اجبار در همانجا بر زمين خوابيديم و در كنار باريكه‏ای از خاك به ارتفاع 50سانتيمتر سنگر گرفتيم و تيراندازی شروع شد. اكبر در طرف چپ من بر خاك خوابيد، به طوری كه پايش به پاهای من گير مي‏كرد. در اين لحظات بود كه اسدلله عسكری (راننده) نيز كه به دنبال ما مي‏گشت و از دور ما را مي‏ديد، به سرعت خود را به ما رسانيد. و ديگر فرصت آن نبود كه به او اعتراض كنم كه چرا دنبال ما آمدي! فقط به او گفتم فوراً در كنار خاك بر زمين بخواب، او نيز به زير بوته‏های زيادی كه در كنار برجستگی خاك وجود داشت رفت و به شكر خدا سالم باقی ماند.
تيراندازی شروع شد و توپ و موشك به سمت ما باريدن گرفت. من نيز مشغول مانور وحركت بودم، گويی خواب و خيال بود، تانك‏ها و كماندوها فقط اشباحی بودند كه در ذهنم مي‏لوليدند، و من نيز بدون اختيار و ارادة خود، بر روی زمين مي‏غلطيدم و مي‏خزيدم و به اطراف تيراندازی مي‏كردم و ديگر به اكبر توجهی نداشتم، فقط مي‏ديدم كه جز تيراندازی من صدای تيراندازی ديگری شنيده نمي‏شود؛ و تقريباً يقين كردم كه اكبر عزيزم به شهادت رسيده است.
اكبرم! برادرم! مهربانم! هم‏رزمم! هم‏سنگرم! شربت شهادت بر تو گوارا باد.
تو مي‏گفتی محافظ منی و نمي‏خواهی لحظه‏ای از من جدا شوی، و گاه‏گاهی كه تنها بيرون مي‏رفتم بشدت عصبانی مي‏شدی و تندی مي‏كردی. اكنون چگونه است كه مرا تنها گذاشتی و در ميان
تو مي‏گفتی محافظ منی و نمي‏خواهی لحظه‏ای از من جدا شوی، و گاه‏گاهی كه تنها بيرون مي‏رفتم بشدت عصبانی مي‏شدی و تندی مي‏كردی. اكنون چگونه است كه مرا تنها گذاشتی و در ميان
توضيح:اكبر چهره‏قانی، يكی از فرزندان برومند انقلاب اسلامی، از نخستين افرادی بود كه به فراگيری فنون نظامی و سپاهي‏گری در نوروز سال 1358 در پادگان اما علي(ع) (سعدآباد سابق) زيرنظر دكترچمران همت گماشت. دكترچمران چند دوره جوانان علاقمند را در اين پادگان در زمرة اولين گروه‏های سپاه آموزش داد و معدودی از آنان كه در قيد حياتند هنوز هم خاطرات خوش روزهای آموزش را بياد دارند.
اكبر چهره‏قانی در خوزستان، در نبرد با ضدانقلاب و عوامل نفوذی رژيم عراق و كنترل مرز وهمچنين در كردستان پس از حماسه پاوه در معيت دكترچمران بود و زمانی كه تجاوز ارتش بعثی عراق به سرزمين ميهن اسلامی آغاز شد بازهم او در كنار دكترچمران به خوزستان رفت و از ياران نزديك او بود و در روز حماسه آزادسازی سوسنگرد با آنكه دكترچمران به او دستور بازگشت داده و مي‏خواست به تنهايی بسوی سوسنگرد و مقابله با دشمن بپردازد، ولی اكبر بازنگشت و همچنان همراه دكتر چمران به پيش تاخت. تا آنكه در محاصره خطرناك دشمن درحالی كه تها مانده بودند، به شهادت رسيد و اين شهادت برای دكتر چمران بسيار سخت بود، بگونه‏ای كه در رثای اين شهيد، دست‏نگاشته زيبايی نوشت كه آن را «انسانی آزاده» ناميده‏ايم.
اين نكته نيز گفتنی است كه شهيد دكتر چمران همه ياران مخلص و رزمندگان شجاع را به شدت دوست مي‏داشت و به همه عشق مي‏ورزيد

آخر ای انسان‏ها

امروز گوسفندی را برای من قربانی كردند. چقدر زجر كشيدم. هنگامی كه خون از گردنش فوران مي‏كرد، گويی كه اين خون من است كه بر خاك مي‏ريزد. مي‏ديدم كه حيوان زبان‏بسته، برای حيات خود تلاش مي‏كند. دست و پا مي‏زند، مي‏خواهد ضجه كند، فرياد كند، از دنيا و از همه‏چيز استمداد كند، و از زير كارد برّاق بگريزد. اما افسوس! كه مظلوم است و اسير و دست و پا بسته است؛ و زير پنجه‏های توانای دو جوان بر خاك افتاد، قدرت هيچ كاری ندارد.كارد به گردنش نزديك مي‏شود. چشمان گوسفند برق مي‏زند. به همه اطراف مي‏چرخد. برق كارد را مي‏بيند. اولين فشارِ تيزی كارد را بر گردن خود حس مي‏كند. با همه قدرت خود، برای آخرين‏بار، تلاش مي‏نمايد. اميد به حيات، آرزوی زندگی و حبّ ذات در همه وجودش شعله مي‏كشد. مي‏خواهد زنده بماند، مي‏خواهد از آب اين عالم بنوشد؛ از هوای دنيا استنشاق كند. به آسمان بلند، به كوه‏های سر به فلك كشيده، به درخت‏ها، به گل‏ها، به سبزه‏ها، به جويبارها، به صحراها، به دشت‏ها، به درياها، به ستاره‏ها، به ماه، به خورشيد، به سپيده صبح، به غروب آفتاب نگاه مي‏كند و از زيبايی آنها لذت ببرد. او احساس مي‏كند كه مورد ظلم و ستم قرار گرفته، همه دنيا به او ظلم مي‏كنند، همه دشمن او هستند، همه در مرگ او شادی مي‏كنند، همه منتظرند كه دست و پا زدن او را در خون ببينند و كف بزنند. او استغاثه مي‏كند، التماس مي‏كند، لااقل يك نفر منصف مي‏طلبد، مي‏خواهد كسی را به شفاعت بطلبد… آخر الی انسان‏ها! وجدان شما كجا رفته است؟ تمدّن شما، انسانيت شما، خدا و پيغمبر شما كجاست؟ مگر قرار نيست از مظلومين دفاع كنيد؟ چرا به دادخواهی بي‏گناهان توجهی نمي‏نمائيد؟ چرا نمي‏گذاريد فرياد كنم؟ چرا فرصت ضجّه به من نمي‏دهيد؟ چرا اجازه اشك ريختن نمي‏دهيد؟ چرا نمي‏گذاريد صدای استغاثه من به ديگران برسد؟
آه خدايا! من فرياد اين حيوان بي‏گناه را مي‏شنوم؛ من درد او را احساس مي‏كنم؛ من اشكی را كه در چشمانش مي‏غلتد مي‏بينم؛ من بي‏گناهی او را مي‏دانم، من مي‏بينم كه او مرا به دادخواهی طلبيده است؛ و من نيز با همه وجودم آماده‏ام كه به بي‏گناهی او شهادت دهم؛ او را شفاعت كنم؛ و از مردم بخواهم كه به خاطر خدا و به خاطر من از اين حيوان زبان‏بسته بگذرند، و به خاك و خونش نكشند. حيوان بي‏گناه از من استمداد مي‏كند، و با زبان بي‏زبانی استغاثه؛ و من هم با همه وجودم مي‏خواهم بدوم و كارد را از دستآن مرد بگيرم. مي‏خواهم فرياد كنم دست نگه داريد، اين حيوان زبان‏بسته را برای من نَكُشيد، اما گويی صدای حيوان خفه شده است و حركت من همه منجمد. در عالم خواب، گاهی آدم مي‏خواهد فرياد كند، ولی صدايش درنمي‏آيد؛ مي‏خواهد بدود، فرار كند، ولی نمي‏تواند؛ اينجا هم چنين حالتی برای من پيش آمده است. حيوان بي‏گناه مي‏خواهد فرياد بكشد ولی صدايش درنمي‏آيد؛ و من مي‏خواهم بدوم و دستش را بگيرم؛ ولی طلسم شده‏ام، در جايم خشك شده‏ام، گويا خواب مي‏بينم، اراده من حاكم بر اعمال من نيست.
كارد تيز بر گردن گوسفند نزديك مي‏شود، و من تيزی آن را بر گردنم احساس مي‏كنم. حيوان اسير، دست و پا مي‏زند؛ گويی كه من دست و پا مي‏زنم؛ و همه فشارهای حيات و مرگ را كه در آن لحظه بر گوسفند مي‏گذرد، گويی كه بر من گذشته است. لحظاتی كه سال‏ها طول دارد، و با همه عمر و زندگی برابری مي‏كند. همه لذات،

عبور از خط

از درد مي‏خروشم، از غم مي‏سوزم، و مي‏بينم كه حياتم دود مي‏شود و به آسمان مي‏رود، مي‏بينم كه فرزندانم،‌ برادرانم به خاك و خون مي‏غلطند، مي‏بينم كه سنگ را بسته‏اند و سگ را گشاده‏اند، هر لحظه خبری مدهش فرا مي‏رسد، رنجی و شكنجه‏ای بر قلب مجروحم، فشاری بر پای خونينم، اشكی در گوشه ديدگانم، سوز و جوّشی در همه اعصابم، بدرگاه خدا دعا مي‏كنم، دعايی كه در حلقومم مي‏سوزد، دعايی كه از عصاره وجودم سرچشمه مي‏گيرد، دعای يك آدم دردمند و دل‏شكسته، دعای مستولی كه مستأصل شده. دعای فرماندهی مجروح كه نيرويی در دست ندارد. خدايا، من بنده توأم، من از خود چيزی ندارم كه بخاطر خد فكر كنم. من بازيافته‏ام، من كشته‏ام، من رفته‏ام، ديگر منی از من وجود ندارد، اما آنچه از آن رنج مي‏برم سرنوشت مستضعفين است، سرنوشت انقلاب است، سرنوشت ملت است، سرنوشت جوانان بي‏گناهی است كه همه روزه به خاك مي‏غلطند، ناراحتم كه يك قصاب كثيف با پنجه‏های خونين خود رسالت مقدسی را به سقوط بكشاند، خدايا، چگونه شاهد باشم كه حق بميرد و ظلم و كفر و جهل، قهقه‏های مستانه سر دهد و خدا و پيغمبر را مسخره نمايد و مستكبرين دنيا نابودی حق‏پرستان را جشن بگيرند و با خيال راحت به مكيدن خون بينوايان و نابود كردن آزادمردان بپردازند.
خدايا اگر مي‏خواهی مرا بگذاری، حاضرم، اگر مي‏خواهی مرا قربانی كنی، با كمال آرزو، اسمعيل‏وار آماده‏ام، اما ای خدا چگونه اجازه مي‏دهی كه اين جوانان پاك مثل برگ خزان بر زمين بريزند؟
چگونه راضی مي‏شود كه بچه‏های كوچك بي‏گناه قطعه‏قطعه شوند؟ چگونه

خدا بود و ديگر هيچ بود

خدا بود و ديگر هيچ نبود
دكتر مصطفی چمران

مقدمه
زندگى حماسه ‏آفرين و پرفراز و نشيب دكتر مصطفى چمران از مقاطعى بسيار گوناگون و حساس شكل گرفته است، شرايط خاص هر مقطع كاملاً قابل دقت است، زمانى در دوران مبارزات ملى‏شدن صنعت نفت و پس از آن در دوران اختناق بعد از كودتاى 28 مرداد، ساليانى چند در امريكا، سپس در مصر و بعد از آن دوران حماسه‏ساز لبنان، در كنار مرزهاى اسرائيل و پس از پيروزى انقلاب اسلامى ايران در وطن و ميهن اسلامى خود در مسئوليت‏ها و مأموريت‏هاى مختلف، عمر پرجوش و تحرك و انسان‏ساز خود را سپرى ساخت. اين مقاطع با هم بسيار متفاوتند ولى آن‏چه كه همه اين ادوار را به هم ارتباط مى‏بخشد، خط فكرى او، اعتقاد خالصانه و شيدايى او براى تكامل روح انسانى و اوج‏گرفتن از اين دنياى خاكى و وصول به معشوق و لقاى حق بوده است. او لحظه‏اى آرام نداشته است، خود را وقف خدمت به خلق و جهاد در راه خدا نموده و از هيچ كس و هيچ چيز جز خداى تعالى انتظار و ترس و باكى نداشت. سراپا عشق بود، محبت بود، شور بود، تلاش خالصانه بود، مبارزه بود، خودسازى بود، انسان‏سازى بود، سازمان‏دهى بود، درد و غم و رنج بود، تنهايى و پرواز بود، فرياد بود و بالأخره شهادت بود.
مصطفى چمران كه در سال 1311 تولد يافت، دوران كودكى و ابتدايى را در دبستان انتصاريه تهران خيابان 15 خرداد – عودلاجان و دوران متوسطه خود را در دبيرستان‏هاى دارالفنون و البرز سپرى ساخت و سپس وارد دانشكده فنى دانشگاه تهران شد و در سال 1335 در رشته برق فارغ‏التحصيل و شاگرد ممتاز گشت. او هميشه در تمام دوران تحصيل پيشتاز و نمونه بود، علاوه بر آن‏كه در همه مبارزات سياسى و مذهبى حضورى فعّال داشت؛ نمونه‏اى از يك نوجوان و جوانى پاك، پرتلاش، عميق و براى همه دوست‏داشتنى بود. با استفاده از بورس شاگرد اولى براى ادامه تحصيل راهى امريكا شد و ابتدا در دانشگاه تگزاس درجه فوق‏ليسانس مهندسى برق و سپس در يكى از بزرگ‏ترين و مهم‏ترين دانشگاه‏هاى معروف امريكا »بركلى«، در كاليفرنيا و با همراهى برجسته‏ترين اساتيد فيزيك، دكتراى خود را در رشته الكترونيك و فيزيك پلاسما با عالى‏ترين نمرات دريافت نمود و مدتى در يكى از مراكز مهم تحقيقاتى روى زمين در كنار دانشمندان و پژوهشگران بنام، سرگرم تحقيق روى پروژه‏هاى بزرگى، در زمان خود بود.
باز هم در كنار اين مسير تحسين‏برانگيز و كم‏نظير، پايه‏گذار و سازمان‏دهنده مبارزات ضداستعمارى و ضدرژيم طاغوتى شاه و پايه‏گذار فعاليت‏هاى گسترده اسلامى در امريكا بود. بعد از شكست اعراب در جنگ 1967، دنياى وسيع امريكا بر او تنگ مى‏نمود و براى فراگيرى فنون نظامى و جنگ‏هاى چريكى راهى اروپا، الجزاير و مصر شد و مدت دو سال در مصر ماند. بعد از فوت جمال عبدالناصر به دعوت امام موسى صدر رهبروقت شيعيان لبنان به سرزمين فاجعه، درد و رنج مسلمين به‏ويژه شيعيان لبنان قدم نهاد و در جنوب لبنان، شهر صور و كنار مرزهاى اسرائيل رحل اقامت افكند ولى او در همه جاى لبنان حضور داشت، هر كجا كه خطر بود، بلا بود و قيام بود، دكتر چمران نيز در پيشاپيش مردم بى‏پناه لبنان حضور داشت. در لبنان پايه‏گذارى سازمان‏هاى چريكى مسلّح را برعهده گرفت كه هم‏زمان با روشنگرى اسلامى و مذهبى و تقويت روحيه و اعتقادات اسلامى و مكتبى، ورزيده‏ترين، زبده‏ترين و شجاع‏ترين رزمندگان اسلام را تربيت نمود كه فرزندان و شاگردان آن‏ها امروز نيز در لبنان براساس همين اعتقادات و روحيه شهادت‏طلبى، حماسه‏ها مى‏آفرينند.
پس از پيروزى انقلاب اسلامى ايران مشتاقانه همراه با گروه 92 نفره نخبگان مذهبى و سياسى لبنان به ايران آمد و به ديدار امام بزرگوار خود شتافت و بنا به توصيه امام راحل در ايران ماند. با آن‏كه در استمرار برنامه‏هاى خود در لبنان نيز دخالت داشت، در ايران نيز به دستور امامره از پايه‏گذاران سپاه بود و سپس در فرونشاندن توطئه‏هاى خطرناك و جدايى‏طلبانه دشمن در كردستان با آن‏كه معاون نخست‏وزير بود، لباس رزم بر تن كرد و سلاح بر دوش گرفت و با سازمان‏دهى و به‏كارگيرى نيروهاى مسلّح و بخصوص مردمى، به خنثى‏سازى توطئه‏هاى سخت دشمنان برآمد و نام خود و پاوه و حوادث حماسه‏ساز آن و فرمان تاريخى امام خمينىره را براى هميشه در تاريخ ثبت نمود.
با آغاز جنگ تحميلى راهى خوزستان شد و فرماندهى نيروهاى داوطلب مردمى و نظامى را تحت عنوان »ستاد جنگ‏هاى نامنظم« برعهده گرفت و كتابى قطور از رشادت‏ها، شهادت‏ها، حماسه‏ها و مقاومت‏ها را قلم زد. بالاخره درحالى‏كه نام او و نيروهاى رزمنده و شجاع او به دوستان روحيه مى‏بخشيد و پشت دشمنان متجاوز را مى‏لرزاند در ظهر هنگام روز 31 خردادماه 1360، در روستايى به‏نام »دهلاويه« در نزديكى سوسنگرد با تركش خمپاره دشمن، شهادت را در آغوش كشيد و به اوج و عروج پركشيد و به لقاءاللَّه رسيد و به‏سوى معبودش شتافت تا عندربهم يرزقون شود.
نگارش اين سطور متراكم و مختصر از زندگى او، از آن‏جا ضرورت داشت كه برهه‏هاى مختلف عمر او، در جوامع و شرايط گوناگون و خط فكرى مستقيم او كه در اين مجموعه دست‏نوشته‏ها گردآورى شده است بيش‏تر شفاف و مشخص شود و اگر دست‏نگاشته‏اى را در امريكا، لبنان يا در ايران به رشته تحرير درآورده است موقعيت‏ها و شرايط روز نيز مدّنظر قرار گيرد.
دكتر چمران لحظه‏اى بيكار نمى‏نشست. يا كار مى‏كرد، يا مى‏خواند و يا مى‏نوشت. حتى اگر چند دقيقه جلسه‏اى ديرتر تشكيل مى‏يافت از اين فرصت كوتاه نيز استفاده مى‏كرد و مى‏نگاشت و آن‏چه را كه مى‏نوشت براى خود و دل خود مى‏نوشت نه براى ديگران و نه به‏خاطر آن‏كه روزى منتشر شود، مكنونات قلبى او بود، گاهى با خدا راز و نياز مى‏كند، گاهى با على)ع( و گاهى با حسين (ع)؛ زمانى گزارشى را ثبت مى‏نمايد و هنگامى ديگر روحيه شاعرانه و عارفانه خود را پروبال مى‏دهد و با دل خود به پروازى ملكوتى و سير و صعودى روحانى مى‏پردازد و زمانى ديگر حقايقى تاريخى را با سادگى و صراحت بيان مى‏كند و در نوشته‏اى ديگر به دردها و رنج‏ها و غم‏هاى خود كه همه آن‏ها هم درد و رنج اجتماعى بود مى‏پرداخت و بالاخره از هر بابى و هرگونه كه آن لحظه افكار او را به خود مشغول مى‏داشت با بيانى زيبا و قلمى ساده و صريح آن‏چه را كه در درون او مى‏گذشته قلم زده است، گاهى از شور و شوق و شيدايى و گاهى از عشق و محبت الهى و زمانى از دردها و رنج‏ها و هنگامى هم از جنگ و ستيز و مقاومت و شهادت و روزى هم در پرواز ملكوتى و سير و سلوك عرفانى سخن گفته است و مهم آن‏كه اين‏ها را به نيّت آن ننوشته است كه كسى بخواند و بر دل پررنج و پرخون او مرهمى بگذارد يا تحسين بنمايد، بلكه راز و نيازى درونى و سير و سلوكى عرفانى بوده است كه امروزه دراختيار ما است.
در انتخاب اين دست‏نگاشته‏ها موضوع خاصى مدّنظر نبوده است و از هر بابى و هر بحثى كه بوده است فقط به صرف آن‏كه زمان نگارش با تاريخ مشخص شده باشد گزينش شده، بنابراين، اين مجموعه دست‏نگاشته‏هاى تاريخ‏دار دكتر چمران است كه در طول ساليان دراز، درباره مطالب مختلف و در نقاط گوناگون و كاملاً متفاوت نگاشته شده است؛ ولى در همه آن‏ها با وجود اختلاف زمان و مكان يك خط مستقيم الهى به‏خوبى قابل بررسى است، كه همه‏جا و همه‏وقت، همه عمر خود را عاشقانه و عارفانه به‏دنبال راه على و حسين و بدون ترس و هراس از طاغوت‏ها و قدرت‏هاى شيطانى و مصلحت‏طلبى‏ها طى نموده است و از ابتدا به نور پرفروغ و تابان شهادت چشم دوخته و در پايان نيز به اين پرواز و آرامش ملكوتى دست مى‏يابد. اين‏گونه گزينش دست‏ نگاشته ‏هاى تاريخ ‏دار را هم ابتدا نويسنده جوان و خوب ما آقاى مجيد قيصرى با كاوشى در ميان همه دست‏نوشته‏هاى دكتر چمران پيشنهاد و خود آغاز نمود و مجموعه‏اى زيبا را فراهم ساخت كه بعداً دست‏نگاشته‏هاى ديگرى هم به آن افزوده شد. بنابراين مى‏بايست از اين دوست علاقه‏مند و هنرمند خود كه حقّى آشكارا دارد تشكر نمايم و خداوند اجر كامل به او عطا فرمايد.
از آن‏جا كه بعضى دست‏نوشته‏ها نياز به شرح و توضيح و يا در تعدادى از دست‏نوشته‏ها كه در لبنان نگاشته شده از كلمات و لغات عربى كه براى ما نامأنوس است استفاده شده، در پاورقى در حد اختصار توضيح لازم ارائه شده است.
بدان اميد كه خداى بزرگ توفيق كامل شناخت هرچه بهتر و بيش‏تر اين مردان انسان‏ساز تاريخ، شهداى بزرگوارى كه حقاً بى‏نظير بودند را به ما عطا فرمايد.

مهدى چمران

يادداشت‏هاى امريكا

اوايل تابستان 1959
من تصميم دارم كه از اين به بعد آدم خوبى باشم، دست از گناهان بشويم، قلب خود را يكسره تسليم خدا كنم، از دنيا و مافيها چشم بپوشم. تنها، آرى تنها لذت خويش را در آب ديده قرار دهم.
من روزگار كودكى خود را در بزرگوارى و شرف و زهد و تقوى سپرى كرده‏ام. من آدم خوبى بوده‏ام، بايد تصميم بگيرم كه مِن‏بعد نيز خود را عوض كنم.
حوادث روزگار آدمى را پخته مى‏كند و حتى گناهان مانند آتشى آدمى را مى‏سوزاند.

اوايل بهار 1960

نزديك به يك سال مى‏گذرد كه در آتشى سوزان مى‏سوزم. كم‏تر شبى به‏ياد دارم كه بدون آب ديده به‏خواب رفته باشم و آه‏هاى آتشين قلب و روح مرا خاكستر نكرده باشد!
خدايا نمى‏دانم تا كى بايد بسوزم؟ تا چند رنج ببرم؟ در همه حال، همه جا و هميشه تو شاهد بوده‏اى. عشقى پاك داشتم و آن را به پرستش ذات مقدس تو ارتباط مى‏دادم، ولى عاقبتش به آتشى سوزان مبدل شد كه وجودم را خاكستر كرد. احساس مى‏كنم تا ابد خواهم سوخت. شمعى سوزان خواهم بود كه از سوزش من شايد بشريت لذت خواهد برد!
خدايا، از تو صبر مى‏خواهم و به سوى تو مى‏آيم. خدايا تو كمكم كن.
امروز 19 رمضان يعنى روزى است كه پيشواى عاليقدر بشريت در خون خودش غوطه مى‏خورد. روزى است كه مرا به ياد آن فداكارى‏ها، عظمت‏ها و بزرگوارى‏هاى او مى‏اندازد. از او خالصانه طلب همت مى‏كنم، عاشقانه اشك، يعنى عصاره حيات خود را تقديمش مى‏نمايم. به كوهساران پناه مى‏برم تا در… تنهايى، از پس هزارها فرسنگ و قرن‏ها سال با او راز و نياز كنم و عقده‏هاى دل خويش را بگشايم.
خدايا نمى‏دانم هدفم از زندگى چيست؟ عالم و مافيها مرا راضى نمى‏كند. مردم را مى‏بينم كه به هر سو مى‏دوند، كار مى‏كنند، زحمت مى‏كشند تا به نقطه‏اى برسند كه به آن چشم دوخته‏اند.
ولى اى خداى بزرگ از چيزهايى كه ديگران به دنبال آن مى‏روند بيزارم. اگرچه بيش از ديگران مى‏دوم و كار مى‏كنم، اگرچه استراحت شب و نشاط روز را فداى فعاليت و كار كرده و مى‏كنم ولى نتيجه آن مرا خشنود نمى‏كند فقط به‏عنوان وظيفه قدم به پيش مى‏گذارم و در كشمكش حيات شركت مى‏كنم و در اين راه، انتظار نتيجه‏اى ندارم!
خستگى براى من بى‏معنى شده است، بى‏خوابى عادى و معمول شده، در زير بار غم و اندوه گويى كوهى استوار شده‏ام، رنج و عذاب ديگر برايم ناراحت‏كننده نيست. هر كجا كه برسد مى‏خوابم، هر وقت كه اقتضا كند مى‏خيزم، هرچه پيش آيد مى‏خورم، چه ساعت‏هاى دراز كه بر سر تپه‏هاى اطراف »بركلى«(1) بر خاك خفته‏ام و چه نيمه‏هاى شب كه مانند ولگردان تا دميدن صبح بر روى تپه‏ها و جاده‏هاى متروك قدم زده‏ام. چه روزهاى درازى را كه با گرسنگى به‏سر آورده‏ام. درويشم، ولگردم، در وادى انسانيت سرگردانم و شايد از انسانيت خارج شده‏ام، چون احساس و آرزويى مانند ديگران ندارم.
اى خداى بزرگ، براى من چه مانده است؟ نام خود را بر سر چه بايد بگذارم؟ آيا پوست و استخوان من، مشخّص نام و شخصيّت من خواهد بود؟ آيا ايده‏ها، آرزوها و تصورات من شخصيّت خواهند داشت؟ چه چيز است كه »من« را تشكيل داده است؟ چه چيز است كه ديگران مرا به‏نام آن مى‏شناسند؟…
در وجود خود مى‏نگرم، در اطراف جست‏وجو مى‏كنم تا نقطه‏اى براى وجود خود مشخص كنم كه لااقل براى خود من قابل درك باشد. در اين ميان جز قلب سوزان نمى‏يابم كه شعله‏هاى آتش از آن زبانه مى‏كشد و گاهى وجودم را روشن مى‏كند و گاه در زير خاكستر آن مدفون مى‏شوم. آرى از وجود خود جز قلبى سوزان اثرى نمى‏بينم. همه چيز را با آن مى‏سنجم. دنيا را از دريچه آن مى‏بينم. رنگ‏ها عوض مى‏شوند، موجودات جلوه ديگرى به خود مى‏گيرند.

10 مى 1960

هيچ نمى‏دانستم كه در دنيا آتشى سوزان‏تر از آتش وجود دارد! سوختم، سوختم، ولى اى‏كاش فقط سوزش آتش بود.
اى‏كاش مرا مى‏سوزاندند، استخوان‏هايم را خرد مى‏كردند و خاكسترم را به باد مى‏سپردند و از من، بينواىِ دردمندِ دل‏سوخته اثرى باقى نمى‏گذاردند.

29 مى 1960

تُعِزُّ مَنْ تَشاءُ وَ تُذِلُّ مَنْ تَشاء
اى خداى بزرگ، اى ايده‏آل غايى من، اى نهايت آرزوهاى بشرى، عاجزانه در مقابلت به خاك مى‏افتم، تو را سجده مى‏كنم، مى‏پرستم، سپاس مى‏گويم، ستايش مى‏كنم كه فقط تو، آرى فقط تو اى خداى بزرگ شايسته سپاس و ستايشى، محبوب بشرى، فقط تويى، گمشده من تويى. ولى افسوس كه اغلب تظاهرات فريبنده و زودگذر دنيا را به جاى تو مى‏پرستم. به آن‏ها عشق مى‏ورزم و تو را فراموش مى‏كنم! اگرچه نمى‏توانم آن را هم فراموشى )بنامم( چون يك زيبايى يا يك تظاهر فريبنده نيز جلوه توست و مسحور تجليات تو شدن نيز عشق به ذات توست.
من هرگاه مفتون هرچيز شده‏ام، در اعماق دل خود، به تو عشق ورزيده‏ام، بنابراين اى خداى بزرگ، تو از اين نظر مرا سرزنش مكن. فقط ظرفيت و شايستگى عطا كن تا هر چه بيش‏تر به تو نزديك شوم و در راه درازى كه به‏سوى بوستان بى‏انتها و ابدى تو دارم، اين سبزه‏ها و خزه‏هاى ناچيز نظر مرا جلب نكند و از راه اصلى باز ندارند.
در دنيا، به چيزهاى كوچكى خوشحال مى‏شوم كه ارزشى ندارند و از چيزهايى رنج مى‏برم كه بى‏اساسند. اين خوشحالى‏ها و ناراحتى‏ها دليل كم‏ظرفيتى من است.
هنوز گرفتار زندان غم و اندوهم. هنوز اسير خوشى و لذتم… كمندِ درازِ آمال و آرزو، بال و پرم را بسته، اسير و گرفتارم كرده و با آزادى، آرى آزادىِ واقعى خيلى فاصله دارم.
ولى اى خداى بزرگ، در همين مرحله‏اى كه هستم احساس مى‏كنم كه تو مانند راهبرى خردمند مرا پند و اندرز مى‏دهى، آيات مقدس خود را به من مى‏نمايى و مرا عبرت مى‏دهى! چه‏بسا كه در موضوعى ترس و وحشت داشتم و تو مرا كمك كردى. چيزهايى محال و ممتنع را جنبه امكان دادى و چه بسا مواقع كه به چيزى ايمان و اطمينان داشتم ولى تو آن را از من گرفتى و دچار غم و اندوهم كردى و به من نمودى كه اراده و مشيت هر چيز به دست توست. فعاليت مى‏كنيم، پايين و بالا مى‏رويم ولى ذلّت و عزّت فقط به دست توست.

18 اكتبر 1960

اى غم، سلام آتشين من به تو، درود قلبى من به تو، جان من فداى تو.
تو اى غم بيا و هم‏دم هميشگى من باش. بيا كه مصاحبت تو براى من كافى است. بيا كه مى‏سوزم، بيا كه بغض حلقومم را مى‏فشرد، بيا كه اشك تقديمت كنم، بيا كه قلب خود را در پايت مى‏افكنم.
اى غم، بيا كه دلم گرفته، روحم پژمرده، قلبم شكسته و كاسه صبرم لبريز شده، بيا و گره‏هاى مرا بگشا، بيا و از جهان آزادم كن، بيا كه به وجودت سخت محتاجم.
اى غم، در دوران زندگى‏ام بيش‏تر از هر كس مصاحبم بوده‏اى، بيش‏تر از هر كس با تو سخن گفته‏ام و تو بيش از هر كس به من پاسخ مثبت داده‏اى. اكنون بيا كه مى‏خواهم تو را براى هميشه بر قلب خود بفشرم و در آغوشت فرو روم، بيا كه دوستى بهتر از تو سراغ ندارم، بيا كه تو مرا مى‏خواهى و من تو را مى‏طلبم، بيا كه كشتى مواج تو در درياى دل من جا دارد، بيا كه دل من همچون آسمان به ابديت و بى‏نهايت اتصال دارد و تو مى‏توانى به آزادى در آن پرواز كنى.

12 مى 1961

خدايا خسته و وامانده‏ام، ديگر رمقى ندارم، صبر و حوصله‏ام پايان يافته، زندگى در نظرم سخت و ملالت‏بار است؛ مى‏خواهم از همه فرار كنم، مى‏خواهم به كُنج عزلت بگريزم. آه دلم گرفته، در زير بار فشار خرد شده‏ام.
خدايا به‏سوى تو مى‏آيم و از تو كمك مى‏خواهم، جز تو دادرسى و پناه‏گاهى ندارم، بگذار فقط تو بدانى، فقط تو از ضمير من آگاه باشى. اشك ديدگان خود را به تو تسليم مى‏كنم.
خدايا كمكم كن، ماه‏هاست كه كم‏تر به سوى تو آمده‏ام، بيش‏تر اوقاتم صرف ديگران شده.
خدايا عفوم كن. از علم و دانش، كار و كوشش، از دنيا و مافيها، از همه دوستان، از معلم و مدرسه، از زمين و آسمان خسته و سير شده‏ام.
خدايا خوش دارم مدتى در گوشه خلوتى فقط با تو بگذرانم. فقط اشك بريزم، فقط ناله كنم و فشارها و عقده‏هاى درونى‏ام را خالى كنم.
اى غم، اى دوست قديمى من، سلام بر تو، بيا كه دلم به‏خاطرت مى‏تپد.
اى خداى بزرگ، معنى زندگى را نمى‏فهمم. چيزهايى كه براى ديگران لذت‏بخش است، مرا خسته مى‏كند. اصلاً دلم از همه چيز سير شده است، حتى از خوشى و لذت متنفرم. چيزهايى‏كه ديگران به‏دنبال آن مى‏دوند، من از آن مى‏گريزم، فقط يك فرشته آسمانى است كه هميشه بر قلب و جان من سايه مى‏افكند. هيچ‏گاه مرا خسته نمى‏كند. فقط يك دوست قديمى است كه از اول عمر با او آشنا شده‏ام و هنوز از مجالست )با( او لذت مى‏برم.
فقط يك شربت شيرين، يك نورفروزنده و يك نغمه دلنواز وجود دارد كه براى هميشه مفرّح است و آن دوست قديمى من غم است.

1 سپتامبر 1961

من مسئوليت تام دارم كه در مقابل شدايد و بلايا بايستم، تمام ناراحتى‏ها را تحمل كنم، رنج‏ها را بپذيرم، چون شمع بسوزم و راه را براى ديگران روشن كنم، به مردگان روح بدمم. تشنگان حق و حقيقت را سيراب كنم.
اى خداى بزرگ، من اين مسئوليت تاريخى را در مقابل تو به گرده گرفته‏ام و تنها تويى كه ناظر اعمال منى و فقط تويى كه به او پناه مى‏جويم و تقاضاى كمك مى‏كنم.
اى خدا، من بايد از نظر علم از همه برتر باشم تا مبادا كه دشمنان مرا از اين راه طعنه زنند. بايد به آن سنگ‏دلانى كه علم را بهانه كرده و به ديگران فخر مى‏فروشند ثابت كنم كه خاك پاى من هم نخواهند شد. بايد همه آن تيره‏دلانِ مغرور و متكبر را به زانو درآورم، آن‏گاه خود خاضع‏ترين و افتاده‏ترين فرد روى زمين باشم.
اى خداى بزرگ، اين‏ها كه از تو مى‏خواهم چيزهائيست كه فقط مى‏خواهم در راه تو به‏كار اندازم و تو خوب مى‏دانى كه استعداد آن را داشته‏ام. از تو مى‏خواهم مرا توفيق دهى كه كارهايم ثمربخش شود و در مقابل خَسان سرافكنده نشوم.
من بايد بيش‏تر كار كنم، از هوى و هوس بپرهيزم، قواى خود را بيش‏تر متمركز كنم و از تو نيز اى خداى بزرگ مى‏خواهم كه مرا بيش‏تر كمك كنى.
تو اى خداى من، مى‏دانى كه جز راه تو و كمال و جمال تو آرزويى ندارم، آن‏چه مى‏خواهم آن چيزى است كه تو دستور داده‏اى و مى‏دانى كه‏عزت و ذلت به دست توست و مى‏دانم كه بى‏تو هيچ‏ام و خالصانه از تو تقاضاى كمك و دستگيرى دارم.

10 مى 1965

خدايا به‏تو پناه مى‏برم.
خدايا به‏سوى تو مى‏آيم.
خدايا بدبختم.
خدايا مى‏سوزم.
خدايا قلبم در حال تركيدن است.
خدايا رنج مى‏برم.
خدايا جهان به نظرم تيره و تار شده است.
خدايا بيچاره شده‏ام.
خدايا عشق حتى عشق محبوب‏ترين كسانم مكدر شده است.
خدايا بدبختم.
خدايا، آسمان آمال و آرزوهايم تيره و كدر شده است، به‏تو پناه مى‏برم و دست يارى به‏سوى تو دراز مى‏كنم، تو كمكم كن، نجاتم ده، تسكينم بخش، به‏قلب دردمندم آرامش ده، جز تو كسى را ندارم و راستى جز تو كسى را ندارم. نمى‏توانم )به( هيچ‏كس اطمينان كنم، نمى‏توانم به امّيد هيچ‏كس زنده بمانم. دلم از همه گرفته. از همه ناراحتم. از دنيا رنج مى‏برم.
خسته‏ام، كوفته‏ام، پژمرده و دل‏مرده‏ام. با آن‏كه همه مرا خوشبخت تصور مى‏كنند. با آن كه به‏سوى مهم‏ترين مأموريت‏ها مى‏روم. با اين‏كه بايد شاد و خندان باشم. ولى چقدر افسرده و محزونم. حزن و اندوه قلبم را مى‏فشرد حتى نمى‏توانم گريه كنم، آه بكشم. نزديك است خفه شوم.
خدايا به‏تو پناه مى‏برم. تو نجاتم ده. تنها و تنها تويى كه در چنين شرايطى مى‏توانى كمكم كنى، من به‏سوى تو مى‏آيم. من به كمك تو محتاجم و هيچ‏كس جز تو قادر نيست كه گره مرا بگشايد.

يادداشت‏هاى لبنان

مى 1967

مأموريت به برج حمود
به امر امام موسى صدرعازم برج حمود شدم. ماه‏هاست كه منطقه در محاصره كتائب(2) است. كسى نمى‏تواند از منطقه خارج شود. هر روز عده‏اى از مسلمان‏ها در گذار اين منطقه كشته مى‏شوند. چند روز پيش شش نفر از صريفا، دهى جنوبى هنگام خروج از برج حمود ذبح شدند كه چهار نفر آنها از حركت‏المحرومين(3) بودند…
فقر و گرسنگى بيداد مى‏كند، شايد نود درصد مردم، از اين منطقه طوفان‏زده گريخته‏اند. شهرى بمباران شده، مصيبت‏زده، زجرديده. شب و روز مورد تجاوز و بمباران!
مأمور شدم كه به منطقه بروم و مقدارى آرد، برنج و شكر و احتياجات ديگر تقسيم كنم، احتياجات مردم را از نزديك ببينم و راه‏حلى براى اين مردم فلك‏زده بيابم.
ترتيب كار داده شد. با يك ماشين در معيت سه ارمنى كه يكى از آن‏ها محرّر(4) روزنامه بزرگ ارمنى بود، عازم برج حمود شديم. براى چنين سفرى شخص بايد وصيت‏نامه خود را بنويسد و آماده مرگ باشد. من نيز چنين كردم… ماه‏هاست كه چنين هستم و گويا حيات و ممات من يكسان است!
از منطقه مسلمان‏نشين خارج شديم. رگبار گلوله مى‏باريد. منطقه مرگ بود. منطقه فاصل بين مسلمين و مسيحيان… جنبنده‏اى وجود نداشت. بمب‏هاى سنگين خيابان را تكه‏تكه كرده بود. لوله‏هاى آب سوراخ شده و آب به بالا فوران مى‏كرد. در هر گوشه و كنارى ماشين منفجر شده و سوخته به چشم مى‏خورد…
چقدر وحشت‏انگيز! مرگ بر همه جا سايه افكنده بود… اين‏جا موزه بيروت »متحف« و مريضخانه معروف »ديو« و زيباترين و زنده‏ترين نقاط تماشايى بيروت بود كه به اين روز سياه نشسته بود…
وارد پاسگاه كتائبى شديم. چند افسر و چند ميليشيا گارد گرفته بودند و ماشين را تفتيش مى‏كردند… لحظه خطرناكى بود اگر مرا بشناسند حسابم پاك است… اين‏جا هر مسلمانى را سر مى‏برند. هزارها مسلمان در اين نقطه با دردناك‏ترين وضعى جان داده‏اند… لحظه مرگ… انتظار مرگ! چقدر مخوف است… اما براى من تفاوتى ندارد، مرگ براى من زيبا و دوست‏داشتنى است. سال‏هاست كه با مرگ الفت و محبت دارم… خونسرد و آرام با لبخندى شيرين در عقب ماشين نشسته‏ام. سه نفر ارمنى همراه منند. ارامنه از تعرض مصونند. آن‏ها جزء سربازان سازمان ملل به حساب مى‏آيند و منطقه بين مسلمان و مسيحى را پر مى‏كنند… حاجز )پاسگاه( ديو خطرناكترين تفتيشگاه كتائب و احرار(5) است و براى مسلمان‏ها سلاح‏خانه به‏شمار مى‏آيد. و مدخل‏الشرقيه مركز قدرت كتائبى‏هاست.
ماشين‏ها يكى بعد از ديگرى از حاجز مى‏گذرند. اين نشان مى‏دهد كه همه مسيحى هستند و مسلمان وجود ندارد. بالاخره ماشين ما به حاجز رسيد. افسرى از جيش(6) بركات(7) كه در صفوف كتائبى‏ها خدمت مى‏كرد مأمور پاسگاه بود و لباس‏هايش نشان مى‏داد كه افسر مغوار(8) است. هويه )شناسنامه( طلب كرد. ارمنى‏ها هر يك كارت شناسنامه خود را نشان مى‏دادند و او همه را به دقت كنترل مى‏كرد و به صورت‏ها نگاه مى‏كرد چند كلمه‏اى سؤال و جواب…
نوبت به من رسيد… قلبم مى‏طپيد. اما باز آرامش خود را حفظ كردم. تسليم قضا و قدر شدم و به خدا توكل كردم و آرام و خونسرد به صورت آن افسر خيره شدم… اما مى‏دانستم كه با شناسنامه مسلمان‏ها نمى‏توانم جان سالم به‏در برم. پاسپورتى بيگانه حمل مى‏كردم كه صورتش شبيه به من بود. آن را به او دادم. پاسپورت را گرفت و به دقت زير و رو كرد و نگاهى عميق و مخوف به چشمانم انداخت… نگاه عزرائيل بود… من چند كلمه فرانسه غليظ نثارش كردم و گفتم كه پزشكم و براى بازديد بيمارستان فرانسوى‏ها آمده‏ام… گويا حرف مرا باور كرد و در مقابل نگاه مؤثر و آرام من تسليم شد و پاسپورت را پس داد و از دروازه مرگ گذشتيم و وارد اشرفيه شديم. شهرى جنگ‏زده، همه مسلّح، حتى بچه‏هاى كوچك، همه‏جا آثار انفجار و خرابى ديده مى‏شود، شهرى مخوف، همه‏جا ترس، همچون قلعه‏اى كه منتظر هجوم دشمن نشسته است. همه زن‏ها سياه‏پوش، بر ديوارها عكس‏هاى كشته‏ها، آثار مرگ و عزا بر در و ديوار هويدا. راستى كه تأثرآور است.
از اشرفيه گذشتيم و به برج حمود رسيديم. از منطقه واسط كه در دست ارمنى‏هاست و منطقه سازمان ملل لقب دارد گذشتيم، كه فقط جوانان ارمنى پاس مى‏دهند، – مسلمان يا كتائبى حق حمل اسلحه ندارد – اثاثيه، راديو و تلويزيون، سيگار و مواد مختلفه در كنار خيابان‏ها براى فروش انباشته شده، مردم زيادى در خيابان‏ها ديده مى‏شوند. محلات ارمنى‏ها مثل مسلمان‏ها يا مسيحى‏ها نيست و گويا از جنگ استفاده كرده‏اند و بى‏طرفى آن‏ها سبب شده است كه مورد احترام هر دو طرف قرار بگيرند چون همه به آن‏ها محتاجند…
وارد نبعه شدم. قلعه زجرديده و شكسته و محروم و عزادار و گرسنه و محتاج و آن‏چه دل آدمى را به‏درد مى‏آورد و روح را متأثر مى‏كند، منطقه‏اى كه بيش از هر منطقه ديگر بمباران شده و تلفات داده و گرسنگى كشيده و محاصره شده و مصائب اين جنگ كثيف را تحمل كرده است.
وقتى در نبعه راه مى‏روم، احساس مى‏كنم با تمام مردمش با بچه‏ها، با زن‏ها و با جنگنده‏ها احساس هم‏دردى و محبت مى‏كنم. احساس اين‏كه اين آدم‏ها شب و روز با مرگ دست و پنجه نرم مى‏كنند، شب و روز تحت خطر انفجار به‏سر مى‏برند. شب و روز آواى مرگ را مى‏شنوند كه در خانه آن‏ها را مى‏كوبد و يكى‏يكى از آن‏ها را مى‏برد، احساس اين‏كه در مقابل خطر و گرسنگى مقاومت مى‏كنند و همچنان راه مى‏روند و نفس مى‏كشند… اين احساسات گوناگون مرا تحت‏تأثير قرار مى‏دهد و براى آن‏ها حسابى جداگانه دارم…
اول به سراغ مريضخانه رفتم… مريضخانه‏اى كه امام موسى صدر به كمك فرانسوى‏ها ايجاد كرده است… آه خدايا چقدر دردناك بود! دو مرد تيرخورده در حال مرگ روى تخت جراحى با مرگ دست و پنجه نرم مى‏كردند. خون از بدنشان مى‏چكيد و بر روى زمين جارى بود. چند مجروح ديگر در اطاق انتظار نشسته بودند… خيلى دردناك بود…
بعد به مكتب حركت(9) رفتم با جوانان صحبت كردم و مشكلاتشان را بررسى نمودم. و بعد براى زيارت جنگندگان به جبهه‏هاى متقدم رفتم… با دشمن چندمترى بيش‏تر فاصله نداشتم. جوانان ما در پشت كيسه‏هاى شنى اين طرف كوچه پاس مى‏دادند و طرف ديگر درست مقابل ما كيسه‏هاى شنى دشمن وجود داشت. اگر دو جنگ‏جو از سوراخ بين كيسه‏ها به هم خيره مى‏شدند، مى‏توانستند حتى رنگ چشم يكديگر را تشخيص دهند و من تعجب مى‏كردم، چطور ممكن است انسانى در چشم انسانى ديگر به اين نزديكى نگاه كند و او را بكشد! در اين نقطه عده زيادى از جنگندگان مسلمان و مسيحى جان داده بودند، نقطه‏اى خطرناك به‏شمار مى‏آيد.(10)
جنگندگان روى اعصاب خود مى‏لغزيدند؛ حساسيت بيش از حد و خوف از دشمن، ترس از هر صدا يا هر جنبنده و انگشت بر ماشه تفنگ، ديده‏ها تيز و خيره شده از سوراخ بين كيسه‏هاى شنى و حالت انتظار و مراقبت…
اطاق‏هاى مختلف، پناه‏گاه‏ها، مخفى‏گاه‏ها، كمين‏ها… همه‏جا را بازديد كردم و از نقاطى مى‏گذشتم كه خطر مرگ وجود داشت. يعنى در معرض تير دشمن بودم، اما با صلابت تمام و سرعت كافى و ايمان محكم به پيش مى‏رفتم. جنگندگانى كه مرا نمى‏شناختند تعجب مى‏كردند. آن‏ها انتظار داشتند كه من نيز مثل رهبران ديگر در اطاقى پشت ميز بنشينم و به گزارشات مسئولين گوش فرا دهم و بعد دستور صادر كنم…
اما مى‏ديدند كه من نيز دوش‏به‏دوش جنگندگان از هفت‏خوان رستم مى‏گذرم و حتى بهتر از آن‏ها ارتفاعات بلند را مى‏پرم و سريع‏تر از ديگران موانع را طى مى‏كنم… براى آن‏ها كه مرا نمى‏شناختند عجيب بود!

جنگنده پير
در ميان جنگندگان ما پيرمردى بود كه سفيدى موهاى بلندش امتيازى خاص به او بخشيده بود. مسلسلى به‏دست داشت و به‏دنبال ما مى‏آمد. فرزند جوانش يكى از مسئولين نظامى ما بود و پيرمرد براى حفاظت فرزندش به‏طور فطرى اسلحه به‏دست گرفته، ما را محافظت مى‏كرد. صورتى موقر و چشمانى نافذ داشت كه انسان مى‏توانست سردى و گرمى زندگى و تجارب حيات را در آن بخواند. قدى كوتاه و لاغر و باوقار، چابك و شجاع، درگذر از موانع سريع و امرش نافذ و مورد احترام همه بود. علاوه بر تجربه و پيرى و ريش‏سفيدى پدر مسئول نظامى بود. گويا اين پيرمرد جنگنده از تهور و سرعت من به تعجب آمده بود. در برق چشمانش و تبسم لبانش احترام او را به‏خود احساس كردم… من نيز مجذوب او شده بودم و از اين‏كه جنگنده‏اى پير اين‏چنين شجاع به پيش مى‏تازد غرق در شادى و سرور بودم و از زير چشم، تمام حركات او را كنترل مى‏كردم و در قلبم روح جوان او را تحسين مى‏نمودم…
از سينما پلازا گذشتيم، منطقه‏اى ارمنى وجود داشت و بعد مدرسه فلسطينى‏ها بود كه بين منطقه مسلمان‏ها و مسيحى‏ها خالى افتاده بود. سابقاً فتح در اين مدرسه كمين داشت ولى بعد در اثر فشار جنگ كمين را ترك كرده بود و ما با جست و خيزهاى سريع خود را به مدرسه رسانديم كه نزديك پايگاه‏هاى دشمن بود. مدرسه را بازديد كرديم، راه‏هاى حمله و دفاع را ديديم. ديوارهاى سوراخ‏سوراخ شده و نقطه‏هايى كه در آن‏جا مردان جنگنده شهيد شده بودند. راه‏هاى فرار و راه‏هاى سرّى دخول به دشمن را ديديم… در آن‏جا بر دشمن مسلط بوديم و مى‏توانستيم تمام حركات آن‏ها را زير نظر داشته باشيم… و بالاخره از آن‏جا نيز گذشتيم و به نقطه‏اى رسيديم كه خطرى بزرگ وجود داشت. در پشت ديوارهاى كوتاه كمين كرده بوديم و منتظر بوديم كه يكى‏يكى با جست و خيز سريع خود را به نقطه امن ديگرى برسانيم… من نفس را در سينه حبس كرده بودم و عضلات خود را فشرده و تصميم جزم كرده تا با مشاوره مسئول نظامى به پيش بروم…
يكباره ديدم كه جنگنده پير از حمايت ديوار بيرون رفت… درحالى‏كه در معرض خطر بود، هيچ‏كس حرفى نمى‏زد و اعتراضى نمى‏كرد. زيرا جنگنده پير خود استاد جنگ و آگاه به خطر بود و كسى جرأت نمى‏كرد با او حرفى بزند. همه در سكوتى عميق و مصمم فرو رفته بوديم و با تعجب و ترس به پيرمرد نگاه مى‏كرديم… پيرمرد آرام آرام پيش مى‏رفت و خطر گلوله را تقبل مى‏كرد و گويى به مرگ نمى‏انديشيد…
من فوراً متوجه شدم!… ديدم به‏سوى چند گل وحشى مى‏رود كه در ميان خرابه‏ها و بين علف‏ها روئيده بود. فهميدم كه به‏سوى گل مى‏رود، فهميدم كه نيرويى درونى مافوق حيات؛ نيرويى كه از عشق و زيبايى سرچشمه مى‏گيرد او را به جلو مى‏راند… آهى كشيدم و عميق‏ترين درودهاى قلبى و روحى خود را نثارش كردم… مسلسل را به‏دست چپ داد. آرام آرام پيش رفت و با احترام تمام، گلى چيد و به سمت ديوار برگشت…
راستى چه تكان‏دهنده! چقدر عجيب و چقدر زيبا و دوست‏داشتنى است… جنگنده‏اى كه برف بر سرش نشسته، تفنگ به يك دست و گلى به‏دست ديگر، برق شوق در چشمانش و شور عشق در قلبش، در معرض خطر، در تيررس دشمن، به‏دنبال زيبايى مى‏رود تا زيبايى را نثار شجاعت و فداكارى‏كند… چه شجاعتى! چه فداكارى! كه خود او بزرگ‏ترين مظهرآنست.
گل را آورد و تقديم به من كرد… خواستم تشكر كنم، اما لب‏هايم مى‏لرزيد، قلبم مى‏جوشيد و صدايم درنمى‏آمد… لذا با قطره‏اى اشك به او پاسخ گفتم.

مى 1967

مادرى كه فغان مى‏كند؛ پدرى كه بيهوش شده است…
چقدر دردناك بود… چه آشوب و غوغايى! چه ضجه و شيونى! همه بيرون دويدند. از مسلّحين كوچه پشت مريضخانه پر شده بود. مسلّحين مى‏خواستند به زور وارد مريضخانه شوند. محافظين مسلح مريضخانه با قدرت جلوگيرى مى‏كردند. داد و فرياد و كشمكش بين مسلّحين به شيون و زارى زن‏ها اضافه شده بود… پدرى پير بيهوش بر زمين افتاد. عده‏اى از مسلّحين مى‏خواستند او را به مريضخانه ببرند و عده‏اى مى‏خواستند او را به خانه‏اش منتقل كنند. هر كسى او را به طرفى مى‏كشيد و پيراهنش بالا رفته بود و شكم ورم‏كرده‏اش بيرون افتاده بود. سرش به پايين افتاده و دست‏هايش آويزان شده بود. كفش‏هايش درآمده و شلوار گشادش تا زانو بالا رفته بود… چه صحنه مضحكى! اما چقدر دردناك! و چقدر تأثرانگيز بود!
نتوانستم تحمل كنم. از اين بى‏تصميمى و كشمكش بين افراد عصبانى شدم. به مسلّحين حركت امر دادم كه پيرمرد را به مريضخانه ببرند و بخوابانند. جوانى فدايى، از جوانان ما، لاغراندام و سياه‏چرده فوراً يك دست زير پاهاى مرد انداخت و دست ديگرش را دور كمرش گره زد و با يك تكان و چرخش او را از دست مردم بيرون كشيد و به‏سرعت داخل مريضخانه شد…
اما شيون زن پيرى توجه همه را جلب كرد. او مادرش بود كه بى‏حال بر زمين افتاده ولى همچنان شيون مى‏كرد و زن‏ها او را به اين‏طرف و آن‏طرف مى‏كشيدند…
به‏خود جوشيدم و از ته قلب خروشيدم و در اين كوچه خاك‏آلود پايين و بالا مى‏رفتم و از خود مى‏پرسيدم چرا؟ چرا بايد اين‏چنين باشد؟ چرا اين‏همه درد؟ اين‏همه بدبختى؟ اين‏همه جنايت؟ اشك مى‏ريختم و به‏سرعت قدم مى‏زدم… چرا بايد پدر و مادرى به اين روزگار تيره و تار بيافتند…
درد بود، شيون بود و بدبختى بود…
درد بود، شيون بود و بدبختى بود…
جوان برومندشان هدف قنص(11) قرار گرفته و جان داده بود…

جون 1967

خدايا چه نعمت بزرگى به من عطا كرده‏اى كه از مرگ نهراسم و در مقابل تهديد و تطميع كوته‏نظران و سفلگان به زانو درنيايم.
روزگار عجيبى است، ترور و وحشت بر همه جا حكومت مى‏كند. به‏زور سرنيزه و گلوله انسان‏ها را تسليم اوامر و افكار خود مى‏كنند و مردم نيز، بوقلمون‏صفت در مقابل زور سجده مى‏كنند… اما من، من دردمند، منى كه مرگ برايم شيرين و جذابست، منى كه هميشه به مرگ لبخند زده‏ام و هميشه به استقبالش شتافته‏ام، منى كه در اين دنيا اميد و آرزويى ندارم و با مرگ چيزى از دست نمى‏دهم… من در مقابل اين دون صفتان احساس قدرت و آرامش مى‏كنم و اينان، چه دشمنان و چه دوستان تعجب مى‏كنند كه چطور ممكن است من اين‏طور جسورانه در مقابل طوفان حوادث قدعلم كنم و امواج سهمگين مرگ را بر جان بپذيرم و اين‏چنين آرام و مطمئن لبخند بزنم؟

22 اكتبر 1971

امروز، حوالى ظهر، دو هواپيماى ميراژ اسرائيلى از ارتفاع كم، درحالى‏كه ديوار صوتى را مى‏شكست، از روى مدرسه گذشت. مدرسه ما در بهترين نقطه قرار گرفته و داراى بلندترين ساختمان‏ها است و به همين جهت نيز مورد نظر خلبانان اسرائيلى بود. تمام شيشه‏هاى ساختمان به‏لرزه درآمد. گويا انفجارى رخ داده باشد، همه شاگردان به خارج ريختند. من خارج از مدرسه بودم و هواپيماها را براى چندلحظه ديدم كه از روى مدرسه گذشته، از روى كمپ فلسطينيان نيز عبور كردند و با صداى گوش‏خراش خود گويا مى‏خواستند آن‏ها را نيز بترسانند… البته اين اولين بارى نيست كه هواپيماهاى اسرائيلى در بالاى سر ما حاضر مى‏شوند. چه بسيار كه دود سفيد هواپيماهاى اسرائيلى آسمان صور را منقوش مى‏كند و يا صداى شكننده هواپيماها از وراى ابرها باعث اضطراب مى‏گردد…

در ميان راه، در جنوب لبنان، سربازان ايستاده‏اند و راه را كنترل مى‏كنند و براى گذار از اين نقاط ، پاسپورت و يا اجازه عبور لازم است. وقتى در يكى از اين پاسگاه‏ها زنى را سربازان مؤاخذه مى‏كردند و او اجازه عبور نداشت، زن عصبانى شد و گفت:
– آسمان متعلق به اسرائيلى‏ها و زمين متعلق به فداييان(12) است، اصلاً شما چه‏كاره‏ايد؟

9 دسامبر 1971

چند روزى است كه در مرزهاى جنوب خبرى نيست… قبل از آن صداى انفجار هميشه به‏گوش مى‏رسيد و معلوم بود كه اسرائيليان با توپ و هواپيما دهكده‏ها يا پايگاه‏هاى فداييان را مى‏كوبند. صداى انفجار از چند كيلومترى به خوبى به گوش مى‏رسيد و در و ديوار مدرسه را مى‏لرزاند و هر چند روزى يكى از شهدا را از مرز مى‏آوردند و با مراسم مخصوص به خاك مى‏سپردند… مراسم دفن شهدا ديدنى است. زنان مرثيه مى‏خوانند، مردان سرود يا قرآن و فداييان به آسمان شليك مى‏كنند. صدها نفر از فداييان فلسطينى و مردان و زنان و كودكان و بازماندگان شهدا رژه مى‏روند و اين مراسم سوزناك و تهييج‏آميز حتى در زير باران‏هاى شديد نيز ادامه پيدا مى‏كند.
متأسفانه وضع فداييان در حال حاضر به‏هيچ‏وجه خوب نيست و از هر طرف بر آن‏ها فشار مى‏آيد. پس از كشت و كشتارهاى اردن اكنون نوبت به لبنان رسيده است. از هر طرف فشار مى‏آيد كه حكومت لبنان نيز به فداييان بتازد. فداييان نيز اين را مى‏دانند و به هيچ‏وجه بهانه نمى‏دهند. دولت به دنبال بهانه است و ما از اين جهت بسيار ناراحتيم. شايد فقط خداى بزرگ قادر باشد از اين فاجعه‏هاى دردناك جلوگيرى كند.
در اين حوالى در هر چيزى »شدت« وجود دارد… آن‏ها كه تنبل هستند به شدت تنبلى مى‏كنند و وقتى به همديگر غضب مى‏كنند به شدت عصبانى و غضبناك مى‏شوند. وقتى دوست مى‏شوند به شدت عشق و علاقه مى‏ورزند و وقتى نفرت‏زده مى‏شوند به‏شدت دشمنى و نفرت مى‏ورزند. در شادى و قهقهه آن‏ها شدت وجود دارد. در گريه و دردشان نيز شدت مشاهده مى‏شود. وقتى نعره مى‏زنند شدت نعره‏شان آدمى را مى‏لرزاند و وقتى مهمان‏نوازى مى‏كنند خشوع و محبتشان آدمى را آب مى‏كند… خلاصه بگويم زندگى در اينجا شدّت و حدّت دارد. زندگى ساده‏اى نيست… عمر بر آدمى زياد مى‏گذرد. يعنى يك جوان بيست ساله به اندازه مرد چهل ساله امريكايى خشم، عشق، كينه و زخم معده گرفته است. زخم معده در اين حوالى زياد است؛ زيرا احساسات تند و تيز، آدم را سالم باقى نمى‏گذارد. با عده زيادى از جوانان و دانشجويان عرب صحبت مى‏كردم، مسئله سن مطرح شد. جوان بيست ساله، تقريباً سى تا سى‏وپنج ساله به‏نظر مى‏رسد. اين سؤال مطرح شد كه چرا اين جوانان اين‏قدر زود پير مى‏شوند؟ جواب‏ها زياد بود… يكى از جواب‏ها به‏نظر من وجود احساسات و شدت احساسات بود. يعنى همه چيزشان شدت دارد. لذا عمر هم شدت دارد و زندگى هم شدت دارد. در عرض يك سال آدمى به اندازه ده سال زندگى مى‏كند، بنابراين زودتر هم شكسته مى‏شود. جريان عمر در امريكا ملايم و آرام است ولى در اين حوالى طوفانى و گردابى است. در هر روز زندگى طوفانى وجود دارد و در هر قدم، گردابى است در كارها. قانون و عقل هم كم‏تر دخالت دارند، زيرا سرنوشت به‏دست طوفان و در دامان گرداب معيّن مى‏شود. دنيا، دنياى قهر و كينه است، يك واقعه كوچك، ممكن است زندگى شما را كاملاً زير و رو كند و يا يك تصادف ناچيز، هستى شما را به باد دهد.
فراز و نشيب زندگى را، شنيده بودم ولى تا اين حد را تجربه نكرده بودم. در عرض سه ماهى كه در اين حوالى هستم، بيش‏تر از چندين سال پير شده‏ام. وقتى از امريكا خارج شدم موى سفيد در صورتم نبود، ولى اكنون فراوان است! وزنم آن‏قدر كم شده كه تمام لباس‏ها برايم گشاد شده. بعضى از شلوارهايم آن‏قدر تنگ بود كه هرگز در امريكا نپوشيدم ولى حتى آن‏ها الان خيلى گشاد و بزرگ به نظر مى‏رسند… با اين همه صبر و تحملى كه داشته و دارم، هيچ بعيد نمى‏دانم كه زخم‏معده گرفته باشم! زيرا اغلب اوقات، در آتش قهر و عصبانيت مى‏سوزم و خود را مى‏خورم. جنگ اعصاب در اينجا امرى طبيعى است و كسانى‏كه به آن خو نگرفته باشند در معرض خطرند… راستى، آدمى از دور خيلى حرف‏ها مى‏زند و خيلى ادعاها مى‏كند ولى در بوته آزمايش، خميره‏ها معلوم مى‏گردد. به نظر من جنگ با اسرائيل براى اعراب چندان مشكل نيست… مشكلات واقعى آنان به مراتب از جنگ با اسرائيل مشكل‏تر است. البته ممكن است در حين جنگ، مشكلات اساسى را نيز كم‏كم حل كرد، ولى بايد دانست كه اسرائيل خود زاييده آن مشكلات واقعى و اساسى بوده است و اين مشكلات به مراتب بيش‏تر از چيزى است كه از خارج فكر مى‏كرديم.

نوامبر 1972

اى آتش مرا درياب، مرا درياب كه در آتشى دائمى مى‏سوزم، صبرم به پايان رسيده، دل پردردم ديگر طاقت ندارد، با اشك به‏خود سكون مى‏بخشم، ولى ديدگانم نيز ديگر رمقى ندارند.
خدايا به تو پناه مى‏برم. مهر خود را آن‏چنان در دلم جايگزين كن كه جايى ديگر براى عشق ديگران نماند. سراپاى وجودم را آن‏چنان مسخّر اراده خود كن كه به ديگرى نيانديشم و محلى از اعراب براى اعمال ديگر نماند.

نوامبر 1972

عقل و دل
روز قيامت بود. همه فرشتگان در بارگاه خداى بزرگ حاضر شده بودند. روزى پرابهت. صفوف فرشتگان، دفتر اعمال و درجه بزرگان! هر كس به پيش مى‏آيد و در حضور عدل الهى، ارزش و قدر خود را مى‏نماياند… و به فراخور شأن و ارزش خود در جايى نزديك يا دور مستقر مى‏شد… همه اشيا، نباتات، حيوانات، انسان‏ها و عقول مجرده به پيش مى‏آمدند و ارزش خويش را عرضه مى‏كردند.
مورچه آمد از پشتكار خود گفت و در جايى نشست. پرنده آمد، از زيبايى خود گفت از نغمه‏هاى دلنشين خود سرود و در جايى مستقر شد. سگ آمد از وفاى خود گفت و گربه آمد از هوش و منش خود گفت. غزال آمد از زيبايى چشم و پوست خود گفت. خروس آمد از زيبايى تاج و يال و كوپال خود گفت. طاووس آمد از زيبايى پرهاى خود گفت. شير آمد از قدرت و سرپنجه خود گفت… هر كس در شأن خود گفت و در هر مكانى مستقر شد.
گل آمد از زيبايى و بوى مست‏كننده خود شمه‏اى گفت.
درخت آمد و از سايه خود و ميوه‏هاى خود گفت. گندم آمد از خدمت بزرگ خود به بشريّت گفت… هر كس شأن خود بگفت و در جاى خود نشست. انسان‏ها آمدند، آدم آمد، حوّا آمد و از گذشته‏هاى دور و دراز قصه‏ها گفتند. لذت اوليه را برشمردند و به خطاى اوليه اعتراف كردند، خداى را سجده نمودند و در جاى خود قرار گرفتند. آدم‏هاى ديگر آمدند، نوح آمد از داستان عجيب خود گفت، از ايمان، اراده، استقامت، مبارزه با ظلم و فساد و تاريخ افسانه‏اى خود گفت. ابراهيم آمد، از يادگارهاى دوره خود سخن گفت، چگونه به بتكده شد و بت‏ها را شكست، چگونه به زندان افتاد و چطور به درون آتش فرو افتاد و چطور آتش بر او گلستان شد. موسى آمد، داستان هجرت و فرار خود را نقل كرد، و از بى‏وفايى قوم خود و رنج‏ها و دردهاى خود سخن راند. عيسى مسيح آمد، از عشق و محبت سخن گفت، از قربان‏شدن خويش ياد كرد. محمد – صلى‏اللَّه عليه وآله وسلّم – آمد، از رسالت بزرگ خود براى بشريت سخن راند، على – عليه‏السلام – آمد، همه آمدند و گفتند و در جاى خود نشستند.
فرشتگان آمدند، هر يك از عبادات و تقرّب خود سخن گفتند و در جاى خود نشستند. چه دنيايى بود و چه غوغايى، چه هيجانى، چه نظمى، چه وسعتى و چه قانونى.
آن‏گاه عقل آمد، از درخشش آن چشم‏ها خيره شد، از ابهت آن مغزها به‏خضوع درآمدند. پديده عقل، تمام مصانع آن از علم و صنعت و تمام احتياجات بشرى و دانش و غيره او را سجده كردند، عقل همچون خورشيد تابان، در وسط عالم بر كرسى اعلايى فرو نشست.
مدتى گذشت، سكوت بر همه جا مستولى شد، نسيم ملايمى از رايحه بهشتى وزيدن گرفت، ترانه‏اى دلنشين فضا را پر كرد و همه موجودات به زبان خود خداى را تسبيح كردند.
باز هم مدتى گذشت، ندايى از جانب خداى، عالى‏ترين پديده خلقت را بشارت داد، همه ساكت شدند، ولوله افتاد، نورى از جانب خداى تجلى كرد و دل همچون فرستاده خاص خداى بر زمين نازل شد. همه او را سجده كردند جز عقل كه ادّعاى برترى نمود!
عقل از برترى خود سخن گفت. روزگارى را برشمرد كه انسان‏ها چون حيوانات در جنگل‏ها، كوه‏ها و غارها زندگى مى‏كردند و او آتش را به بشر ياد داد. چرخ را براى نقل اشياى سنگين دراختيار بشر گذاشت، آهن را كشف كرد، وسايل زندگى را مهيا نمود، آسمان‏ها را تسخير كرد تا به اعماق درياها فرو رفت. از گذشته‏هاى دور خبر داد و آينده‏هاى مبهم را پيش‏بينى كرد و خلاصه انسان را بر طبيعت برترى بخشيد. عقل گفت كه ميليون‏ها پديده و اثر از خود به‏جاى گذاشته است و در اين مورد چه كسى مى‏تواند با او برابرى كند؟
يك‏باره رعد و برق شد، زمين و آسمان به لرزه درآمدند، ندايى از جانب خداى نازل شد و به عقل نهيب زد كه ساكت شو و گفت كه تمام خلقت را فقط به‏خاطر او خلق كردم. اگر دل را از جهان بگيرم، زندگى و حيات خاموش مى‏شود، اگر عشق را از جهان بردارم، تمام ذرات وجود متلاشى مى‏گردد. اگر دل و عشق نبود، بشر چگونه زيبايى را حس مى‏كرد؟ چگونه عظمت آسمان‏ها را درك مى‏نمود؟
چگونه راز و نياز ستارگان را در دل شب مى‏شنيد؟ چگونه به وراى خلقت پى مى‏برد و خالق كل را درمى‏يافت؟
همه در جاى خود قرار گرفتند و عقل شرمنده بر كرسى خود نشست و دل چون چترى از نور، بر سر تمام موجودات عالم خلقت، به‏نام اولين تجلى خداى بزرگ قرار گرفت.
از آن پس، دل فقط مأمن خداى بزرگ شد و عشق يعنى پديده آن، هدف حيات گرديد. دل، تنها نردبانى است كه آدمى را به آسمان‏ها مى‏رساند و تنها وسيله‏ايست كه خدا را درمى‏يابد. ستاره افتخارى است كه بر فرق خلقت مى‏درخشد.
خورشيد تابانى است كه ظلمت‏كده جهان را روشن مى‏كند و آدمى را به خدا مى‏رساند. دل، روح و عصاره حيات است كه بدون آن زندگى مفهوم ندارد. عشق، غايت آرزوى انسان است. بقيه زندگى فقط محملى براى تجلى عشق است.

نوامبر 1972

اى درد اگر تو نماينده خدايى كه براى آزمايش من قدم به زمين گذاشته‏اى تو را مى‏پرستم، تو را در آغوش مى‏كشم و هيچ‏گاه شكوه نمى‏كنم.
بگذار بندبندم از هم بگسلد، هستيم در آتش درد بسوزد و خاكسترم به باد سپرده شود؛ باز هم صبر مى‏كنم و خداى بزرگ را عاشقانه مى‏پرستم.
اى خدا، اين آزمايش‏هاى دردناكى كه فرا راه من قرار داده‏اى؛ اين شكنجه‏هاى كشنده‏اى را كه بر من روا داشته‏اى، همه را مى‏پذيرم.
خدايا، با غم و درد انس گرفته‏ام. آتش بر من سلامت شده و شكست و ناملايمات، عادى گشته است.
خطر و مرگ، دوستان صادق من شده‏اند. از ملاقاتشان لذت مى‏برم و مصاحبتشان را آرزو مى‏كنم.
خدايا، كودك كه بودم از بلندى آسمان و ستارگان درخشنده‏اش لذت مى‏بردم، اما امروز از آسمان لذت مى‏برم زيرا بدون آن خفه مى‏شوم؛ زيرا اگر وسعت و عظمت آن از شدت درد روحيم نكاهد ديگر خفه مى‏شوم.

12 اكتبر 1973

نريمان عزيزم، سلام گرم و دردآلود مرا بپذير. از لطف تو خيلى متشكرم. نوار و عكس‏ها رسيد. مرا به عوالمى فرو برد. مى‏خواستم جوابى مفصل براى شما بنگارم كه مرگ جمال(13) مرا منقلب كرد و رشته افكارم را گسست… راستش را بخواهى، يك‏سال و نيم پيش نامه‏اى براى تو نوشتم، بحث و تحليلى از اوضاع اين‏جا بود. ولى هيچ‏گاه ختمش نكردم و هر وقت به نامه نيمه‏كاره نگاه مى‏كردم به ياد تو مى‏افتادم. روزگار، فراز و نشيب فراوان دارد. و گويى به جويندگان حق و حقيقت مقدر شده است كه لذتشان در اشك و تكاملشان در تحمل شكنجه‏ها باشد. من در روزگار حيات خود جز حق نگفته‏ام، جز رضاى خدا و طريقه حقيقت راهى نرفته‏ام، دلى را نيازرده‏ام، به كسى ظلم نكرده‏ام )جز به خودم و نزديك‏ترين كسانم. آن هم در راه حق(… هميشه سعى داشته‏ام حتى مورى را آزار ندهم؛ هميشه سمبل مهر و وفا و فداكارى بوده‏ام… ولى هميشه درد و رنج، قوت و غذايم بوده است.
من هميشه خود را براى مرگ آماده كرده بودم. اما مرگ خودم، نه مرگ جمال… مرگ جمال، براى من قابل هضم نيست و هنوز باور ندارم كه جمال من، مرده است. و اين فرشته آسمانى، ديگر نخندد، ديگر ندود و ديگر در اطرافيانش روح و نشاط ندمد…
متأسفانه رنج من فقط جمال نيست… همان‏طور كه در نوار خود ضبط كرده‏اى و حقيقت را با زبان بى‏زبانى بازگو كرده‏اى من همه آن‏ها را از دست داده‏ام!(14)
جمال را، سال پيش از دست داده بودم و براى من فقط يك آرزو بود. يك تخيل، يك اميد كه شايد روزى تجلى كند و حيات پدر خويش را دنبال نمايد و وارث موجوديت و شخصيت پدرش باشد… با اين حساب من همه را از دست داده‏ام و مرگ جمال، دردى اضافى بر آن درد دائمى قبلى است كه مرا رنج مى‏داده و رنج مى‏دهد…
ما، اغلب خود را محور دنيا و مافيها فرض مى‏كنيم و فكر مى‏كنيم كه همه دنيا به خاطر ما مى‏گردد، آسمان و زمين و ستارگان به خاطر خوش‏آمد ما، در سير و گردشند. فكر مى‏كنيم كه آسمان در غم ما خواهد گريست و يا دل سنگ از درد ما آب خواهد شد، يا گردش ستارگان متوقف خواهد گشت… اما بعد مى‏فهميم كه در اين دنياى بزرگ ميليون‏ها انسان مثل ما آمده‏اند و رفته‏اند و هيچ تغييرى در گردش روزگار بوجود نيامده است… اين ما هستيم كه مغروريم و خود را بزرگ مى‏پنداريم… ولى از كاهى كوچك هم، كم‏تريم كه در اقيانوس هستى به دست طوفان‏هاى بلا و امواج متلاطم بالا و پايين مى‏رويم، بدون آن‏كه از خود اختيارى داشته باشيم و يا قدرتى كه مسير امواج را، يا حركت خويش را تغيير دهيم… با درك اين حقيقت بايد از مركب غرور پياده شويم و طريقت رضا و تسليم را شيوه خود كنيم، دردها را بپذيريم، به لذات زودگذر غره نشويم، خود را ابدى فرض نكنيم و از آمال و آرزوهاى دور و دراز چشم بپوشيم…
من مى‏خواستم عشق زن را با پرستش خداى يگانه مخلوط كنم. مى‏خواستم »پروانه« را بپرستم و اين پرستش را در فلسفه وحدت، جزئى از پرستش خدا بشمارم؛ مى‏خواستم در وجود او محو شوم و »حالت« فنا را تجربه كنم، مى‏خواستم زندگى زناشويى را به پرستش و فنا و وحدت بياميزم، مى‏خواستم خدا را لمس كنم، مى‏خواستم جسم و روح را به هم بياميزم، مى‏خواستم هستى را در خدا و خدا را در پروانه خلاصه كنم… ولى او چنين ظرفيتى نداشت و شايد ديگر كسى پيدا نشود كه چنين ظرفيتى داشته باشد… درك اين واقعيت يك يأس فلسفى در من ايجاد كرده، احساس تنهايى شديدى مى‏كنم. تنهايى مطلق. يك تنهايى كه من در يك طرف ايستاده‏ام و خدا در طرف ديگر و بقيه همه‏اش سكوت، همه‏اش مرگ، همه‏اش نيستى است… گاهى فكر مى‏كنم كه خدا نيز تنها بوده كه انسان را آفريده تا از تنهايى به درآيد. خدا، اول آسمان و زمين و ستارگان و فرشتگان و موجودات را آفريد، ولى هيچ‏يك جوابگوى تنهايى او نبود. سپس انسان را به صورت خود آفريد. به او درد و عشق داد، و روح او را با خود متحد كرد تا جبران تنهايى خود را بنمايد. ولى من انسان، از او مى‏ترسم. تنها در برابرش ايستاده‏ام و از احساس اين‏كه جز او كسى را ندارم و جز او به طرفى نمى‏توان رفت و فقط و فقط بايد به طرف او بروم، از اين اجبار از اين عدم‏اختيار، از اين طريقه انحصارى وحشت‏زده شده‏ام و بر خود مى‏لرزم.
مى‏دانم كه بايد با همه چيز وداع كنم، از همه زيبايى‏ها، لذت‏ها، دوست‏داشتن‏ها، چشم بپوشم. بايد از زن و فرزند بگذرم، حتى دوستان را نيز بايد فراموش كنم، آن‏گاه در آن تنهايى مطلق، خدا را احساس كنم. بايد از تجلياتش، درگذرم و به ذاتش درآويزم، بايد از ظاهر، فرار كنم و به باطن فرو روم. و در اين راه هيچ همراهى ندارم. هيچ دستيارى ندارم، هيچ هم‏دردى ندارم. تنهايم، تنهايم، تنها…
آرى اين سرنوشت انسان است. سرنوشت همه انسان‏ها، كه معمولاً در كشاكش مشكلات و در غوغاى حيات نمى‏فهمند و مانند مردگان، ولى مى‏جنبند، حركت مى‏كنند و چيزى نمى‏فهمند…
سرنوشت ما نيز، در ابهام نوشته شده است كه نه گذشته به دست ما بوده و نه آينده به مراد ما مى‏گردد. دردها و ناراحتى‏ها همراه با لذت‏هاى زودگذر و غرور بى‏جا، آدمى را در خود مى‏گيرند و حوادث روزگار، ما را مثل پر كاه به هر گوشه‏اى مى‏برند و ما هم تسليم به قضا و راضى به مشيت او به پيش مى‏رويم، تا كى اژدهاى مرگ ما را ببلعد.
سؤالات زيادى كرده بودى كه اكنون، فرصت جوابش را ندارم و حوصله‏اى نيز برايم نمانده كه همه را تجزيه و تحليل كنم. هم‏اكنون كه اين نامه را به پايان مى‏رسانم دو روزى از جنگ اعراب و اسرائيل مى‏گذرد. هواپيماهاى اسرائيلى از بالاى سر ما مى‏گذرند و جنگنده‏هاى اسرائيلى در آب‏هاى صور در مقابل چشمان ما رژه مى‏روند. فداييان فلسطينى گروه‏گروه اسلحه به دست به سوى سرنوشت درگذرند. به صحنه مى‏روند و بازگشتشان با خداست. معلّمين و ديگران اغلب گوششان به راديوست. روزنامه‏ها مملو از فتوحات مصر و سوريه است… هر لحظه خبرى مى‏رسد و يا راديوى مصر و سوريه اعلام مى‏كنند كه چند تا هواپيماى اسرائيلى سرنگون شده… و اسرائيل تكذيب مى‏كند! اميدوارم كه خداى بزرگ به اشك‏هاى يتيمان و خون شهداى فراوان رحمى كند و شر ظلم و ستم اسرائيل را از سر آوارگان و بيچارگان عرب كم كند! ترس و خوف دائمى و خطر تهاجم و بمباران اسرائيلى‏ها هميشه وجود دارد. اين‏بار شايد به خواست خدا از قدرت و سيطره جهنمى آن‏ها كاسته گردد. نامه را ختم مى‏كنم و به تو و همه دوستان درود مى‏فرستم. سلام گرم مرا به همه دوستان برسان.

ارادتمند مصطفى چمران

دسامبر 1975

آمده‏ام، با ديده‏اى اشك‏آلود. قلبى خونين و روحى مأيوس تا از روى حقيقتى پرده برگيرم. حقيقتى دردناك و كشنده كه تا اعماق استخوان‏هايم را مى‏سوزاند و آسمان روحم را مكدر مى‏كند و پوچى دنيا را نمايان مى‏سازد. واى به وقتى كه انقلابى، از جان گذشته‏اى سخن از پوچى بگويد و به يأس فلسفى دچار شود!
هستند كسانى‏كه، جز به مصالح خود نمى‏انديشند و احساس آن‏ها، از ابعاد حجمشان تجاوز نمى‏كند و از روى ضعف، شكست، تنبلى و خودخواهى به پوچى مى‏رسند زيرا خودشان پوچند و جز به مصالح خود به چيز ديگرى فكر نمى‏كنند لذا افكارشان نيز دچار پوچى مى‏شود…
اما اگر يك انقلابى راستين مأيوس گردد، كسى كه سراسر حياتش مبارزه، فداكارى، عشق، شور، سوز، درد، غم، تحمل، حرمان، استمرار و نشاط است دچار پوچى شود، آن‏گاه فاجعه‏اى بزرگ رخ داده است. آرى فاجعه‏اى بزرگ! چه اميدها بسته بودم؛ چه آرزوها داشتم، چه تخيّلات زيبايى در سر مى‏پروراندم، اما همه آن‏ها مثل كف دريا و باد هوا متزلزل و ناپايدار و در حال زوال است.
آن‏جا كه آدمى از همه چيز مى‏برد، از لذات زندگى دست برمى‏دارد و از مال و منال دنيا مى‏گذرد. خوشى‏ها و خواستنى‏هاى زندگى در نظرش ناچيز و پست مى‏شود. از ابعاد احتياجات مادى بشرى مى‏گذرد و به‏خاطر هدفى بزرگ‏تر فوق همه‏چيز و فوق حبّ ذات و خودخواهى‏ها و فوق تجارت‏طلبى‏هاى زندگى، به دنياى انقلاب به‏خاطر عدل، عدالت و به عالم فداكارى براى تأمين هدف مقدسش قدم مى‏گذارد و از همه چيز خود حتى حيات خود نيز مى‏گذرد… آن‏گاه اگر مأيوس و نااميد گردد فاجعه‏اى رخ مى‏دهد!

25 دسامبر 1975

فردا، روزى است كه مسيح قدم به جهان گذاشته است و من امشب را جشن مى‏گيرم. چراغ جشن من، قلب سوزان و آتشين من است كه چون شمع مى‏سوزد و مراسم ملكوتى جشن را روشن مى‏كند. قطرات اشك من، درّ و گوهرى است كه نور شمع در آن مى‏تابد و تلألؤ آن كلبه مرا مزيّن مى‏كند.

22 آوريل 1975

بغض حلقومم را فرا گرفته است، مى‏خواهم بگريم. مى‏خواهم فرياد بكشم، مى‏خواهم به دريا بگريزم و مى‏خواهم به آسمان پناه ببرم. اشك بر رخساره زردم فرو مى‏چكد. آن را پاك مى‏كنم تا ديگران نبينند، به گوشه‏اى مى‏گريزم تا كسى متوجه نشود…
چند ساعتى سوختم و در شور و هيجانى خدايى غوطه خوردم. قلبم باز شده بود، روحم به پرواز درآمده بود، احساس مى‏كردم كه به خدا نزديك شده‏ام، احساس مى‏كردم كه از دنيا و مافيها قدم فراتر گذاشته‏ام، همه را و همه‏چيز را ترك كرده‏ام فقط با روح سر و كار دارم، فقط با غم همنشينم، فقط با درد مى‏سازم و فقط خداى بزرگ را پرستش مى‏كنم…
راستى عبادت چيست؟ جز آن‏كه روح را تعالى دهد؟ و آن احساس ناگفتنى را در دل آدمى ايجاد كند؟ احساسى كه در آن تمام ذرات وجودش به ارتعاش درمى‏آيد، جسم مى‏سوزد، قلب مى‏جوشد، اشك فرو مى‏ريزد، روح به پرواز درمى‏آيد و جز خدا نمى‏بيند و نمى‏خواهد… اين احساس عرفانى، كه از اعماق وجود آدمى مى‏جوشد و به‏سوى ابديت خدا به پرواز درمى‏آيد عبادت خوانده مى‏شود…
اى خداى بزرگ، من چند ساعتى تو را عبادت مى‏كردم و عبادت عجيبى بود! عبادتى كه از تلاقى غم با غمى ديگر به‏وجود آمده بود. آن‏جا كه دنياى تنهايى، با موجودى تنها برخورد مى‏كرد، آن‏جا كه من، خداوند عشق لقب داشتم با فرشته‏اى برخورد كردم كه سراپاى وجودش عشق بود…
خدايا چه دنيايى خلق كرده‏اى؟ چه آسمان‏هاى بلند، چه گل‏هاى رنگارنگ، چه درياها، چه كوه‏ها، صحراها، جنگل‏ها، چه دل‏هاى شكسته‏اى، چه روح‏هاى پژمرده‏اى، چه دردهاى كشنده‏اى، چه عشق‏ها، چه فداكارى‏ها، چه اشك‏ها و چه حرمان‏ها…
عجيب آن‏كه، بزرگى و عظمت انسان را، در درد و غم و حرمان قرار دادى، جهان را بدون درد و ناله و حرمان نمى‏خواهى. ما هم عشاق وجود توييم كه دل‏سوخته و دست و پا شكسته به سويت مى‏آييم. تو، ما را در آتش غم سوزاندى و خميره خاكى ما را با كيمياى عشق، به روحى فوق زمين و آسمان‏ها مبدل كردى كه جز تو نمى‏خواهد و جز تو نمى‏پرستد.

ژانويه 1976

بحبوحه جنگ بود، رگبار گلوله از دو طرف مى‏باريد، صداى سنگين و موزون »دوشكا« هيبتى خاص به معركه مى‏بخشيد.
جنگ‏آوران كتائبى در عين‏الرّمانه(15) در نقاط مرتفع در كمائن مسلح و مجهز تيراندازى مى‏كردند و هر جنبنده‏اى را در شياح(16) شكار مى‏كردند.
جنگ‏آوران مسلمان، پشت ديوارها، پشت كيسه‏هاى شن، در مخفى‏گاه‏هاى مختلف كمين كرده بودند. ابتكار عمل، به دست كتائب بود و مسلمانان جنبه دفاعى داشتند و گاه‏گاهى براى خالى نبودن عريضه، انگشت روى ماشه مسلسل فشار داده، بدون هدف دقيق رگبار گلوله به‏سوى عين‏الرّمانه سرازير مى‏كردند.
ما، در طول شياح، سه مركز دفاعى به‏عهده گرفته بوديم كه خطرناك‏ترين آن‏ها نزديك خيابان اسعداسعد بود. مطابق معمول براى سركشى و دلجويى از جنگ‏آوران حركت، همه روزه به ديدار مراكز مختلف آن و جوانان جنگنده آن مى‏رفتم، با آن‏ها مى‏نشستم، چاى مى‏خوردم، پشت سنگر را بازديد مى‏كردم. مواقع كتائبى‏ها را از دور مى‏ديدم، گاهى نقشه مى‏كشيدم، گاهى طرح مى‏دادم و خلاصه ساعاتى را در ميان جنگ‏آوران مى‏گذراندم.
موازى خيابان اسعداسعد، خيابان كوچكى است به‏نام شارع خليل، كه همچون اسعد هدف تيراندازان كتائبى است و هر جنبنده‏اى در آن، هدف گلوله قرار مى‏گيرد.
در كنار اين خيابان، پشت ديوارى بلند ايستاده بودم و دزدكى از كنار ديوار به عين‏الرّمانه نگاه مى‏كردم و كمين‏گاه‏هاى آن‏ها را بررسى مى‏نمودم.
خيابان ساكت بود، پرنده‏اى پر نمى‏زد، حتى صداى گلوله خاموش شده بود، سكوتى وحشتناك‏تر از مرگ سايه گسترده بود…
و من در دنيايى از بهت و ترس و نااميدى سير مى‏كردم…
آن طرف خيابان، در فاصله 10 مترى خانه‏اى بود كه بچه‏اى دو يا سه ساله در آن بازى مى‏كرد، در خانه باز بود و يك‏باره بچه به ميان خيابان كوچك دويد…
– بدون اراده فريادى ضجّه‏وار و رعدصفت كه تا به‏حال نظيرش را از خود نشنيده بودم، از اعماق سينه‏ام به آسمان بلند شد…
نمى‏دانم چه گفتم؟ و چه حالتى به من دست داد؟ و انفجار ضجّه‏ام چه آتشفشانى برانگيخت؟…
اما فوراً مادرى جوان و مضطرب جيغى زد و با موى ژوليده و پاى برهنه به ميان خيابان دويد… هنوز دستش به دست كودك نرسيده بود كه صداى تيرى بلند شد و بر سينه پرمهرش نشست! چرخى زد و با ضجه‏اى دردناك بر زمين غلطيد، دستى به سينه گذاشت كه از ميان انگشتانش خون فواره مى‏زد و دست ديگرش را به سوى بچه‏اش دراز كرده بود و مى‏گفت آه فرزندم! آه فرزندم!
من ديگر نتوانستم تحمل كنم، جاى صبر نبود، خطر مرگ و ترس از خطر. ديگر جايى از اعراب نداشت، با سرعت برق، خود را به وسط خيابان رساندم و با يك ضرب بچه را بلند كردم و با يك خيز ديگر، خود را به طرف ديگر خيابان به داخل خانه كشاندم…
گلوله مى‏باريد و مسلماً تيراندازان ماهر كتائبى منتظر اين لحظه بودند، اما شانس بود و حساب احتمالات، تا از ميان گلوله كدام يك، را به خاك بياندازد…
وارد خانه شدم، بچه زير بازويم دست و پا مى‏زد، به سمت مادر توجه كردم، ديدم هنوز دستش طرف فرزند دراز است و ديدگانش نگران ماست! وقتى از سلامتى ما اطمينان يافت آهى دردناك كشيد و سرش را بر زمين گذاشت و دستش نيز بر زمين افتاد…
بچه را در گوشه‏اى گذاشتم و آماده شدم تا خود را براى نجات مادر به مهلكه بياندازم… تمام اين حوادث يكى دو ثانيه بيش‏تر طول نكشيد ولى آن‏قدر مخوف و دردناك و ضجه‏آور بود كه تا اعماق استخوان‏هايم نفوذ كرد…
در اين وقت دوستان رزمنده‏ام نيز فرا رسيده بودند و بى‏مهابا از هر گوشه‏اى، رگبار گلوله را همچون باران به سمت عين‏الرّمانه سرازير كردند و پرده‏اى از گلوله براى حمايت ما به وجود آوردند.
در اين موقع، به وسط خيابان رسيده بودم و جنگنده‏اى ديگر نيز كمك كرد و در مدتى كم‏تر از يك ثانيه مادر را به خانه كشانديم…
بچه، خود را در آغوش مادر انداخت و مادر آهى كشيد و بچه را بر سينه سوراخ شده خود فشرد، بچه گريه مى‏كرد و از گوشه چشم مادر قطره‏اى اشك سرازير شده بود…
اشك سرور، اشك شكر براى نجات فرزندش…
اما آرام آرام دست مادر شل شد و چشمان خسته‏اش به سمت گوشه‏اى خشك شد. آرى مادر جان داده بود و بچه هنوز گريه مى‏كرد…
زن‏ها و بچه‏هاى همسايه جمع شده بودند، شيون مى‏كردند، فرياد مى‏نمودند، مى‏آمدند و مى‏رفتند، شلوغ و پلوغ شده بود…
اما من در دنياى ديگرى سير مى‏كردم، دور از مردم، دور از سر و صدا، دور از معركه جنگ، به اين كودك خيره شده بودم، كودكى كه جنايت كرده بود! چه جنايتى!
مادرش را به كشتن داده بود و در عين حال بى‏گناه بود و از صورت معصومش و چشمان اشك‏آلودش و لب‏هاى لرزانش پاكى و صفا و نياز به مادر خوانده مى‏شد…
به‏صورت اين مادر فداكار نگاه مى‏كردم كه دستش بر سينه‏اش و پنجه‏هايش در ميان خونش خشك شده بود. گوشه چشمانش هنوز اشك‏آلود بود و در گوشه لبش لبخند آرامش و آسايش خوانده مى‏شد.(17)

25 ژانويه 1976

خدايا دلم گرفته، نمى‏توانم نفس بكشم، نمى‏خواهم بخندم، نمى‏توانم بگريم، خواب و خوراك از سرم رفته، قلبم شكسته، روحم پژمرده و انسانيتم كشته شده. گويى سنگم، گويى ديگر احساس ندارم. شدت احساس آن‏قدر غليان كرده و آن‏قدر مرا سوخته كه ديگر وجودم از احساس درد و غم به اشباع رسيده است.
از كنار جوانى مى‏گذرم كه بر خاك افتاده، خونش گرم و روان است. جراحاتى عميق، كه در حالت عادى مرا منقلب مى‏كند و قادر به ديدنش نيستم. بدن چاك شده، جمجمه خرد شده، به خاك و خون آغشته، لباس‏هاى پاره‏پاره و بدن خونين نيمه‏عريان بر روى خاك افتاده… و چقدر عادى مى‏گذرم!
آه، دوستم چشمش را از دست داده و سر خونينش با پارچه خونين بسته شده و مادر و خواهر و اقوامش با چه نگاه‏هاى تضرع و التماس به من نگاه مى‏كنند… آه، آن طرف ديگر دوست ديگرم افتاده.
آه خدايا، جوانى ديگر از دوستانم، به شدت مجروح شده و آن طرف ديگر افتاده و شايد در اثر عمق جراحات جان داده است.
آه خدايا چه بگويم؟ از ميان اين شهر(18) سوخته و غارت‏شده مى‏گذرم. اجساد سوخته و عريان و سياه شده در گوشه و كنار افتاده؛ بناهاى بلند واژگون شده، خانه‏هاى زيبا همه سوخته، مسلحين در هر گوشه و كنارى پراكنده‏اند و عده‏اى بى‏شرم، مشغول دزدى و سرقت باقيمانده‏هاى اين خانه‏هاى سوخته. چه غم‏انگيز؟ چه دردناك؟ و غم‏انگيزتر از همه آن‏كه هنوز اجساد كشته‏ها و سوخته‏ها، همه‏جا پراكنده است و اين مردم بى‏احساس، از كنار اين كشته‏ها آن‏چنان بى‏خيال مى‏گذرند كه گويى ابداً انسانى وجود نداشته… انسانيتى باقى نمانده است.
اين‏جا دامور شهر عشق،شهر زيبايى، شهر قدرت و شهرغرور وجاه‏طلبى بود. عربده‏هاى مستانه »هل من مبارز« هميشه شنيده مى‏شد. ستمگران در آن خانه كرده بودند، گاه و بيگاه راه را بر روندگان مى‏بستند و آدم‏ها را مى‏كشتند، جوانان را شكنجه مى‏دادند، به مردم اهانت مى‏كردند و امنيت را از عابرين سلب كرده بودند. چه خون‏ها ريخته شد! چه اشك‏ها، چه غم‏ها و دردها، چه شكنجه‏ها و چه جنايت‏ها! هر روز مسلسل‏هاى كتائبى، در خيابان مركزى رژه مى‏رفتند و از مردم زهر چشم مى‏گرفتند، هر روز، جنوب را با بستن راه تهديد مى‏كردند. گاه و بى‏گاه، با رگبار گلوله سكوت را و آرامش را در هم مى‏شكستند، بالاخره تقدير، فرمان داد تا طومار زندگى اين شهر پيچيده شود. آتش جنگ برافروخته شد، جنگندگان از همه اطراف هجوم آورند، از زمين و آسمان، آتش مى‏باريد، حتى هواپيماهاى دولتى به كمك مدافعين شهر آمدند و مهاجمين را به گلوله بستند و مواضع آنها را بمباران كردند. صدها نفر به خاك و خون افتادند؛ همه شهر به آتش كشيده شد. همه ساختمان‏ها تقريباً خراب شد و از اين شهر بزرگ جز نمايى دردآلود و حزن‏انگيز باقى نماند.

1976

من با ايمان به انقلاب، قدم به اين راه گذاشته‏ام و همه‏روزه در معرض مرگ و نيستى قرار گرفته‏ام. ولى براساس ايمان به هدف و آزادى فلسطين، از مرگ نهراسيده‏ام و همه خطرات را با آغوش باز استقبال كرده‏ام. امروز، ايمان من به اين انقلابيون از بين رفته است، قلبم راضى نيست، قناعتى ندارم. خصوصيات انقلابى را در اينان نمى‏يابم و فكر نمى‏كنم كه اينان قصد آزادكردن فلسطين را داشته باشند و هرچه سعى مى‏كنم كه خود را راضى نمايم و قلبم را قانع كنم كه مقاومت فلسطينى همان »شعله مقدسى است كه براى آزادى انسان‏ها بايد نگاهش داشت و با قلب، جان و روح خود بايد از آن محافظت كرد…«(19)
ولى متأسفانه قادر نمى‏شوم خود را راضى كنم يا اقلاً خود را گول بزنم و در تخيلات شيرين انقلابى همچنان سير كنم و شربت شيرين شهادت را آرزو نمايم…
در مقابل مى‏بينم كه اينان با زور مى‏خواهند مرا راضى كنند و به قلبم قناعت بپاشند و روح آشفته‏ام را تسكين دهند ولى قادر نيستند، زيرا، قناعت قلبى و ايمان زائيده زور نيست…
در عين حال، نمى‏توانم نه خود را گول بزنم و نه ناراحتى قلبى خود را كتمان كنم… به من ايراد مى‏گيرند كه چگونه جرأت مى‏كنى در سرزمين مقاومت زندگى كنى و ايمان به ايشان نداشته باشى و هنوز زنده باشى؟ ايرادكنندگان، دوستان مصلحى هستند كه فقط حقايق موجود را گوشزد مى‏كنند… ولى من، منى كه با حيات خود، انقلاب را خريده‏ام هميشه حيات را در كف دست تقديم داشته‏ام، ديگر نمى‏ترسم كه زورگويى حيات مرا بستاند، كسى نمى‏تواند با ترس از مرگ، مرا به زانو درآورد و راه غلطى را بر من تحميل كند. انقلاب، مرا آزاده كرده است و آزادى خود را به هيچ چيز حتى به حيات خود نمى‏فروشم.

1976

اى حسين، اى شهيد بزرگ، آمده‏ام تا با تو راز و نياز كنم. دل پردرد خود را به سوى تو بگشايم. از انقلابيون دروغين گريخته‏ام. از تجار ماده‏پرست كه به اسلحه انقلاب مسلح شده‏اند بيزارم. از كسانى‏كه با خون شهيدان تجارت مى‏كنند متنفرم. از اين ماكياول صفتانى كه به هيچ ارزش انسانى پاى‏بند نيستند و همه چيز مردم را، حيات و هستى و شرف خلق را و حتى نام مقدس انقلاب را، فداى مصالح شخصى و اغراض پست مادى خود مى‏كنند گريزانم…
اى حسين، دلم گرفته و روحم پژمرده؛ در ميان طوفان حوادث كه همچون پر كاه ما را به اين‏طرف و آن طرف مى‏كشاند، مأيوس و دردمند، فقط برحسب وظيفه به مبارزه ادامه مى‏دهم و گاه‏گاهى آن‏قدر زير فشار روحى كوفته مى‏شوم كه براى فرار از درد و غم دست به دامان شهادت مى‏زنم تا از ميان اين گرداب وحشتناكى كه همه را و انقلاب را فرو گرفته است لااقل گليم انسانى خود را بيرون بكشم و اين عالم دون و اين مدعيان دروغين را ترك كنم و با دامنى پاك و كفنى خونين به لقاء پروردگار نائل آيم…
اى حسين مقدس، روزگار درازى بود كه هر انقلابى را مقدس مى‏شمردم و نام او را با ياد تو توأم مى‏كردم و او را در قلب خود جاى مى‏دادم و به عشق تو او را دوست مى‏داشتم و به‏قداست تو او را مقدس مى‏شمردم و در راه كمك به او از هيچ فداكارى حتى بذل حيات و هستى خود دريغ نمى‏كردم…
اما تجربه، درس بزرگ و تلخى به من داد كه اسلحه و كشتار و انقلاب و حتى شهادت به‏خودى خود نبايد مورد احترام و تقديس قرار گيرد، بلكه آن‏چه مهم است انسانيت، فداكارى در راه آرمان انسان‏ها، غلبه بر خودخواهى و غرور و مصالح پست مادى و ايمان به ارزش‏هاى الهى است. مقاومت فلسطينى براى ما به صورت بت درآمده بود و بى‏چون و چرا آن را مى‏پذيرفتيم و مى‏پرستيديم و راهش را، كارش را و توجيهاتش را قبول مى‏كرديم. اما دريافتيم كه بيش از هر چيز، انسانيت و ارزش‏هاى انسانى و خدايى ارزش دارد و هيچ‏چيز نمى‏تواند جاى آن را بگيرد. بايد انسان ساخت، بايد هدف را براساس سلسله ارزش‏ها معين نمود و معيار سنجش را فقط و فقط بر مبناى انسانيت و ارزش‏هاى خدايى قرار داد.
اى حسين، امروز نيز تو را تقديس مى‏كنم، اما تقديسى عميق‏تر و پرشورتر كه تا اعماق وجودم و تا آسمان روحم به تو عشق مى‏ورزد و تو را مى‏خواهد و تو را مى‏جويد.
اى حسين، دردمندم، دلشكسته‏ام و احساس مى‏كنم كه جز تو و راه تو دارويى ديگر تسكين‏بخش قلب سوزانم نيست…
اى حسين، من براى زنده‏ماندن تلاش نمى‏كنم، از مرگ نمى‏هراسم، به شهادت دل بسته‏ام و از همه چيز دست شسته‏ام، ولى نمى‏توانم بپذيرم كه ارزش‏هاى الهى و حتى قداست انقلاب، بازيچه سياست‏مداران و تجّار ماده‏پرست شده است.

1976

هنوز به استقبال خدا نرفته‏ام
هنوز مى‏ترسم كه خداى بزرگ را، رو در رو ملاقات كنم و مى‏ترسم كه به خانه‏اش قدم بگذارم. هنوز خود را آماده پذيرش مطلق او نمى‏بينم و هنوز در گوشه‏هاى دلم خواهش‏هاى پست مادى وجود دارد. هنوز زيبارويان دلم را تكان مى‏دهند و هنوز دلم در گرو مهر همسرم مى‏لرزد. هنوز ياد دردناك كودكان فرشته‏صفتم، روح مرا سراپا مملو از درد و اندوه مى‏كند. هنوز دست از حيات نشسته‏ام و هنوز جهان را سه‏طلاقه نكرده‏ام. هنوز مهر زندگى در عروقم مى‏دود و هنوز از همه چيز به كلى نااميد نشده‏ام. هنوز قلب و روح خود را يكسره وقف خدا نكرده‏ام و بر كثيرى از آرزوها و اميدها خط بطلان كشيده‏ام، مقاديرى از خواهش‏ها و لذات را فراموش كرده‏ام و از بسيارى مردم، دوستان و كسان قطع اميد نموده‏ام. اما… خود را گول نمى‏زنم، اما در زواياى دلم آرزو و اميد و خواهش وجود دارد. هنوز يكسره پاك نشده‏ام، هنوز دلم جايگاه خاص خدا نشده است. لذا از ملاقاتش مى‏گريزم، با اين‏كه در حيات خود هميشه با او راز و نياز مى‏كنم، هميشه او را مى‏خوانم، هميشه در قدومش اشك مى‏ريزم.
هميشه در خلوت شب‏هاى تار با او راز و نياز مى‏كنم. هميشه دلم از شور عشقش مى‏سوزد، مى‏طپد و مى‏لرزد. هميشه مردم را به سوى او مى‏خوانم. هميشه به سوى او مى‏روم و هدف حياتم اوست.
اما، اما هيچ‏گاه رو در رو و بى‏پرده در مقابل او ننشسته‏ام. گويى، مى‏ترسم از شدت نورش كور شوم. هراس دارم از جلال كبريايى‏اش محو گردم. شرم دارم كه در مقابلش بنشينم و در دلم و جانم چيز ديگرى جز او وجود داشته باشد.
او را خيلى دوست مى‏دارم. او خداى من است. محرم راز و نياز من است. همدم شب‏هاى تار من است. تنها كسى است كه هرگز مرا ترك نكرده است و من نيز هرگز يادش را از ضمير نبرده‏ام.
سراپاى وجودم سرشار از عشق و محبت به اوست، اما از او مى‏ترسم، از حضورش شرم دارم، دائماً از او مى‏گريزم، او را مى‏خوانم، از پشت پرده با او راز و نياز مى‏كنم، با او مكاتبه مى‏كنم، همه را به سوى او مى‏خوانم، براى لقايش اشك مى‏ريزم، اما همين‏كه او به ملاقات من مى‏آيد من مى‏گريزم، مخفى مى‏شوم، در سكوتى مرگ‏زا فرو مى‏روم. جرأت ملاقاتش را ندارم. صفاى حضورش را در خود نمى‏يابم.
او هميشه آماده است كه مرا در هر كجا و در هر شرايطى ملاقات كند. اما اين منم كه خود را شايسته ملاقاتش نمى‏بينم. از ترس و كوچكى خود شرم مى‏كنم، از او مى‏گريزم.

1976

هنگام وداع! فرا رسيده است.
شمعى بود از دنياى خود جدا شد و به پهنه هستى عالم، قدم گذاشت. به دام عشق پروانه افتاد، اسير شد، سوخت و گرفتار شد.
اما از خواب بيدار شد و هر كس به‏سوى كار خويش رفت. همه رفتند و او را تنها گذاشتند. شمعى دورافتاده.
شمع بودم، اشك شدم، عشق بودم، آب شدم. جمع بودم، روح شدم. قلب بودم، نور شدم. آتش بودم، دود شدم.

30 مه 1976

<![if !supportLineBreakNewLine]>
<![endif]>

بسم ‏اللَّه

در ساحت لبنانى آن‏چه مهم به نظر مى‏رسد اين‏كه:
حدود سه هفته پيش، نبعه به‏دست كتائب سقوط كرد. عده‏اى كشته شدند. همه خانه‏ها غارت شد و سوزانده شد و تقريباً همه مردم را بيرون راندند. يك فاجعه بزرگ، يك هجرت دردانگيز به جنوب و به بعلبك…
احزاب چپ و مقاومت، روزنامه‏ها و راديوهايشان امام موسى را مسئول سقوط نبعه خواندند و طوفان تبليغات زهرآگين و غرض‏آلود، همراه با فحش، تهمت و دروغ شروع شد. به جوانان حركت محرومين در جنوب و بيروت حمله كردند، همه احزاب و منظمات(20) يك جا قانون گذراندند كه حركت محرومين را تصفيه كنند. در جنوب زدوخوردهايى درگرفت. در بيروت نيز، عده‏اى از بچه‏هاى ما را گرفتند و خانه آن‏ها را غارت كردند… البته مقاومت فلسطينى )يعنى قيادت(21) آن بخصوص ابوعمار و ابوجهاد( به طرفدارى از حركت محرومين برخاستند و در جلسه مشترك با احزاب، مشاجره شديدى بين ابوعمار و احزاب درگرفت. جنگ اعصاب ضدحركت )محرومين( همچنان وجود دارد. ليست سياهى از كادرهاى )حركت( نوشته شده و حاجزهاى(22) احزاب دنبال كادرهاى ما مى‏گردند و آن‏هايى را كه مى‏يابند مى‏گيرند، مى‏زنند و زندانى مى‏كنند. عده زيادى از كادرهاى ما مخفى شده‏اند و بيروت را ترك گفته‏اند. احمد ابراهيم، تلميذ(23) مؤسسه(24) را كه در شياح مى‏جنگيد، در بئرالعبد بالندى كه سوارش بوده، گرفتند و ده روزى در زندان آن‏ها بوده و هنوز لند(25) برنگشته است. البته بچه‏هاى شياح مردانه ايستادند و حتى هنگامى كه در محاصره پنج يا شش دوشكا و پنجاه تا شصت مقاتل(26) احزاب قرار گرفتند )با آن‏كه عددشان هفت يا هشت نفر بوده( تسليم نشدند و گفتند تا آخرين قطره خون مى‏جنگيم. درنتيجه احزاب عقب نشسته‏اند. ولى راديو و روزنامه‏ها هر روز، مكرر گفتند كه مكتب حركت(27) در شياح سقوط كرد، غارت شد، ويران شد… درحالى كه همه‏اش دروغ و جنگ اعصاب بود.
استفزازات(28) در جنوب بيش‏تر است، البته در بعضى نقاط ، نيروهاى ما قدرت بيش‏ترى داشتند و از عهده استفزازات برآمدند و حتى در يك منطقه، همه احزاب را از شهر بيرون راندند. اما در بسيارى از شهرهاى ديگر، بچه‏هاى ما آزار زيادى ديدند، ولى صبر كردند…
اما در نبعه چه اتفاق افتاد؟ و چرا سقوط كرد؟ اولاً از 180 هزار جمعيت بلد همه گريخته بودند جز حدود پنج هزار نفر و فقط حدود پنجاه تا شصت مقاتل وجود داشت.
احتمالاً اين بحث دنباله دارد ولى در اين يادداشت به دست نيامد. در يادداشت‏هاى ديگرى آمده كه در كتاب لبنان چاپ شده است.

30 ژوئن 1976

وصيت مى‏كنم…
وصيت مى‏كنم به كسى كه او را بيش از حد دوست مى‏دارم. به معشوقم، به امام موسى صدر، كسى كه او را مظهر على مى‏دانم، او را وارث حسين مى‏خوانم، كسى كه رمز طايفه شيعه و افتخار آن و نماينده 1400 سال درد، غم، حرمان، مبارزه، سرسختى، حق‏طلبى و بالاخره شهادت است. آرى به امام موسى وصيت مى‏كنم…
براى مرگ آماده شده‏ام و اين امرى است طبيعى و مدت‏هاست كه با آن آشنا شده‏ام، ولى براى اولين بار وصيت مى‏كنم…
خوشحالم كه در چنين راهى به شهادت مى‏رسم. خوشحالم كه از عالم و مافيها بريده‏ام. همه چيز را ترك كرده‏ام و علايق را زير پا گذاشته‏ام. قيد و بند را پاره كرده‏ام و دنيا و مافيها را سه‏طلاقه كرده‏ام و با آغوش باز به استقبال شهادت مى‏روم.
از اين‏كه به لبنان آمدم و پنج يا شش سال با مشكلاتى سخت دست به گريبان بوده‏ام متأسف نيستم. از اين‏كه امريكا را ترك گفته‏ام، از اين‏كه دنياى لذات و راحت‏طلبى را پشت سر گذاشتم، از اين‏كه دنياى علم را فراموش كردم، از اين‏كه از همه زيبايى‏ها و خاطره زن عزيز و فرزندان دلبندم گذشته‏ام متأسف نيستم…
از آن دنياى مادى و راحت‏طلبى گذشتم و به دنياى درد و محروميت، رنج و شكست، اتهام و فقر و تنهايى قدم گذاشتم. با محرومين هم‏نشين شدم و با دردمندان و شكسته‏دلان هم‏آواز گشتم.
از دنياى سرمايه‏داران و ستمگران گذشتم و به عالم محرومين و مظلومين وارد شدم و با تمام اين احوال متأسف نيستم…
تو اى محبوب من، دنيايى جديد به من گشودى كه خداى بزرگ مرا بهتر و بيش‏تر آزمايش كند. تو به من مجال دادى تا پروانه شوم، تا بسوزم، تا نور برسانم، تا عشق بورزم، تا قدرت‏هاى بى‏نظير انسانى خود را به ظهور برسانم. از شرق به غرب و از شمال تا جنوب لبنان را زير پا بگذارم و ارزش‏هاى الهى را به همگان عرضه كنم تا راهى جديد و قوى و الهى بنمايانم. تا مظهر عشق شوم، تا نور گردم، تا از وجود خود جدا شوم و در اجتماع حل گردم. تا ديگر خود را نبينم و خود را نخواهم. جز محبوب كسى را نبينم و جز عشق و فداكارى طريقى نگزينم. تا با مرگ آشنا و دوست گردم و از تمام قيد و بندهاى مادى آزاد شوم…
تو اى محبوب من، رمز طايفه‏اى و درد و رنج 1400 ساله را به دوش مى‏كشى، اتهام، تهمت، هجوم، نفرين و ناسزاى 1400 ساله را همچنان تحمل مى‏كنى، كينه‏هاى گذشته، دشمنى‏هاى تاريخى و حقد و حسدهاى جهان‏سوز را بر جان مى‏پذيرى. تو فداكارى مى‏كنى و تو از همه چيز خود مى‏گذرى. تو حيات و هستى خود را فداى هدف و اجتماع انسان‏ها مى‏كنى و دشمنانت در عوض دشنام مى‏دهند و خيانت مى‏كنند.
به تو تهمت‏هاى دروغ مى‏زنند و مردم جاهل را بر تو مى‏شورانند و تو اى امام، لحظه‏اى از حق منحرف نمى‏شوى و عمل به مثل انجام نمى‏دهى و همچون كوه در مقابل طوفان حوادث، آرام و مطمئن به‏سوى حقيقت و كمال قدم برمى‏دارى، از اين نظر تو نماينده على و وارث حسينى…
و من افتخار مى‏كنم كه در ركابت مبارزه مى‏كنم و در راه پرافتخارت شربت شهادت مى‏نوشم…
اى محبوب من، آخر تو مرا نشناختى!
زيرا حجب و حيا مانع آن بود كه من خود را به تو بنمايانم، يا از عشق سخن برانم يا از سوز و گداز درونى خود بازگو كنم…
اما من، منى كه وصيت مى‏كنم، منى كه تو را دوست مى‏دارم… آدم ساده‏اى نيستم. من خداى عشق و پرستشم، من نماينده حق، مظهر فداكارى و گذشت، تواضع، فعاليت و مبارزه‏ام. آتشفشان درون من كافيست كه هر دنيايى را بسوزاند، آتش عشق من به حديست كه قادر است هر دل سنگى را آب كند، فداكارى من به اندازه‏ايست كه كم‏تر كسى در زندگى به آن درجه رسيده است…
به سه خصلت ممتاز شده‏ام:
1- عشق كه از سخنم و نگاهم، دستم و حركاتم، حيات و مماتم عشق مى‏بارد. در آتش عشق مى‏سوزم و هدف حيات را، جز عشق نمى‏شناسم. در زندگى جز عشق نمى‏خواهم و جز به عشق زنده نيستم.
2- فقر كه از قيد همه چيز آزادم و بى‏نيازم، و اگر آسمان و زمين را به من ارزانى كنند تأثيرى نمى‏كند.
3- تنهايى كه مرا به عرفان اتصال مى‏دهد و مرا با محروميت آشنا مى‏كند. كسى كه محتاج عشق است در دنياى تنهايى با محروميت مى‏سوزد و جز خدا كسى نمى‏تواند انيس شب‏هاى تار او باشد و جز ستارگان اشك‏هاى او را پاك نخواهد كرد و جز كوه‏هاى بلند راز و نياز او را نخواهند شنيد و جز مرغ سحر ناله صبح‏گاه او را حس نخواهد كرد. به دنبال انسانى مى‏گردد تا او را بپرستد يا به او عشق بورزد ولى هرچه بيش‏تر مى‏گردد كم‏تر مى‏يابد…
كسى كه وصيت مى‏كند آدم ساده‏اى نيست، بزرگ‏ترين مقامات علمى را گذرانده، سردى و گرمى روزگار را چشيده، از زيباترين و شديدترين عشق‏ها برخوردار شده، از درخت لذات زندگى ميوه چيده، از هر چه زيبا و دوست‏داشتنى است برخوردار شده و در اوج كمال و دارايى، همه چيز را رها كرده و به خاطر هدفى مقدس، زندگى دردآلود و اشك‏بار و شهادت را قبول كرده است. آرى اى محبوب من، يك چنين كسى با تو وصيت مى‏كند…
وصيت من درباره مال و منال نيست، زيرا مى‏دانى كه چيزى ندارم و آن‏چه دارم متعلق به تو و به حركت(29) و مؤسسه(30) است. از آن‏چه به‏دست من رسيده به‏خاطر احتياجات شخصى چيزى برنداشته‏ام، و جز زندگى درويشانه چيزى نخواسته‏ام، حتى زن، بچه، پدر و مادر نيز از من چيزى دريافت نكرده‏اند و آن‏جا كه سرتاپاى وجودم براى تو و حركت باشد معلوم است كه مايملك من نيز متعلق به توست.
وصيت من، درباره قرض و دِين نيست. مديون كسى نيستم و درحالى‏كه به ديگران زياد قرض داده‏ام، به كسى بدى نكرده‏ام. در زندگى خود جز محبت، فداكارى، تواضع و احترام روا نداشته‏ام و از اين نظر به كسى مديون نيستم…
آرى وصيت من درباره اين چيزها نيست…
وصيت من درباره عشق و حيات و وظيفه است…
احساس مى‏كنم كه آفتاب عمرم به لب بام رسيده است و ديگر فرصتى ندارم كه به تو سفارش كنم…
وصيت مى‏كنم وقتى كه جانم را بر كف دست گذاشته‏ام و انتظار دارم هر لحظه با اين دنيا وداع كنم و ديگر تو را نبينم…
تو را دوست مى‏دارم و اين دوستى بابت احتياج و يا تجارت نيست. در اين دنيا، به كسى احتياج ندارم و حتى گاه‏گاهى از خداى بزرگ نيز احساس بى‏نيازى مى‏كنم… و از او چيزى نمى‏طلبم. احساس احتياج نمى‏كنم و چيزى نمى‏خواهم. گله‏اى نمى‏كنم و آرزويى ندارم.(31) عشق من به‏خاطر آنست كه تو شايسته عشق و محبتى، و من عشق به تو را قسمتى از عشق به خدا مى‏دانم و همچنان‏كه خداى را مى‏پرستم و عشق مى‏ورزم به تو نيز كه نماينده او در زمينى عشق مى‏ورزم و اين عشق ورزيدن همچون نفس كشيدن براى من طبيعى است…
عشق هدف حيات و محرك زندگى من است. و زيباتر از عشق چيزى نديده‏ام و بالاتر از عشق چيزى نخواسته‏ام.
عشق است كه روح مرا به تموّج وامى‏دارد و قلب مرا به جوش مى‏آورد. استعدادهاى نهفته مرا ظاهر مى‏كند و مرا از خودخواهى و خودبينى مى‏راند. دنياى ديگرى حس مى‏كنم و در عالم وجود محو مى‏شوم. احساس لطيف، قلبى حساس و ديده‏اى زيبابين پيدا مى‏كنم. لرزش يك برگ، نور يك ستاره دور، موريانه كوچك، نسيم ملايم سحر، موج دريا و غروب آفتاب همه احساس و روح مرا مى‏ربايند و از اين عالم مرا به دنياى ديگرى مى‏برند،… اين‏ها همه و همه از تجليات عشق است…
به‏خاطر عشق است كه فداكارى مى‏كنم، به‏خاطر عشق است كه به دنيا با بى‏اعتنايى مى‏نگرم و ابعاد ديگرى را مى‏يابم. به‏خاطر عشق است كه دنيا را زيبا مى‏بينم و زيبايى را مى‏پرستم. به‏خاطر عشق است كه خدا را حس مى‏كنم و او را مى‏پرستم و حيات و هستى خود را تقديمش مى‏كنم…
مى‏دانم كه در اين دنيا، به عده زيادى محبت كرده‏ام و حتى عشق ورزيده‏ام ولى در جواب بدى ديده‏ام. عشق را، به ضعف تعبير مى‏كنند و به قول خودشان، زرنگى كرده و از محبت سوءاستفاده مى‏نمايند!
اما اين بى‏خبران، نمى‏دانند كه از چه نعمت بزرگى كه عشق و محبت است محرومند. نمى‏دانند كه بزرگ‏ترين ابعاد زندگى را درك نكرده‏اند. نمى‏دانند كه زرنگى آن‏ها جز افلاس و بدبختى و مذلّت چيزى نيست…
و من قدر خود را بزرگ‏تر از آن مى‏دانم كه محبت خويش را، از كسى دريغ كنم حتى اگر آن كس محبت مرا درك نكند و به خيال خود سوءاستفاده نمايد.
من بزرگ‏تر از آنم، كه به خاطر پاداش محبت كنم يا در ازاى عشق تمنايى داشته باشم. من در عشق خود مى‏سوزم و لذت مى‏برم و اين لذت بزرگ‏ترين پاداشى است كه ممكن است در جواب عشق من به حساب آيد.
مى‏دانم كه تو هم اى محبوب من، در درياى عشق شنا مى‏كنى، انسان‏ها را دوست مى‏دارى و به همه بى‏دريغ محبت مى‏كنى و چه زيادند آن‏ها كه از اين محبت سوءاستفاده مى‏كنند و حتى تو را به تمسخر مى‏گيرند و به خيال خود تو را گول مى‏زنند… و تو اين‏ها را مى‏دانى ولى در روش خود كوچك‏ترين تغييرى نمى‏دهى… زيرا مقام تو بزرگ‏تر از آن است كه تحت تأثير ديگران عشق بورزى و محبت كنى. عشق تو فطرى است، همچون آفتاب بر همه جا مى‏تابى و همچون باران بر چمن و شوره‏زار مى‏بارى و تحت‏تأثير انعكاس سنگ‏دلان قرار نمى‏گيرى…
درود آتشين من به روح بلند تو باد كه از محدوده تنگ و تاريك خودبينى و خودخواهى بيرونست و جولان‏گاهش عظمت آسمان‏ها و اسماء مقدس خداست.
عشق سوزان من، فداى عشقت باد كه بزرگ‏ترين و زيباترين مشخصه وجود تو است، و ارزنده‏ترين چيزى است كه مرا جذب تو كرده است و مقدس‏ترين خصيصه‏ايست كه در ميزان الهى به حساب مى‏آيد.

سپتامبر 1976

چه فرخنده شبى بود شب قدر من. شبى كه تا به صبح اشك مى‏ريختم و تا اعلى عليين صعود مى‏كردم. از شب تا به صبح مى‏راندم و تو در كنارم نشسته بودى. راه درازى بود. از ميان درخت‏ها و كوه‏ها و جنگل‏ها مى‏گذشتيم. نورافكن ماشين، جاده را روشن مى‏كرد و ما در ميان نهرى از نور عبور مى‏كرديم. دو نفر ديگر، در صندلى پشت ما نشسته بودند و صحبت مى‏كردند و گاهى به خواب مى‏رفتند…
اما، آتشفشان روح من شكفته بود و قلب جوشانم همچون امواج خروشان دريا به صخره وجودم حمله مى‏برد و از حيات من جز نور، عشق و سوز، غم و پرستش چيزى ديده نمى‏شد. زبانم گويا شده بود، گويى جملاتى زيبا و عميق از اعماق روحم به من وحى مى‏شد. همچون شاعرى توانا تجليات روح خود را به عالى‏ترين وجهى بيان مى‏كردم، درحالى‏كه سيلابه اشك بر رخسارم مى‏چكيد. همه قيدها و بندها را پاره كرده بود. افسار اختيار را به دست دل سپرده بودم و بدون ترس و خجلت آن‏چه در وجودم موج مى‏زد بيرون مى‏ريختم، از عشق خود و از غم خود، از خوبى و بدى خود، از گناهان كوچك و بزرگ، از وابستگى‏ها و دلهره‏ها، سوز و گدازها و جهش‏هاى روح و سوزش‏هاى دل، از همه چيز خود صحبت مى‏كردم. آن‏چه مى‏گفتم عصاره حياتم بود و حقيقت بود. وجودم بود كه همراه اشك تقديمت مى‏كردم وتو نيز، پابه‏پاى من اشك مى‏ريختى و بال به بال من به آسمان‏ها پرواز مى‏كردى. دل به دل من مى‏سوختى و مى‏خروشيدى و خداى را پرستش مى‏كردى… چه شبى بود! شب قدر من. شب اوج من به آسمان‏ها و معراج من. پرستش من، عشق‏بازى من، شبى كه جسم من به روح مبدل شده بود…
شبى كه خدا، در وجود من حلول كرده بود و شبى كه آتش عشق، همه گناه‏هاى مرا سوزانده بود. شبى كه پاك و معصوم، همچون پاكى آتش و عصمت يك كودك، با خداى خود راز و نياز مى‏كردم… و تو كه اشك مرا مى‏ديدى و آتش وجود مرا حس مى‏كردى و طوفان روح مرا مى‏شنيدى… تو نماينده خدا بودى. آن‏طور با تو سخن مى‏گفتم كه گويى با خداى خود سخن مى‏گويم. آن‏طور راز و نياز مى‏كردم كه فقط در حضور خدا ممكن است اين‏چنين راز و نياز كنم… تو با من يكى شده بودى و به درجه وحدت رسيده بودى. احساس شرم نمى‏كردم و احساس بيگانگى نمى‏كردم و از اين‏كه اسرار درونم را بازگو مى‏كنم وحشتى نداشتم…
چه فرخنده شبى بود شب قدر من. شب معراج من به آسمان‏ها.
از طغيان عشق شنيده بودم و قدرت معجزه‏آساى عشق را مى‏دانستم، اما چيزى كه در آن شب مهم بود، اين بود كه وجود من، روح شده بود و روح من آتشفشان كرده بود. مى‏خواست، همچون نور از زمين خاكى جدا شود و به كهكشان‏ها پرواز كند… آن‏گاه آتش عشق به كمك آمده بود و جسم خاكيم را سوزانده بود و از من فقط دود مانده بود و اين دود همراه با روح من به آسمان‏ها اوج مى‏گرفت…
شب قدر من، شبى كه سلول‏هاى وجودم، در آتش عشق تغيير ماهيت داده بود و من چيزى جز عشق گويا نبودم. دل من، كعبه عالم شده بود، مى‏سوخت، نور مى‏داد و وحى الهى بر آن نازل مى‏شد و مقدس‏ترين پرستش‏گاه خدا شده بود. امواج خروشان عشق از آن سرچشمه مى‏گرفت و به همه اطراف منتشر مى‏شد. از برخورد احساسات رقيق و لطيف با كوه‏هاى غم و صحراهاى تنهايى و آتش عشق، طوفان‏هاى سهمگين به‏وجود مى‏آمد كه همه وجود مرا تا صحراى عدم به ديار نيستى مى‏كشانيد و مرا از زندان هستى آزاد مى‏كرد.
اى كاش مى‏توانستم همه خاطرات الهام‏بخش اين شب قدر را به ياد آورم. افسوس كه شيرازه فكر و طغيان احساس و آتشفشان روح من، آن‏قدر سريع و سوزان پيش مى‏رفت كه هيچ‏چيز قادر به ضبط آن نبود…
نورى بود كه در آن شب مقدس، بر قلبم تابيد، بر زبانم جارى شد و به صورت اشك، بر رخسارم چكيد. من همه زندگى خود را به يك شب قدر نمى‏فروشم و به خاطر شب‏هاى قدر زنده‏ام. و تعالاى شب قدر عبادت من و كمال من و هدف حيات من است.

سپتامبر 1976

نبعه شهيد
براى اولين بار، چند سال پيش، به همراهى يكى از دوستانم قدم به نبعه گذاشتم. راستى چه دنياى عجيبى بود! دلم گرفت، روحم پژمرد و از فقر و بينوايى محرومين نبعه غمگين و ناراحت شدم.
راستى عجيب بود، كوچه‏ها و خيابان‏هاى تنگ و تاريك، ساختمان‏هاى بى‏قواره و نيمه‏تمام كه ستون‏هاى بتونى روى سقف اكثر آن‏ها به چشم مى‏خورد و نشان مى‏داد كه به‏علّت فقر مادى طبقه‏اى ناتمام مانده است.
كوچه‏ها و خيابان‏ها از بچه‏هاى كوچك و بزرگ، دختر و پسر پر شده بود. زن‏ها، پير و جوان در كنار خيابان پشت در خانه‏ها نشسته، خيابان را تفرج‏گاه خود قرار داده بودند و بچه‏هاى خود را وسط خيابان رها كرده، با هم مشغول گفت‏وگو بودند.
نصف بيش‏تر خيابان‏ها و كوچه‏ها را، گارى‏هاى دستى پوشانده بودند و صاحبان آن‏ها با صداى بلند و موزون، اجناس خود را عرضه مى‏كردند. مردان، بعضى ايستاده تفرج مى‏نمودند و عده‏اى به زور، خود را از وسط جمعيت مى‏كشيدند و مى‏گذشتند. گاه‏گاهى ماشينى مى‏گذشت، صداى بوق آن گوش را كر مى‏كرد، تا به زحمت، مردم پس و پيش شوند و گارى‏ها كمى جاده باز كنند و مادرها، بچه‏هاى خود را صدا بزنند تا ماشين چندقدمى به جلو برود. واى به وقتى كه راننده‏اى، عجله مى‏كرد و مادرى، نگران حيات فرزندش مى‏شد؛ آن‏گاه سيل فحش و ناسزا به سمت راننده روان مى‏گرديد.
در بالكن خانه‏ها، طناب بسته شده بود و لباس‏هاى رنگارنگ از آن آويزان بود…
دوست من، چرا چشمان خود را بسته‏اى؟ من تو را به نبعه آورده‏ام كه خرابى‏ها و آتش‏سوزى‏ها، دزدى‏ها و خونريزى‏ها و ظلم و جنايتى را كه بر شيعيان ما رفته است ببينى!
نه، نه، من ديگر طاقت ندارم به اين صحنه‏هاى دردناك و حزن‏انگيز نگاه كنم! بس است!
آن‏چه ديده‏ام كافيست، مى‏لرزم، مى‏سوزم و ديگر نمى‏خواهم به اين بدبختى‏ها و جنايت‏ها نگاه كنم…
اگر مى‏خواهى آه بكشى و سوزش قلب جوشانت را تسكين بخشى! آزادى! بگذار كه آه سوزان تو، با آه همه مادران و زنان داغ‏ديده درهم آميزد و ريشه جنايتكاران را بسوزاند.
اگر مى‏خواهى فرياد كنى، تا سينه پردردت، از فشار غضب برهد و بغض گلويت تخفيف بيابد، باز هم آزادى فرياد كن و بگذار فرياد تو، با فرياد جوانان از جان‏گذشته شيعه مخلوط شود و پايه‏هاى كاخ ظلم و ستم را بلرزاند.
اى دوست من، ديدار اين جنايات تاريخ و اين صحنه‏هاى حزن‏انگيز، بزرگ‏ترين درس عبرت است. گذشت روزگار اين صحنه‏هاى دردناك را محو مى‏كند و كم‏تر كسى اين جنايت‏ها را باور خواهد كرد. خاطره پرسوز و گداز اين صحنه‏هاى حزن‏انگيز، فقط بر قلب دردناك من و تو باقى خواهد ماند… و تو اى آشناى من، كه از راه دور آمده‏اى تا حقايق را به چشم ببينى و با شيعيان ستم‏ديده و زجركشيده همدردى كنى، چشمانت را باز كن و هر چه بيش‏تر حقايق كشنده را ببين و يك دنيا درد و غم و يك تاريخ ظلم و جنايت براى دوستانت به ارمغان ببر.
نگاه كن، اين‏جا جسدى سوخته است. اين خاكسترهاى سياه، جمجمه خاك شده اوست، اين‏ها دست‏ها و اين‏ها پاهاى اوست. اين بدبخت بينوا را در داخل اطاقش كشته‏اند و بر جسدش بنزين ريخته و آتش زده‏اند.
آه مهربانم، اين‏جا خانه ابومحمّد است، مرد آبرومندى كه خانواده بزرگى داشت و در حركت نيز مسئول خدمات اجتماعى بود و من شب‏هاى زيادى را در اين خانه خوابيده بودم.
اين‏جا مسجد شيخ فرحات است كه هنگام ورود به نبعه و عدم شناسايى افراد، يكسره به اين مسجد آمدم و نماز خواندم و با خود فكر مى‏كردم كه از كجا شروع كنم؟ و به كجا بروم؟ و با چه كسى گفت‏وگو كنم… يكباره ديدم كه آدمى خيره خيره به من مى‏نگرد. گويا مرا شناخته است ولى باور نمى‏كند. راستى چگونه ممكن است كه من حلقه محاصره آتش و خون نبعه را بريده و به نبعه قدم گذاشته باشم؟ اين مرد متردد بود، مى‏خواست خوشحالى كند ولى نمى‏توانست خود را گول بزند… بالاخره رفت و هراسان و شتابان با چند نفر ديگر آمد، آن‏ها مرا شناختند، در آغوش كشيدند و پرسيدند واَلحَمدُللَّهِ سَلامَه گفتند و با تعجب مى‏پرسيدند چگونه و با چه معجزه‏اى توانسته‏اى به نبعه وارد شوى!
اين‏جا اولين پايگاه من بود كه در سالن بالاى آن سخنرانى مى‏كردم و به كادرها درس مى‏دادم… ببين اين مسجد به چه صورت دلخراشى درآمده است!
اين‏جا را ببين، مريضخانه حركت بود. هزارها در آن درمان شده‏اند و پزشكان فرانسوى در طبقه بالاى آن زندگى مى‏كردند، ببين چگونه غارت و متلاشى شده است!
آه اين خانه شريف است و هيچ‏گاه آن‏را فراموش نمى‏كنم. يك روز تمام، از صبح زود با من بود و همه جا رفتيم و محورهاى جنگ را سركشى كرديم و در چند محل، سخنرانى كردم و حدود يك ساعت بعد از نيمه‏شب فارغ شديم. شريف مى‏دانست كه از صبح تا آن موقع هيچ نخورده‏ايم و راستى كه خسته و گرسنه‏ايم. دست به جيبش كرد، پنج قرشى در جيبش بود، آن را درآورد و گفت يا دكتر، اين همه دارايى من است، و اگر تو را به شام دعوت نكرده‏ام، براى اين بود كه چيزى نداشتم…
من به خود لرزيدم و بيش از حد متأثر شدم و به او گفتم كه بايد به خانه او بروم و در آن‏جا بخوابم…
به خانه‏اش وارد شدم. زنش به‏شدت عتاب مى‏كرد كه چرا خانواده‏اش را بى‏خبر گذاشته و رفته و آن‏ها را نگران كرده است. فرزند هفت ساله‏اش بيدار شده، فوراً به سوى پدرش رفت و با عتاب گفت: بابا، بابا، چرا رفتى و به ما هيچ نگفتى؟ و حتى خبر ندادى كه كجا هستى؟ از يك طرف صورتش را از پدر برمى‏گردانيد و از طرف ديگر خود را به او مى‏چسبانيد. آن‏گاه پدر پيرش بيدار شد و خوشحال آمد و نشست و دعا كرد…
شب را بدون طعام خفتيم درحالى‏كه قطرات اشك از گوشه چشمانم جارى بود و شايد عارفانه‏ترين و زيباترين گرسنگى بود كه تجربه مى‏كردم.
آه دوست من، اين‏جا حسينيه بود، شب‏هاى زيادى را در آن به سر آورده‏ام، درحالى‏كه هر لحظه، بر آن راكت و گلوله توپ فرود مى‏آيد و همه حسينيه مى‏لرزيد و هر لحظه، گوشه‏اى از آن فرو مى‏ريخت و احساس مى‏كرديم كه هر گلوله در گوشه اطاق من منفجر شده است.(32)

25 سپتامبر 1976

شهادت ابوحماده
درود آتشين زمين و آسمان بر تو باد اى قهرمان شيّاح، اى فدايى امل. اى شهيد راه خدا.
چه خاطرات زيادى، شيّاح خونين از تو به ياد دارد. چه مردانگى‏ها! چه فداكارى‏ها! چه از جان‏گذشتن‏ها! چه شب‏هاى درازى كه تو همچون صخره بر پيكر مجروح شيّاح ايستادى. در مقابل سيل هجوم دشمنان مقاومت كردى و كرامت و شرافت شيعه را حفظ نمودى. چه روزهاى خطرناكى كه يكه و تنها در ميان آتشفشان گلوله‏ها و راكت‏ها و منفجرات استقامت كردى. آن روزها كه همه رفته بودند. ترس و وحشت همه را گرفته بود. شيّاح خالى شده بود، جز گلوله، رهگذرى وجود نداشت، جز بمب و راكت، ميهمانى به شيّاح وارد نمى‏شد. باران مرگ فرو مى‏باريد، ابر يأس و نااميدى بر شيّاح سايه افكنده بود، آرى آن روزها، تو همچون صخره در مقابل امواج خروشان دشمن مقاومت مى‏كردى، طوفان‏هاى وحشت‏زاى حوادث را بر سينه خود مى‏پذيرفتى و دشمن را به عقب مى‏راندى.
تو علم‏دار امل در شيّاح بودى. تو به نوجوانان اميد و روح مى‏دادى، هر كس به چهره آرام و مطمئن تو نگاه مى‏كرد آرامش مى‏يافت، و هر جوانى به پنجه‏هاى مردانه تو نظر مى‏افكند مطمئن مى‏شد كه با وجود تو بر شيّاح خطرى نيست.

10 اكتبر 1976

بسم ‏اللَّه
محبوبم:
احساس مى‏كنم كه تحمل درد و غم و خطر و مصيبت در راه خدا مهم‏ترين و اساسى‏ترين لازمه تكامل در اين حيات است. معتقدم كه زندگى در خوشى و بى‏غمى، لذت و سلامت، امن و نعمت آدمى را فاسد و منجمد و بى‏احساس مى‏كند. براين اساس مى‏بينم كه جوانان ما در جنوب و بيروت، سرشار از ايمان، مبارزه، محبت و فداكارى هستند، در مقابل بعلبك كه براى تقسيم منافع در كشمكش و اصطكاك با همديگرند!
هجوم دائم بر جوانان ما در جنوب، ضرب و شتم، خطر و قتل، ترس و عدم امنيت و درد و غم آن‏ها را پاك و مصفا كرده. خودخواهى‏ها، شهرت‏طلبى‏ها و خودنمايى‏ها را سوزانده… و در عوض روح رضا و توكل و قبول خطر، محروميت و حتى شهادت در جوانان نضج گرفته است. باتوجه به حقيقت فوق، يعنى استقبال همه خطرات و مشكلات با طيب خاطر، مى‏خواهم بعضى از حالات »جوانان حركت« را در جنوب شرح دهم:
حال ما، در جنوب مثل موج است، هميشه در تلاطم و بالا و پايين رفتن… گاهى همه چيز تيره و تار مى‏شود، همه روزنه‏هاى اميد كور مى‏گردد و ترس و وحشت بر همه جا سايه مى‏افكند. اژدهاى مرگ دهن باز مى‏كند كه همه را ببلعد و همه دشمنان با هم پيمان مى‏بندند كه خون ما را بريزند و شرف و كرامت ما را نابود كنند. صداى حق را خفه نمايند و جنايت و فساد، دروغ و تهمت و خيانت را بر اجساد و افكار و عقول مسلط كنند. همه راه‏ها بسته مى‏شود؛ دشمنان خونخوار پيروزى خود را جشن مى‏گيرند و آن‏طور مغرور و مست عربده مى‏كشند كه گويى همه عالم در قبضه عفريتى آن‏ها اسير شده است. روزهاى تيره و تارى بر جوانان ما مى‏گذرد كه فكر مى‏كنند، ديگر هيچ اميدى نيست و هيچ راه نجاتى جز شهادت وجود ندارد… و شب‏هايى تيره‏تر از روز… وحشتناك و غم‏انگيز و دردناك…
و اين ايام… قهقراى زندگى و حضيض موج، منتهاى خوشى، پيروزى و اميد جوانان ما در جنوب است.
سرنوشت ما در جنوب همچون موج در تلاطم و پايين و بالا رفتن است. دائماً از اوج به حضيض و از حضيض به اوج درحركتيم… و اين بزرگ‏ترين آزمايشى است كه خدا بر ما مقدر كرده است… و من از او مى‏خواهم كه به ما توفيق دهد از اين آزمايش بزرگ سربلند بيرون بياييم.

10 اكتبر 1976

عجبا! سر نماز ايستاده بودم، بيخود و بى‏جهت خوشحال در پوست خود نمى‏گنجيدم، لبخند مى‏زدم، در قلبم صداى قهقهه بلند بود، روحم به آسمان‏ها پرواز مى‏كرد، همه چيز زيبا مى‏نمود، از هر گوشه‏اى آثار بشارت مى‏باريد، سلول‏هاى بدنم از خوشى مى‏رقصيد… راستى كه حالتى عجيب به من دست داده بود تا آن جايى كه از شدت خوشى گلويم مى‏سوخت و از نماز، عبادت و توجه به خدا چيزى نمى‏فهميدم.
يكباره به فكر فرو رفتم تا دليل اين خوشحالى شديد را بفهمم. فكر كردم، روحم را، و قلبم را شكافتم و بالاخره حقيقت را يافتم…
فهميدم كه صبح، لرزان و ترسان، خسته و پژمرده از رختخواب برخاستم… از خوابى برخاستم كه، همه‏اش خوف و وحشت بود… انتظار هجوم دشمنان را داشتم… هر لحظه بيم آن مى‏رفت كه دشمن به من بتازد و رگبار گلوله مرا به خاك بياندازد… از چند پاسگاه دشمن گذشتم، در هر كدام جست‏وجو مى‏كردند كه مرا يا دوستان مرا بيابند و نابود كنند، با دلهره و ترس وارد پاسگاه شدم و با چه فشارى خود را آرام و خونسرد نشان دادم تا بالاخره از پاسگاه خارج شدم… از همه آن‏ها به سلامت گذشتم. دوستان مسكينم ترسان و لرزان، از اقصى نقاط پيش من آمدند و از هجوم دشمن و خطر مرگ سخن گفتند. همه را با قدرت ايمان و توكل به خدا آرام كردم، اميد دادم، ايمان بخشيدم و با قلب قوى و اطمينان به نفس همه را روانه خانه‏هاشان كردم… همه خوشحال و اميدوار رهسپار قريه خود شدند.
عده‏اى از مهاجرين، از دردمندان، فقيران، درماندگان نزد من آمدند، فقر و گرسنگى به استخوانشان رسيده بود. به هر كدام چيزى دادم و همه را خوشحال و اميدوار روانه كردم…
هنگامى كه از صحن مدرسه مى‏گذشتم به جوانان مسلح، پاسداران، حركت… برخورد كردم، دست همه را با فشار و محبت فشردم و اشبال(33) را بوسه زدم و با كلماتى آتشين همه را اميدوار كردم و تشويق نمودم…
همه روزم، به‏شدت گرفته بود. لحظه‏اى آرامش نداشتم. لحظه‏اى نتوانستم بنشينم يا حتى روزنامه‏اى بخوانم، مردم پشت سرهم مى‏آمدند و درددل مى‏كردند و من نيز با آرامش گوش مى‏دادم و با سخاوت آن‏ها را راضى برمى‏گرداندم…
آخر روز، خسته شده بودم ولى روحم سرشار از نشاط بود. قلبم از عشق و اميد مى‏جوشيد و تعجب مى‏كردم كه هنوز زنده‏ام. خوشحال بودم كه از چند پاسگاه )حاجز( گذشتم و كسى مرا نشناخت و گلوله‏بارانم نكرد… مسرور بودم كه كسى به مؤسسه حمله ننمود و به ما صدمه‏اى نرسانيد…
خوشحال بودم كه در قله نااميدى، در منتهاى فقر، در حضيض ضعف توانستم كه به مردم اميد بدهم، به فقرا كمك كنم و به وحشت‏زدگان و ضعيفان اميد و اطمينان ببخشم…
خوشحال بودم كه وجودم در اين روز مفيد بود، خوشحال بودم كه بخت در اين روز مرا كمك كرد. احساس مى‏كردم كه از هفت‏خوان رستم گذشته‏ام و اين بزرگ‏ترين پيروزى من بود… يكباره سيلاب اشك بر رخسارم جارى شد چون به فقر و ضعف و درماندگى خود پى‏بردم و همه خوشحالى خود را بى‏اساس يافتم… اشك ريختم و بعد آرامش يافتم.

12 اكتبر 1976

كشمكش زندگى را بنگر! چه طوفان وحشتناكى به پا شده است! همه قدرت‏هاى جور و ستم و پليدى، دست به دست هم داده‏اند تا ما را نابود كنند.اژدهاى مرگ، دهن باز كرده كه مرا ببلعد، لهيب آتش، اطراف مرا مى‏سوزاند، همچون پر كاه بر موج حوادث، در ميان اين درياى طوفانى بالا و پايين مى‏روم، چه سرنوشت مبهمى! چه دردها و چه غم‏ها، چه مصيبت‏ها و چه شهادت‏ها، چه شكست‏ها و چه محروميت‏ها، چه ظلم‏ها و چه جنايت‏ها… چه بگويم؟ چه مى‏گذرد؟… نمى‏دانم ولى آن‏چه مى‏دانم آن‏كه شهادت ساده‏ترين راه نجات من است…
هجوم از همه طرف شروع مى‏شود، همه روزنه‏هاى اميد كور مى‏گردد، يأس، ترس، خوف و وحشت بر همه جا سايه مى‏افكند، دوستانم با چشمان نگران، با قلب‏هاى مضطرب، خسته و شكسته و درمانده به‏سوى من مى‏آيند، درحالى‏كه خود من به هيچ چيزى اميد ندارم و جز شهادت انتظار نمى‏كشم، ولى همچون صخره محكم و مطمئن در مقابل دوستانم سخن مى‏گويم و به آن‏ها ايمان مى‏دهم و با شجاعت و بى‏باكى به مراكز خطر مى‏روم، دوستان را آرامش مى‏دهم و با اطمينان و قوت قلب آنها را روانه ديارشان مى‏كنم…
گاه‏گاهى همه نظام و سازمان، تمامى دوستان و رزمندگان و همه آينده و سرنوشت به يك كلمه من وابسته بود، آن منى كه نه اميد داشت و نه قدرت، نه رؤياى روشن و نه انتظار كمك… فقط براساس توكل به خدا، رضا به تقدير و قبول شهادت، باز هم بر پاى خود ايستادم و همچون صخره موج‏هاى خطر و خوف، نااميدى و يأس را برگرداندم، باز هم مسير تاريخ را تغيير دادم… و همه‏اش بر مبناى احتمال بود و با خود مى‏گفتم، اگر يك در هزار باقى بمانم و سازمان ادامه يابد باز هم خواهم ايستاد. باز هم مقاومت خواهم كرد…

14 نوامبر 1976

جبهةالشعبيه(34) از منطقه حقبان(35) وسط بلد ضَرَبَ(36) على اسرائيل – بعد قذائف(37) آن‏ها 5 دقائق بعد مباشرة بمب اسرائيل آمد – وقَتَلَ احمد محمدعلى سويدان و طفلين از موسى كريم – و طفل سليمان قدوح و 4 قتل و مجروح كثير –
قصف(38) به مدرسه شد. ساعت چهار و پنج دقيقه كم‏تر و اغلب بچه‏هاى مدرسه كشته شدند.
ابراهيم هيدوس شوفر را در عيتاالشعب(39) گرفتند و شش ساعت در اسرائيل محاكمه كردند و بعد ياطر(40) را بمباران كردند.
به احتمال قوى بمباران با موافقت اسرائيل و جبهه‏الشعبيه انجام گرفت.(41

18 نوامبر 1976

ياطر(42(
وجهاء قريه و مختار(43) و غيره با جبهه شعبيه(44) جمع شدند كه بلد را ترك كنند. ولى آن‏ها گفتند كه ما، به امر مركزى(45) آمده‏ايم و نمى‏رويم. ايجاد خطر مى‏كنند. چون بخصوص، جبهه شعبيه از بين مدنيّين(46) بمباران مى‏كند. براثر اجماع اين موقف جبهه شعبيه خَرَجَت(47) از ياطر و فقط فتح باقى مى‏ماند.

21 نوامبر 1976

لجان ثوريه(48) از مجدل زون(21/1976 (49/نوامبر به اسرائيل زدند و اسرائيل بلد را كوبيد. مردم آن‏ها را از شهر بيرون كردند و آن‏ها از كنار شهر زدند و اسرائيل جواب داد و همه قراء اطراف را زد.

21 فوريه 1976

بسم ‏اللَّه
محبوبم، ديشب نخفتم. از اين‏كه تو را، در رنج و عذاب مى‏بينم بى‏اندازه ناراحتم. من از طوفان حوادث باكى ندارم. در گرداب‏هاى خطر فرو مى‏روم تا به ساحل نجات برسم… از اين طوفان‏ها زياد ديده‏ام… و مى‏دانى كه از اين طوفان‏هاى سخت خيلى زياد بر پيكر طايفه شيعه هجوم آورده است و من احساس مى‏كنم كه در خلال اين طوفان‏هاى خطرناك است كه شخصيّت آدمى نضج مى‏گيرد و اجتماع به سوى كمال مى‏رود.
من نگرانم و اين نگرانى طبيعى است، نگران جوانان بى‏گناه، نگران بازى‏هاى سياسى استعمار، نگران خدعه و تزوير عملاء(50) داخلى، نگران سرنوشت، و نگران اين كه ما نتوانيم در اين لحظات بحرانى به مسئوليت خود آن‏چنان كه بايد عمل كنيم…
اما من از خطر نمى‏هراسم، از مرگ نمى‏گريزم. هنگامى كه طوفان‏ها، بيش از تحمل توانايى من، شدت مى‏گيرند؛ على را در نظرم مجسم مى‏كنم. دردهاى او و رنج‏هاى او، تنهايى او و ناله‏ها و سوز و گدازهاى درونى او، طوفان‏هاى حوادث كه يكى پس از ديگرى او را محاصره كرده بود. همه را به ياد مى‏آورم… و آن‏گاه تسكين مى‏يابم و هنگامى كه هيچ راه نجاتى پيدا نمى‏كنم به آغوش شهادت پناه مى‏برم و با قدم‏هاى محكم و اراده آهنين به دنبال حسين مى‏روم و با رضا و توكل، خود را و حيات و هستى خويش را به خدا تقديم مى‏كنم… آن‏گاه آسوده و مطمئن و آرام به سوى سرنوشت مى‏روم. آن‏چه مرا بيش از اندازه رنج مى‏دهد ناراحتى تو است و آرزو مى‏كنم كه بتوانم قسمتى از ناراحتى‏هاى تو را بر قلب خود بپذيرم.
ديروز، در حين ناراحتى شديد، جوانان بى‏گناه ما را محكوم كرديد…
به خدا سوگند كه، اين جوانان بى‏گناهند و آن‏قدر بى‏رحمانه و ظالمانه مورد اهانت، تهمت و هجوم جدى قرار گرفته‏اند كه حدى بر آن متصور نيست… تنها گناه آن‏ها اين است كه در مقابل بى‏شرف‏ترين فاسدها، و خبيث‏ترين جنايت‏كاران از جان خود مسلحانه دفاع كرده‏اند و خدا به آن‏ها كمك كرده تا باوجود قلت خود دشمنان خود را از پاى درآورند. خيلى دور از انصاف است كه چنين جوانان بى‏گناهى را از دفاع جان خويش محروم كنيم و از اين‏كه مظلومانه به دست جنايت‏كاران كشته نشده‏اند، محكوم نماييم!
من اين جوانان را احترام مى‏كنم، زيرا اين شهامت و شجاعت را داشته‏اند كه براى اولين بار، ظلم و ستم و كفر را با عنف جواب بگويند و مثل بيچارگان ذليل و درمانده زمان سلطان حسين صفوى، مرگ را با خفت و ذلت نپذيرند…
مشكل ما، مبارزه حق و باطل است كه به اوج خود رسيده و هر روز به درجات سخت‏تر مى‏رسد. اصحاب ظلم و كفر و جهل متحد مى‏شوند و ما را مى‏كوبند، زيرا ما از قماش آن‏ها نيستيم و ارزش‏هاى آن‏ها را زير پا گذاشته‏ايم، و مقياس‏ها و ارزش‏هاى خدايى را علم كرده‏ايم كه آن‏ها را نابود خواهد كرد.

4 مارس 1977

در نبطيه، قوى‏ترين پايگاه نيروهاى چپ، جنگ‏هاى سختى بين جبهةالرفض(51) و حزب كمونيست از يك طرف و صاعقه(52) از طرف ديگر درگرفت. درنتيجه اين جنگ‏ها بيش از 200 نفر از نيروهاى چپ كشته شده و همه پايگاه‏هاى آن‏ها به تصرف صاعقه درآمد و بقيه آن‏ها پياده فرارى شده از راه كوه‏ها وتپّه‏ها و دره‏هاى اطراف نبطيّه خود را به جنوب رساندند. در اين تصفيه بزرگ، فتح و جبهةالديموقراطيه(53) نيز به صاعقه كمك مى‏كرد و بعد از تسلط بر پايگاه‏هاى چپ، همه آن‏ها به فتح تسليم شد.
در منطقه صور، آخرين نقطه نيروهاى چپ نيز، وضع متشنج است. فتح به صورت آماده‏باش كامل درآمده است كه درصورت هر نوع زدوخورد، نيروهاى چپ را تصفيه كند و جنگندگان جبهةالرفض نيز در خيابان‏ها و راه‏ها پراكنده شده و حواجز(54) متعددى به‏وجود آورده‏اند و فقط كارشان دستگيركردن مخالفان و احتمالاً ضرب و قتل آن‏هاست.
ديروز، در يكى از همين حواجز، عنصرى از فتح دستگير شده و كتك مفصلى از جبهةالرفض خورده. به محض اين‏كه فهميده‏اند او از فتح است، او را از ماشين پايين كشيده كتك مفصلى زده‏اند.
بزرگان و رهبران جبهةالرفض گريخته‏اند و عده‏اى از آن‏ها به‏طور انتحارى مشغول آتش‏افروزى براى انفجار جنوبند.
تنها اميد آن‏ها اين است كه جنگى بين اسرائيل و سوريه درگيرد، و يا سوريه سقوط كند، و يا اسرائيل وارد لبنان شود و لذا آن‏ها از فرصت استفاده كرده چندصباحى ديگر به خرابكارى‏هاى خود ادامه دهند.

9 مارس 1977

در هنگام هجوم بر تل ربّ ثلاثين(55)، شباب امل، پيشاهنگان هجوم، فرياد اللَّه‏اكبر برداشتند و با رگبار گلوله و هجومى برق‏آسا بر دشمن تاختند و دشمن با تلفات سنگين شكسته و وامانده شد. بعد از آن‏كه فرياد اللَّه‏اكبر و هجوم برق‏آساى شباب امل صفوف دشمن را شكافت، همه جنگندگان موجود در معركه، همه آن‏ها كه از پس مى‏آمدند، از جوانان فتح و جيش لبنان عربى و حتى احزاب يسارى(56) نيز فرياد اللَّه‏اكبر برداشتند و اين صوت ملكوتى در كوهستان‏هاى طيبه طنين مى‏انداخت و با طنين توپ‏ها و انفجارات درهم مى‏آميخت.

27 ژوئيه 1977

حاروف57
جبهةالرفض(58) مى‏خواست مكتب(59) باز كند، ولى مردم شهر مخالفت كردند و نگذاشتند و به جبهةالرفض در بيرون شهر، حاجز(60) گذاشته و افراد شهر را گرفته، به سختى مى‏زدند و مضروب مى‏كردند.

27 ژوئيه 1977

شهر انصار61صاعقه(62) بر شهر مسلط شده است. فتح(63) نمى‏خواهد، لذا به اعضاى احزاب چپ بخصوص شيوعى(64) اسلحه و هويه(65) مى‏دهد و آن‏ها ضدصاعقه و ضد حركت‏المحرومين(66) استفزاز(67) مى‏كنند براى انفجار…

5 جولاى 1977

جدل با احزاب چپ در برج رحّال68پس از سخنرانى‏هاى متعددى كه كادرهاى ورزيده حركت(69) در شهرهاى مختلف جنوب به‏پا داشتند و اثرات شگفت كه از آن‏ها ظاهر شد، شيخ صبحى(70) درخواست كرد كه يك سخنرانى، در قريه برج رحّال بگذارد كه خود نوعى تحدّى و دهن‏كجى به احزاب چپ بود كه در آن منطقه سيطره مطلق داشتند. من پيشنهاد شيخ را پذيرفتم و حتى از استاد حسن حسينى خواهش كردم كه با او برود و اگر سئوالات سياسى مطرح شد و شيخ از جواب باز ماند، استاد حسن براى جواب حاضر باشد، لذا در روز معين، ساعت شش بعدازظهر، شيخ صبحى و استاد حسن وعده‏اى از جوانان حركت، رهسپار برج رحّال شدند تا در مقابل دشمنان ايدئولوژى و حزبى حرف‏هاى اسلامى و سياسى خود را بزنند …
من از بيروت به مؤسسه رسيدم و ديدم كه اين‏ها عازم حركتند، و من نيز كار ديگرى ندارم و بعلاوه در ته دلم احساس نگرانى مى‏كردم كه اگر خداى ناكرده چپى‏ها شيخ را دست بياندازند و او از جواب باز بماند، شكست معنوى بزرگى در منطقه نصيب ما خواهد شد. لذا همراه آن‏ها رهسپار برج رحّال شدم، و مطابق معمول سخنرانى در حسينيه قريه بود. مسئولين حركت در ده، ميهمانان را در صف جلوى حسينيه جاى دادند، ولى من به عقب حسينيه رفتم و كتابى از شريعتى داشتم و مشغول خواندن شدم. خيلى اصرار كردند كه مرا به جلو ببرند و در صدر مجلس بنشانند، ولى حوصله نداشتم و در دنياى ديگرى سير مى كردم و نمى‏خواستم از احلام شيرين خود خارج شوم و به جمع موجود در حسينيه بپيوندم، فقط مى‏خواستم به دوست و دشمن بفهمانم كه من هستم و يك قدرت روحى براى دوستانم باشم، ولى درعين حال به راز و نياز درونى دلم مشغول گردم و عيش معنويم را منقّص نكنم.
ملت كم‏كم آمدند و حسينيه بى‏سابقه پر شد و سخنرانى آغاز گرديد. شيخ درباره خداپرستى حرف زد و سخنرانى جالبى كرد، ولى من همچنان سرم در كتابم بود، فقط گاه‏گاهى نگاه به سخنران مى‏انداختم و بدين‏وسيله حضور خود را در جلسه اعلام مى‏كردم.
اما احزاب چپ، جناحى قوى تشكيل داده، نيروهاى جنگى خود را در خارج مستقر كرده و در نقاط حساس حسينيه كمين نموده و براى تخريب جلسه و ايجاد جنجال، نقشه كاملى طرح كرده بودند. به محض اتمام سخنرانى شيخ صبحى، يكى از سخنوران چپ، به‏عنوان سئوال، دست بلند كرد و در كنار منبر قرار گرفت و شروع به سخنرانى نمود. گفت: يا شيخ سخن تو بسيار خوب بود، خداپرستى نيز منافع زيادى دارد، اما شما را با خدا و خداپرستى چه‏كار؟ شما كه مسلمان نيستيد! شما كه به اسلام عمل نمى‏كنيد! شما كه با استعمار مبارزه نمى‏نماييد، شما با كتائب همكارى مى‏كنيد، شما نبعه را تسليم كتائب كرديد، شما خيانت‏كاريد…
شيخ صبحى هاج و واج روى منبر خشك شده بود و اين سخنران ورزيده حزبى آن‏قدر بلند و سريع و جذاب صحبت مى‏كرد كه مجالى به شيخ براى جواب نمى‏داد، لذا شيخ از منبر پايين رفت و استاد حسن به منبر رفت كه جواب بگويد، ولى او هم مجال نمى‏يافت…
هم‏همه شد، ملت اعتراض مى‏كردند ولى منبر به دست آن سخنران حزبى بود و همچنان مثل ريگ به حركت محرومين حمله مى‏كرد و مثل مسلسل، شعارهاى تند انقلابى مى‏داد. بالاخره، استاد حسن عصبانى شد و شروع به فرياد زدن كرد تا توانست صداى سخنران را قطع كند و گفت هم‏اكنون در جنوب لبنان، در محورهاى جنگ بنت جبيل و طيبه فداييان امل مى‏جنگند و از لبنان دفاع مى‏كنند و همه هفته شهيد مى‏دهند، اما شما كجا هستيد؟ شما كجا با كتائب يا با اسرائيل مى‏جنگيد؟ اگر راست مى‏گوييد به مرزهاى جنوبى برويد و در مقابل دشمن سنگر بگيريد! دست از شعارهاى ميان‏تهى برداريد و اگر راست مى‏گوييد كمى عمل كنيد…
مى‏رفت تا جلسه كمى به حالت عادى خود برگردد و آرامش برقرار شود، ولى يك سخنران حزبى ديگرى، فوراً به منبر بالا رفت و در كنار استاد حسن قرار گرفت و با كلمات شمرده، شروع به سخن نمود و دوباره بر منبر سيطره يافت و آن‏قدر كلامش نافذ و زيبا بود كه همه حسينيه سراپا گوش شد و محو قدرت سخنران و افكار انقلابى و اسلامى او گرديد. او كلام خود را با على)ع( و عدالت او شروع كرد و سپس تكيه بر ابوذر غفارى و مبارزات بى‏امانش، ضدعثمان و معاويه نمود و نتيجه گرفت كه مبارزه بايد در جهت نابودى سرمايه‏داران و سقوط نظام لبنانى باشد، و جنگ با اسرائيل و يا كتائب جنبه ثانوى دارد! مى‏گفت تا وقتى كه نظام لبنانى سرنگون نشود و سرمايه‏دارى نابود نگردد هيچ نتيجه‏اى از اين همه جنگ‏ها، خونريزى‏ها و فداكارى‏ها عايد نخواهد شد.
من مى‏دانستم كه به اسلام و به على ابداً ايمان ندارد، ولى براى سيطره بر افكار مردم، پشت سر هم آيات قرآنى مثال مى‏آورد و از كلمات على)ع( مثل مى‏زد. من هنوز در آخر حسينيه نشسته بودم و شاهد اين صحنه‏ها بودم و عصبانى و ناراحت از زبردستى حزبى‏ها و سادگى جوانان حركت به خود مى‏پيچيدم، تا بالاخره يكى از كادرهاى حركت نزد من آمد و درگوشى به من گفت كه وضع خيلى خراب است، حزبى‏ها همه حسينيه را محاصره كرده‏اند و اگر جوابى بدهيم ما را خواهند كوبيد… و خلاصه بهتر است هر چه زودتر از حسينيه خارج شده برويم! با عصبانيت به او گفتم يعنى مى‏گويى فرار كنيم؟ جلسه را به دست حزبى‏ها بسپاريم و معركه را خالى كنيم؟ و اضافه كردم كه تو و هر كس ديگرى كه احساس خطر مى‏كند ممكن است برود، ولى من مى‏مانم و سعى مى‏كنم كه جلسه را به دست بگيرم…
آن‏گاه از همان نقطه كه نشسته بودم، از آخر جلسه فريادم بلند شد، تصميم گرفتم‏كه رسماً وارد صحنه‏شوم و با همان تاكتيك‏هاى حزبى آن‏ها را بكوبم. قبل از هر چيز خواستم كه اين سخنران چيره‏دست را از موضع هجومى بازدارم و او را به موضع دفاعى بكشانم. با صداى بلند سخنران را متوجه خود كردم، حزبى‏ها با فرياد خواستند بر من سيطره يابند، ولى من فرياد خود را بلندتر كردم. سئوال ساده، كوتاه و محكم؛ آيا تو اى سخنران به على ايمان دارى؟
هم‏همه حزبى‏ها عليه من بلند شد كه او را از جواب معاف بدارند، ولى من تكرار كردم؛ باز هم تكرار، و حتى سئوال خود را متوجه مردم كردم. اى مردم چرا اين مرد كه اين‏همه از على و قرآن حرف مى‏زند، مى‏ترسد جواب مرا بدهد، كه آيا به على معتقد است يا نه؟ همه نظرها متوجه من شده بود و من هم خجالت را به كلى كنار گذاشته بودم، گويى كه اصلاً خجالت مفهومى ندارد، سخنران مى‏خواست كلمه‏اى بگويد، فرياد من بلند مى‏شد كه آيا به على ايمان دارى يا نه؟… بالاخره سخنران مجبور شد بگويد آرى به على ايمان دارم! فوراً سئوال ديگرى مطرح كردم. آيا على دزدى مى‏كرد؟ گفت: نه، دزدى نمى‏كرد.
فوراً بدون آن‏كه براى او مجال براى فرار باشد نتيجه گرفتم و گفتم: ولى شما دزدى مى‏كنيد. چگونه به على ايمان داريد و باز هم دزدى مى‏كنيد؟… سخنران همه نوارش پاره شد، اعصابش متشنج گرديد، مى‏خواست با هر زحمتى كه شده از خود دفاع كند، دزدى‏هاى خود را توجيه نمايد، ولى كلام او ديگر خريدار نداشت! همه مردم مى‏دانستند كه اين‏ها دزدى مى‏كنند و اين دزدى براى آن‏ها گناه به شمار نمى‏رود… بالاخره، سخنران مجبور شد كه اعتراف كند… ولى گفت: مادزدى نمى‏كنيم، بلكه ما اموال سرمايه داران را مصادره مى‏كنيم و مصادره با دزدى فرق دارد. اگر جماهير )توده‏ها( فرمان دهد كه اموال ثروتمندان به نفع جماهير مصادره شود، ديگر دزدى خوانده نمى‏شود. فرياد زدم كدام جماهير؟ همه جماهير شما را طرد مى‏كنند. همه جماهير از شما متنفرند )ابراز احساسات مردم و رضايت آن‏ها از كلام من(. ادامه دادم، شما چند نفر جمع مى‏شويد و خود را جماهير مى‏خوانيد، و مال مردم را براى جيب خود مى‏دزديد و جماهير را بدنام مى‏كنيد! كى و كجا جماهير به شما وكالت داده است؟ هركجا و هر وقت كه مى‏نگريم مى‏بينيم كه جماهير شما را طرد مى‏كند. سخنران حزبى گفت ما به خاطر جماهير مصادره مى‏كنيم، ولى فعلاً جماهير رشد كافى ندارد و نمى‏فهمد!. به او گفتم به هرحال تا وقتى كه نمايندگى ملت به شما واگذار نشده است حق مصادره اموال كسى را نداريد. به علاوه مى‏خواهم بپرسم اگر راست مى‏گوييد چرا املاك و اموال جنبلاط(71)ها و جورج حاوى‏ها(72) را مصادره نمى‏كنيد؟ ولى سراغ خانه‏هايى مى‏رويد كه سرنشينان بينوايش زير بمباران‏هاى اسرائيل خانه و زندگى را ترك گفته و فرار كرده‏اند، و همه ثروتشان همان اثاثيه خانه‏ شان است، و شما با كمال بى‏شرمى خانه‏هاى اين بينوايان را مى‏دزديد! آرى على از شما ننگ دارد، و شما بايد شرم كنيد و اسلام را و على را بازيچه سياست‏بازى‏هاى خود قرار ندهيد!
سخنران با تردستى تمام، مى‏خواست دوباره منبر را به دست بگيرد، و با تلاوت آيات قرآنى و تكيه بر على و ابوذر و شعارهاى تند انقلابى مى‏خواست ماهيّت ضددين خود را بپوشاند… ولى من نيز به او مجال نمى‏دادم. از او سئوال كردم، اگر به خدا و رسول ايمان دارى، نظرت را درباره عَلْمَنَه(73) بگو. ولى او سكوت كرد، زيرا در بن‏بست اسير شده بود. از يك‏طرف با اين‏همه طرفدارى از اسلام و رسول و على نمى‏توانست از علمنه )جدايى دين از دنيا( دفاع كند، و از طرف ديگر علمنه شعار همه احزاب چپ لبنان بود. لذا حزبى‏ها شروع به فحاشى كردند، عصبانيت آنها به درجه انفجار رسيد، و من نيز منتظر همين لحظات بودم، با فريادهاى مكرّر سخنران را ميخكوب كرده بودم و قيل و قال مردم همه‏چيز را مختل كرده بود، بعد فحش و ناسزا شروع شد، تهديد و اسلحه به ميان آمد، ولى من بدون توجه از چپ و راست خود همچنان سئوال پرتاب مى‏كردم؛ محكم، كوتاه و عميق كه همه حزبى‏ها را كلافه كرده بود. تشنج بالا گرفت، كشمكش شروع شد و عده‏اى از دو طرف گلاويز شدند و دامنه كشمكش به خارج حسينيه كشيده شد. جار و جنجال و هياهو به آسمان بلند گرديد، هر لحظه، به نقطه انفجار نزديك‏تر مى‏شديم، و من نيز خود را براى مانورى بزرگ‏تر و خطرناك‏تر آماده مى‏كردم. در اين هنگام، چند نفر از پيران شهر از من خواستند كه به جلو بروم و براى مردم صحبت كنم، بلافاصله پذيرفتم و با يك خيز خود را به پشت منبر رساندم و در كنار سخنران حزبى قرار گرفتم، يك‏باره، دو جنگنده قوى هيكل حزبى در دو طرف من قرار گرفتند! و به خيال خود، مرا تهديد مى‏كردند كه در صورت هجوم به آن‏ها مرا از پاى درمى‏آورند. من نيز تصميم خود را گرفتم، تصميمى خطرناك و آهنين، كه در صورت زد و خورد، با يك ضربه آنى، آن دو را آن‏چنان نقش بر زمينشان كنم كه هرگز از خاك برنخيزند و آن‏قدر به اراده خود و قدرت سرپنجه خود، ايمان و اعتقاد داشتم كه با كمال آرامش شروع به صحبت كردم، از همه مردم تقاضا نمودم كه اگر مرا دوست مى‏دارند سكوت كنند و فحش و ناسزاى كسى را جواب نگويند. داخل حسينيه فوراً آرام شد، ولى هياهوى خارج، اجازه سخن نمى‏داد، بعضى از دوستان را فرستادم تا همه افراد خارج را به داخل بياورند تا همه بشنوند، دوست و دشمن كم‏كم به داخل آمدند و خواه‏ناخواه سكوت كردند تا ببينند من چه مى‏گويم. قبل از هر چيز به سخنران حزبى مرحبا گفتم و سيطره او را بر قرآن و نهج‏البلاغه ستودم و گفتم من تعجب مى‏كنم كه با اين آشنايى و علاقه شما به قرآن و به على، چگونه دزدى مى‏كنيد؟ و مردم را مى‏زنيد و آزار مى‏كنيد، و بى‏جهت تهمت مى‏زنيد، بى‏گناهان را مى‏كشيد و امنيت را از مردم سلب مى‏كنيد و محيط را براى توطئه اسرائيل آماده مى‏نماييد؟
در اين موقع برق را قطع كردند؛ ميكروفون ساكت شد و چند لحظه در تاريكى محض فرو رفتيم و هر لحظه انتظار حمله‏اى را به خود داشتم تا بالاخره چراغ گردسوزى آوردند و ادامه دادم.
آن‏گاه به شرح توطئه پرداختم… توطئه‏اى اسرائيلى براى تصفيه مقاومت فلسطين آغاز شد، كتائب نيز كه از سير صعودى قدرت مسلمين وحشت داشت، براى حفظ امتيازات فراوان خود و تضعيف قدرت مسلمين با اسرائيل هم‏داستان شد و جرقه توطئه را برافروخت تا مقاومت را، به ميدان بكشد و با پشتيبانى اسرائيل آن را بكوبد و ضمناً مسلمانان را نيز همراه با مقاومت فلسطين به زانو درآورد.
جنگ لبنان، برخلاف ادعاى باطل احزاب چپ، قيام محرومين عليه نظام موجود نبود، بلكه توطئه‏اى اسرائيلى بود كه براى نابودى مقاومت، توسط استعمار طرح‏ريزى شده بود، و هر قدمى در راه تصعيد(74) جنگ يا جرقه انفجار به مصلحت اسرائيل و زيان مسلمانان و مقاومت بود، و ما ديديم كه احزاب چپ به خيال خام خود، كه واژگون كردن نظام لبنان بود به آتش جنگ دامن مى‏زدند و عملاً در گرداب توطئه غرق مى‏شدند و خواسته و نخواسته به مصلحت اسرائيل قدم برمى‏داشتند. قسمت بزرگى از مسئوليت خون شصت هزار كشته و سيصدهزار مجروح و تخريب كلى لبنان به‏عهده احزاب چپ لبنان است، آن‏ها كه از روى جهل و يا خيانت، مدام به شعله جنگ دامن زدند، و بر آن بنزين ريختند و همه روزه بهانه‏اى جديد به كتائب و اسرائيل، براى هجوم دادند، و بالاخره لبنان را به اين روز سياه كشاندند كه حتى بقاى آن مورد شك است، چه رسد به مكتسبات و دست‏آوردهاى جنگ كه مدام براى دست‏آورد بيش‏تر و بهره زيادتر شعار جنگ مى‏دهند، درحالى كه همه روزه چيزى زيادتر از دست مى‏دهند!
سيد موسى(75) از همان اول، ماهيت توطئه را به خوبى شناخت و براى عقيم‏كردن آن به شدت كوشيد، تا به جايى كه اعتصاب غذا كرد تا جنگ خاتمه يابد و خاتمه يافت و رشيد كرامى به صدارت رسيد و مى‏رفت كه اوضاع دوباره آرام شود كه احزاب چپ در منطقه بعلبك به مسيحيان بى‏گناه حمله كردند و عده زيادى را كشتند و آتش جنگ دوباره شعله كشيد…
جوانان امل، لحظه‏اى از وظيفه تاريخى خود غفلت نكردند، در همه جبهه‏هاى جنگ، براى دفاع از مناطق خود تا آخرين قطره خون خويش مى‏جنگيدند و بيش از صدوسى شهيد دادند، دفاع از شيّاح(76) قهرمان، بخصوص در لحظات وخيم و بحرانى جنگ‏بر دوش جوانان‏امل‏بود، محوركنيسه(77)، محور اسعداسعد(78) و محور طيونه(79) به‏دست جوانان امل بود و اين‏ها از خطرناك‏ترين و سخت‏ترين محورهاى جنگ شيّاح(80) به شمار مى‏رفت، همچنين در حىّ ماضى، در منطقه رويس، در حى ليلكى، در حى سَلُّم، در كفر شيما، در خندق غميق، در تل زعتر و در نبعه جوانان امل سخت مى‏جنگيدند، در تل زعتر فداييان امل به كمك مقاومت فلسطين جانبازى‏ها كردند و دو مسئول نظامى امل )از خانواده صقر( در جنگ‏هاى تل زعتر شهيد شدند، و پانزده نفر از اعضاى رسمى امل به افتخار شهادت نائل آمدند، علاوه بر آن صدها نفر از انصار و طرفدار حركت محرومين نيز به شهادت رسيدند، از خانواده اشهب، حدود چهل مرد را سر بريدند زيرا روزگارى فرمانده نظامى امل در تل زعتر از خانواده اشهب بود! و هنگام سقوط تل زعتر، يك مجموعه انتحارى امل )دوازده نفر به فرماندهى محمد شور( همراه با ورزيده‏ترين جنگندگان فتح، براى بازكردن راه خروج از تل زعتر، به كوه‏هاى مونت‏وردى(81) رفته و روزهاى سخت و وحشتناكى را براى حمايت فراريان تل‏زعتر در كوه‏هاى مونت‏وردى جنگيدند و پنج نفر آن‏ها مجروح شده به مريضخانه منتقل شدند.
در جنوب نيز، جنگندگان امل در صيدا، و هلاليه و جباع براى دفاع از مقاومت جنگ‏ها كردند، و بعد از انتقال توطئه به جنوب، در مرزهاى جنوب لبنان، بخصوص در محورهاى بنت جبيل و محورهاى طيّبه بزرگ‏ترين نيروهاى جنگنده را بعد از فتح امل تشكيل مى‏داد، و تا به‏حال نيز بيش از هر كس شهيد داده است. درحالى‏كه احزاب چپ به‏هيچ‏وجه در محورهاى جنگ وجود ندارند، فقط در داخل شهرها و در ميان مردم سوار ماشين‏هاى جنگى خود شده، رژه مى‏روند و عضله نشان مى‏دهند تا جلب توجه كنند.
اما درباره نبعه، مى‏خواهم مفصّل‏تر صحبت كنم، زيرا اين دوست حزبى ما، حركت محرومين و امام موسى را متهم كرد كه نبعه را تسليم كتائب كرده‏اند و براين اساس، اتهام خيانت به امام زد و حتى هنگام سقوط نبعه، براساس همين اتهام، احزاب چپ نشستند و فرمان تصفيه حركت محرومين را صادر كردند و عده‏اى را زدند و مجروح كردند و به زندان كشيدند، و حتى كشتند… به جرم اين‏كه حركت محرومين نبعه را تسليم كتائب كرده است. مى‏خواهم مفصل‏تر درباره نبعه شهيد صحبت كنم و اثبات نمايم كه همين نبعه و همين سقوط نبعه براى اثبات خيانت احزاب چپ كافيست، اگر هيچ جنايت ديگرى نمى‏كردند، فقط همين جنايت نبعه براى اثبات خيانت و جنايت آن‏ها كافى بود، و خدا را گواه مى‏گيرم كه اگر همه سكوت كنند، من شخصاً سكوت نخواهم كرد و سقوط نبعه را همچون پتكى بر ضمير اجتماع و عقل تاريخ فروخواهم كوفت و جنايتكاران را رسوا خواهم كرد.
شما اى احزاب چپ، امام موسى و حركت محرومين را متهم مى‏كنيد كه نبعه را تسليم كردند، و من همه شما را به محكمه عدالت مى‏كشم و محكوم مى‏كنم تا حتى خودتان بپذيريد كه جنايتكار كيست و جنايتكار كدامست…
آن‏گاه وضع نبعه را از روزگار نخست شرح دادم، شهرى دويست هزار نفرى كه حتى يك مريضخانه نداشت، و به‏علت فقر و جهل، احزاب چپ سيطره كامل داشتند، نان و مواد غذايى در دست احزاب چپ و سازمان‏هاى افراطى بود كه فقط به طرفداران خود مى‏دادند و اگر گرسنه‏اى غيرحزبى به آن‏ها رجوع مى‏كرد، مى‏گفتند »تو محسوب بر امام هستى؛ برو از او بگير«، درحالى‏كه نبعه محاصره بود و امكان قوت و كار براى بدبختى وجود نداشت جز حزبى‏ها كه از كشورهاى خارجى برايشان پول و مواد غذايى فراوان مى‏رسيد.
امام موسى توانست، با امكانات كم خود چندمرتبه آرد، برنج، شكر، روغن و غيره بين مردم محروم غيرحزبى نبعه پخش كند و هم او براى اولين بار، با زحمت زياد و كمك پزشكان فرانسوى يك مريضخانه بيست‏وچهار تخته، با دو اطاق عمليات تأسيس كرد، كه در عرض يك ماه و نيم بيش از دوهزاروهفتصد عمل جراحى انجام دادند كه در صورت عدم وجود مريضخانه اكثرشان مسلّماً مى‏مردند! اما احزاب چپ، با پزشكان فرانسوى تماس گرفته به آن‏ها گفتند كه امام موسى كتائبى و مرتجع است، دست‏نشانده و جاسوس است، و بهتر است شما از نبعه خارج شويد. پزشكان گفتند ما براى انسانيت كار مى‏كنيم و كارى به امام موسى نداريم، حزبى‏ها گفتند كه اين مريضخانه به اسم امام موسى است و او از شهرت خوب اين مريضخانه استفاده مى‏كند!… و بالاخره آن‏قدر تحريك و تهديد كردند تا پزشكان خارجى از نبعه گريختند! اين بود كار احزاب چپ در نبعه! آيا جنايتى بزرگ‏تر از اين مى‏توان سراغ گرفت؟ كدام وجدان كورى ممكن است در مقابل اين حقايق وحشتناك قرار بگيرد و از شدت درد نتركد؟ چه حزبى مى‏تواند بعد از اين‏همه جنايت خود را طرفدار انسانيت قلمداد كند؟
بگذاريد مطلب مهم‏ترى را شرح دهم تا توطئه‏گران بيش‏تر رسوا شوند. در همسايگى نبعه، ارمنى‏ها زندگى مى‏كنند كه حدفاصل بين مسلمان‏ها و مسيحى‏ها هستند. ارمنى‏ها در جنگ بى‏طرف بودند و با مسلمان‏ها رابطه دوستانه نزديكى داشتند، و آرد و مواد غذايى، دارو و طبيب و حتى اسلحه به‏طور مخفى توسط ارمنى‏ها به نبعه مى‏رسيد و قراردادى وجود داشت كه در قسمت ارمنى‏ها، از چپ يا راست هيچ مسلحى داخل نشود، ولى دخول و خروج افراد غيرمسلح آزاد بود.
در روزهاى آخر حيات نبعه، كه توطئه سقوط آن در شرف تكوين بود، يكى از سازمان‏هاى چپ فلسطينى، به‏نام جبهه ديموقراطيه، كه مسئول آن يك مسيحى مارونى به‏نام رمزى بود، چندين بار به ارمنى‏ها حمله كرد و سى‏ودو نفر از آن‏ها را كشت، ارمنى‏ها اعتراض كردند و نزد ياسرعرفات و جنبلاط شكايت نمودند، ولى نتيجه‏اى نداد، و بالاخره براى آن‏كه توطئه جداً تحقق بپذيرد، به چهار دختر ارمنى، وسط خيابان، هتك حرمت كردند و لذا ارمنى‏ها نيز در كنار كتائب قرار گرفتند، و كتائب از راه محلات ارمنى وارد نبعه شدند و نبعه سقوط كرد.
چند روز قبل از سقوط قطعى نبعه، عبدالكريم سعيد مسئول نظامى امل در محور كمپ‏طراد و سيزده نفر از جنگندگان امل كه مسئول دفاع از محور بودند و با فداكارى زياد حملات متعدد كتائب را دفع مى‏كردند، از پشت‏سر مورد هجوم احزاب چپ )قوات مشتركه( قرار گرفتند، به اتهام اين‏كه جنگندگان امل دست‏نشانده سوريه هستند، خلع سلاح شده، كتك مفصلى خوردند و به زندان افتادند و بعضى از آن‏ها براى مدتى دراز بسترى شدند، و خود عبدالكريم سعيد، از شدت ضربات قنداق تفنگ، بعد از يك هفته هنوز سرش متورم و صورتش سياه بود! البته روز بعد از دستگيرى سيزده جنگنده امل، محور كمپ طراد سقوط كرد زيرا كسى وجود نداشت تا از اين منطقه دفاع كند! براساس همين توطئه عده‏اى از حزبى‏ها از پشت سر به محور پلازا كه دست امل بود حمله كردند و آن‏ها را به مسلسل بستند و جنگندگان امل زير رگبار گلوله‏ها، خود را از ميان ديوار شكسته‏ها و سنگ‏ها و سوراخ‏ها نجات دادند و روز بعد محور سخت پلازا نيز سقوط كرد زيرا مدافعى نداشت! و از همه مهم‏تر و دردناك‏تر و رسواتر، همان‏طور كه سرگرد ابوزيد، فرمانده فتح در نبعه، بعد از فرار در يك مصاحبه مطبوعاتى اعلام كرد و گفت: »بيست و چهار ساعت قبل از سقوط نبعه، سيزده حزب و سازمان موجود در نبعه خود را تسليم كتائب كرده نبعه را ترك گفتند« و همه آن‏ها اكنون به سلامت در منطقه غربى زندگى مى‏كنند… اما جنگندگان امل تا آخرين لحظه جنگيدند و حدود بيست و پنج نفر از آن‏ها به شهادت رسيدند كه بين آن‏ها بايد مسئول نظامى حسين قشاقش، و مسئول فرهنگى محمد فقيه، و مسئول خدمات ابومحمد قعيق را نام برد. احزاب توطئه كردند و نبعه را به سقوط كشاندند و يك روز قبل از سقوط ، اسلحه خود را تسليم كردند و به سلامت گريختند اما جوانان امل جنگيدند و شهيد شدند و چه جنايتى بزرگ‏تر از اين‏كه كسانى بيايند و بگويند حركت محرومين يا سيدموسى )صدر( نبعه را تسليم كرد! اگر يك ذره شرف و مردى و انصاف وجود مى‏داشت، اين خيانت‏كاران اين‏چنين تهمت بى‏شرمانه نمى‏زدند، لااقل از خون شهداى امل شرم مى‏كردند، و اگر وجدانى و ضميرى داشتند اين‏همه حق‏كشى و اين‏همه جنايت و اين‏همه ظلم و بى‏انصافى نمى‏كردند… و ننگين‏ترين جرم اين جنايت‏كاران آن‏كه بعد از سقوط نبعه، احزاب و سازمان‏هاى چپى جمع شدند و فرمان تصفيه حركت محرومين را صادر كردند تا در همه جاى لبنان، حزبى‏هاى بى‏همه‏چيز هركجا جوانى از امل يا حركت محرومين را يافتند؛ گرفتند، زدند و به زندان انداختند و در بعضى موارد كشتند، اين جنايت و اين خيانت براى محكوم كردن ابدى اين احزاب بى‏همه چيز كافيست، و اگر هيچ گناه ديگرى، از اين همه جنايت و خيانت آشكارا از اين احزاب سر نمى‏زد، فقط همين توطئه سقوط نبعه و تهمت‏ها و خيانت‏ها و جنايت‏هاى بعد از سقوط كافى بود كه براى هميشه، اين احزاب ننگين به لعنت و نفرين ابدى محكوم گردند.
)افرادى از بين جمعيت به‏پاخاسته، اظهار مى‏داشتند كه در نبعه بوده‏اند و خيانت احزاب را خود شاهد بوده‏اند… و از نقاط ديگر صداى قبول بلند مى‏شد، هيجان شديدى بر حسينيه دامن گسترده بود، از گوشه و كنار، شعارهاى تندى عليه احزاب به‏گوش مى‏رسيد. حزبى‏ها در سكوتى شرم‏آلود فرو رفته بودند، جوابى از طرف آن‏ها شنيده نمى‏شد، رهبران حزبى مات و مبهوت به صحنه متشنج خيره شده و از هر عملى عاجز بودند، ديگر اسلحه‏هاى آن‏ها كارگر نبود، و جز مشت‏هاى گره‏كرده مردم داخل حسينيه و شعارهاى تند دادخواهى و اعتراض عليه ظلم و جنايات احزاب شنيده نمى‏شد.
با فرياد ادامه دادم: من از نمايندگان موجود احزاب مى‏طلبم كه، اگر جوابى دارند به پاخيزند و بگويند، اگر به سخنان من يا حقايقى كه مى‏گويم ايرادى هست، اعتراض كنند…اما هيچ اعتراضى نشد! شما اى احزاب به سيد موسىصدر فحش مى‏دهيد و بى‏شرمانه او را عميل و جاسوس مى‏خوانيد، اما بررسى دقيق تاريخ دو ساله گذشته به‏خوبى نشان مى‏دهد كه تنها و تنها رجل مصلح و فداكار و حق‏طلب فقط و فقط امام موسصدر بود و بس… براى اثبات مدعاى خود، مواقف مهم احزاب و امام را در دو سال گذشته مقايسه مى‏كنم… ابتدا كه جنگ داخلى شروع شد، امام موسى فوراً اعلام كرد كه اين يك توطئه اسرائيلى است و بايد به هر قيمت كه شده توطئه را عقيم كرد و آتش جنگ را خاموش نمود، درحالى‏كه احزاب شعار جنگ و كشتار مى‏دادند و امام را متهم مى‏كردند كه نمى‏خواهد بجنگد درحالى‏كه سابقاً شعارالسّلاح زينةالرجال را مى‏داده است و امروز همه مى‏دانند كه احزاب همه خطا رفتند، و امام موسى صحيح فكر مى‏كرد و غرق‏شدن در گرداب اين توطئه خطرناك به هيچ‏وجه به مصلحت مسلمانان نبود و مسلماً احزاب چپ در اين گرفتارى بزرگ نقش مهمى داشتند، و خون شصت هزار كشته و سيصدهزار مجروح مسئولين اين جنگ را رها نخواهد كرد، درحالى‏كه امام براى توقف جنگ حتى دست به اعتصاب غذا زد تا بتواند با استفاده از قدرت روحى، جلوى جنگ را بگيرد و تا مدتى گرفت.
احزاب چپ و رهبرشان جنبلاط قرار عزل كتائب را صادر كردند، و امام مخالفت كرد و بعد اذعان كردند كه عزل كتائب به مصلحت نبود.
و بعد احزاب چپ و راست »قتل على‏الهويه«(82) را به راه انداختند، كه مسيحى هر مسلمانى را بكشد و مسلمان نيز هر مسيحى را در هر نقطه‏اى بكشد. آدم‏كشى به جرم دين! و چه جنايت بزرگى، و چه‏قدر خون‏هايى به ناحق ريخته شد. امام موسى سخت در مقابل »قتل على‏الهويه« ايستاد، مبارزه كرد و چه‏قدر فحش و تهمت از احزاب چپ شنيد. و ديديم كه قتل على‏الهويه به منفعت كتائب تمام شد، و همه مسيحيان را، دور كتائب جمع كرد و الزاماً هر مسيحى براى دفاع از جان خود، اسلحه به دست گرفت و ضد مسلمان‏ها وارد جنگ شد و قدرت بزرگى از مسيحيان به‏وجود آمد.
جنبلاط و احزاب چپ شعار »اداره محلى« دادند و »مجلس سياسى« و »ارتش ملى« و »پليس توده‏اى« و وزارتخانه‏هاى مختلف ايجاد كردند تا لبنان را عملاً تقسيم كنند، امام موسى سخت مخالفت كرد و آن‏قدر ادامه داد تا تقريباً همه نيروهاى ملى از شعار »اداره محلى« دست برداشتند و از وحدت لبنان طرفدارى كردند.(83(
احزاب چپ، به رهبرى جنبلاط شعار افراطى علمنه جدايى دين از حكومت را مطرح كردند و امام مخالفت كرد، و بعد از مبارزه‏ها، همه جناح‏ها اذعان كردند كه رأى امام صحيح بوده است و »علمنه سياسى« را كه شعار امام بود پذيرفتند.
و بزرگ‏ترين مصيبت ظهور كرد و آن انفجار بين سوريه و مقاومت بود، جنبلاط و احزاب چپ سوريه را خائن و جاسوس مى‏گفتند و معتقد بودند كه كشتن سورى لازم‏تر از كشتن اسرائيلى است و شعار مى‏دادند كه اگر اسرائيل وارد لبنان شود بهتر است از اين‏كه سوريه وارد شود، و مى‏گفتند كسى كه عليه سوريه وارد جنگ نشود، به مقاومت فلسطين خائن است.
اما امام معتقد بود كه هر انفجارى بين سوريه و مقاومت، يك مصيبت بزرگ براى مقاومت فلسطين و امت عربى است و به هر قيمت شده بايد جلوى اين انفجار را گرفت.
و چه‏قدر امام به‏خاطر اين خط صحيح خود مورد هجوم قرار گرفت، و حتى بارها حياتش مورد تعرض واقع شد، و چه تهمت‏ها و ناسزاها و مصيبت‏ها كه تحمل كرد ولى خط منطقى خود را تغيير نداد، و بالاخره بعد از پافشارى‏هاى معجزه‏آساى او بود كه سوريه و مقاومت را آشتى داد و اين دوره جديد را كه مسلّماً به نفع مقاومت فلسطين و مسلمان‏هاست به وجود آورد و اين امرى است كه امروز همه مردم و حتى احزاب چپ به آن اعتراف مى‏كنند، ولى حتى يكى از آن‏ها اين‏قدر شرف و جوانمردى ندارد كه بيايد و از اين‏همه تهمت و فحش و هجوم به امام موسى معذرت بخواهد و به بزرگى امام اعتراف كند… مى‏بينيم كه همه حرف‏ها و پيشنهادهاى امام صحيح و منطقى بوده و احزاب و رهبران ديگر مرتباً موضع عوض كرده‏اند، و اجباراً به خطاى خود پى برده، شعارهاى خود را عوض كرده‏اند، ولى امام با روشن‏بينى و پيروى از ارزش‏ها و استقلال از قدرت‏هاى خارجى، و عدم قبول پول و اسلحه از دولت‏ها و قدرت‏ها، هميشه حق گفت و بر روى حق پافشارى كرد و به خاطر حق بزرگ‏ترين اهانت‏ها و تهمت‏ها و هجوم‏ها و حقد و كينه‏ها را تحمل نمود، ولى حتى يك لحظه از راه حق منحرف نشد، و حق را فداى مصالح و مصلحت و شرايط و ترس و تهديد و طمع نكرد…
و اين انسان ارزش دارد، و اين رجل شايسته رهبرى ملت است، و به همين دليل مى‏بينيم كه بعد از اين‏همه تهمت‏ها و دشمنى‏ها و تبليغات زهرآگين عليه امام موسى صدرتنها شخصيتى كه محبوب و معبود اكثريت مردم است همان امام موسى است.(84
جلسه در ميان شعارهاى پرشور مردم به‏نفع امام موسى صدر خاتمه يافت و حزبى‏ها فقط از من دعوت كردند كه جلسه ديگرى در آن شهر حاضر و براى آن‏ها سخن بگويم. من پذيرفتم ولى اهالى شهر رد كردند و گفتند اين‏ها اصلاً آدم نيستند كه تو خود را به سطح آن‏ها پايين بياورى و با آن‏ها بنشينى و آن‏ها را بزرگ كنى.
20 سپتامبر 1977

برج شمالى صور
جدال با پدر يكى از شاگردان مدرسه
يكى از شاگردان خوب رشته مكانيك، در مرخصى ايام عيدفطر، به جاى آن‏كه به خانه برود رهسپار محور جنگ بِنتِ جُبَيل(85) شد تا دوش به دوش برادران خود در دفاع از خاك و شرف خود عليه اسرائيل و كتائب بجنگد.
خانواده شاگرد از غيبت او ناراحت شده، به مدرسه مراجعه كردند، و او را نيافتند! بالاخره دريافتند كه فرزند آن‏ها به جنگ رفته است. با عصبانيت به مدرسه آمدند و مسئولين مدرسه را به باد ناسزا گرفتند. پدر شاگرد گفت من پسرم را براى درس به مدرسه فرستاده‏ام نه براى جنگ؛ و همه كتاب‏ها و لباس‏هاى او را برداشت و براى هميشه فرزندش را از مدرسه بيرون برد و من نيز با اخراج او از مدرسه موافقت كردم.
دو هفته بعد پدر با چند واسطه بازگشت و گفت فرزندش از خانه گريخته و باز به محورهاى جنگ رفته است و خواهش داشت كه من وساطت و يا نصيحت كنم و پسرش را به خانه پدرش بازگردانم.
براى من خيلى سخت و ناراحت‏كننده بود كه باز ببينم مردى جَبان و خودخواه فرزند شجاع و مسئولش را توبيخ و تكفير مى‏كند و به مدرسه‏اى كه اين‏چنين افكارى در مغز شاگرد گذاشته است ناسزا مى‏گويد.
شروع به صحبت كردم و عقده‏هاى درونى خود را خالى نمودم، پدر شاگرد و واسطه‏ها را، به باد انتقاد گرفتم و گفتم آرزو مى‏كردم كه شرافت و احساس مسئوليت و حسّ فداكارى و ايمان جوانان شما كمى در پدران و بزرگان آن‏ها تأثير مى‏كرد و شما كمى از فرزندان از جان گذشته خود درس مى‏گرفتيد. جاى تعجب است كه فرزندان شما، با كمال رضا و رغبت، همه چيز خود را فدا مى‏كنند و با كمال رشادت، از شرف و كرامت وطن خود دفاع مى‏نمايند ولى شما پدران، به جاى آن‏كه خدا را شكر كنيد اين‏طور ديوانه‏وار، حق و حقيقت را به باد فحش مى‏گيريد.
ما در مدرسه، كسى را به سوى جنگ نمى‏فرستيم و به‏هيچ‏وجه شاگردان را از كلاس درس بيرون نمى‏كشيم كه به محور جنگ بفرستيم. ولى شاگردان مى‏بينند كه مديرشان شخصاً به صحنه جنگ مى‏رود و فداكارى مى‏كند، بهترين استادان مدرسه به محورهاى قتال مى‏روند و پاس مى‏دهند، شاگردان مى‏بينند كه اين مدرسه فداييان زيادى، قربانى راه خدا كرده است، به ياد مى‏آورند كه بهترين استادان و شاگردان مدرسه به شهادت رسيده‏اند و عده‏اى ديگر، آثار جراحت جنگ را با خود حمل مى‏كنند، مدرسه‏اى كه مؤسس آن امام موسى، رمز طايفه و استمرار مبارزه حسينى است، مى‏بينند كه قهرمانان امل با صورت گردآلود، ولى اراده‏اى آهنين و گاهى بدن خون‏آلود به مدرسه مى‏آيند و مى‏روند، مى‏بينند كه هرچند گاهى يكى از قهرمانان اَمل به شهادت مى‏رسد و مراسم بزرگداشت شهيد در ميان چه شور و غوغايى از عشق و احترام و هيجان برگزار مى‏شود، مى‏بينند كه اكثريت مردم ذليل، ترسو، بى‏شخصيت و مصلحت‏طلب گريخته‏اند و صحنه را براى دشمن خالى كرده‏اند، مى‏بينند كه عده‏اى از احزاب افراطى، با پول و اسلحه اجنبى، تيشه به ريشه وطن و استقلال و سرنوشت خود مى‏زنند و از روى جهل و يا مصالح شخصى به ملت خود خيانت مى‏كنند. شاگردان اين مدرسه همه اين حقايق را مى‏بينند و مى‏فهمند و احساس مسئوليت مى‏كنند و به‏عنوان واجب كفايى وارد معركه مى‏شوند تا مسئوليت ميهنى و تاريخى و انسانى خود را به انجام برسانند. اينان خود به رضا و رغبت، با اراده و تصميم شخصى خود اسلحه به دست مى‏گيرند و به محورهاى جنگ مى‏روند و شهادت را با آغوش باز استقبال مى‏كنند تا راه صحيح و مستقيم را به همه نشان دهند تا عملاً مسئوليت و وظيفه را به همه مردم معرفى كنند و اگر به شهادت رسيدند با خون پاك خود مردم خفته، ذليل و مصلحت‏طلب را بيدار كنند.
اين جوانان ارزنده‏ترين، مخلص‏ترين و پاك‏ترين شهره‏هاى تاريخ دراز و زجرآلود شيعه هستند و به حق شيعه حسين و على به حساب مى‏آيند. و پرچم شهادت حسينى را به دوش مى‏كشند، و راه پرافتخار رسالت ما را روشن مى‏كنند…
و چه‏قدر سخت و ناراحت‏كننده است كه پدرانى مثل شما، چنين فرزندان پاك و ارزنده و از جان‏گذشته‏اى را توبيخ كنند! راستى كه ظلم و بى‏انصافى است، خدا شما را نمى‏بخشد، تاريخ شما را نمى‏بخشد، على شما را نمى‏بخشد، حسين شما را نمى‏بخشد و خون شهداى شيعه در خلال سال‏هاى ظلم و بدبختى شما را نمى‏بخشد.
چه خوب بود اگر شما پدران، از اين فرزندان پاك و شجاع و از جان‏گذشته خود، درس شرف و كرامت و انسانيت مى‏گرفتيد و به چنين فرزندانى افتخار مى‏كرديد، و براى هميشه يوغ ذلت و اسارت و بدبختى را مى‏شكستيد و اين چنين در برابر دشمنان خود خوار و ذليل و بدبخت نمى‏شديد، برويد و مرا تنها بگذاريد، من از شنيدن سخنان شما شرم دارم، و نمى‏خواهم آدم‏هايى اين‏چنين بى‏انصاف و جاهل را ببينم. آنها نيز با عصبانيت و خجالت از مدرسه خارج شدند.

نوامبر 1977

بسم‏اللَّه الرّحمن‏الرّحيم
دوست عزيز و ارجمندم سيداحمد خمينى؛ سلام گرم و قلبى مرا بپذيريد. قبل از هر چيز اين ضايعه بزرگ را به شما تسليت مى‏گويم، و اميدوارم كه خداى بزرگ به شما صبر و تحمل و اجر دهد. من از راه دور قلبم و روحم با شماست و به‏شدت احساس هم‏دردى و وابستگى مى‏كنم، و اى كاش وجود من، مى‏توانست در تخفيف اين مصيبت، حتى به قدر پر كاهى مفيد و مؤثر باشد. اميدوارم كه شما با قدرت ضبط نفس و اراده قويتان بتوانيد در كنار پدر ارجمندتان از ناراحتى‏ها و غم‏ها و مصيبت‏ها بكاهيد، و بخصوص آلام او را قدرى تسكين دهيد. بايد به خواست خدا و قضاى او تسليم شد و همه چيز را از او دانست و به او توكل كرد. جمعه گذشته در شيّاح، جلسه يادبودى براى شهيد(86) توسط حركت محرومين گذاشته شد. )زيرا شيوخ مجلس شيعى مخالف بودند كه به‏نام مجلس گذاشته شود و جلسه بسيار باشكوهى بود. چندين هزار نفر شركت كردند و غلغله شده بود، و آقاى صدر نيز از اول جلسه حضور به‏هم رسانيد. سخنرانان نيز كولاك كردند، شاه را به‏حدى كوبيدند كه حد نداشت، و تجليل از مرجع خمينى محور كلام همه سخن‏وران بود، يكى از سخن‏رانان، انيس سويدان درباره فكر و فلسفه شيعه و تاريخ شيعه ضد ظلم و بالاخره مبارزات آقاى خمينى ضدشاه و پانزده خرداد و تبعيد او داد سخن داد و البته مطالب او را من شخصاً تهيه كرده بودم و او هم بى‏محابا همه را گفت! سخن‏ران دوم عبدالمجيد صالح بيش‏تر درباره شهادت صحبت كرد و سخن‏ران سوم شيخ‏محمد يعقوب جداً كولاك كرد و آن‏قدر حماسى حرف مى‏زد كه مردم نمى‏توانستند تحمل كنند و براى اولين بار در حسينيه – در يادبود شهيد – از شدت احساسات كف مى‏زدند!! و آقاى صدر مى‏خواست از كف‏زدن جلوگيرى كند ولى قادر نشد…
خلاصه‏اى از سخنان آن‏ها را در روز يكشنبه گذشته توسط مسافرى براى شما فرستادم ان‏شاءاللَّه كه رسيده باشد.
جزواتى از قدس را نيز فرستادم كه همه‏اش، مصاحبه با رهبران مقاومت فلسطين است از طرف نمايندگان اروپا و جالب است؛ زيرا افكار و نظرات جناح غيرچپى مقاومت را نشان مى‏دهد و ادعاهاى چپ‏نمايان راباطل‏مى‏كند.
نوار صحبت متكلمين متأسفانه خراب شده بود. و از اين نظر خود سخنرانى‏ها را براى شما به عربى مى‏فرستم.
وضع لبنان خوب نيست. خطر انفجار زياد است. سوريه نيز از داخل و خارج در خطر سقوط و تقسيم است و اگر سوريه سقوط كند، مسيحيان و اسرائيل پدر مسلمان‏ها را درمى‏آورند. بيروت متشنج است و كتائب(87) و احرار(88) دائماً تحريك مى‏كنند و مغازه‏هاى مسلمان‏ها را منفجر مى‏نمايند، و حتى گاهى مردم را خطف(89) مى‏كنند و عبور از محلات مسيحيان براى مسلمان‏ها امنيت ندارد. در جنوب هم اسرائيل به‏شدت قراء شيعى را مى‏كوبد و هزارهزار از مردم مى‏گريزند.

نوامبر 1977

يادبود شهيد سيدمصطفى خمينى در لبنان
براى يادبود شهادت مصطفى خمينى، حركت محرومين لبنان مراسم بسيار باشكوهى به‏پا كرد. در روزنامه رسمى حركت »رساله و امل« دعوت‏نامه‏اى براى احتفال به تاريخ 1977/11/11 ساعت 7 شب در حسينيه شياح اعلام گرديد. شور و هيجان عجيبى در شياح به چشم مى‏خورد، همه ديوارها و ستون‏هاى حسينيه با عكس‏هاى بزرگ حضرت آقاى آيت‏اللَّه خمينى مرجع بزرگ شيعيان، و اعلاميه‏هاى شهادت سيدمصطفى خمينى تزيين شده بود. دو صف منظم از مسئولين حركت محرومين در شياح از شركت‏كنندگان در احتفال استقبال مى‏كردند. هزاران نفر شركت كردند. در حسينيه جاى نشستن نبود، و انبوه جمعيت همه زواياى حسينيه را نيز پر كرده بود، و عده زيادى از مردم اجباراً در طبقه زير حسينيه جا گرفته بودند، قسمتى از حسينيه به زنان اختصاص داشت و عده زيادى از دختران حركت محرومين به چشم مى‏خوردند. از ساعت هفت بعدازظهر مراسم يادبود با تلاوت قرآن توسط شيخ سلمان شروع شد. آقاى سيدموسى صدر، رهبر حركت محرومين و رهبر شيعيان لبنان و عده‏اى از روحانيون نيز حضور به‏هم رساندند.
بعد از تلاوت قرآن، عريف احتفال(90)، استاد فريدالغول با حماس و شور زايدالوصفى مراسم را با اسم مرجع بزرگ شيعه آقاى خمينى و مبارزات حق‏طلبانه‏اش ضدظلم و استبداد و استعمار شروع كرد و براى طلب رحمت از همه خواست كه يك دقيقه به‏پا بايستند و سكوت كنند و فاتحه بخوانند. آن‏گاه رشته سخن را به استاد انيس سويدان داد.
انيس سويدان در مقدمه سخنش به زيربناى تفكر شيعه اشاره كرد كه بر عدل و عدالت تكيه مى‏كند و همه فعاليت‏هاى خود را حكومت بر محور عدل متمركز مى‏نمايد، و اولين ضرورت يك حكومت صالح را عدالت مى‏شمرد، و عدل را بزرگ‏ترين و مهم‏ترين شرط لازم براى تكامل انسان و اجتماع مى‏داند، و همين ضرورت و اهميت عدل و عدالت، در حكومت اسلامى به‏صورت امامت تجسّد مى‏يابد. امام بايد داراى شرايطى باشد كه اهم آن عدل و عدالت است و از اين‏جا عدل و امامت به عنوان زيربناى تفكر شيعه ظهور پيدا مى‏كند، كه در طول تاريخ پردرد و افتخار شيعه نمايان است.
و مى‏بينيم كه در طول تاريخ، شيعيان با هر نوع ظلم و ستمى مبارزه مى‏كنند و هر حكومت جابرانه‏اى را رد مى‏نمايند، و اين رفض تاريخى عليه خلفاء و زمام‏داران ظالم و حكام فاسد، بزرگ‏ترين خصيصه شيعيان بوده است. سرتاسر تاريخ شيعه را، مبارزات خونين و شهادت‏ها تشكيل داده است.
در قرن حاضر، شاهد مبارزات و فداكارى‏هاى بزرگان شيعه ضداستبداد و استعمار بوده‏ايم، ولى بزرگ‏ترين چهره‏اى كه در عصر حاضر، نماينده واقعى روح شيعه و مظهر مبارزه بى‏امان ضدظلم حكام و رفض استبداد و استعمار است، حضرت آيت‏اللَّه روح‏اللَّه خمينى، مرجع عالى‏قدر شيعيان است. او كسى است كه در مبارزات خود، مدرسه جديدى به‏وجود آورده است و روحانيت را از زاويه مسجد، به معركه اجتماع كشانده و براى اولين بار، بين روحانيون و روحانيت و جوانان روشنفكر مبارز، وحدت فكرى و عملى ايجاد كرده است. بر اثر مبارزات آيت‏اللَّه خمينى، گروه‏گروه از مردم ايران وارد صحنه مبارزه شدند، سازمان‏هاى انقلابى به‏وجود آمد، و حتى روحانيت شهداى زيادى داد، كه براى نمونه شهيد آيت‏اللَّه غفارى را مى‏توان نام برد كه زير شكنجه رژيم شاه جان داد، و حضرت آقاى طالقانى را ذكر كرد كه هنوز در اسارت‏گاه رژيم زندانى است. در حال حاضر ده‏ها هزار از مردم آزاده ايران، كه در بين آن‏ها عده زيادى از روحانيون هستند در زندان به‏سر مى‏برند. آن‏گاه به قيام پانزده خرداد اشاره كرد، كه مرجع خمينى عليه كاپيتولاسيون برخاست، و سخنرانى‏هاى جامع و تكان‏دهنده او، رژيم را به وحشت انداخت. تظاهرات صدهزار نفرى مردم در ايام محرم، شاه را در معرض سقوط قرار داد، رژيم شاه، حضرت آيت‏اللَّه خمينى را به زندان انداخت، و تظاهرات مردم به درجه انفجار رسيد. ارتش شاه با فرمان آتش، به قصد كشت مردم را به گلوله بست و بيش از پانزده هزار نفر به شهادت رسيدند.
آيت‏اللَّه خمينى بعد به تركيه تبعيد شد، و آن‏جا در معيت فرزند ارشدش سيدمصطفى يك سال دربند بود، و بر اثر تظاهرات دانشجويان ايرانى در خارج و حتى در تركيه، و فشار مجامع بين‏المللى، تركيه از قبول آيت‏اللَّه خمينى دربند معذرت خواست و حضرت آيت‏اللَّه خمينى به نجف اشرف، عراق منتقل شدند، و از آن‏جا مبارزات مردم ايران را ضدرژيم استبدادى شاه رهبرى مى‏كنند. مرجع خمينى هم‏چنين مظهر مبارزه با صهيونيسم و اهداف فاشيستى اسرائيل در خاورميانه است و هميشه مردم را در مبارزه عليه اسرائيل و دفاع از انقلاب فلسطين دعوت كرده است.
استاد انيس در آخر سخنش به شهادت سيدمصطفى اشاره كرد، كه رژيم ايران براى خاموش كردن اين مبارزه و ضربه به مرجع عالى‏قدر شيعه، دست به چنين عملى زده است. و بدون‏شك، وجود چنين فرزند برومندى در كنار پدرى مبارز و تبعيدى، نعمتى بزرگ بوده است و فقدانش ناراحت‏كننده است و سپس از خدا براى آيت‏اللَّه خمينى صبر و سلامت مسئلت كرد، و پيروزى او را در مبارزات حق‏طلبانه‏اش خواستار شد.
آن‏گاه عريف احتفال، مجدداً عباراتى حماسه‏انگيز گفت و سخنران دوم، استاد عبدالمجيد صالح را به منبر دعوت كرد. عبدالمجيد صالح، با عباراتى شيوا و هيجان‏انگيز در فلسفه شهادت، سخن گفت و شهادت بزرگان شيعه، از حسين)ع( را تا شهادت دكتر على شريعتى و شهادت سيدمصطفى خمينى همه را حلقه‏هايى از يك زنجير طولانى تكامل و مبارزه در راه حق و عدالت به‏شمار آورد، آن‏گاه به جنوب لبنان اشاره كرد و ظلم و جنايتى كه بر آن مى‏رود، هجوم اسرائيل، توطئه سياستمداران و صدها هزار آواره بدبخت در آستانه زمستان، بى‏مسكن و بدون ابتدايى‏ترين وسايل حيات، جنوب خون‏آلود، جنوب زجركشيده، جنوبى كه اكثريتشان را شيعه تشكيل مى‏دهد و منطقه تاريخى جبل‏عامل در آن قرار دارد، جبل‏عاملى كه مهد علم و تمدن شيعه بوده است، سرزمين ابوذر غفارى، سرزمين علماى بزرگ، خاك مقدسى كه خون‏هاى زيادى را در سينه خود جاى داده است، سرزمينى كه هجرت نمى‏شناسد جز به دو صورت:
1- هجرت به سوى خدا 2- هجرت به سوى شهادت!… از ايران تا نجف و جنوب لبنان همه جا كربلاست، و از شهداى جنوب لبنان تا سيدمصطفى خمينى و دكتر على شريعتى همه حلقه‏هاى يك زنجيرند… و بالاخره، سخنران، كلام خود را با فاتحه‏اى به روح شهيد خاتمه داد. آن‏گاه عريف احتفال، ضمن توجه به درد و ستمى كه بر جنوب مى‏رود، و تشويق مردم به مقاومت و مبارزه، سخنران سوم، شيخ محمد يعقوب را معرفى كرد و شيخ در ميان هيجان بيش از حد مردم به منبر رفت.
شيخ محمديعقوب، بعد از سلام و صلوات و فاتحه، در بزرگداشت سيدمصطفى خمينى و بخصوص مبارزات پى‏گير مرجع شيعه، حضرت آيت‏اللَّه خمينى مطالبى بيان داشت، و نقش تاريخى رسالت و زنجير تكاملى مبارزه و شهادت را از اول تاريخ تا به امروز تشريح كرد، و با ياد بزرگداشت دكتر على شريعتى و بعد سيدمصطفى خمينى، رابطه بين مردم ايران و شيعيان لبنان را اعلام داشت.
سپس به جنوب خونين اشاره كرد، و به فداكارى شهادت فداييان امل در جنوب در مقابل اسرائيل و كتائب، براى حفظ كرامت و شرف شيعه، و براى دفاع از جبل‏عامل، ضدظلم و صهيونيسم و امپرياليسم…
آن‏گاه خطاب به مرجع خمينى گفت: از جنوب خونين، از ميان شيعيان فلك‏زده و آواره، به تو كه مرجع شيعيان هستى خطاب مى‏كنم و طلب كمك مى‏نمايم كه سرنوشت خونين اين مردم ستم‏كشيده را فراموش نكنى…
سخنرانى مفصل شيخ محمد يعقوب آن‏قدر هيجان‏آميز و حماسه‏انگيز بود كه چندين‏بار جمعيت انبوه حسينيه به‏شدت ابراز احساسات كردند و حتى بى‏اختيار كف زدند و گاه‏گاهى از گوشه و كنار فرياد اللَّه‏اكبر بلند مى‏شد و گروهى ديگر سرودى هيجان‏انگيز مى‏خواندند، شور و هيجان همه شنوندگان را بى‏تاب كرده بود، عده‏اى اشك مى‏ريختند، دسته‏اى كف مى‏زدند، گروهى فرياد مى‏كشيدند. سالن بزرگ حسينيه مى‏لرزيد و در مردم حالتى به‏وجود آمده بود كه كاملاً بى‏سابقه بود.
سپس شيخ سلمان مجدداً قرآن خواند و جلسه تاريخى بزرگداشت شهيد سيدمصطفى خمينى به پايان رسيد.
آن‏چه در اين احتفال بزرگ قابل ذكر است، آگاهى جوانان حركت محرومين از رويدادهاى ايران و علاقه آن‏ها به سرنوشت مردم ستم‏ديده ايران و ابراز هم‏دردى و هم‏بستگى مبارزاتى بين شيعيان لبنان و مردم ايران بود، و بخصوص تجليل زايدالوصف از مرجع خمينىكه در لبنان ناشناخته بود و شناخت عمق تأثير دكتر على شريعتى در افكار و قلوب جوانان روشنفكر و مسلمان لبنان. ژانويه 1978
خدايا، در دنياى انسان‏ها، آدمى بزرگ‏تر و كامل‏تر و بهتر از على)ع( نمى‏شناسم، ولى حتى او را در مبارزات حيات پيروزى نبخشيدى و حكومت عدل و دادش را زير تازيانه‏هاى ظلم، ستم و فساد معاويه خرد كردى، و اجازه ندادى كه نهال عدل و آزادى و انسانيت بشكفد، و حكومت حق لااقل به‏دست على بر ظلمت كفر، جهل و ظلم پيروز گردد… هيهات من چه مى‏گويم؟ چه انتظار بى‏جايى دارم؟ چه آرزوهاى شگفت، چه ادعاهاى عجيب!
مگر محمد)ص( پيروز شد؟ با آن رسالت خدايى، با آن‏همه فداكارى‏ها و بعد از آن‏همه مبارزات سخت و پيروزى‏هاى خيره‏كننده بالاخره به كجا رسيد؟ مگر نه اين‏كه قلدران و ستمگران آمدند و به‏نام محمد)ص( حكومت‏هايى ظالمانه نظير قيصر و كسرى به‏پا كردند، و بهترين و ارزنده‏ترين نمونه‏هاى مكتب محمد)ص( را به خاك و خون كشيدند؟
حسين، سرور شهيدان، بهترين ميوه باغ رسالت و امامت، اين‏چنين ظالمانه به خاك و خون غلطيد زيرا شخصيت پاك و انسانى او براى نظام جبار و فاسد و ظالم يزيد قابل هضم نبود.
در طول تاريخ دراز و پردرد شيعه، مدام شاهد قربانى‏شدن بهترين ميوه‏هاى تكامل و ارزنده‏ترين آزادمردان اجتماع بوده‏ايم.
و امروز نيز، صحنه پرشورى از نبرد حق و باطل در مقابل ما قرار دارد، كه قهرمانان حق و عدالت در اين معركه خونين، فداكارى‏ها مى‏كنند و افتخارات بزرگى كسب مى‏نمايند… اما
اما مى‏توان انتظار داشت كه ما پيروز شويم و هماى پيروزى بر ما سايه بيفكند، و ديو ظلم و كفر به زانو درآيد، و عدل و عدالت بر اجتماع دامن بگسترد، و پرچم پرافتخار على)ع( كه با خون پاك حسين)ع( رنگين شده است بر فراز تاريخ به اهتزاز درآيد؟ هيهات!
من چنين اميدى ندارم، زيرا تاريخ و فلسفه و واقعيت غير از اين نشان مى‏دهد. ما به پيش مى‏تازيم، تا عروس شهادت را در آغوش بگيريم نه به اميد آن‏كه پيروز شويم.
ما مبارزه مى‏كنيم، تا در قربان‏گاه عشق، عالى‏ترين تجلى فداكارى و پرستش را عملاً نشان دهيم نه آن‏كه دست‏آوردهاى مادى حيات، ما را فريفته باشد.
ما به سوى خدا مى‏رويم تا از همه فرآورده‏هاى مادى عالم بى‏نياز گرديم، نه آن‏كه خدا را وسيله رسيدن به مصالح شخصى خود كنيم.
بنابراين در كشمكش زندگى، به سوى پيروزى چشم ندوخته‏ام و به هيچ كس اميدى نداشته‏ام و هيچ‏گاه سعى نكرده‏ام كه پاكى و لطافت قلبى خود را، فداى پيروزى و نجات كنم.
منى كه از همه چيز گذشته‏ام و حتى اميد خود را از پيروزى قطع كرده‏ام، ديگر دليلى ندارد كه در برابر نظام‏ها و قدرت‏ها، فشارها، تهديدها و تطميع‏ها به زانو درآيم، من از همه چيز آزاد شده‏ام و پاكى و لطافت خود را به هيچ‏چيز حتى به نجات و پيروزى نمى‏فروشم.
خدايا، تو مرا در امتحانات زيادى پيروز كرده‏اى و موفقيت‏هاى درخشان بخشيده‏اى و از بين اعداد كثيرى، مرا امتياز داده‏اى…
اما به ياد دارم كه قبل از امتحان، هميشه در ترس و وحشت غوطه خورده‏ام، حتى در درس‏ها و امتحاناتى كه راستى قوى و برتر بوده‏ام و بدون شك بر ديگران امتيازات زيادى داشته‏ام، اما حتى در آن امتحانات از ترس و وحشت خالى نبوده‏ام، ترس از لغزش، وحشت از خطا، خوف از قضا و قدر و شانس بد. حتى به ياد دارم در مواقعى كه، برترى و امتياز من حتمى و قطعى بود و انتظار پيروزى‏هاى درخشانى را داشتم، در همان حال، بيش‏تر مى‏ترسيدم زيرا يك خطاى كوچك، باعث سقوط من از اوج عظمت و امتيازات فكرى مى‏شد و سخت ناراحت‏كننده و كشنده و براى من غيرقابل تحمل… و همين ترس و وحشت، پيروزى بعدى را مطبوع و لذت‏بخش مى‏كرد. در معركه زندگى نيز، به امتحانات بسيار سختى برخورد كردم، كه از ترس فارغ نبود و در اكثر آن‏ها پيروزى‏هاى درخشانى كسب كردم، و به‏نظر من سخت‏ترين امتحان زندگى من، دوره دو ساله جنگ(91) و بزرگ‏ترين پيروزى من پايدارى و ثبوت من در راه حق و تحمل همه رنج‏ها و شكنجه‏ها، خطرها و پيروزشدن بر همه موانع شر و فساد، ظلم و كفر و جهل بود. اين امتحان سخت با پيروزى من به پايان رسيد، درحالى‏كه هيچ‏گاه بر پيروزى خود اميدى نداشتم، و حتى لحظه‏اى به حيات خود مطمئن نبودم… اما اكنون مى‏ترسم كه خداى بزرگ، مرا براى امتحان بزرگ‏ترى آماده مى‏كند، تا اگر ريشه غرورى، در وجود سوخته‏ام سبز شده است بسوزد، و يا اگر ذره‏اى خودخواهى آسمان روح فداكارم را مكدر كرده است صاف گردد، و يا اگر خواهشى زمينى، مادون عشق و پرستش در دلم موج مى‏زند، به‏كلى نابود شود…
من از اين امتحان سخت خدايى مى‏ترسم، از لغزش، خطا و تقصير مى‏ترسم، از قضا و قدر مى‏ترسم و به خدا پناه مى‏برم. خدايا من چه هستم؟ من كيستم؟ من چرا آمده‏ام؟ چرا زنده‏ام؟ از حيات چه مى‏خواهم؟ درويشى شوريده، دل‏سوخته، دل‏شكسته، نااميد از دنيا، تنها و تنها و تنها آن‏جا كه خطر مرگ همچون باران مى‏بارد، به استقبال مرگ مى‏روم، در درياى مرگ شنا مى‏كنم، و به اميد شهادت لحظه‏شمارى مى‏نمايم.
آن‏جا كه افتخارات را تقسيم مى‏كنند، آن‏جا كه مصالح و منافع مطرح مى‏شود، آن‏جا كه همه رقصان و پاى‏كوبان، پيروزى را جشن مى‏گيرند، من حضور ندارم، يكه و تنها به گوشه‏اى مى‏خزم و با خداى خود و اشك، خلوت مى‏كنم، نه انتظارى به پيروزى دارم، نه اميدى به عطاها و بخشش‏ها، منفعت‏ها و مصلحت‏ها، و نه ترسى از مرگ و شكست و نه ناراحتى از بدنامى و هجوم و تهمت و دروغ…
زندگى در نظرم مسخره مى‏آيد، چه پيروزى‏هايش و چه شكست‏هايش، چه حياتش و چه مماتش! چه ناراحتى‏هايش و چه دلخوشى‏هايش! چه اميد بستن به آرزوها و چه ترس از قضا و قدر… همه و همه در نظرم مسخره مى‏آيد به هيچ چيز و هيچ كس دلخوشى ندارم، از هيچ چيز و هيچ‏كس اميد و انتظارى ندارم، از هيچ چيز و هيچ كس وحشتى ندارم. فقط به‏خاطر وظيفه برمى‏خيزم، به خاطر وظيفه غذا مى‏خورم، به‏خاطر وظيفه مى‏خوابم، به‏خاطر وظيفه مى‏جنگم، به خاطر وظيفه مبارزه مى‏كنم، به خاطر وظيفه حرف مى‏زنم، به خاطر وظيفه زندگى مى‏كنم… والّا حيات بر من سخت سنگين و غيرقابل تحمل بوده است.
شايد من مرده‏ام، روح كشته‏ام، سنگ و جامدم، از حيات و ممات دست شسته‏ام و فقط به خاطر وظيفه متحركم.

15 ژانويه 1978

چه ترور و وحشتى؟ چنان سايه زور و ظلم و وحشت بر منطقه سيطره افكنده است كه جاى تصور نيست! چقدر وحشتناك است كه شب و روز در انتظار مرگ زيستن، اخبار وحشتناك شنيدن، هر لحظه منتظر مسلحى با گلوله آتشين در قتال بودن؛ در هر راهى، در پيچ هر جاده‏اى، زير هر درختى، در زاويه هر خانه‏اى در انتظار كمين دشمن بودن، از هر صدايى از جا پريدن، از هر تازه‏واردى وحشت كردن. از هر حركت غيرمترقبه‏اى لرزيدن، از هر نقطه سياهى، از هر صداى غريبى، از هر نگاه ناآشنايى وحشت‏كردن…

25 ژانويه 1978

بط را ز طوفان چه باك؟
ديروز مسئول امن‏ثوره(92) در جنوب لبنان به مؤسسه(93) آمد و مرا به كنارى كشيد و گفت: از طرف رهبرى مقاومت فلسطين مأمور شده‏ام كه جان تو را محافظت كنم. لذا مى‏خواهم سه جنگنده فلسطينى را، براى تو بفرستم كه هميشه حتى در ماشين در كنار تو باشند و از تو حراست كنند.
گفتم: مگر چه خبرى رسيده است؟
گفت: تقريرهاى امنيتى، حاكى از اين است كه دشمنان در كمين قتل تو نشسته‏اند و جان تو در خطر حتمى است و چنين حادثه‏اى براى مقاومت فلسطين سنگين و غيرقابل تحمل است و من در قبال رهبرى مقاومت براى حفاظت تو مسئوليت دارم.
از او تشكر كردم و گفتم:
– خداى بزرگ نگهبان من است.
و او اين كلام را رد كرد و مسئوليت خود را تكرار نمود و بالاخره گفتم كه جوانان امل زيادند و درصورت ضرورت از من حفاظت خواهند كرد و باز هم تشكر كردم.
عجبا! اينان مرا تهديد به مرگ مى‏كنند؟ كسى كه در آغوش مرگ غوطه مى‏خورد، و از لطف و آرامش مرگ خرسند است.
من زاده غم و دردم، در درياى درد غوطه مى‏خورم و زير كوهى از غم فشرده مى‏شوم و مدام در آتش حرمان و محروميت مى‏سوزم، از دنيا و آن‏چه در آن است احساس بيگانگى مى‏كنم.

4 فوريه 1978

از ته دل فرياد مى‏زنم، ولى كسى فرياد مرا نمى‏شنود. دنيا را به مبارزه مى‏طلبم و يك تنه به جنگ عالم مى‏روم، وجود خود را به آتش مى‏كشم. خون خود را بر زمين مى‏ريزم تا شايد كسى به هوش آيد، تا مگر وجدانى بيدار شود، يا گوش ضميرى فرياد استغاثه مرا بشنود. ولى افسوس كه مصالح مادى، و حب حيات و منافع شخصى همه را به زنجير كشيده است. جبر تاريخ، همه را اسير و زبون نموده است. دلداده‏اى مى‏خواهم كه بر همه هستى قلم سرخ بكشد، و از همه زنجيرها و اسارت محاسبه‏ها و ترس‏ها و علايق دنيوى آزاد گردد، يكپارچه آتش شود، عشق شود، فرياد شود، مبارزه شود، شمشير شود، برنده شود، شير شود و در كام شهادت فرو رود، و پرچم خونين سعادت انسان اسير را، از نسلى به نسل ديگر ارمغان دهد.
من بيگانه‏ام، همه مردم مرا عجيب مى‏يابند، افكار مرا، عشق سوزان مرا، فداكارى مرا، گذشت مرا، صبر و تحمل مرا، درد و غم مرا، شجاعت مرا، و به خطر رفتن مرا عجيب مى‏يابند، با خود مى‏گويند راستى كه فلانى آدم عجيبى است راستى كه از ما بيگانه و اجنبى است! و فكر مى‏كنند كه اين خاصيت‏ها نتيجه بيگانه‏بودن است و كم و بيش انتظار دارند كه هر اجنبى ديگرى داراى چنين خواصى باشد و خدا را تسبيح مى‏كنند كه اين چنين آدم‏هاى غيرطبيعى و عجيب خلق كرده است.
راستى كه من، از همه چيز و همه كس بيگانه‏ام، عاجز و دردمند، سر به جيب تفكر فرو مى‏برم، و از همه دنيا مى‏گريزم و با شتاب تمام، به اقصى نقطه وجود پناه مى‏برم كه انيس ديگرى جز قلب شكسته‏ام نداشته باشم، جز ضربان قلبم چيزى نشنوم، و آه سوزان مرا جز قلب من جواب نگويد و فرياد عصيان من جز بر قلبم منعكس نشود.

8 فوريه 1978

ژانويه 1978

. پيروز كرده‏اى و موفقيت‏هاى درخشان بخشيده‏اى و از بين اعداد كثيرى، مرا امتياز داده‏اى…
اما به ياد دارم كه قبل از امتحان، هميشه در ترس و وحشت غوطه خورده‏ام، حتى در درس‏ها و امتحاناتى كه راستى قوى و برتر بوده‏ام و بدون شك بر ديگران امتيازات زيادى داشته‏ام، اما حتى در آن امتحانات از ترس و وحشت خالى نبوده‏ام، ترس از لغزش، وحشت از خطا، خوف از قضا و قدر و شانس بد. حتى به ياد دارم در مواقعى كه، برترى و امتياز من حتمى و قطعى بود و انتظار پيروزى‏هاى درخشانى را داشتم، در همان حال، بيش‏تر مى‏ترسيدم زيرا يك خطاى كوچك، باعث سقوط من از اوج عظمت و امتيازات فكرى مى‏شد و سخت ناراحت‏كننده و كشنده و براى من غيرقابل تحمل… و همين ترس و وحشت، پيروزى بعدى را مطبوع و لذت‏بخش مى‏كرد. در معركه زندگى نيز، به امتحانات بسيار سختى برخورد كردم، كه از ترس فارغ نبود و در اكثر آن‏ها پيروزى‏هاى درخشانى كسب كردم، و به‏نظر من سخت‏ترين امتحان زندگى من، دوره دو ساله جنگ(91) و بزرگ‏ترين پيروزى من پايدارى و ثبوت من در راه حق و تحمل همه رنج‏ها و شكنجه‏ها، خطرها و پيروزشدن بر همه موانع شر و فساد، ظلم و كفر و جهل بود. اين امتحان سخت با پيروزى من به پايان رسيد، درحالى‏كه هيچ‏گاه بر پيروزى خود اميدى نداشتم، و حتى لحظه‏اى به حيات خود مطمئن نبودم… اما اكنون مى‏ترسم كه خداى بزرگ، مرا براى امتحان بزرگ‏ترى آماده مى‏كند، تا اگر ريشه غرورى، در وجود سوخته‏ام سبز شده است بسوزد، و يا اگر ذره‏اى خودخواهى آسمان روح فداكارم را مكدر كرده است صاف گردد، و يا اگر خواهشى زمينى، مادون عشق و پرستش در دلم موج مى‏زند، به‏كلى نابود شود…
من از اين امتحان سخت خدايى مى‏ترسم، از لغزش، خطا و تقصير مى‏ترسم، از قضا و قدر مى‏ترسم و به خدا پناه مى‏برم. خدايا من چه هستم؟ من كيستم؟ من چرا آمده‏ام؟ چرا زنده‏ام؟ از حيات چه مى‏خواهم؟ درويشى شوريده، دل‏سوخته، دل‏شكسته، نااميد از دنيا، تنها و تنها و تنها آن‏جا كه خطر مرگ همچون باران مى‏بارد، به استقبال مرگ مى‏روم، در درياى مرگ شنا مى‏كنم، و به اميد شهادت لحظه‏شمارى مى‏نمايم.
آن‏جا كه افتخارات را تقسيم مى‏كنند، آن‏جا كه مصالح و منافع مطرح مى‏شود، آن‏جا كه همه رقصان و پاى‏كوبان، پيروزى را جشن مى‏گيرند، من حضور ندارم، يكه و تنها به گوشه‏اى مى‏خزم و با خداى خود و اشك، خلوت مى‏كنم، نه انتظارى به پيروزى دارم، نه اميدى به عطاها و بخشش‏ها، منفعت‏ها و مصلحت‏ها، و نه ترسى از مرگ و شكست و نه ناراحتى از بدنامى و هجوم و تهمت و دروغ…
زندگى در نظرم مسخره مى‏آيد، چه پيروزى‏هايش و چه شكست‏هايش، چه حياتش و چه مماتش! چه ناراحتى‏هايش و چه دلخوشى‏هايش! چه اميد بستن به آرزوها و چه ترس از قضا و قدر… همه و همه در نظرم مسخره مى‏آيد به هيچ چيز و هيچ كس دلخوشى ندارم، از هيچ چيز و هيچ‏كس اميد و انتظارى ندارم، از هيچ چيز و هيچ كس وحشتى ندارم. فقط به‏خاطر وظيفه برمى‏خيزم، به خاطر وظيفه غذا مى‏خورم، به‏خاطر وظيفه مى‏خوابم، به‏خاطر وظيفه مى‏جنگم، به خاطر وظيفه مبارزه مى‏كنم، به خاطر وظيفه حرف مى‏زنم، به خاطر وظيفه زندگى مى‏كنم… والّا حيات بر من سخت سنگين و غيرقابل تحمل بوده است. شايد من مرده‏ام، روح كشته‏ام، سنگ و جامدم، از حيات و ممات دست شسته‏ام و فقط به خاطر وظيفه متحركم.

15 ژانويه 1978

25 ژانويه 1978

4 فوريه 1978

8 فوريه 1978

خدايا با يك دنيا آرزو قدم به اين سرزمين گذاشتم، آرزوهاى پاك، آرزوهاى مقدس، آرزوهاى خدايى كه هيچ رنگى از خودخواهى و كوته‏نظرى نداشت. آرزو داشتم كه در راه انقلاب فلسطين جانفشانى كنم، و جان خود را وثيقه آزادى فلسطين قرار دهم.
آرزو داشتم كه با پاى پياده به قدس سفر كنم و آن‏جا خداى بزرگ را سجده كرده و از لطف و رحمتش سپاسگزارى كنم.
آرزو داشتم كه در راه عدل و عدالت مبارزه كنم و يار و ياور محرومين و بينوايان و دل‏شكستگان باشم.
آرزو داشتم كه پرچم على را بر فرق زمين بكوبم، پرده‏هاى چركين و سياه تهمت و حسد، حقد و دروغ، كينه و تزوير را كه ستمگران تاريخ بر روى على كشيده‏اند پاره كنم و وجود پاك و درخشانش را با افتخار و عشق به تشنگان حقيقت و عدالت بنمايانم و انسانيت را در راه كمال، به دور شمع وجودش جمع كنم، و در برخورد با مشكلات سخت و طاقت‏فرسا، در حياتى كه سراسرش امتحان و غم، درد و مصيبت است از اراده بلندش طلب همت نمايم، و در روز قيامت، آن‏جا كه دستم از همه چيز كوتاه است براى اثبات صدق و عشق و ايمان خود، على را به درگاه خدا به شفاعت آورم.
آرزو داشتم كه در معركه‏هاى سخت و طوفان‏زاى حوادث، در نبرد مرگ و زندگى بين حق و باطل، پرچم خونين حسين را به دوش بكشم و با فداكردن هستى خود يك حلقه به زنجير دراز شهداى راه حق بيفزايم و انسانيت را يك قدم به كمال نزديك‏تر كنم.
آرزو داشتم كه مدينه فاضله‏اى به‏وجود آورم كه بر آن عدالت سايه افكند، چشمه عشق و محبت، سرزمين سينه‏هاى پاك انسان‏ها را آبيارى كند، حقد و حسد، تهمت و كفر، جهل و ظلم از زمين رخت بربندد.
چه زيباست توكل به خداكردن و در ميان طوفان‏ها با اطمينان قلب پرواز نمودن و در عمق گرداب‏هاى خطرناك عاشقانه غوطه‏خوردن، و در معركه حيات و ممات بى‏پروا به آغوش شهادت رفتن و در قربان‏گاه عشق همه وجود خود را به قربانى خدا دادن، و از همه چيز خود گذشتن و به آزادى مطلق رسيدن.
چه زيباست در راه معشوق، تحمل درد و رنج كردن، زير سنگ‏هاى آسياب حيات خردشدن، در درياى غم فرورفتن، به‏خاطر حق متهم شدن، و نفرين و لعنت شنيدن، و از همه جا رانده و از همه كس مطرود شدن.
چه زيباست كه به ارزش‏هاى خدايى ملتزم ماندن و به خاطر خدا رنج بردن و به خاطر حق پافشارى كردن و زيان‏ديدن، و از همه چيز خود صرف‏نظر كردن و فقط و فقط به خدا انديشيدن و به سوى خدا رفتن.
چه زيباست شمع‏شدن و سوختن و راه را روشن كردن و كفر و جهل را به مبارزه طلبيدن و هيولاى ظلمت را به زانو درآوردن و وجود خود را شرط اساسى براى پيروزى نور بر ظلمت كردن.
چه زيباست كه فقط با خداماندن و از همه عالم بريدن، مطرود همه مردم‏شدن، به‏كلى تنهاماندن و هيچ پناه‏گاهى جز خدانداشتن و به‏كلى از همه جا و همه كس نااميد شدن و هيچ اميدى و آرزويى و روزنه نورى جز خدا نداشتن.
چه زيباست مرگ را در آغوش كشيدن و به ملاقات خدا شتافتن، و بر همه مظاهر وجود مسلط شدن، و بر همه عالم و قوانين دنيا حكومت‏كردن و جبر تاريخ را به خاك كشيدن، و مسير تاريخ را دگرگون كردن، و شيطان قوى‏پنجه و سخت‏جان را شكست دادن، و زيبايى انسان را در بزرگ‏ترين تجلى تكاملى خود نشان دادن.
خدايا، زندگى طوفانى ما را چه كسى مى‏داند؟ و لحظات سنگين و خطير و مرگبار ما را چه كسى احساس مى‏كند؟ هر لحظه موجوديت ما در خطر نيستى و زوال است، هر روز خبرى وحشت‏انگيز و رقت‏بار فرا مى‏رسد، از هر طرف توطئه‏اى و دسيسه‏اى عليه ما در جريان است. از هر گوشه و كنارى اتهام و تهمت و خدعه و تزوير ديده مى‏شود، افق تاريك، آينده مبهم و اميدها قطع شده است، از هيچ‏كس و هيچ‏جا انتظار كمك نمى‏رود، دوستان ما را ترك كرده، دسته‏دسته براى كار و رفع معاش به كشورهاى خارجى پناه مى‏برند، محافظه‏كاران سجاده خود را برگرفته به گوشه مسجد خزيده‏اند و براى تبرئه خود و توجيه فرار از مبارزه، عذرهاى بدتر از گناه مى‏آورند، فداييان از جان گذشته ما نيز خسته و گرسنه و درمانده و پژمرده و مأيوس شده‏اند و از هر طرف مورد هجوم و تهمت و خطر و مرگ و نابودى قرار گرفته‏اند… راستى چه ظلم بزرگى! چه جنايت عظيمى! چه سرنوشت دردناكى! چه آينده مبهم و تاريكى! آرزويى در ميان غلغله مبارزات متولد شد و با خون شهدا آبيارى گرديد و گاه‏گاهى نسيم اميد بر آن وزيد و عطر سعادت و پيروزى از آن به مشام رسيد… اما تاريخ نشان مى‏دهد كه، سرنوشت دردناك 1400 ساله شيعه محال است كه تغيير پيدا كند و مسير جديدى بيافريند، قضا و قدر، امر داده است كه شيعه، هميشه در مبارزه دائم ضدظلم و ستم، زير چرخ‏دنده‏هاى نظام‏هاى شيطانى خرد شود، در آتش حقد و كينه، نفرت و انتقام، اكثريت جاهل و مغرض و مصلحت‏طلب بسوزد، در طوفانى از سختى و اتهام، خطر و تهمت و ظلم و يأس گرفتار شود، در گردابى از بلا و مصيبت، شكست و درد، رنج و غم اسير گردد و هيچ راه نجاتى براى او جز شهادت باقى نماند و هيچ آرزويى جز لقاء پروردگار در دل آن‏ها نروييد و هيچ انتظارى جز درد، غم و مصيبت، دل‏هاى پژمرده آن‏ها را پر نكند.

10 فوريه 1978

هنوز چشم به دنيا نگشوده بودم كه با طوفان‏هاى سخت زندگى روبه‏رو شدم. در تلاش بقا سخت به تكاپو پرداختم. چُست و چالاك در فراز و نشيب حيات، پستى‏ها و بلندى‏ها را طى مى‏كردم. از گرداب‏هاى خطرناك خود را نجات مى‏دادم، با امواج سهمگين خطر، دست و پنجه نرم مى‏كردم و مى‏خواستم كه ساحل نجاتى بيابم و لحظه‏اى بياسايم، آرزو داشتم كه تخته‏پاره‏اى بيابم و بر آن بياويزم و راه خود را به ساحل نجات هموار كنم.
طوفان‏هاى‏سخت همچون پركاه مرا از اين‏طرف به آن‏طرف پرتاب‏مى‏كرد و من نيز سعى داشتم كه تعادل خود را حفظ كنم و دستخوش سقوط نشوم.
در حيات خود، لحظه‏اى نيافتم كه در آرامش و اطمينان خاطر بياسايم، با خيال آسوده، به تماشاى زيبايى‏هاى عالم بپردازم و از غروب آفتاب، بى‏دغدغه خاطر لذت ببرم و با دقت كافى، به سير و سياحت ستارگان آسمان بپردازم. بدون ترس و وحشت، تا كرانه‏هاى بى‏نهايت تا وراى كهكشان‏ها پرواز كنم و با قدرت و شجاعت، از گردونه فلك بالا روم. با دلى آرام و روحى آسوده به ملاقات پروردگار خويش نايل آيم.
در حيات خود هيچ‏گاه امنيت نداشته‏ام، اطمينان خاطر نيافته‏ام، خانه و مأواى‏مستقل پيدا نكرده‏ام،پناه‏گاهى‏نجسته‏ام و اطمينان و استقرارى‏نداشته‏ام.
لذا خواستم كه امنيت و اطمينان و استقرار خود را از اشياى مادى بردارم و بر عشق و محبت تكيه كنم و استقرارگاهى در خانه دل بنا كنم، و امنيت و اطمينان خاطر خود را در بعدى بالاتر از ابعاد عادى زندگى جست‏وجو كنم، به عشق درآويزم كه در خلال طوفان‏ها و گرداب خطرها، باقى و پايدار است و حتى با مرگ زائل نمى‏شود.
)آرزو داشتم( يتيمى با چشم اشك‏آلود به خواب فرو نرود، ناله دردمندى در نيمه‏هاى شب، سكوت ظلمت را نشكافد، آه سوزانى از سر نااميدى به آسمان نرود.
آرزو داشتم كه تجلى صفات خدايى را در همه جا و همه كس ببينم، جمال و جلال، كمال و علم، خلاقيت و عشق، محبت و اخلاص و انسانيت را مدار زندگى بيابم.
آرزو داشتم كه شمع باشم، سر تا پا بسوزم و ظلمت را مجبور به فرار كنم. به كفر، جهل و طمع اجازه ندهم كه بر دنيا سيطره يابند.
آرزو داشتم، چه آرزوهاى دور و درازى، چه آرزوهاى طلايى كه احساس مى‏كنم همه‏اش خاك شده. اكنون نااميد و دل‏شكسته، دست از آرزوهايم برداشته، تسليم قضا و قدر شده‏ام.
فقير، بدبخت و بينوا، دل بر مرگ نهاده‏ام و فهميده‏ام كه در خلال اين تاريخ دراز پردرد، هزاران هزار همچو منى آرزوهاى بلند به سر داشته‏اند و همه پس از تجارب تلخ به خاك رفته‏اند، من نيز بهتر و بلندپايه‏تر از آن‏ها نيستم و ادعاهاى گزاف نبايد بپرورانم و نبايد انتظارات بى‏جا داشته باشم.
اكنون، حيات آن‏قدر در نظرم پست شده كه به خاطر جان خود يا هستى همه دنيا حاضر نيستم حقى را زير پا بگذارم يا دانه‏اى را به زور از مورى بستانم يا در اداى كلمه حق از مرگ يا چيزى يا كسى وحشت كنم. بلكه دست از جان شسته، خود به پيشباز حوادث آمده‏ام و همه هستى خود را خالصانه تقديم كرده‏ام.

19 فوريه 1978

امروز عده‏اى از پدران و مادران، از قريه‏هاى مرزى جنوب به مدرسه آمدند تا بچه‏هاى خود را بيرون ببرند. سؤال شد، گفتند كه افسران اسرائيلى به آن‏ها تأكيد كرده‏اند كه هر كس فرزندى در مؤسسه جبل‏عامل دارد بيرون ببرد، زيرا اسرائيل مدرسه را بمباران خواهد كرد، و از اين جهت خوف و وحشتى زائدالوصف پدران و مادران را فراگرفته است و پريشان و نگران دسته‏دسته به مدرسه آمده، بچه‏هاى خود را مى‏برند.
آيا اسرائيل مدرسه را بمباران خواهد كرد؟
مدرسه جبل عامل، پايگاه حركت محرومين و امل، چشمه جوشان عشق و فداكارى، سرچشمه ايمان و اسلام حقيقى و ارزش‏هاى خدايى، مدرسه‏اى كه بيش از ده استاد و دانشجو تا به حال شهيد داده است، مدرسه‏اى كه مورد هجوم دشمنان قرار گرفته و با فرياد اللَّه‏اكبر، زير رگبار گلوله، راكت‏ها و خمپاره‏ها جنگيده و شرافت‏مندانه از موقعيت خود دفاع كرده، مدرسه‏اى كه پايگاه شيعه در جنوب لبنان است، مدرسه‏اى كه خانه امام موسى رمز طايفه است، مدرسه‏اى كه دژ شكست‏ناپذير شيعه به شمار مى‏رود…
با اين صفات بعيد نيست كه اسرائيل، مدرسه را بمباران كند و شاگردان بى‏گناه را، به خاك و خون بكشد. من در مدرسه مانده‏ام و مى‏خواهم بمانم، تا اگر هجومى صورت گرفت با شاگردانم به شهادت برسم.
بگذار اسرائيل مدرسه مرا به خاك و خون بكشد، من تصميم گرفته‏ام كه با قدرت ايمان و فداكارى و با قاطعيتِ شهادت، كابوسِ وحشت را به زانو درآورم و اژدهاى مرگ را رام كنم. باشد كه در تاريخ شيعه حسينى، برگ رنگينى از افتخار رسم كنم.
تكيه بر عشق و استقرار در خانه دل، اميد و آرزويى ملكوتى بود. تدبيرى عقلايى، زيركانه كه روح مضطرب و ناآرام مرا، از تشويش نجات مى‏داد. و براى من امنيتى در بعد عشق و روح، مستقل از جسد و مسكن به‏وجود مى‏آورد. اما افسوس كه خداى بزرگ به اين امنيت و آرامش، حتى در بعد عشق و روح هم، رضايت نداد و نخواست كه دل من بر عشق خانه بگيرد. و يا دلى استقرارگاه عشق سوزان من گردد، و از اين طريق امنيت و آرامشى براى من تأمين شود. به هر كسى كه دل باختم، عشق مرا تحمل نكرد و روح سرگشته مرا آرامش نداد و قلب شيفته مرا استقرار نبخشيد.
از عشق و آرامش نيز گذشتم. از همه دلبستگى‏هاى شخصى و لذات فردى صرف‏نظر كردم. خواستم قلب خود را، با مبارزه در راه عدالت و گسترش ارزش‏هاى خدايى آرامش بخشم، خواستم كه خود را با عشق خدايى و پيروزى نور بر ظلمت و شكست طاغوت‏ها و آزادى بشر از زنجير اسارت، و سعادت انسان‏ها خوشحال كنم. خواستم از ابعاد خواهش‏ها و آرزوهاى عادى بشرى بيرون آيم و رخت بخت خويش را بر سراپرده ملكوتى بارگاه خدا بگسترانم. از همسر خويش و جگرگوشه‏هايم گذشتم و همه را به‏دست تقدير سپردم. تا مگر يتيمان و دردمندان را كمك كنم. كوه غم و درياى درد را بر دلم پذيرفتم تا شايد غم‏ها و دردهاى بينوايان را درمان كنم. حرمان و محروميت و تنهايى را بر خود پذيرفتم تا قلبى از حرمان نسوزد و روحى از تنهايى پژمرده نشود. و آه دردمندى، در دل شب سكوت ظلمت را نشكافد.
19 فوريه 1978

خدا بود و ديگر هيچ نبود
خدا بود و ديگر هيچ نبود، خلقت هنوز قباى هستى بر عالم نياراسته بود، ظلمت بود، جهل بود، عدم بود، سرد و وحشتناك، و در دايره امكان، هنوز تكيه‏گاهى وجود نداشت. خدا كلمه بود، كلمه‏اى كه هنوز القاء نشده بود، خدا خالق بود، خالقى كه هنوز خلاقيتش مخفى(94) بود، خدا رحمان و رحيم بود ولى هنوز ابر رحمتش نباريده بود، خدا زيبا بود، ولى هنوز زيبايى‏اش تجلى نكرده بود، خدا عادل بود ولى عدلش هنوز بروز ننموده بود، خدا قادر و توانا بود ولى قدرتش هنوز قدم به حوزه عمل نگذاشته بود، در عدم چگونه كمال و جلال و جمال خود را بنماياند؟ در سكوت چگونه كلمه زاييده شود؟ در جمود چگونه خلاقيت و قدرت تظاهر كند؟ عدم بود، ظلمت بود، سكوت و جمود و وحشت بود.
اراده خدا تجلى كرد، كوه‏ها، درياها، آسمان‏ها و كهكشان‏ها را آفريد، چه انفجارها، چه طوفان‏ها! چه سيلاب‏ها! چه غوغاها كه حركت اساس خلقت شده بود و زندگى باشور و هيجان زائدالوصفش به هر سو مى‏تاخت. درخت‏ها، حيوان‏ها و پرنده‏ها به‏حركت درآمدند. جلال، بر عالم وجود خيمه زد و جمال، صورت زيبايش را نمايان ساخت، و كمال، اداره اين نظام عجيب را به‏عهده گرفت. حيوانات به جنب و جوش و پرندگان به آواز درآمدند، و وجود نغمه شادى آغاز كرد و فرشتگان سرود پرستش سر دادند.
آن‏گاه، خدا انسان را از »حَمَاءِمَسْنُون«(95) آفريد و او را بر صورت خويش ساخت، و روح(96) خود را در او دميد و اين خلقت عجيب را در ميان غوغاى وجود رها ساخت.
انسان، غريب و ناآشنا، از اين‏همه رنگ‏ها، شكل‏ها، حركت‏ها و غوغاها وحشت كرد، و از هر گوشه به گوشه‏اى ديگر مى‏گريخت، و پناه‏گاهى مى‏جست كه در آن با يكى از مخلوقات هم‏رنگ شود و در سايه جمع استقرار بيابد و از ترس تنهايى و شرم بيگانگى و غيرعادى بودن به درآيد.
به سراغ فرشتگان رفت و تقاضاى دوستى و مصاحبت كرد، همه با سردى از او گذشتند و او را تنها گذاشتند و در جواب الحاح پرشورش سكوت كردند. اين انسان وحشت‏زده و دل‏شكسته با خود نوميدانه مى‏گفت: مرا ببين، يك لجن خاكى(97) مى‏خواهد انيس فرشتگان آسمان شود! و آن‏گاه با عتاب به خود مى‏گفت: اى لجن چطور مى‏خواهى استحقاق هم‏نشينى فرشتگان را داشته باشى؟ و سرشكسته و خجل، گريخته در گوشه‏اى پنهان شد، تا كم‏كم توانست بر اعصاب خود مسلط شود و از زاويه خجلت، بيرون آيد و براى يافتن دوست به مخلوقى ديگر مراجعه كند.
پرنده‏اى يافت در پرواز، كه بال‏هاى بلندش را باز مى‏كرد و به آرامى در آسمان‏ها سير مى‏نمود، خوشش آمد و از اين‏كه اين پرنده توانسته خود را از قيد زمين خاكى آزاد كند شيفته شد، اظهار محبت كرد و تقاضاى دوستى نمود و گفت: آيا استحقاق دارم كه هم‏پرواز تو باشم؟ اما پرنده جوابى نداد و به آرامى از او گذشت و او را در ترديد و ناراحتى گذاشت و او افسرده و سرافكنده با خود گفت: مرا ببين كه از لجن خاكى ساخته شده‏ام ولى مى‏خواهم از قيد اين زمين خاكى آزاد گردم! چه آرزوى خامى! چه انتظار بى‏جايى! به حيوانات نزديك شد، هر يك بلاجواب از او گذشتند و اعتنايى نكردند، خود را به ابر عرضه كرد و خوش داشت همراه تكه‏هاى ابر بر فراز آسمان‏ها پرواز كند، اما ابر نيز جوابى نداد و به آرامى گذشت، به دريا نزديك شد و طلب دوستى كرد، اما دريا با سكوت خود طلب او را بلاجواب گذاشت، او دست به دامن موج شد و گفت: آيا استحقاق دارم كه همراه تو بر سينه دريا بلغزم. از شادى بجوشم و از غضب بخروشم، و بر چهره تخته‏سنگ‏هاى مغرور سيلى بزنم و بعد تا به ابديت خدا پيش بروم و در بى‏نهايت محو گردم؟… اما موج بى‏اعتنا از او گذشت و جوابى نداد، انسان دل‏شكسته و ناراحت، روى از دريا گردانيد و به سوى كوه رفت و از جبروت عظمتش شيفته شد و تقاضاى دوستى كرد. كوه، جبروت كبريايى خود را نشكست و غرور و جلالش اجازه نداد كه به او نگاهى كند، انسان دل‏شكسته و نااميد سر به آسمان بلند كرد، از وسعت بى‏پايانش خوشحال شد و با الحاح طلب دوستى كرد… اما سكوت اسرارآميز آسمان به او فهماند كه تو لجن خاكى استحقاق هم‏نشينى مرا ندارى. به ستارگان رجوع كرد، ولى هر يك بى‏اعتنا گذشتند و جوابى ندادند. انسان به صحراهاى دور رفت و خواست در كويرى تنها زندگى كند و تنهايى خود را با تنهايى كوير هماهنگ نمايد و از تنهايى مطلق به‏در آيد، ولى كوير نيز با سكوت سرد و سوزان خود انسان آشفته و مضطرب را سرگردان باقى گذاشت.
انسان، خسته، روح مرده، پژمرده، دل‏شكسته، وحشت‏زده و مأيوس، تنها، سر به گريبان تفكر فرو برد، و احساس كرد كه استحقاق دوستى با هيچ مخلوقى را ندارد، او از لجن است، لجن متعفن، از پست‏ترين مواد و هيچ‏كس او را به دوستى نمى‏پذيرد… آن‏گاه صبرش به پايان رسيد، ضجه كرد، اشك فرو ريخت، و از ته دل فرياد برآورد: كيست كه اين لجن متعفن را بپذيرد؟ من استحقاق دوستى كسى را ندارم، من پستم، من ناچيزم، من بدبختم، من گناهكارم، من روسياهم، من از همه‏جا رانده شده‏ام، من پناه‏گاهى ندارم، كيست كه دست مرا بگيرد، كيست كه ناله‏هاى مرا جواب بگويد؟ كيست كه بدبختى مرا ملاحظه كند؟ كيست كه مرا از تنهايى به درآورد؟ كيست كه به استغاثه من لبيك بگويد؟(98)
ناگهان طوفانى به‏پا شد، زمين به لرزه درآمد، آسمان غريدن گرفت، برق همچون تازيانه‏هاى آتشين، بر گرده آسمان كوفته مى‏شد، گويى كه انفجارى در قلب عالم به‏وقوع پيوسته است، صدايى در زمين و آسمان طنين‏انداز شد، كه از هرگوشه و از دل هر ذره و از زبان هر موجود بلند گرديد:
اى انسان، تو محبوب منى، دنيا را به‏خاطر تو خلق كرده‏ام، و تو را بر صورت خود آفريده‏ام، و از روح خود در تو دميده‏ام، و اگر كسى به نداى تو لبيك نمى‏گويد، به خاطر آنست كه هم‏طراز تو نيست و جرأت برابرى و هم‏نشينى با تو را ندارد، حتى جبرئيل، بزرگ‏ترين فرشتگان، قادر نيست كه هم‏طراز تو شود، زيرا بالش مى‏سوزد و از طيران به معراج بازمى‏ماند.

اى انسان، تنها تويى كه زيبايى را درك مى‏كنى، جمال و جلال و كمال تو را جذب مى‏كند. تنها تويى كه خداى را با عشق – نه با جبر – پرستش مى‏كنى، تنها تويى كه در تنهايى نماينده خدا شده‏اى، اى انسان تنها تويى كه قدرت و خلاقيت خدا را درك مى‏كنى، تنها تويى كه غرور مى‏ورزى و عصيان مى‏كنى، و لجوجانه مى‏جنگى، و شكسته مى‏شوى و رام مى‏گردى، و جلال و جبروت خدا را با بلندى طبع و صاحب‏نظرى خود درك مى‏كنى، تنها تويى كه فاصله بين لجن و خدا را قادرى بپيمايى و ثابت كنى كه افضل مخلوقاتى! تنها تويى كه با كمك بال‏هاى روح به معراج مى‏روى، تنها تويى كه زيبايى غروب تو را مست مى‏كند و از شوق مى‏سوزى و اشك مى‏ريزى.
اى انسان، خلقت در تو به كمال رسيد، و كلمه در تو تجسّد يافت، و زيبايى با ديدگان زيبابين تو ظهور كرد، و عشق با وجود تو مفهوم و معنى يافت، و خدايى خود را در صورت تو تجلى كرد.(99(
اى انسان، تو مرا دوست مى‏دارى و من نيز تو را دوست مى‏دارم، تو از منى، و به سمت من بازمى‏گردى.(100(

يادداشت‏هاى ايران

28 بهمن 1357

اى مادر هنگامى‏كه فرودگاه تهران را ترك مى‏گفتم تو حاضر شدى و هنگام خداحافظى گفتى »اى مصطفى، من تو را بزرگ كردم، با جان و شيره خود تو را پرورش دادم و اكنون كه مى‏روى از تو هيچ نمى‏خواهم و هيچ انتظارى از تو ندارم، فقط يك وصيت مى‏كنم و آن اين‏كه خداى بزرگ را فراموش نكنى.
اى مادر، بعد از بيست و دو سال به ميهن عزيز خود بازمى‏گردم و به تو اطمينان مى‏دهم كه در اين مدت دراز حتى يك لحظه خدا را فراموش نكردم، عشق او آن‏قدر با تار و پود وجودم آميخته بود كه يك لحظه حيات من بدون حضور او ميسّر نبود.
خوشحالم اى مادر، نه فقط به خاطر اين‏كه بعد از اين هجرت دراز به آغوش وطن برمى‏گردم بلكه به اين جهت كه بزرگ‏ترين طاغوت زمان شكسته شده و ريشه ظلم و فساد برافتاده و نسيم آزادى و استقلال مى‏وزد.(101(

29 بهمن 1357

بهشت‏زهراى تهران
به مزار شهيدان(102)
وَلا تَحْسَبَنَّ الَّذينَ قُتِلوُا فى سَبيلِ‏اللَّهِ اَمْواتاً بَلْ اَحْياءٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ يُرْزَقوُن چه بوستان گلگونى!
هداياى ملتى قهرمان به خداى بزرگ، برگزيدگان شايسته مردمى. گل‏هاى سرسبد تاريخ.
مگر ممكن است كه ملتى آزاد و مستقل گردد بدون آن‏كه بهترين عزيزانش را قربانى كند؟

29 بهمن 1357

سلام گرم و عميق شيعيان لبنان را به ملت قهرمان ايران ابلاغ مى‏كنم پيروزى بى‏نظير مردم مسلمان ايران، در شكستن طاغوت‏ها و به زانو كشيدن ابرقدرت‏ها، آن‏قدر خيره‏كننده و عميق است كه دنيا را به بهت انداخته، توازن قوا را به هم زده، بر پيكر نظام‏هاى فاسد و ظالم لرزه درانداخته و براى محرومين و مستضعفين دنيا بشارت و بركت و رحمت به ارمغان آورده است.
شيعيان لبنان كه سال‏هاى دراز زير بمباران‏هاى اسرائيلى و دست‏نشاندگان داخلى آن‏ها جان داده‏اند، زيرپنجه استعمار جان كنده‏اند، و ظلم و فساد آن‏ها را به روز سياه نشانده است و سرنوشت تيره و تار آن‏ها را فقط معجزه‏اى آسمانى مى‏تواند درمان كند… و اين معجزه بزرگ امروز رخ داده است، و اين انقلاب مقدس اسلامى ايران به رهبرى بلندپايه‏ترين مرجع تقليد شيعيان حضرت آيت‏اللَّه خمينى است.
شيعيان لبنان، بيش از هر كس ديگرى در جهان، با مردم ايران ارتباط قلبى و اشتراك مكتبى دارند و سرنوشتشان به‏هم وابسته است. اگر ايران پيروز باشد، شيعيان لبنان آزاد و آباد زندگى خواهند كرد، و اگر خداى ناكرده به انقلاب ايران گزندى برسد، شيعيان لبنان مثل گذشته در غرقابه توطئه‏هاى اسرائيلى و امريكايى و سياست‏بازى‏هاى كثيف بين‏المللى غوطه خواهند خورد، و جز نكبت و بدبختى نتيجه‏اى از حيات نخواهند برد.
شيعيان لبنان، پس از قرن‏هاى دراز خفت و ذلت و اسارت، پس از تحمل زجرها و شكنجه‏ها پس از طى دوران‏هاى وحشت و ظلمانى و دردآلود… بالاخره مورد رحمت و عنايت پروردگار واقع شدند و رهبرى خردمند و دلسوز و توانا به آن‏ها ارزانى شد كه آقاى سيدموسى صدر بود، كه توانست در مدت كمى شيعيان لبنان را سر و سامانى دهد براى آن‏ها كسب هويت كند، به آن‏ها افتخار و غرور و احترام ببخشد، دست‏هاى سرطان فساد و ظلم و كفر را از دست و پاى شيعيان قطع كند، با كمال شجاعت در مقابل چپ و راست بايستد و با همه طاغوت‏ها بجنگد، و يك معركه خونين و پرافتخار حسينى را بر شيعيان عرضه كند، مفهوم عميق شهادت را در رگ‏هاى شيعيان به جريان بياندازد و نهضتى اسلامى و حسينى به‏وجود آورد.
دشمنان شيعه و اسلام نمى‏توانستند وجود چنين رهبرى را تحمل كنند… لذا اين سمبل بزرگ ناجوانمردانه ربوده و بازداشت شد و شش ماه مى‏گذرد كه سرنوشتش در تاريكى كينه و ظلمت توطئه غرق شده است و شيعيان لبنان يتيم شده‏اند، روح خود را از دست داده‏اند، دل شكسته‏اند، محزونند، از شدت غضب مى‏جوشند، از شدت درد مى‏خروشند، ولى براى سلامت رهبرشان بر احساسات آتشين‏شان لجام مى‏زنند و صبر مى‏كنند، مى‏سوزند و با اشك قلب سوزان خود را تسكين مى‏دهند… اين شيعيان دل‏شكسته و ظلم‏زده، چشم اميد به‏سوى برادران مسلمان ايرانى خود دوخته‏اند.
نمايندگان شيعيان لبنان، با قلبى پرشور و روحى پراميد به كعبه آمال خود قدم مى‏گذارند كه از نزديك، شعله‏هاى اين آتش‏فشان مقدس انقلاب اسلامى را با پوست و گوشت خود نيز احساس كنند و در هواى پرافتخار اين جلال و شكوه حكومت اسلامى تنفس كنند. و از روح پربركت شهداى پاك اين سرزمين طلب همت نمايند، و براى مردم خود شيعيان لبنان، شمه‏اى از ايمان پاك و فداكارى خالصانه، و محبت پرشور مردم اين سرزمين را به ارمغان ببرند. سرنوشت ما شيعيان لبنان وابسته به سرنوشت شما ملت عزيز ايرانست، وقتى مى‏توانيم آزاد و محترم زندگى كنيم كه شما آزاد و قوى و پيروز باشيد. پيروزى نهايى شما بزرگ‏ترين آرزوى قلبى و حياتى ماست.
ما خالصانه و عاشقانه، همه امكانات و حتى همه وجود خود را دراختيار انقلاب اسلامى ايران مى‏گذاريم و آرزو مى‏كنيم، كه در اين جهاد مقدس به اندازه قدرت و استطاعت خود وظيفه تاريخى و ايمانى خويش را ادا كنيم.
از خداى بزرگ مى‏طلبيم كه عنايت و رحمت بى‏پايان خود را هرچه بيش‏تر مشمول حال ما كند و به همه ما توفيق دهد كه اين رسالت بزرگ و مقدس خدايى را كه به دست ما سپرده شده به سر منزل مقصود برسانيم.(103)

اسفند 1357

ملتى كه بزرگ‏ترين طاغوت‏ها را به زير كشيده است و بزرگ‏ترين ارتش‏ها را شكسته، قادر است كه به مشكلات فرعى غلبه كند.
وجود مشكلات براى تكامل يك نهضت ضرورى است. آن را مى‏پرورد و قوى مى‏كند.
سنت خدا بر اين قرار دارد كه مبارزه حق با باطل هميشگى باشد و تكامل از خلال مبارزه به‏دست آيد. مردم در خلال سختى‏ها و مشكلات پخته و آزموده مى‏شوند. آسايش و راحتى و موفقيت هميشه رخاء و سستى و عقب‏ماندگى به‏وجود مى‏آورد. غنى و بى‏نيازى و پيروزى دائمى ايجاد فساد و طغيان مى‏كند، اِنَّ الاِنسانَ لَيَطغى اَن رَآهُ استَغنى…(104(
اگر آدمى هميشه در بستر حرير بخوابد، و هميشه هماى سعادت را در آغوش بگيرد، و هميشه در همه مبارزات پيروز باشد آن‏گاه لذت پيروزى و سعادت او از بين خواهد رفت و آدمى از تكامل باز خواهد ماند.

خرداد 1358

برنامه امريكا و هرج و مرج، عدم استقرار و قتل و تخريب، جنگ‏هاى داخلى و خستگى مردم، عدم رضايت عكس‏العمل شديد در برابر احزاب و كارهاى ناشايست، شكست سيستم اسلامى و فروريختن كاخ آرزوها، پذيرش محيط براى يك كودتاى نظامى و ايجاد يك حكومت نظامى توسط يك افسر جوان ضدشاه اما نوكر امريكا…
مى‏گوييد ارتش را منحل كنيد و يك ارتش مردمى به‏وجود آوريد. مگر ايجاد پاسداران انقلاب كه يك ارتش مردمى است جزء اولين برنامه‏ها نيست؟ قبل از آن‏كه شما بگوييد، حكومت درصدد اصلاح ارتش و انحصار آن براى پاسدارى‏هاى مرزى و كارهاى تخصصى و به‏علاوه ايجاد ارتش مردمى به‏نام پاسداران انقلاب است. اين كميته‏ها در حال حاضر همان كارها را انجام داده و مى‏دهند تا پاسداران در همه جا مسلط شوند. بنابراين اختلاف بر سر چيست؟ بهانه براى هجوم و اغتشاش براى چيست؟ مگر ما خواسته‏ايم به نظام موجود ارتش تكيه كنيم؟ مگر خاطره بيست و هشت مرداد را فراموش كرده‏ايم؟
اما ايجاد ارتش ملى يا پاسداران انقلاب و حتى كميته‏هاى موجود كار ساده‏اى نيست. وقت مى‏گيرد، سازماندهى لازم دارد، تربيت اخلاقى و شايستگى مى‏خواهد. اگر فكر مى‏كنيد همين احزاب و سازمان‏هاى موجود اسلحه به‏دست بگيرند و خود را پاسداران انقلاب بنامند، خاطره تلخ لبنان را در خاطره‏ها زنده مى‏كنيم كه احزاب اسلحه به‏دست گرفتند، ارتش و پليس و قانون از بين رفت، و همه شب دزدى و قتل، و هتك حرمت و چه اعمال ناشايست كه به وقوع پيوست…
اگر الگوى لبنان را براى تقليد انتخاب كرده‏اند بسيار نامناسب و كثيف و ناراحت‏كننده است، به اين دليل كه بعد از دو سال سيطره مسلحانه احزاب، همه مردم از آن‏ها رميده‏اند و حتى گاه‏گاهى دشمن خارجى اسرائيل را بر اين احزاب ترجيح مى‏دهند. آيا شما مى‏خواهيد اين الگوى شكست‏خورده مفتضح را براى انقلاب مقدس و پاك اسلامى ايران توصيه كنيد؟ چه خطاى نابخشودنى، و چه جنايت بزرگى!
مگر امروز بيست افسر ساواكى وجود ندارد؟ چرا وجود دارد. بلكه صدها وجود دارد. مگر امريكا حاضر نيست كه بيست ميليون دلار بپردازد. بله حاضر است كه بيست ميليون دلار بپردازد تا كودتا به راه بياندازد. مگر توده نفتى وجود ندارد؟ چرا فراوان، گروه‏هايى كه شعارهاى ماركسيستى مى‏دهند ولى امريكا محرك آن‏هاست. پس چرا كودتا نمى‏كنند؟ جواب آن‏كه زمينه كودتا وجود ندارد، چون مردم نمى‏پذيرند، مردم قيام كرده‏اند و مردم وحدت كلمه دارند و با وجود خمينى بزرگ، اين مظهر ايمان و پاكى و اخلاص و نور و هدايت، مجال براى كودتاچيان نيست. چقدر مسخره است كسانى‏كه به بهانه دلسوزى از انقلاب اسلامى و ترس از كودتاى نظامى، به اين وحدت ملى ايران تيشه مى‏زنند و از فرمان رهبر انقلاب سرپيچى مى‏كنند و عملاً مطابق با نقشه امريكا، مثل بيست و هشت مرداد، زمينه مردمى براى كودتا به وجود مى‏آورند و خود را نيز انقلابى مى‏شمرند، اما حقيقت آن‏كه آن‏ها از پيروزى انقلاب اسلامى رنج مى‏برند و پيروزى اسلام را بزرگ‏ترين شكست خود مى‏دانند، و به هيچ‏وجه نمى‏خواهند نظامى اسلامى مستقر شود و بنابراين خود را تحت نام‏هاى مختلف و شعارهاى زيبا و انقلابى مخفى مى‏كنند تا بزرگ‏ترين ضربه‏ها را به اين انقلاب مقدس اسلامى بزنند. ملت مسلمان ايران بايد بداند كه ماركسيست‏ها ضداسلامند و پيروزى يك نظام اسلامى يعنى شكست نهايى ماركسيسم. اگر ماركسيستى آمد و از خمينى و انقلاب اسلامى دفاع كرد، او يا دروغ مى‏گويد و يا نمى‏فهمد، زيرا ماركسيسم و اسلام در ايدئولوژى متناقضند.
از شما مى‏پرسم سبب اصلى پيروزى انقلاب چه بود؟ در جواب يكپارچگى مردم و وحدت كلمه. و از شما مى‏پرسم چه كسانى امروز اين يكپارچگى و وحدت كلمه را ضربه مى‏زنند؟ ملت مى‏داند، هر كس به يكپارچگى و وحدت ملت ايران خدشه آورد به انقلاب ايران خيانت كرده است. هر كس كه از فرمان امام خمينى رهبر بى‏همتاى انقلاب ايران سرپيچى كند به اين انقلاب خيانت كرده است. تو خود حديث مفصل بخوان از اين مجمل.
انقلابى آن نيست كه تفنگ بر دوش بكشد و لباس فدايى بپوشد و هنگام صلح دست به جنگ زند و با شعارات تند خود را از جرگه ملت خارج كند و با شعارات و تبليغات و زور بخواهد عقايد خود را بر ديگران تحميل كند.

انقلابى آنست كه هنگام صلح، به انقلابى‏گرى تظاهر نكند، ولى هنگام خطر، در پيشاپيش صفوف ملت با دشمن بجنگد. انقلابى آن نيست كه با بى‏انصافى و زرنگى، حق ديگران را بگيرد، و مردمى را كه براى خاطر و شنيدن حرف‏هاى او نيامده‏اند وادار كند كه ساعت‏ها به حرف‏هاى او گوش فرا دهند و كسانى را كه ملت خواهان استماع سخنانشان هستند از سخن گفتن باز دارد.
انقلابى آن نيست كه غرور و خودخواهى، بر او غلبه كند و حرف كسى را نشنود، انقلابى آنست كه در كمال تواضع و فروتنى، هر حرف حقى را بپذيرد.
انقلابى آن نيست كه با شعارات تند، بخواهد انقلابى‏گرى خود را بر ديگران تحميل كند.
انقلابى آنست كه احتياج به تصديق كسى ندارد.

خرداد 1358

در برابر يك تاريخ بدنامى و اتهام، يك عالم ظلم و ستم، يك آسمان غم و اندوه، يك دنيا بدبختى و فلاكت در برابر طوفانى از ظلمت كفر ، ظلم و جهل، در ميان گردابى از مصيبت‏ها و مشكلات، شيعيان حسين دست به اسلحه شهادت زدند و در مقابل همه دنيا كه عليه آن‏ها آراسته شده بود با قدرت ايمان و فداكارى قيام كردند و هنگامى‏كه از آسمان باران تهمت و افترا فرو مى‏باريد و از زمين امواج مصيبت و بدبختى مى‏جوشيد و اژدهاى شكست دهان باز كرده بود تا اين تيره‏روزان را در كام خود فرو برد، اما شيعيان حسين اراده كردند كه مرگ شرافت مندانه را برزندگى ننگين ترجيح دهند و تصميم گرفتند كه رسالت محمدى را على‏وار بر دوش كشند و حسين صفت به استقبال شهادت بشتابند، اراده كردند كه با خون خود تاريخ سياه وجانكاه گذشته را شست‏وشو دهند و لكه ننگ و ذلت را از دامان شيعه پاك كنند.
پرچم رسالت برافراشته شد، كلمه حق همچون خروش سخت از سينه سوزان شيعيان به آسمان بلند شد و بر اركان كاخ ظلم و ستم لرزه در انداخت.

26 مرداد 1358

پيام دكتر چمران به ملت ايران(105)
بسم‏اللَّه‏الرّحمن‏الرّحيم
ملت شريف و قهرمان ايران
به‏نام همه شهداى خونين كفن پاوه، به‏نام مجروحين و به‏نام همه رزمندگان از جان گذشته، از شما هموطنان عزيز و از اين‏همه احساسات پاك و اين‏همه بزرگوارى و اين‏همه احساس مسئوليت صميمانه تشكر مى‏كنم.
به هيچ‏وجه فكر نمى‏كردم كه زنده بمانم و فرياد استغاثه من با اين تشكر قلبى به شما برسد، در ميان رگبار گلوله‏ها، در ميان گرداب دشمنان، حتى يك لحظه اميد زنده‏ماندن نداشتم، ولى قاطعانه تصميم گرفتم كه با كمال افتخار به استقبال شهادت بروم، و به دنيا نشان دهم كه سربازان اسلام، در صحنه مرگ و زندگى، چگونه جانبازى مى‏كنند و چطور با مرگ روبه‏رو مى‏شوند. از يك معركه هولناك، به صحنه دردناك ديگرى مى‏دويدم، و با توكل مطلق به خدا و قبول آن‏چه او بر ما مقدّر كرده است سعى مى‏كردم كه نيروهاى مؤمن به انقلاب را متمركز كنم، از تشتت آن‏ها جلوگيرى بنمايم، به دوستان مأيوس و دل‏شكسته‏ام اميد بدهم، رسالت مقدس اسلامى را به آن‏ها بازگو كنم و تصميم قطعى براى استقبال شجاعانه شهادت را به آن‏ها ابلاغ نمايم.
سخت‏ترين لحظات زندگى من لحظاتى بود كه بهترين دوست مبارزم كه در كنارم ايستاده بود، يكباره بى‏جان و قطعه‏قطعه شده در برابرم به خاك مى‏افتاد كه گويى هيچ‏گاه حيات نداشته است، و دردناك‏ترين لحظه هنگامى بود كه دوستان كرد و پاسدارم منقلب شده شيون مى‏كردند، و ديوانه‏وار خود را به هر طرف مى‏زدند و من درحالى‏كه در قلبم مى‏جوشيدم و مى‏خروشيدم بايد آمرانه فرمان دهم كه كشته‏ها را جمع كنند و حتى به نزديك‏ترين دوستان منقلب شده‏ام سيلى بزنم و آن‏ها را با زور و قدرت به كار وادارم، و سوزناك‏ترين لحظات عمرم هنگامى بود كه همه روزنه‏هاى اميد بسته شده بود، و عده‏اى از پاسداران تقاضاى بازگشت داشتند و كردهاى مؤمن به انقلاب با نگاهى دردناك و تأثرآور به من مى‏نگريستند كه چگونه مى‏خواهى ما را در درياى مرگ و نابودى رها كنى و بروى. آن‏گاه با صداى قاطع به آن‏ها مى‏گفتم: نه، اى دوستانم، من تصميم قاطع گرفته‏ام كه همراه شما شهيد شوم. من بازنمى‏گردم و من شما را تنها نمى‏گذارم. فقط مطمئن باشيد كه شهادت در راه خدا افتخارآميز و لذت‏بخش است.
اما معجزه‏اى رخ داد، آن‏چنان كوبنده و زيروروكننده كه براى هيچ‏كس قابل تصور نبود، همان‏گونه كه چنده ماه پيش، يك چنين معجزه عجيبى به وقوع پيوست و انقلاب پرافتخار ايران را پيروز كرد، فرمان امام صادر شد، به كوه‏ها، دره‏ها و دشت‏ها لرزه درانداخت. پاسداران از جان گذشته با فرياد اللَّه‏اكبر مى‏خروشيدند و زمين و آسمان لبيك مى‏گفتند، چه معجزه‏اى! كه فقط از مردان برانگيخته خدا ميسّر است و بس.
خداى بزرگ عمر اين رهبر عاليقدر انقلاب اسلامى ايران را دراز بدارد.
نيروهاى دشمن از هر سو پا به فرار گذاشتند، و مؤمنين به انقلاب آن‏چنان نيرو و قدرت گرفتند كه دست به پيشروى زدند، تپه بالاى ژاندارمرى را كه در دست دشمن بود با يك هجوم شجاعانه فقط با يك شهيد تسخير كردند، و باز منطقه وسيع و خطرناك راه نوسود را با يك يورش قوى پاك‏سازى نمودند و فقط يك شهيد دادند و بيمارستان مشهور قتل‏گاه نيز بدون هيچ تلفاتى به تصرف درآوردند، و چنان روحيه و قدرتى يافتند كه مى‏توانستند هر دشمن قوى‏پنجه‏اى را از پاى درآورند.
و بعد نيروهاى كمكى با شور و هيجان زايدالوصفى فرا رسيد، هليكوپترها مرتباً فرود مى‏آمدند و نيروهاى جديد پياده مى‏كردند و شهداء و مجروحين را انتقال مى‏دادند.
راستى كه شب پيش كه شب شهادت، شب نااميدى، شب شكست و سقوط بود با فرمان امام آن‏چنان تغيير كرد كه شب بعد به شب آرامش، شب اميد و شب پيروزى مبدل شد.
چه كسى مى‏توانست كه چنين معجزه‏اى به وجود آورد كه از يك شب هولناك و يك نقطه تاريك چنين تحول و تحركى خلق كند كه مبدأ جنبش و حركت و پيشروى به‏سوى انقلاب راستين اسلامى باشد.
در اين چند روز مصيبت، مى‏توانم به جرأت بگويم، كه حتى يك قطره اشك نريختم و در برابر سخت‏ترين فاجعه‏هاى منقلب كننده، با اين‏كه در درون خود گريه مى‏كردم، ولى در ظاهر قدرت خود را به‏شدت حفظ مى‏نمودم و همه دردها و رنج‏ها و ناراحتى‏ها را در ضمير نابخود حبس مى‏كردم، تا لحظه‏اى كه در فرماندارى به عكس امام برخوردم، يكباره سيل اشك، ريختن كرد، و همه عقده‏ها و فشارها و ناراحتى‏ها آرامش يافت و خوب احساس مى‏كردم كه فقط يك قدرت روحى بزرگ در يك ابرمرد تاريخ قادر است چنين معجزه‏اى كند و اميدوارم كه ملت ما نيز قدر رهبر عظيم انقلابى خود را بداند و تحت رهبرى او همه توطئه‏هاى دشمنان اسلام و ايران را نابود كند.
من اطمينان دارم كه ملت ما نيز، با يك چنين روحيه ايمان و فداكارى و اين‏همه آگاهى و احساس مسئوليت قادر است كه همه مشكلات را حل كند و اين رسالت بزرگ و مقدسى را كه خداى بزرگ بر گرده او گذاشته است، با افتخار به سرمنزل مقصود برساند.(106)
دكتر مصطفى چمران

……………….( Anotates )……………..
1 )دانشگاه بركلى در كاليفرنيا، امريكا.
2 )يكى از احزاب افراطى مسيحيان لبنان كه فالانژ هم ناميده مى‏شود.
3 )نام اولين سازمانى كه از جوانان لبنانى دكتر چمران با حمايت و رياست امام موسى صدر بنا نهاد.
4 )نويسنده.
5 از احزاب معروف مسيحى لبنان.
6 ارتش.
7 از فرماندهان حزب كتائب.
8 افسر نيروى مخصوص يا ويژه.
9 منظور حركت امل يا جنبش امل است.
١٠دنباله اين حادثه و حوادث بعد آن‏را، دكتر چمران در دست نگاشته‏هاى ديگرى آورده است كه مهم‏ترين آن‏ها به‏نام »نبعه شهيد« در فراز بعدى نقل مى‏شود و نبعه شهيد در كتاب لبنان نيز آورده شده است. براى توضيح و آگاهى بيش‏تر به كتاب لبنان مراجعه فرماييد.
١١تك‏تيراندازىتك‏تيراندازان كتائبى در بيروت به تعدادى از خيابان‏هاى شيعه‏نشين در منطقه شيّاح مسلّط بودند و آن‏را عموماً هدف گلوله‏هاى خود قرار مى‏دادند.
12فداييان فلسطينى مربوط به احزاب فلسطينى كه در لبنان زندگى مى‏كردند.
13فرزند سه ساله دكتر چمران.
14همسر و فرزندانش.
15نام منطقه‏اى است در بيروت.
16همان.

ا١٧ين دست‏نگاشته در كتاب لبنان تحت عنوان آتشفشان ايثار چاپ و منتشر شده است.
١٨ منظور شهر دامور است كه در دست فالانژهاى كتائبى و مسيحى‏نشين و در ابتداى راه بيروت به جنوب لبنان بود.
19 بيانى از امام موسى صدر.
20جمع منظمه سازمان‏هاى فلسطينى.
21رهبرى
٢٢صفت فاعلى حجز: آن‏چه ميان دو چيز واقع شود، مانع، حائل به معنى پاسگاه بازرسى در جاده‏ها و خيابان‏ها.
23شاگرد.
24مؤسسه شيعيان يا مؤسسه صنعتى جبل عامل در صور.
25لندرور.
26رزمنده.
27دفتر حركت‏المحرومين.
28كسى را براى انجام كارى تحريك كردن.
29حركت‏المحرومين و حركت امل.
30مؤسسه صنعتى جبل‏عامل مدرسه صنعتى.
٣١اين حالت عرفانى رضايت است كه حتى نمى‏خواهد آرزو و خواست خود را بر خدا تحميل كند و هر چه خدا بخواهد راضى است.
٣٢براى اطلاعات بيش‏تر نسبت به اين موضوع به كتاب لبنان شهيد دكتر مصطفى چمران مراجعه نماييد.
33جمع شبل، جوانان.
34يكى از احزاب چپ فلسطينى.
35نام يك منطقه.
36زد.
37خمپاره‏هاى آن‏ها.
38بمباران.
39نام يك محل در جنوب لبنان.
40نام يك روستا در جنوب لبنان.
٤١توجه: اين چند دست‏نوشته كوتاه،به‏صورت بسيار رفشرده و خبرى به‏گونه‏اى تنظيم شده كه فقط اصول اخبار مهم و تاريخ و حادثه ثبت شود و شايد سپس توضيح داده شود بنابراين در نگارش سريع و تلگرافى آن، آن‏چه كه امكان داشته سرعت به‏كار گرفته شده و كلمات فارسى و عربى و اسامى بدون شرح به‏كار گرفته شده است واصل موضوع، اختلاف‏نظر ديرين مردم جنوب لبنان با احزاب چپ فلسطينى است كه از وسط شهر، گلوله‏اى به اسرائيل مى‏زدند و خود مى‏گريختند و اسرائيل، شهرها و روستاها را زير آتش خود مى‏گرفت بدون آن‏كه كسى از آن‏ها دفاع كند. بنابراين، بدون جهت و بدون هيچ دستاوردى، تعدادى شهيد و زخمى و مناطقى ويران مى‏شد. براى تكميل اطلاعات، به كتاب لبنان رجوع فرماييد.
42 يكى از قريه‏هاى شيعيان جنوب لبنان.
43 منظور افراد وجيه و خوش‏نام قريه )يك روستا( و كدخداى روستا است.
44 يكى از احزاب فلسطينى )در لبنان(.
45 منظور مركزيت سازمان مذكور است.
46 منظور از وسط مردم شهر است.
47 خارج شد.
48 كميته انقلابى در جنگ داخلى لبنان گروهى از احزاب چپ تحت نام »لجان ثوريه« متحد شدند.
49 نام يك شهر در جنوب لبنان.
50 جاسوس‏ها.
51 جبهه‏اى متشكل از احزاب چپ فلسطينى و لبنانى كه در جنگ‏هاى داخلى 1975 لبنان مقابل سوريه قرار گرفتند.
52 حزب مسلّح فلسطينى طرفدار سوريه كه مركز آن‏ها هم در سوريه است.
53 يكى از گروه‏هاى چپ فلسطينىجبهه دموكراتيك.
54 جمع حاجز به معنى مانع و پست بازرسى.
55 يكى از تپه‏هاى اطراف بنت جبيل در نزديكى طيّبه) جنوب لبنان(.
56 منظور احزاب چپ است كه در ظاهر كمونيست بودند و اعتقادات اسلامى نداشتند.
57 نام يكى از شهرهاى جنوب لبنان.
٥٨ نام جبهه‏اى كه از تعدادى از احزاب چپ لبنانى و فلسطينى در هنگام جنگ‏هاى داخلى لبنان تشكيل شد كه مخالف با حضور سوريه در لبنان شدند.
59 دفتر
60پاسگاه بازرسى.
61يكى از شهرهاى جنوبى لبنان.
62نام حزب فلسطينى طرفدار سوريه كه مقرّ آن هم در سوريه است.
63جنبش فلسطينى فتح به رياست ياسر عرفات.
64منظور حزب شيوعى كه به معنى حزب كمونيست است.
65منظور كارت شناسايى است، شناسنامه.
٦٦نام سازمانى براى شيعيان كه امام موسى صدر آن را تشكيل داد و سپس به سازمان امل تبديل شد.
67كسى را براى انجام كارى تحريك كردن.
٦٨برج رحّال، دهى است در نزديكى‏هاى صور، از منطقه عباسيه، كه احزاب چپ افراطى در آن قدرت زيادى دارند.
69حركت محرومين.
70شيخ يكى از شهرهاى منطقه عباسيه و يكى از كادرهاى فعال حركت محرومين.
٧١كمال جنبلاط، رهبر احزاب چپ و رهبر حزب تقدمى اشتراكى و در عين‏حال يكى از بزرگ‏ترين ملاّك و ميليونرهاى لبنان، و يكى از كارهاى او انحصار سيمان جنوب لبنان براى خود، و يا قرارداد با صاحبان مسيحى كارخانه سيمان شيكا و دريافت پول گزاف ساليانه، از صاحبان كارخانه سيمان شيكا و عدم بهره‏بردارى از كارخانه سبلين در جنوب لبنان كه در انحصار اوست. براى آن‏كه قيمت سيمان شيكا نزول نكند! و به سود صاحبان سيمان شيكا ضررى نرسد! ضمناً جنبلاط از فرقه مذهبى و قومى دُرزى لبنان است.
72رهبر حزب كمونيست لبنان، مسيحى مارونى، و يكى از ثروتمندان بزرگ لبنان.
73العلمنة: جدايى دين از دنيا و سياست.
74بالابردن در اين‏جا بيش‏تر برافروختن.
75سيد موسى صدر.
76و 3- خيابان‏هاى مهم بيروت كه جبهه اول جنگ بود.
77
78و 2- از خيابان‏هاى مهم بيروت كه از مهم‏ترين و خطرناك‏ترين محورهاى جنگ‏هاى خيابانى بود
79
80يكى از خيابان‏هاى شيعه‏نشين معروف بيروت كه مهم‏ترين محور جنگ‏هاى خيابانى بود.
81كوهى در كنار تل زعتر.
82قتل براساس شناسنامه در شناسنامه‏هاى لبنانى دين هر فرد ذكر مى‏گردد.
٨٣براى اطلاعات بيش‏تر در اين موارد مى‏توان به كتاب لبنان )مجموعه‏اى از دست‏نگاشته‏ها و سخنان شهيد دكتر چمران( مراجعه نمود.
٨٥ شايد به همين دليل قاطعيت و محبوبيت بود كه توطئه ربودن امام موسى صدر در كشور ليبى، درحالى‏كه ميهمان رسمى دولت ليبى بود عملى شد و مردم لبنان به‏خصوص شيعه در آن دوران بحرانى بدون رهبر ماندند.
٨٥ روستايى در جنوب لبنان كه همواره مورد تجاوز اسرائيل بوده است و نبردهاى سنگين و حماسه‏هاى فراموش‏ناشدنى دكتر چمران و شاگردان او، در اين محور جنگ، با اسرائيل داشته‏اند.
86 شهيد سيدمصطفى خمينى.
87 حزب مسيحى لبنانى كتائب به فالانژها معروفند.
88 حزب مسيحى لبنانى.
89 ربودن
90 مجرى برنامه و جلسه.
91 دوره دو ساله جنگ داخلى لبنان كه بعد از توقّفى كوتاه، دوباره از سر گرفته شد و هم‏چنان ادامه يافت.
92 مسئول امنيت انقلابىبه عنوان سازمان امنيت( جنبش فتح.
93 مؤسسه صنعتى جبل عامل كه‏مديريت آن را دكتر چمران برعهده داشت.
٩٦ اشاره به حديث قدسى »كُنتُ كَنزاً مخفيّاً فَاَحْبَبْتُ اَنْ اُعْرَفَ فَخَلَقتُ الخَلق لِكَىْ اُعرَف«؛ از بحارالانوار ج 84 ، ص 344 با ذكر سند خود و هم‏چنين از شرح نهج‏البلاغه ابن ابى‏الحديد.
95 لجن: گل تيره ريخته شده اشاره به آيه 26 سوره حجر قرآن كريم: وَلَقَد خَلَقْنَا الاِنْسانَ مِنْ صَلْصال مِنْ حَمَأٍ مَسْنُون.(
96 وَ نَفَخْتُ فيهِ مِن روحى. حجر / 29.
97 اِنّا خَلَقناهُم مِن طينٍ لازِب. صافّات / 11.
98 اَمَّن يُجيبُ المُضْطَرَّ اِذا دَعاهُ وَ يَكْشِفُ السُّوءَ. نمل / 62 .
99 اشاره به اِنّى جاعِلٌ فِى‏الاَرْضِ خَليفَة. بقره / 30.
100 اشاره به اِنّا للَّهِِ وَ اِنّا اِلَيْهِ راجِعون. بقره / 156.
١٠١ اين دست‏نگاشته را دكتر چمران در نخستين روز ورود به تهران خطاب به مادر نوشت و هيچ‏گاه هم به او نداد.
102 بر مزار شهيدان در بهشت‏زهراى تهران.
103 اين دست‏نگاشته، به عنوان پيام وفد هيأت 92 نفره لبنانى كه پس از پيروزى انقلاب اسلامى، به عنوان نمايندگان شيعيان و احزاب انقلابى مسلمان لبنان به سرپرستى دكتر چمران به زيارت امام خمينى و براى عرض تبريك به ايران آمدند، نوشته شده است. اين هيأت لبنانى را مرحوم شيخ مهدى شمس‏الدين )رئيس مجلس اعلاى شيعيان لبنان( سيد حسين حسينى )رئيس سابق مجلس لبنان( – نبيه برى )رئيس مجلس كنونى لبنان( و تعداد زيادى از هم‏رزمان دكتر چمران از جمله مصطفى ديرانى كه توسط هلى‏كوپترهاى اسرائيلى شبانه از منزلش ربوده شد همراهى مى‏كردند.
104قرآن مجيد، سوره علق آيه 6 و 7.اين پيام را در بحبوحه نبرد پاوه و پس از شكست ضدانقلاب و روز پيروزى براى ملت ايران ارسال داشت.
براى كسب اطلاعات كامل اين حادثه به كتاب كردستان اثر شهيد دكتر مصطفى چمران رجوع نماييد.

كردستان

كردستان
دكتر مصطفی چمران

حادثة قارنـه1

قضيه قارنه چيست؟ روزگاری كه حادثه قارنه اتفاق مي‏افتد من اصولاً در پاوه بودم و از آن خبری نداشتم، بنابراين جرياناتی را كه برای شما شرح مي‏دهم نتيجه تحقيقاتی است كه بعداً كميته تحقيقات برای ما روشن كرد.قارنه دهی است كوچك بين نقده و جلديان، روستايی كردنشين كه حزب دمكرات و يا احزاب چپ در آن قدرت داشتند و نقده شهری است ترك‏نشين. در جلديان و اشنويه و پيرانشهر پادگان‏ها و پاسگاه‏های ارتش و ژاندارمری وجود دارد، و عده‏ای از جوانمردان ترك ژاندارم‏ها و ارتشي‏ها برای رفتن به سر كار خود بايد از راه نقده به جلديان عبور كنند، و در اين راه از روستای قارنه بايد گذر نمايند. اما در مدت شش‏ماه عوامل مزدور هميشه و هميشه در اطراف قارنه كمين كرده‏اند و رهگذران را مي‏گرفتند و مي‏كشتند و غارت مي‏كردند و سر مي‏بريدند. حتی كار بجايی رسيده بود هنگامی كه كسی مي‏خواست از نقده به جلديان برود، مجبور بود كه در پناه يك تانك در جلو و يك تانك در عقب حركت كند تا در اطراف قارنه مورد كمين قرار نگيرد. به مدت شش‏ماه اين حمله‏ها و هجوم‏ها در اطراف قارنه عليه ترك‏ها و سربازان و ژاندارم‏ها در خط نقده به جلديان صورت مي‏گيرد. آخر بار هنگامی كه هجده نفر از ترك‏های نقده از جلديان برمي‏گشتند و به مرخصی مي‏رفتند، در نزديكي‏های قارنه بر آنها كمين مي‏شود و هر هجده نفر را مي‏كشند. آنها را مي‏كشند و سر آنها را مي‏برند و بدنشان را قطعه‏قطعه مي‏كنند و در وسط جاده مي‏اندازند. فقط يكی از آنها جان سالم بدر مي‏برد، و خود را به نقده مي‏رساند و از جنايتی كه گذشته است مردم را اگاه مي‏كند. زن و بچه كوچك و بزرگ از شهر نقده به طرف قتلگاه سرازير مي‏شوند هنگامی كه برادران و شوهران و بستگان خود را قطعه‏قطعه مي‏بينند تحريك مي‏شوند، شيون و داد و فرياد بلند مي‏شود. اين داغديدگان ترك عده‏ای به نقده مي‏روند و عده‏ای به جلديان و پيرانشهر،‌ و اقوام خود را خبر مي‏كنند كه چنين جنايتی درگرفته است. اطرافيان و كسان اين كشته‏شدگان بي‏گناه جمع مي‏شوند، و به قارنه حمله مي‏كنند و سي‏وسه نفر را در قارنه مي‏كشند، و بدين ترتيب انتقام مي‏گيرند.
من مي‏خواهم برای شما موضع خود را و موضع دولت را بگويم،‌ ما با كشتاری كه در قارنه اتفاق افتاده است مخالفت مي‏كنيم و كسانی را كه به قارنه حمله كرده‏اند و مردم را كشتند مجرم مي‏دانيم. اما در عين‏حال معتقديم آن كسانی كه هجده تفر ترك را مدتی قبل از اين جنايت در بيرون شهر در وسط جاده كشتند، آنها هم مجرمند، آنها هم بايد به محكمه سپرده شوند. ما معتقديم كه حادثة قارنه خودبخود بوجود نيامده است، قضيه‏ای است كه مثل حلقات زنجير يكی پس از ديگری بوجود آمده است، و اگر بخواهيم مجرمين قارنه را بگيريم و محاكمه كنيم بايد همه مجرمين را بگيريم و به دست محكمه بسپاريم. حتی مجرمينی ر اكه به مهاباد حمله كردند (همچنانكه در اول سخن خود بيان كردم) بددون آنكه گلوله‏ای از طرف سربازان به سوی آنها شليك شود، سربازان را و افسران را بي‏گناه كشتند. پادگان سنندج را محاصره كردند و عده‏ای را كشتند، پادگان بانه و سردشت را به آتش كشيدند و عده‏ای را كشتند. آن مجرمين نيز بايد به دست قانون سپرده شوند. بنابراين ما معتقديم كه هر كسی كه جنايت كرد بايستی محاكمه شود، اما مخالفين ما فقط به حادثه قارنه تكيه مي‏كنند، يك قضيه مجزا و ايزوله از تمام قضايای ديگر. تمام جنايت‏های خود را فراموش مي‏كنند،‌ مي‏گويند در اين قضيه چون ترك‏ها كردها را كشته‏اند، بنابراين مجرمين بايد تنبيه شوند، اما تمام جنايت‏هايی را كه خودشان در همان نقده انجام دادند، در مهاباد انجام دادند، چند ساعت قبل در همان محل هجده نفر را به خاك وخون كشيده‏اند، آنها را به حساب نمي‏آورند. ما معتقديم كه همه را يكجا بايد به حساب آورد، نه فقط مردمی را كه تهيج شده‏اند و برای انتقام خون عزيزان خود به قارنه حمله كرده‏اند و سي‏وسه نفر را به اين‏چنين كشته‏اند. اما مي‏بينيد احزاب چپ با تبليغات شيطانی خود همه را فراموش مي‏كنند، ‌همه را به كنار مي‏گذارند و فقط قارنه را درنظر مي‏گيرند كه بايد مجرمين قارنه محاكمه شوند.
بلي! اين است داستان قارنه.

مسلح كردن فئودال‏ها در كردستان

در همان روزها كه من در پاوه و مريوان بودم شخصی بيانيه‏ای منتشر مي‏كند و متذكر مي‏شود كه دكتر چمران و تيسمار ظهيرنژاد فرمانده لشگر اروميه و سرهنگ شهبازی فرمانده ژاندارمری منطقه، فئودال‏های كرد را مسلح كرده‏اند و جنگ بين فئودال‏ و كشاورز را بوجود آورده‏اند، بنابراين جنگ‏های كردستان نتيجه مسلح كردن اين فئودال‏هاست. اين در روزگاری انتشار پيدا مي‏كند كه من در مريوان در محاصره بودم و كمونيست‏ها و چريك‏های فدايي‏خلق و پيكاري‏ها و ضدانقلابي‏ها اين نامه را، اين اعلاميه را مي‏گيرند حدود چهارصدبار در روزنامه‏های مختلف تكرار مي‏كنند و در و ديوار شهرها را با اين اعلاميه‏ پر مي‏كنند كه مسئول جنگ‏ها و خونريزي‏های كردستان دكترچمران است، زيرا فئودال‏ها را مسلح كرده است. همچنين در يك مناظره تلويزيونی چريك‏های فدائي‏خلق عين اين تهام را وارد كردند و در مقابل آنها جوابی قاطع و دندان‏شكن داده شد كه لااقل يك نمونه بياوريد، يك نمونه نشان دهيد كه دكترچمران فئودالی را مسلح كرده باشد، آنگاه حق با شماست. آنها مي‏دانند كه نمي‏توانند نمونه‏ايی ارائه دهند. حتی ديده‏ايد كه چندين‏بار آنها را به مناظره دعوت كرده‏ايم كه اگر حرفی داريد، مطلبی داريد، بيائيد رودررو بيان كنيد. اگر اين استدلال متين و محكم و شكننده را مي‏توانيد جواب دهيد، اين گوی و اين ميدان، بفرمائيد. اما مي‏ترسند، فقط اعلاميه چاپ مي‏كنند و بر در و ديوار خيابان‏ها مي‏چسبانند كه فلانی فئودالی را مسلح كرده است و نه فقط فئودال‏های كردستان را، حتی فئودال‏های گنبد را، بنابراين مسئول جنگ و خونريزي‏های گنبد هم بشمار مي‏رود، درحاليكه من تاكنون به گنبد نرفته‏ام و آنجا را اصلاً نديده‏ام و با مسائل آن ارتباطی نداشته‏ام.اما اصل مطلب: برای شما بگويم اولاً- شخصی كه چنين اتهامی بر من وارد ساخته هيچگونه ارتباطی با امام امت نداشته و اما فرمودند كه اين مرد را نمي‏شناسم.
ثانياً- اگر اين اتهام به فرض‏محال صحيح باشد كه جنگ‏های كردستان با ورود من به كردستان و مسلح كردن فئودال‏ها بوجود آمده باشد، چرا از ابتدای پيروی انقلاب جنگ و خونريزی در كردستان بوجود آمده است؟ درحاليكه من شش‏ماه بعد به كردستان رفتم. هنگامی جنگ و خونريزی در كردستان شروع شده است كه من اصولاً در لبنان بودم، يعنی هنوز به ايران نيامده بودم. اگر ادعای آنها صحيح باشد بايد جنگ و خونريزي‏ها شش‏ماه بعد با ورود من به كردستان شروع شود. درحاليكه هنگامی شروع مي‏شود كه بيش از چند روز از پيروزی انقلاب نگذشته و من در لبنان بودم و اين نشان مي‏دهد كه اينان دروغ مي‏گويند، باطل مي‏گويند.
بعلاوه قاسملو خود بزرگترين فئودال منطقه است، خانواده او از بزرگترين فئودال‏های منطقه‏اند كه خون مردم را به شيشه مي‏كنند، چگونه اين فئودال‏های معروف مي‏خواهند عليه فئودال‏ها بجنگند. دقيقاً اينان عليه خلق مستضعف و فقط مسلمانان جنگيده‏اند و مي‏جنگند.حرفی كه در اعلاميه ذكر شده است اتهام بي‏جايی است كه به عمل بي‏طرفانه ژاندارمری ارتباط پيدا مي‏كند.ژاندارمری برای آنكه پاسگاه‏های خود را در مرز نگاهبانی كند عده‏ای به نام جوانمرد استخدام مي‏نمود،‌ برای استخدام سعی مي‏كرد كه از اهل محل استخدام كند كه با مردم محل نيز هماهنگی بيشتری داشته باشد. در ميان اين پاسگاهها كه در كنار مرز قرار گرفته‏اند تعدادی از آ‌نها در منطقه عشايری هستند و بنابراين اجباراً برای آنكه ژاندارمری از آن منطقه جوانمرد استخدام كند مجبور است كه از آن عشيره يا آن ايل كسانی را استخدام نمايد. بنابرای از اين ايل منگور يا ايل ديگری كه در نزديكی اشنويه زندگی مي‏كنند كسانی را استخدام كرده است. از ايل منگور شايد 250 نفر جوانمرد استخدام كرده و به آنها اسلحه داده است تا از پاسگاه‏های منطقه خود حفاظت كنند. يعنی مثل ژاندارم در داخل پاسگاه‏ها نگهبانی بدهند و حفاظت نمايند، در اشنويه نيز حدود پنجاه نفر از ايل موجود در اشنويه استخدام كرده است كه اين عشاير مخالف حزب دمكرات هستند. تمام حملات و اتهامات درباره ايل منگور و اشنويه است كه عدد آنها به حدود سيصدنفر مي‏سرد، ولی همين ژاندارمری در نقاط ديگری كه دمكرات‏ها بوده‏اند از دمكرات‏ها استخدام كرده است. حدود 700 نفر از كسانی را كه بعنوان جوانمرد در پاسگاه‏های مختلف استخدام كرده و به آنها اسلحه داده است از حزب دمكرات بوده‏اند و حتی كارت عضويت حزب دمكرات را داشته‏اند و ژاندارمری مي‏خواسته است بي‏نظری و بي‏طرفی خود را به همگان اثبات كند و نشان دهد كه برای او همه علي‏السويه هستند و در هر كجا از جوانان همان منطقه استخدام خواهد كرد. گرچه اين عمل اشتباه بود و اين 700 نفری كه از حزب دمكرات بودند و از ژاندارمری اسلحه گرفتند، اسلحه را دزديدند و تحويل حزب دمكرات دادند، و اين بزرگترين جنايتی بود كه آنها مرتكب شدند. ولی به هرحال اين قضيه مربوطه به ژاندارمری است و ماهيت موضوع چيز ديگری است و هيچ رابطه‏ای با شخص من ندارند.

نگاهی گذرا به آنچه گذشت و نتيجه1

دشمنان ما در كردستان آتش جنگ را روشن ساختند، با تكيه به ايدئولوژی مادّيگری و ضدخدايی خود و با اتكا به نيروهای اهريمنی ابرقدرت‏های غرب و شرق سعی كردند كه ايدئولوژی اسلام ما را به شكست بكشند. آنها انتظار داشتند و انتظار دارند كه از نظر فكری و ايدئولوژی بر ما پيروزی يابند و در اين راه به چيزهايی تكيه مي‏كنند كه انقلابيون ما به مراتب از آنها قوي‏تر و تواناترند و من در چند نكتة اساسی اين اختلافات را برای شما بازگو مي‏كنم تا بدانيد كه حق با كيست.

1– تكيه بر خلق‏ها و توده‏هـا
اين توطئه‏گران برای اثبات حقانيت خود به مطالبی تكيه مي‏كنند كه اولين آنها بر خلق‏ها و توده‏ها و ملت‏هاست. همانطور كه ديده‏ايد و در تبليغات آنها و نوشته‏های آنها و شب‏نامه‏هايشان به چشم مي‏خورد هميشه مي‏خواهند بگويند كه ما طرفدار خلق‏ها و توده‏ها هستيم و دولت، دولت ديكتاتوری و فاشيستی و ظلم و زور است كه مي‏خواهد خلق‏ها و ملت‏ها و توده‏ها را منكوب كند. اما همانطور كه مي‏دانيد در پاوه با فرمان تاريخی امام، هزاران نفر از ملت ما به حركت درآمدند و خود را به سنندج و كرمانشاه{باختران} رساندند و نشان دادند كه ملت طرفدار كيست. توده‏ها و خلق‏ها در كدام جهت حركت مي‏كنند كه با حركت خود اسطوره‏ خلق‏ها و ملت‏ها را كه شعار هميشگی آنها بود بكلی از بين بردند.

2- تكيه بر مبارزه ضداستعماري
دوم تكيه بر مبارزه ضداستعماری است، همانطور كه مي‏دانيد انقلابيون دنيا هميشه بر مبارزات ضداستعماری خويش تكيه مي‏كنند. از فلسطين گذر كنيد تا ويتنام، همه‏جا مي‏بينيد كه آنها بر مبارزه ضداستعماری خود افتخار مي‏كنند. اما در ايران مشاهده مي‏كنيد كه اين توطئه‏گران نوكران عراق‏اند، و عراق كثيف‏ترين و خبيث‏ترين دولتی است كه درحال حاضر در روزگار ما در خاورميانه وجود دارد. اينان نوكر چنين دولتی هستند و از چنين دولتی پول و اسلحه دريافت مي‏كنند و در مقابل با انقلابی به مبارزه برخاسته‏اند كه اين انقلاب مبارزة ضداستعماری خويش را در سرتاسر دنيا به ثبوت رسانده است. بر هيچ‏كس پوشيده نيست كه انقلاب مقدس ايران امريكا و دقيق‏تر، هر دو ابرقدرت را به لرزه درانداخته است، و امريكا را عاجز نموده است. رهبر بزرگ انقلاب ما دنيا را متحير و مبهوت ساخته است. بنابراين از نظر مبارزه ضداستعماری نيز مي‏بينيد آنها خلع‏سلاح شده‏اند.
3- تكيه بر ايدئولـوژي
سوم تكيه بر ايدئولوژی است. عادتاً انقلابيون دنيا به ايدئولوژی تكيه مي‏كنند، و متأسفم كه بگويم بزرگترين سازمان‏دهی انقلابی دنيا در گذشته ماركسيست‏ها بوده‏اند كه بر ايدئولوژی خويش تكيه مي‏كردند، به آن افتخار كرده و برای پياده كردن آن مجاهدت‏ها نموده‏اند. اما مي‏بينيم كه ايدئولوژی اين توطئه‏گران كه عده‏ای بر ماركسيسم تكيه مي‏كنند و عده‏ای ديگر بر قوميت، در عصر ما نيز ارتجاعی به حساب مي‏آيد و در مقابل ايدئولوژی نجات‏بخش اسلام بسيار كوچك و ناچيز است. اين دوران و قرنی است كه مكتب راستين و انقلابی اسلام اصالت و ارزش و برتری خود را بر ايدئولوژی منحط آنها اثبات كرده است و دنيا نيز اين حقيقت را كم‏كم مي‏پذيرد.

4- تكيه بر عدل و انسانيت
چهارم تكيه بر عدل و انسانيت و مبارزه با ظلم و ستم است، همانطور كه مي‏دانيد عادتاً انقلابيون دنيا سعی مي‏كنند كه از عدل و عدالت طرفداری كنند و با ظلم و ستم درآويزند. ولی مي‏بينيد اينان كسانی هستند كه به زور و تهديد مي‏خواهند منطقه را زير سيطره خويش درآورند. افكار شيطانی خود را به قدرت سلاح بر آنها تحميل كنند. آنگاه در مقابل مي‏بينيد كه انقلاب ما با چه انسانيتی با آنها رفتار كرده و مي‏كند، چگونه جهادسازندگی و جوانان و مهندسين و پزشكان را به آن حوالی مي‏فرستند تا برای آنها كارهای عمرانی به راه اندازد. ولی باز مي‏بينيد كه چگونه آنان جوانان بي‏گناه را به خاك و خون مي‏كشند يا به زندان مي‏اندازند و چه جناياتی مرتكب مي‏شوند.

5- تكيه بر ملت و وطن‏پرستـي
بيشتر انقلابيون دنيا به خاطر آزاد كردن سرزمين خويش از يوغ استعمار و دشمن خارجی دست به مبارزه مي‏زنند، كه در سراسر مبارزات انقلابی دنيا اين حقيقت بارز به چشم مي‏خورد. اما در مورد ايران و كردستان مي‏بينيد كه اينان تجزيه‏طلبند، و به عناوين مختلفه تحت شعارهای گوناگون از خودمختاری و استقلال و تجزيه برخلاف اين حقيقت بارز قدم برمي‏دارند، و اين پاسداران ما و سربازان ما هستند كه برای تماميت ارضی و استقلال ايران مبارزه مي‏كنند، و هميشه طرفدار وحدت و يكپارچگی وطن بوده‏اند، اين جنگ‏افروزان برنامه‏ای را پياده مي‏كنند كه كيسينجر و مستشرقين و همپالگي‏های شرقی آنها مدت‏ها قبل برای تجزيه و تقسيم اين منطقه پيشنهاد داده‏اند.

6- تكيه بر سلاح عليه دشمن
انقلابيون عادتاً اسلحه به دست مي‏گيرند تا دشمن خارجی را از وطن خود برانند، اما در اين مورد مي‏بينيم اينان از عراق، از خبيث‏ترين دشمن ايران اسلحه مي‏گيرند تا دولت مركزی خود را سركوب كنند، تا انقلاب اسلامی ما را بكوبند، تا يك‏چنين دشمن تبهكاری را شادكام نمايند.

7- تكيه بر فداكاری و شهادت
هفتم اصل تكيه بر فداكاری و شهادت است. عادتاً انقلابيون دنيا به شهادت و فداكاری تكيه مي‏كنند و اسلحه آنها شهادت است، و همه‏جا مي‏بينيد كه انتحاريون از خانه و كاشانة خود به سوی دشمن گسيل مي‏شوند و جان خويش را سپربلا مي‏كنند تا دشمن را به زانو درآورند. در مورد اين اصل مي‏بينيد كه اين پاسداران و سربازان ما هستنند كه به حربه شهادت مسلح شده‏اند، اينان هستنند كه فداكاری مي‏كنند، اينان هستند كه به استقبال شهادت مي‏روند و آنها از مقابل اينان مي‏گريزند. زيرا كه يك‏چنين فداكاری و آمادگی شهادت را در خود نمي‏يابند.
وای بر وقتی كه پاسداری در مقابل آنها قرار گرفته باشد، آنجا مي‏دانند كه اين پاسدار تا آخرين قطره خون خويش مي‏جنگد و تسليم آنها نمي‏شود و آنجاست كه مي‏بينيد حساسيتی شديد عليه پاسداران بوجود مي‏آيد. چون اينان مي‏روند و كوه را از سر راه خويش برمي‏دارند. در جنگ‏های گذشته‏ای كه در چندماه گذشته در كردستان بوقوع پيوست و در عرض 10 روز سرتاسر كردستان به تصرف ما درآمد، زيربنای آن فرمان امام و فداكاری و استقبال شهادتی بود كه از طرف سربازان و پاسداران بوقوع مي‏پيوست. هنگامی كه گروهی از سربازان و پاسداران به پيش مي‏تاختند آنها مي‏دانستند كه اينان از مرگ نمي‏هراسند و به استقبال شهادت آمده‏اند و بنابراين هيچ‏چيز راه آنها را سد نخواهد كرد، بنابراين مي‏ديديم با وجود نيروهای زياد خود از مقابل اين گروه مي‏گريختند و ميدان را خالی مي‏كردند.

8- تكيه به رهبري

هشتم تكيه به رهبری است. هنگامی كه به انقلاب‏های بزرگ دنيا توجه مي‏كنيد مي‏بينيد از نعمت رهبری بزرگ بهره‏مندند. از انقلاب فلسطين شروع مي‏كنيم كه ياسرعرفات رهبری آن را به عهده داشت. اگر كوبا را در نظر بگيريم كاسترو و چه گوارا فرماندهان و رهبران بزرگ آن به حساب مي‏آمدند. در ويتنام هوشی مين، پيرمردی كه انقلاب آنجا را رهبری كرد. و يا در روسيه شوروی لنين رهبر مدبرآن بود و در چين كه مائوتسه‏تونگ رهبر بزرگ آنبود كه چنين انقلاب بزرگی را رهبری كرده است. آنگاه به انقلاب ايران مي‏رسيم، انقلاب ايران و رهبر بي‏نظير آن امام‏خمينی، رهبری كه در دنيا بي‏سابقه است، رهبری كه اگر تمام رهبران ديگر دنيا را جمع كنيد به اندازه يك موی سر اين مرد هم نمي‏شوند. اين است رهبری انقلاب ايران.
آنگاه به كردستان برويد و رهبران آنها را درنظر بگيريد كه بهترينشان «ضدالدين‏يزيدي» است! آدمی است كه ساواكی است و اوراق ساواكی بودنش را دانشجويان در تهران و شهرستان‏ها پخش كرده‏اند. كسی كه به دنبال پول مي‏رود و خود را به ثمن‏بخس مي‏فروشد و آلت‏دست بيگانگان مي‏شود.
چه مقارنه‏ای بين اين رهبر و آن رهبر!! كه جای مقارنه نيست.
اينها اصولی است كه انقلابيون دنيا بر آن تكيه مي‏كنند و خود را انقلابی به حساب مي‏آورند، ولی هنگامی كه به كردستان رجوع مي‏كنيد واين عوامل و اين پارامترها را درنظر مي‏آوريد در قياس با انقلاب ايران صفر است، ناچيز است و اگر كسانی هستند كه در گوشه و كنار دنيا مي‏خواهند به آنها رنگ انقلابی بدهند سخت دراشتباهند. در يك‏طرف انقلابی عظيم كه ابرقدرت‏ها را به لرزه درانداخته است، انقلابی كه امريكا را به زانو درآورده است، انقلابی كه در سرتاسر خاورميانه موجی عليه امپرياليزم امريكا ايجاد كرده است، و از طرفی ديگر كسانی ه بازيچه دست عراق و امريكا و ساير دولت‏های بيگانه‏اند، كسانی كه برنامه‏های استعمار و صهيونيزم را پياده مي‏كنند. اين كجا و آن كجا! به راستی اگر كسی بخواهد مقارنه و مقايسه‏ای بعمل بياورد جای شرم و ننگ خواهد بود. راستی كيست كه جای پای صهيونيسم و امپرياليزم را در كردستان پيدا كنند؟ مگر ممكن است كه استعمارگران اين همه شكست و سرشكستگی را تحمل كنند؟ مگر ممكن است كه به سادگی همة منافع و مصالح خويش را از دست بدهند، و از توطئه دست بردارند؟ كيست كه نفهمد كه اغتشاش‏های كردستان فقط به نفع صهيونيست‏ها و امپرياليست‏ها است؟ كيست كه نفهمد همة اين توطئه‏ها برای اسقاط نظام انقلابی ايران بوجود آمده است؟ كيست كه نداند كه اين احزاب چپ‏نما آلت‏دست استعمارگرانند؟ هنگاميكه در مقابل اين حقيقت تلخ قرار مي‏گيريم كه عده‏ای شعبده‏باز و آلت‏دست بيگانه مي‏خواهند بر كردستان سيطره پيدا كند و دست به اعمالی مي‏زنند كه هر انسان منصفی را از شدت ناراحتی به لرزه درمي‏اندازد.

نتيجـه
تبليغات دشمن فرياد مي‏زند كه ارتش طاغوتی است، دولت فاشيستی است و ارتش آمده است كه برادران كرد را به خاك و خون بياندازد. اما مي‏خواهم به يك حقيقت تاريخی توجه كنيد. و آن اين كه مدت شش‏ماه ارتش در كردستان حضور نداشت، مدت شش‏ماه ارتش از پادگان‏هايش بيرون نيامده و اصولاً سپاه پاسدارانی در منطقه نبود و اين آنها بودند كه به شهرها و ده‏ها و پاسگاه‏ها و پليس و ژاندارمری و پادگان‏ها حمله بردند. آنها بودند كه مسلحانه به پادگان مهاباد حمله بردند، و اسلحه‏های سبك و سنگينش را دزديدند. از داخل پادگان مهاباد حتی يك گلوله به سمت آنها شليك نشد، اما آنها افسرانش را كشتند، و هجده تانك را به سرقت بردند، و توپ‏های سنگين زيادی را نيز به همراه خويش بردند. در جريان نقده مي‏بينيد بيش از ده‏هزار مسلح گردآورده‏اند و تظاهرات مسلحانه به راه انداخته‏اند و تمام اينها در غياب ارتش بود. اگر كسانی سوء‏نيت ندارند، در محيطی كه ارتش و سپاهی وجود ندارد، چه دليلی دارد كه مسلح شوند و اسلحه خويش را عليه برادران ديگر به كار اندازند. عده‏ای مي‏گويند اينان عليه پاسداران حساسيت دارند و پيشنهاد مي‏كنند كه پاسداران كرد محلی شئون شهرها را بدست بگيرند، اما توجه شما را به مريوان جلب مي‏كنم. در مريوان فقط 25 پاسدار محلی وجود داشت و هيچ پاسدار ديگری در آنجا حضور نداشت. ولی آنها حتی نتوانستند وجود بيست‏وپنج پاسدار مؤمن كرد را هم تحمل كنند! شهر را محاصره كردند و بيست‏وپنج پاسدار كرد را قتل‏عام نمودند تا مؤمنی به انقلاب اسلامی ايران در منطقه آنها باقی نماند. شايد بدانيد كه در شهرهای مختلف كردستان مكاتب قرآن و انجمن‏های اسلامی وجود دارد كه اينان غيرمسلح‏اند، و كار ايشان كار فكری و عقيدتی است، مكاتب قرآن كارشان فقط تفسير قرآن است، اما اينان به تمام مكاتب قرآن و انجمن‏های اسلامی حمله بردند و سازمان‏های آنها را درهم شكستند و مراكز آنها را به آتش كشيدند، و احياناً اگر كسی را در مركز يافتند به خاك و خون كشاندند. باز مي‏بينيد پاوه را نيز چنين كردند، در پاوه درست است كه 60نفر پاسدار تهرانی حضور داشتند. ولی 250 نفر پاسدار كرد محلی از شهر پاوه حفاظت مي‏كرد، هزاران نفر از اين توطئه‏گران پاوه را محاصره كردند و مي‏خواستند كه آنها را قتل‏عام نمايند. اين سؤال مطرح مي‏ِود در آنجا كه دولت و ارتش وجود نداشت و كسی جلوی تبليغات ايدئولوژيكی آنها را نگرفته بود، پس چرا حمله كردند؟ چون نمي‏خواستند هيچ‏كس، چه كرد محلی و چه مسلمان غيركرد، در اين مناطق آزادانه عقيده خود را انتخاب كند و از انقلاب اسلامی ايران دفاع نمايد. و چون منطق و فسلفه و ايدئولوژی آنها در مقابل اسلام و انقلاب اسلامی بسياربسيار ضعيف‏تر بود دست به سلاح بردند. زدند و كشتند و غارت كردند و بردند و در پايان فرياد برآوردند كه ارتش طاغوتی ما را كشت، ما را قتل‏عام نمود، زهی بي‏انصافي!
وقتی كه در مقابل حمله برق‏آسای ما نتوانسته تاب مقاومت بياورند، تقاضای مذاكره كردند و دولت پذيرفت. ارتش دستور داد كه سربازان دفاع تحركی نداشته باشند، حتی به شهرها وارد نشوند، تا حسن‏نيّت خويش را نشان دهد. اما مي‏بينيد فوراً هنگامی كه دولت چنين فرمانی را صادر مي‏كند آنها در مدخل شهر بانه بيش از سي‏وپنج نفر از افسران و سربازان را به خاك و خون مي‏كشند، هنگامی كه سربازان به خود اجازه نمي‏دهند كه به سوی مردم و به سوی شهر تيراندازی كنند، آنها بي‏رحمانه عدة زيادی را قتل‏عام مي‏نمايند. همه‏روزه مي‏بينيد كه در سنندج و مريوان و سقز و بانه و بوكان و شهرهای ديگر عده‏ای را مي‏گيرند، به زندان مي‏اندازند، به محكمه مي‏كشند و اعدام مي‏كنند. اين است نمونه‏های تلخی كه اينان از اين مذاكرات سوء‏استفاده كرده‏اند و مي‏خواهند كه سيطره نظامی خود را بر مردم شهرها تحميل كنند. اما همانطور كه گفتم برنامه دولت اين است كه سيطره اسلحه از شهرهای كردستان برافتد، بايد مردم كرد قادر باشند كه آزادانه عقايد خويش را بيان كنند، و هيچ‏كس امنيت و سلامت آنها را به خطر نياندازد. و به شما اطمينان مي‏دهم آنجا كه دولت و ارتش و سپاه اراده كند و تصميم بگيرد هركجا و در هر شهری نيروی آنها را در مدت بسيار كمی متلاشی خواهد كرد، و دوباره درس گذشته را كه برای آنها عبرتی بود تكرار خواهد نمود. اما انقلاب ما مي‏خواهد رسالت اسلامی ما را ارائه دهد، و رسالت اسلامی ما با صلح، با محبت و با برادری آغشته است.همانطور كه مي‏دانيد انقلاب اسلامی ما بدون سلاح پيروز شد، بزرگترين ارتش‏های دنيا را بدون سلاح به زانو درآورد، رمز پيروزی انقلاب ما ايمان و فداكاری بود، به استقبال شهادت رفتن بود، و انقلاب ما مي‏خواهد اين رسالت مقدس را با همان اسلوب پياده كند. آنها هستند كه جنگ و خونريزی را بر ما تحميل مي‏كنند، همانطور كه گفتم اگر نيروهای انقلاب اراده كنند در هر لحظه قادر خواهند بود كه نيروی دشمن را متلاشی كنند، اما هدف دولت و برنامه ارتش جنگ و خونريزی نيست، مگر آنكه جنگ را دشمنان و توطئه‏گران بر ما تحميل كرده باشند.ولی به شما و به همة ملت ايران تأكيد مي‏كنم كه اگر تماميّت ارضی ما و استقلال كشور مادر خطر افتد، تا آخرين قطره خون خويش مي‏جنگيم و توطئه‏گران را يا نابود كرده و يا به خارج مرزها مي‏رانيم، و به شما اطمينان مي‏دهم كه هر لحظه كه زمان اقتضا كند چنين برنامه‏ای را پياده خواهيم كرد، همچنانكه برای يكبار عملاً به همه دنيا و همه توطئه‏گران نشان داديم كه انقلاب اسلامی ما چنين قدرتی را دارد.

نيايـش

خدايا به شكرانه اين پيروزی بزرگ{پيروزی انقلاب اسلامي} خوش دارم كه هديه‏ای تقديم كنم، اما چيزی جز جان ندارم.از بهترين جوانان، حيات و هستی خويش را تقديم كردند، عده‏ای اموال خود را، عده‏ای كار و مصالح و منافع خود را.من از شدت سرور مي‏سوزم، مي‏لرزم، شرم‏زده‏ام، و نمي‏دانم ترا چگونه شكر كنم مي‏خواهم همه‏چيز خود را بدهم مي‏خواهم خود را قربانی كنم، با كمال اخلاص آنچه دارم تقديمن مي‏كنم مالی ندارم، ملكی ندارم، درويشم، بي‏چيزم، فقط قلبی سوزان دارم كه آن را تقديم كرده‏ام و جانم ناچيزتر از آن است كه برای تقديم آن بخواهم منتّی بگذارم- جانم كه چيزی نيست.
خدای من آمده‏ام، با همه وجودم با قلبم و روحم، آمده‏ام كه خود را قربانی راه تو كنم، آمده‏ام تا همه حيات و هستی خود را به شكرانه اين پيروزی بزرگ تقديم تو كنم.
من چيزی از تو نمي‏خواهم، من سرباز گمنامم، من درويشی سر و پا برهنه‏ام، و هنگاميكه چشم از جهان فرو مي‏بندم مي‏خواهم هيچ‏چيز نداشته باشم، مي‏خواهم تلاشم فقط به خاطر خدا باشد، مي‏خواهم از هر شائبه خودخواهی و خودبينی به دور باشم، مي‏خواهم بسوزم تا راه را روشن كنم، مي‏خواهم رسالت بزرگ اسلامی تحقق بپذيرد، و اين تحقق بزرگترين پاداشی است كه مرا خوشحال مي‏كند، راستی كه چه پاداشی بزرگتر از پيروزی محمدي(ص)، از گسترش عدل و عدالت، از سيطره انسانيت، از نفوذ حق و عدالت بر همه انسان‏ها است. خدايا به ما رحمت كردی و بزرگترين پيروزي‏ها را نصيب ما نمودی. ضعيف بوديم، متشتّت بوديم، از دشمن مي‏ترسيديم، در مقابل ابرقدرت‏ها به خود مي‏لرزيديم، اما تو از خدای بزرگ، بزرگترين ارتش‏ها را همچون برق در برابر آفتاب تموز آب كردی، بزرگترين طاغوت‏ها را معجزه‏آسا بر زمين كشاندی، همه گره‏های لاينحل را باز كردی، همه مشكلات راساده نمودی و حق را بر باطل پيروز كردی.
ای خدای بزرگ، برای آنكه انسان‏های پاك را تشويق كنی و برای آنكه ايمان به غيب را عملاً نشان دهی، برای آنكه ارزش و قدرت روح را به همه جهانيان بنمايانی، معجزه‏ها كردی، و هر كجا كه دشمن قدم گذاشت، باطلاق كردی تا پايشان به گل فرو رفت، و هر قدمی كه بر برداشتيم با آنكه همه آنرا خطا مي‏پنداشتند تو پيروزی نصيب ما كردی، تو همه مغزها و حساب‏ها را از كار انداختی، و راهی مستقيم و سريع و روشن در برابر مردم ما باز كردی.
خدايا ما را از گرداب خودخواهی و از گردباد مصلحت‏طلبی و از طوفان‏های هوي‏وهوس نجات ده و به ما قدرت ايثار عطا كن و بگذار كه لذت ايثار همه وجود ما را سيراب كند.
پروردگارا، ما را به قدرت ايمان و فداكاری توانا گردان و آن چنان قلب و روح ما را تسخير كن كه فقط به تو توكل كنيم و در برابر هيچ‏كس به خاك نيافتيم.
پروردگارا قلب ما را از عشق بسوزان، لبريز كن تاسوزش گلوله را در كام ما شيرين گرداند.
پروردگارا آن‏چنان ما را از دنيا و مافي‏ها بي‏نياز كن كه در قربانگاه عشق تو همچون ابراهيم مشتاقانه حاضر شويم، تا اسماعيل وجود خود را در راه هدف مقدست قربانی كنيم.
پروردگارا همراه با عشق سوزان به ما صبر و تدبير ده تا ناملايمات طريق را با گشاده‏رويی تحمل كنيم، و عجله ما در راه شهادت باعث كدورت خاطری نگردد.
پروردگارا آنچنان ما را جذب كن كه جز تو به تو نيانديشيم و جز تو را نخواهيم، و جز تو به سوی كسی نرويم، و همه خودخواهي‏ها و خودبيني‏ها را در مذبحه بارگاه تو قربانی كنيم.
پروردگارا تو بما عنايت كردی و پاسداری از اين انقلاب مقدس را به عهده ما نهادی بما فرصت‏ده كه تا آخرين قطره خون خود از اين انقلاب مقدس پاسداری كنيم.
پروردگارا تو بر ملت رحمت كردی و چنين انقلاب مقدسی را بما ارزانی داشتی، تو ما را شايستة پاسبانی اين نعمت كن. پروردگارا تو پرچم پرافتخار اسلام را به دست ما به اهتزاز درآوردی، ما را هدايت كن كه علي‏وار اين رسالت مقدس را پياده كنيم و حسين‏صفت در راهش جان‏بازی نمائيم.
پروردگارا بما آگاهي‏ده تا فريب دغل‏بازان و منافقين و تفرقه‏اندازان را نخوريم و اخلاق اسلامی و صوق و اخلاص انقلابی و وحدت مكتبی خود را حفظ كنيم.
پروردگارا پرچم پرافتخار انقلاب اسلامی ايران را بر فرق جهان به اهتزاز درآور و محرومين و مستضعفين دنيا را از زير سيطره ظلم و ستم نجات بده.
پروردگارا ظلم و ستم را به دست توانای جان‏بازان راه حق برانداز، و ظهور امام عصر(عج) را نزديك گردان تا عدل و عدالت برای هميشه در جهان گسترده شود.
پروردگارا كشور ما را از گرداب اين توطئه‏ها نجات‏ده و دشمنان انقلاب ما را رسوا و نابود گردان.
پروردگارا رهبر عاليقدر ايران را سلامت بدار و به او عمر طولانی و سلامتی كامل ارزاني‏دار.
آمين.
والسلام عليكم و رحمه‏ا.. و بركاته

پاوه

علت آشوب کردستان
شروع توطئه
برنامه دشمن
سِطره احزاب چپ بر کردستان
هدفها
توطئه سنندج
توطئه نقده
تصفِه آزادمردان
آذربايجان غربي
توطئه مريوان
پاوه انفجار بزرگ
پيش بينی فاجعه از طرف حزب دموكرات
انفجار چگونه آغاز شد
شروع توطئه
خانه پاسداران پاوه
سقوط هليكوپتر-مصيبت بزرگ
روزهای مصيبت بار
سرنوشت انقلاب در خطر سقوط
پاوه-نقطه عطفی در انقلاب
شب هولناك-شب قدر
مقاومت پاسگاه
خانه پاسدارن در پاوه
فرمان تاريخی امام
ملت به پا می خيزد
پاوه-رستاخيز انقلاب
شروع حركت انقلابي
ملت شريف و قهرمان ايران
شب نور
آزاد سازی نوسود
ادامه پيروزی ها
نيايش در كشاكش نبرد
ادعاهای گزاف
تاكتيك جنگهای ما در كردستان
فرار دشمن
آزادی سردشت
بازگشت ارتش به پادگان ها
حركت مجدد
فاشر تبليغاتی و تهديد نظاميان مبارز
سخنی با سربازان خود
تقاضای مذاكره
استمرار جنايت در حين مذاكره
در سالگرد رستاخيز پاوه
در پاوه
قسم نامه

پيرامون خودمختاری در كردستان

بارها در جلسات متعددی، چنر نفر صحبت از خودمختاری و تعيين سرنوشت توسط خودشان مي‏كردند. به آنها گفتم كه اگر اين اكراد به ايران و به اسلام و به انقلاب ما معتقد باشند، نه فقط كردستان را بلكه همه ايران را به آنها مي‏سپريم. چرا كه بايد فقط روی كردستان تكيه كنند، آنها حق دارند و ما حاضريم كه همه وطن را در اختيار آنها قرار دهيم، تا سرنوشت همه ملت را معين كنند، و در اداره امور همه نقاط شريك باشند. ولی اگر عده‏ای وابسته وابسته به سياست‏های خارجی، ضدانقلاب، ضداسلام، ضدايران بخواهند حتی يك‏ذره امتياز بدست آورند بشدت مخالفت خواهيم كرد. موافقت و مخالفت ما براساس قوميت نيست بلكه براساس ايدئولوژی و اعتقاد افرادی است كه شعاری را مطرح مي‏كنند،‌ مگر چريك‏فدايي‏خلق در تهران هنگامی كه شعاری را مطرح مي‏كند، به علت اينكه فارسی است شعار او را مي‏پذيريم؟
حتی چريك‏فدايي‏خلق هم در تهران، كه فارس است، شعاری را مطرح مي‏كند ما نمي‏پذيريم و پذيرش و عدم پذيرش مربوط به كرد و ترك و فارس نيست، بلكه مربوط به اعتقاد آنها به انقلاب و رهبری و استقلال كشور و ايدئولوژی اسلامی است و چقدر منحرف و پرت‏اند كسانيكه فكر مي‏كنند مشكل ما در كردستان يا نقاط ديگر، مشكل قومی است!عصر ما، عصر قوميت نيست، بلكه عصر ايدئولوژی است و خط مكتبی ما اساساً به همه قوميت‏ها به يك ديده نگاه مي‏كند، ‌فرقی بين كرد و فارس و ترك قائل نيست، اما مسئله ايدئولوژی بشدت مطرح است، كسی كه ضداسلام و ضدانقلاب اسلامی است، و يا وابسته به كشورهای خارجی است به هيچ‏وجه نبايد آزادی داشته باشد، و نبايد به او اختياری داد، زيرا او دشمن اين ايدئولوژی و استقلال كشور است و هر نوع امتيازی برای او برخلاف مصلحت مردم و استقلال اين آب و خاك است،‌ چه فارس باشد، و چه كرد، چه ترك! امروز عده‏ای ضدانقلابی و ضداسلامی و ضدايران خود را تحت شعار قوميت و مظلوميت مخفی مي‏كنند تا اين شعارهای احساسی را با زيركی تمام وسيله‏ای برای اجرای برنامه‏های شوم و خطرناك خود نمايند، و مردم نبايد فريب آنها را بخورند.در چنين شرايطی، كه مسئله مرگ و زندگی مطرح است، مسئله انقلاب و آزادی ايران در مقابل طاغوت‏ها و ابرقدرت‏ها اساسی است، عده‏ای دايه مهربان‏تر از مادر برای مليّت كرد و حقوق از دست‏رفته كرد و ستم‏های ملی كه بر آنها رفته است داد سخن مي‏دهند و توطئه مي‏كنند و آتش برمي‏افروزند، بي‏رحمانه بر بدن مجروح انقلاب ايران دشنه مي‏زنند، و از اين بدن خسته و كوفته حقوق و امتيازات مي‏خواهند!اين بدن خسته و مجروح هنوز بر پای خود قادر به ايستادن نيست، آنها مي‏خواهند كه نتيجه فقر و ستم ملی قرن‏های گذشته را فوراً جبران كنند! مي‏بينيد كه استعمار خارجی با چه ضربات مهلكی بر پيكر انقلاب اسلامی ما مي‏تازد، در چنين هنگامی آنها هم دم از حقوق ملی و مسائلی مي‏زنند كه ايجاد شكّ و ترديد در اصالت خواستشان مي‏نمايد.انقلاب ايران، با جنگ همه طبقات، همه نيروها، كوچك و بزرگ، زن و مرد، بوجود آمده و پيروز شده است.هم‏اكنون نيز ابرقدرت‏ها در مقابل انقلاب ايران به شدت موضع‏گيری كرده‏اند و همه مردم ما، كارگر، صاحب كار، دهقان، ملاك، سرباز و پاسدار، زن و مرد، همه به خاطر نجات خود از طاغوت‏ها مبارزه مي‏كنند، حيات همه در خطر است، سرنوشت همه دستخوش گرداب‏هاست، و بكلی بي‏معنی است كه كسی انقلاب را بكوبد به بهانه‏های موهوم كه طبقاتی محروم شده‏اند و امتيازاتی كسب نكرده‏اند!تصور كنيد! چقدر جای تأسف است كه تئوري‏های موهوم سبب شود گروهی بيايد و انقلاب ايران را تكفير كند و رهبران آن را بكويد، همه افتخارات اين انقلاب معجزه‏آسا را زير پا بگذارد. تصور كنيد چقدر مسخره است كه چريك‏های فدايي‏خلق از اصفهان و شيراز و مشهد مي‏آيند و كردهای مسلمان محلی مريوان و پاوه را مي‏كشند، آنگاه شعار مي‏دهند كه بر مليّت كرد ستم شده است، و كرد بايد بجنبد و ستم فارس‏ها را… از ملت كرد كوتاه كند!تصور كنيد كه چقدر مسخره است كه كردهای مسلمان مريوان و پاوه حق حيات در كردستان ندارند و بايد كشته شوند ولی چريك‏های فدايي‏خلق از مشهد و شيراز و اصفهان و تهران دارای سلطه و قدرت در كردستانند!تصور كنيد كه صدام‏حسين، دست‏نشانده امپرياليسم و صهيونيسم مورد اعتماد و محبت آنها قرار بگيرد، و امام‏خمينی، رهبر پاك و فداكار و بي‏نظير تاريخ مورد اتهام و هجوم آنها قرار گيرد.
تصور كنيد! اگر نظريات مجهول و پوچ سبب شود كه گروهی بيايد و مشكلات كردستان را نتيجه جنگ طبقاتی بين فئودال‏ها و كشاورزها بداند و توطئه‏های امپرياليستی اسرائيل و عراق و ابرقدرت‏‏ها را نديده بگيرد! و سيل اسلحه و پولی را كه از عراق به سوی كردستان جاری است نبيند، آنگاه با سرسختی اصرار داشته باشد كه فلان و بهمان فئودال‏ها را مسلح كرده‏اند و جنگ كردستان را بوجود آورده‏اند!تصور كنيد! چقدر مسخره است، كه چريك فدايي‏خلق كه معتقد به اسلام و انقلاب نيست و امام‏خمينی را مي‏كوبد، بيايد و برای نظام اسلامی مصلحت‏انديشی كند و راه راست نشان دهد و انتظار داشته باشد كه ملت مسلمان ايران حرف‏های آنها را بپذيرند!تصور كنيد كه مزدوران عراقی در كردستان آزادانه بروند و بيايند، اما يك ايرانی برای ورود به منطقه احتياج به پاسپورت (اجازه عبور) داشته باشد! ارتش و پاسدار ايرانی نتواند داخل بشود! اما برای جاسوس‏های اسرائيل و عراق… آزاد باشد.اگر برای قوميت و آزادی كردها مي‏چنگيد چرا كردها را تهديد مي‏كنيد! چرا كردی را كه با دولت اسلامی هم‏آهنگی مي‏كند اعدام مي‏كنيد؟ اگر از پشتيبانی كرد برخوردار بوديد كه احتياج به ترور و اعدام بي‏گناهان كرد نداشتيد. شما مجرميد. شما جنايت‏كاريد كه با زور و ترور و اعدام مي‏خواهيد سيطره شيطانی يك حزب دست‏نشانده را بر مردم كرد تحميل كنيد. شما مردم را آزاد بگذاريد تا فرياد مرگ بر اجنبي‏پرستان را از حلقوم كرد بشنويد. شما سلطه اسلحه را برداريد تا ببينيد كه مردم مؤمن كرد چگونه با همه وجود خود از انقلاب اسلامی ايران دفاع خواهند كرد.

بسم‏الله الرحمن الرحيم

ملتی انقلاب كرده است، زنجيرهای 2500 ساله را از دست و پای خود پاره نموده است، عليه بزرگترين ابرقدرت‏ها قيام كرده و در كشاكش سخت‏ترين نبردهای تاريخ با مرگ دست و پنجه نرم مي‏كند.
اين انقلاب بزرگ و تاريخی را ابرمردی رهبری مي‏نمايد كه در تاريخ بي‏نظير است، ايمان و پاكی و تقوی و فداكاری و پايداری او را نظيری نيست، و اگر همه رهبران انقلابی دنيا را سرهم بگذارند از يك موی رهبر عاليقدر انقلاب ما كمتر است. اين انقلاب صورت گرفته است كه ريشه‏های استثمار و استبداد و استعمار را بسوزاند، عدالت اجتماعی را تأمين كند، فقر و جهل و ظلم و فساد را از بين ببرد، ستم‏ها و محروميت‏ها و ناراحتي‏ها و بي‏عدالتي‏ها را كه قرن‏ها بر اين كشور سيطره داشته است نابود كند.
ما انقلاب كرديم تا بعد از قرن‏ها ذلّت و خواری استقلاب واقعی خود را بدست آوريم. كشور عزيز ما ايران زير سيطره اجانب قرار داشت، امريكا و اسرائيل سرنوشت مردم ما را بدست داشتند. يك عده از زالوهای اجتماع خون مردم محروم و مستضعف ما را مي‏مكيدند. آزادگان و ا حرار در زندان‏ها و سياه‏چال‏ها شكنجه مي‏شدند و شريف‏ترين آنها به چوبه دار آويخته مي‏شدند، اشرار و بي‏مايگان حكومت مي‏كردند، زور و ديكتاتوری همه نفس‏ها را خفه كرده بود، همه قلم‏ها را شكسته بود، همه ساق‏ها را قلم كرده بود.
ثروت‏ها را به يغما مي‏بردند، منابع ما را غارت مي‏كرند، فرهنگ ملی ما را، اخلاق ما را، دين ما را مي‏كوبيدند تا معيارها و اخلاق فاسد و فرهنگ استعماری را جايگزين كنند.
مي‏خواستند ملتی برده و اسير بوجود آورند كه حتی نفس كشيدنش تحت ارادة استعمارگران باشد، آنچنان اقتصاد ما را به سقوط كشانده بودند، زراعت ما را نابود و صنعت ما را تباه كرده بودند كه اين ملت بدون پول نفت يك روز هم نتواند دوام بياورد.
ارتش چماقی در دست ديكتاتوری بود كه بخاطر حفظ مصلح استعمارگران ملت ما را بكويد نفس‏ها را خفه كند.
اما ملت ما به رهبری مرجع عاليقدر حضرت امام‏خمينی قيام كرد، سال‏ها مبارزه كرد، ده‏ها هزار كشته داد، تا بالاخره طاغوت را به زير كشيد، نظام ديكتاتوری را واژگون كرد، دست‏قدرت‏های خارجی را قطع نمود، مجرمين را به محاكمه كشيد، و قاتلين را مجازات كرد، اشرار را براند، زندانيان را آزاد كرد، و سرنوشت ملت ايران را پس از قرن‏ها بدست مردم داد، آنچنان آزادی برقرار كرد كه در هيچ كشوری و هيچ زمانی نظيرش ديده نشده بود.
اما استعمارگران به هيچ‏وجه حاضر نبودند كه از اين كشور زرخيز بگذرند، ابرقدرت‏ها نمي‏توانستند كه آزادی و استقلال ايران را تحمل كنند، آزادی ايران همچون نسيم جان‏بخشی به كشورهای مجاور كه دربند ديكتاتوری بسر مي‏بردند گسترش مي‏يافت و مردم محروم و دربند اين كشورها بخاطر كسب آزادی و استقلال خود قيام مي‏كردند و منافع استعمارگران به خطر مي‏افتد، ابرقدرت‏ها دست به توطئه زده و عوامل داخلی خود را از چپی و راستی، ساواك و صهونيستی بكار گرفتند.
توطئه‏ شروع شد، گنبد قابوس و كردستان و خوزستان را به آتش كشيدند، سنندج، مهاباد و نقده را ميدان تاخت و تاز خويش ساختند.
احزاب چپی از فقر و محروميت مردم كرد سوء‏استفاده كرده آنها را تحريك كردند و به نفع استعمار و عليه انقلاب ايران دست به توطئه زدند. با شعارهای دلچسب، خيال‏بافي‏های گزاف، نويدهای ايده‏آلی وعده‏های دروغ دست بكار شدند تا مردم ساده و جاهل را تحريك كنند و عليه حكومت اسلامی ايران به جنگ بكشانند.
چه تهمت‏ها، چه دروغ‏ها، چه شعبده‏بازي‏ها، چه جنايت‏ها و چه خيانت‏ها كه از اين بي‏وطنان بي‏دين عليه ايران و اسلام بوقوع پيوست.
اين نوكران اجنبی، اين وطن‏فروشان بي‏مايه، اين جانيان كافر و بي‏دين با پول و اسلحه استعمارگران خارجی، و به دستياری صهونيست‏ها علناً عليه انقلاب قدس ايران قيام كردند، علناً رهبر انقلاب ايران را زير طوفان تهمت و ناسزا گرفتند، با كمال بي‏وجدانی و بي‏شرمی مردم بي‏گناه را بخاك و خون كشيدند و روی سياست‏بازان كثيف معاويه‏ای را سفيد كردند.
اينان سنگ ستم‏ديدگان و محرومين را به سينه مي‏زنند، عليه استثمار و استعمار شعار مي‏دهند و خواستار جنگ مسلحانه برای انقلاب مي‏شوند.
ولی بجای آنكه با رهبر هم‏آهنگ شوند و قوای خود را عليه ابرقدرت‏ها بكار اندازند، و از انقلاب معجزه‏آسای خود دفاع كنند، در عوض تيشه برداشته ريشه انقلاب خود را مي‏زنند، اسلحه بدست مي‏گيرند با ارتش و ژاندارمری و شهربانی كه بازوی اجرايی دولت هستند، مي‏جنگند و همان كاری را مي‏كنند كه امپرياليسم برای پياده كردن آن بايد ميلياردها دلار پول خرج كند و جوانان خود را به كشتن بدهد، ولی اين مدعيان به اصطلاح رهبری همه همّ و غمّ خود را برای كوبيدن دولت و انقلاب، در جهت پيروزی امپرياليسم و صهيونيسم بكار مي‏برند و انتقاد مي‏كنند كه دولت برای آنها كار نكرده است.
از روز پيروزی انقلاب، اسلحه بدست گرفته و عليه دولت جنگيده‏اند، و همه وقت و انرژی دولت را صرف درگيري‏ها و كشمكش‏ها كرده‏اند و امنيت را بهم زده‏اند كه امكانی برای نوسازي‏های عمرانی و اقتصادی نماند، آنگاه شعار مي‏دهند كه دولت هيچ‏كاری نكرده است! آخر دولت چگونه مي‏توانست از روز اول پيروزی انقلاب معجزه خلق كند و مشكلات اجتماعی و اقتصادی را در يك شب حل نمايد؟ در حالتی كه امنيت نيست و همه جوانان جهاد سازندگی و عمرانی گرفتار احزاب شده‏اند، شكنجه ديده‏اند، يا كشته شده‏اند، چگونه حزب دمكرات انتظار كارهای عمرانی را داشته است؟
چه انتظار بي‏جايي! چه بهانه بي‏شرمانه‏اي! چه دستازيز مسخره‏اي!
اكنون كه به يُمن پيروزی انقلاب به رهبری امام آزادی بوجود آمده، آنچنان آزادی كه حتی توطئه‏گران فرصت‏طلب و سوء‏استفاده جو مسلحانه عليه دولت قيام كنند، اكنون كه به بركت وجود امام طاغوت سرنگون شده، اكنون كه به پاس فداكاری بي‏نظير و ايمان كوه‏آسای ملت ابرقدرت‏ها به زانو درآمده‏اند، چگونه عده‏ای بخود اجازه مي‏دهند كه انقلاب را به بهانه عدم انجام كارهای عمرانی و حقوق محلی درهم بكويند؟ عده‏ای انقلابي‏نما كه خودشان عليه رژيم شاه همكاری مي‏كردند و انقلابی را مي‏كوبند كه به بركت امام‏خمينی و به فداكاری بي‏نظير ملت و سكوت و سكون اين آقايان حاصل شده است. اگر امام‏خمينی و انقلاب اسلامی خدای ناكرده سقوط كنند، اينها و هيچ‏كس ديگر قادر به بمارزه عليه استعمار نخواهند بود و تا سال‏های سال ايران به قبرستانی تبديل خواهد شد كه در هيچ دوره‏ای نظير نداشته است.
به اين آقايان بگوئيد به چه حقی به خود اجازه مي‏دهند كه به بزرگترين معجزه تاريخ ضربه بزنيد؟ حقوق ملتی فداكار را كه هفتاد هزار شهيد داده است نابود كنيد؟
شما شهرها را به خرابی مي‏كشيد، مردم بي‏گناه را به كشتن مي‎‏دهيد. هنگامی كه اسلحه بدست مي‏گيريد و شهرها را به آتش مي‏كشيد بي‏گناهان را مي‏كشيد، جلوی ارتش را سد مي‏كنيد، سربازان را مي‏كشيد، و فرياد مبارزه مسلحانه مي‏زنيد، بايد انتظار داشته باشيد كه دولت مركزی نيز روزی برای جلوگيری از تاخت و تاز مسلحين وارد معركه شود. آنجا خانه‏ها خراب خواهد شد، مردمی بي‏پناه كشته خواهند شد، و شما مي‏رويد تا كردستان را به خاك و خون بكشيد و اين جنايتی بزرگ است و بزرگترين ضرر آن به مردم كردستان خواهد رسيد و مسئوليت اين جنايت به عهده شماست.
آيا ملت چه مي‏گويد؟ آيا ملت ايران موافق اعمال خرابكارانه شماست؟ آيا اكثريت مردم به جنگ‏های مسلحانه شما و خونريزي‏ها و قتل و غارت‏های شما و جنايت‏ها و عدم امنيت راضی هستند؟ چگونه عليه اراده ملتی بزرگ دست به جنگ مسلحانه مي‏زنيد؟
مي‏گوئيد مردم كردستان همه با شما موافقند! در اين صورت چه احتياجی به جنگ مسلحانه داشتيد؟ اگر اكثريت مردم با شما همراه بودند، دليلی وجود نداشت كه افكار سياسی خود را به قدرت سلاح بر مردم تحميل كنيد.
هميشه و در همه جای دنيا، هنگامی كه قدرتی در برابر انقلابيون سد راه مي‏شود انقلابيون اجباراً دست به اسلحه مي‏برند، در حاليكه حزب دمكرات و همكارانشان هنگامی دست به اسلحه بردند كه اصلاً دولتی و ارتشی و قدرتی در برابر آنها وجود نداشت، لذا دست به اسلحه بردند تا مردم منطقه را به زور اسلحه زير سلطه خويش بگيرند و مخالفين خود را نابود كنند.
چه حنايتكارند كسانی كه از همان روزهای اول پيروزی انقلاب بدون حضور دولت و بدون وجود ارتش، دست به اسلحه بردند و عليه دولت، انقلاب و مردم جنگيدند، خونريزی به راه انداختند، بي‏گناهان را كشتند، راه‏ها را مسلحانه بستند، مخالفين خود را تصفيه كردند و با قدرت اسلحه سلطه سياسی و نظامی و حزبی خود را بر مردم تحميل كردند.
چه جنايت‏كارند كسانی كه، پس از 2500 سال كه برای اولين‏بار طاغوت سرنگون شده و ايران ابرقدرت‏ها را به زانو درآورده، همچنان برنامه امپرياليسم را عليه اقلاب و به نفع دشمن پياده مي‏كنند.
چقدر بي‏شرمی است كه توطئه‏گران و آدم‏كشان و جنايتكاران در روز روشن و به صراحت اسلحه بدست گرفتند و به مدت شش ماه بي‏گناهان را كشتند و از ضعف دولت و ارتش سوء‏استفاده كردند و سلطه نظامی و سياسی و ايدئولوژيك خود را بر مردم تحميل كردند، ولی با تمام اين جنايت‏ها و خيانت‏ها مي‏آيند و ارتش را و دولت اسلامی را متهم به قتل عام و تخريب مي‏كنند و بي‏مهابا تهمت فاشيست و تروريست نوكر امپرياليسم مي‏زنند.
كسانی كه جز تخريب، جز قتل، جز كارشكنی، جز جنايت، جز توطئه عليه اسلام و انقلاب كاری نكرده‏اند و نمي‏كنند به كسانی تهمت مي‏زنند كه همه وجودشان و حتی مرگ و حياتشان وقف راه انقلاب و ملت ايران است.
چقدر بي‏شرمی مي‏خواهد كه بازيچه‏های امپرياليسم و صهيونيسم مي‏آيند و دولت اسلامی و رهبر انقلاب و انقلابيون راستين را نوكر امپرياليسم و صهيونيسم مي‏خوانند!
چه احمقی است كه نفهمد و نداند و نبيند كه نظام فعلی انقلابی ايران، با تمام نقص‏ها و مشكلاتش، بزرگترين دشمن سرسخت امپرياليسم امريكا و صهيونيسم است و مبارزه سختی را عليه آنها شروع كرده است كه پدر جد اين رفقا هم در مخشان نمي‏گنجيد، و تا دنيا دنياست كسی به اين شدت و به اين عمق با امريكا و صهيونسم مبارزه نخواهد كرد.
آنگاه جوجه‏های چشم و گوش بسته امپرياليسم روسيه و چين، كه خود با امريكا و صهونيسم زد و بند مي‏كنند، چقدر پرت‏اند كه ماهيت خود را كه نوكری امپيراليسم است فراموش مي‏كنند و به كسانی تهمت مي‏زنند كه جز در مقابل خدای لايزال در برابر هيچ قدرتی،‌چه شرقی و چه غربی چه طاغوتی تسليم نخواهند شد.
به كسانی تهمت مي‏زنند كه وجودشان، مرگ و حياتشان وقف راه انقلاب و ملت است.
چقدر بي‏انصافی است، كسانی كه در زمان طاغوت سكوت كرده بودند، يكباره در زمان انقلاب قد علم مي‏كنند و شعارهای تند اخلاقی مي‏دهند! به قيمت خون مردم و با فدا كردن سرنوشت ملت و انقلاب مي‏خواهند آرزوهای موهوم خود را پياده كنند.
اينان ننگ تاريخ و لغت ابدی ملت را برای خود تثبيت مي‏كنند.
در زمان نهضت ملی شدن صنعت‏نفت چنين كردند، از چپ و راست نهضت را كوبيدند و طاغوت رابازگزداندند. دوباره مي‏خواهند تاريخ تكرار شود، اما با مقياسی وسيع‏تر و عظيم‏تر كه به وسعت جهان و به درازای ابديت است.
ايكاش كه عبرت دردانگيز تاريخ همه ما را هوشيار و فريب‏خوردگان را بيدار كند.
اينان تحت شعارهای تند عده‏ای جاهل را فريب مي‏دهند و در راه منافع صهيونيسم و استعمار آنها را بكار مي‏اندازد، جوانانی پرشور و فعال كه قلبشان بخاطر آزادی و استقلال ميهن مي‏طپد، در حاليكه متأسفانه در راه ضدانقلاب قدم برمي‏دارند.
عجبا! ملتی كه بعد از 2500 سال، خود را از لجنزار اسارت و ذلت آزاد كرده است و به قدرت ايمان و شهادت، طاغوت رابه زير كشيده و مي‏خواهد قد خميده خود را راست كند، ملتی كوچك كه با قدرت ايمان و شهادت عليه طاغوت‏ها و ابرقدرت‏ها قيام كرده است و در گردابی از خون، كشتی سرنوشت او در تلاطم معركه‏های سخت با مرگ و زندگی دست و پنجه نرم مي‏كند، از بدن نحيف و مجروح اين ملت خون مي‏چكد، ضربات سخت و مهلك دشمنان هر لحظه بر بدن او فرود مي‏آيد، كوهی از مسئوليت بر پشت اين مجروح سنگينی مي‏كند و اين مجروح بايد از سنگلاخی سخت بگذرد كه در پرتگاه‏های مهلك در خطر سقوط قرار گرفته است، آنگاه عده‏ای از مفسدين و منافقين و ضدانقلابي‏های وابسته، بر جراحات اين بدن ضعيف نمك مي‏پاشند، و با شعارهای ظاهراً انقلابی باعث تضعيف روحيه اين ملت مي‏شوند و با تمام قوا مي‏كوشند كه اين بدن خسته و مجروح را به سقوط بكشانند تا لاشخورهای استعمار او را تكه‏تكه كنند.
كسانيكه در مقابل ملت سنگر مي‏بندند، عليه ملت و ارادة ملت مي‏جنگند و با اين همه خود طرفدار خلق‏ها مي‏نامند! چه بي‏شرمي! چه دروغ بزرگي!
آيا نوكران استعمار، مخالفين انقلاب اسلامی ايران انتظار دارند كه ما حكومت محلی و يا خود مختاری بوجود آوريم و بدست آنها بدهيم؟
شما مسلمانی بياوريد كه به انقلاب اسلامی و استقلال ايران معتقد باشد،‌ ما همه ايران را بدست او مي‏سپريم، از كردستان باشد يا خوزستان يا بلوچستان يا هر نقطه از اقصی نقاط ايران. اما اگر يك دشمن انقلاب، غربی يا شرقی، بيايد و حتی يك ذره امتياز بخواهد،‌ ما به هيچ‏وجه موافقت نخواهيم كرد.
مسئله ما مسئله ايدئولوژی است، نه قوميت و نه مليت. هر كس كه دارای ايدئولوژی اسلامی انقلابی باشد، كرد باشد يا ترك يا بلوچ يا عرب زبان همه برابرند و برادرند و با هم متحد و همكاری مي‏كنند. اما حتی در كردستان، مي‏بينيد كه يك كرد كمونيست با يك كرد مسلمان در كنار هم جمع نمي‏آيند و عليه هم مي‏جنگند، درحاليكه يك چريك فدايی تهرانی با يك چريك فدايی كرد متحدند و آنجا مسئله مليت يا قوميت بين آنها مطرح نيست، بنابراين چرا بين مسلمان‏های كرد و تهرانی اختلاف مطرح باشد؟
ما آمده‏ايم كه مسلمان‏های دنيا را متحد كنيم، محرومين و مستضعفين دنيا را كمك كنيم و چگونه ممكن است كه مسلمان‏های نقاط مختلف كشور خودمان متحد نشوند؟ چگونه ممكن است كه محرومين و مستضعفين كشور خودمان را كمك نكنيم؟ بايد بكنيم و قادريم و خواهيم كرد، انشاالله.
مي‏گويند فئودال‏ها را مسلح كرده‏ايم!
اولاً حزب دمكرات است كه سنارمآمدی كثيف و قاچاقچی دزد و فاسد را كمك مي‏كند، او را جزء كادر رهبری حزب قرار مي‏دهد و بدست او دهقانان بي‏گناه را مي‏كشد، با قدرت اسلحه و ترور مال مردم را مي‏خورد و مي‏دزدد، و حتی خود قاسملو و خانواده‏اش بزرگترين فئودال‏های منطقه‏اند كه خون مردم را به شيشه مي‏كنند.
ثانياً خونريزی در كردستان نتيجه كشمكش بين فلاح و ملاك نيست. عده‏ای از احزاب مي‏خواهند حقايق را منحرف كنند و مردم را با بعضی از نتايج جانبی مشغول بدارند تا مردم از حقايق اصولی و اساسی غافل بمانند.
اختلافات كردستان نتيجه توطئه‏های امپرياليستی است كه ابرقدرت‏ها با همه نيروی خود برای كوبيدن رژيم اسلامی دست بكار شده‏اند و اگر كسی بخواهد اين توطئه‏ها را نتيجه جنگ‏‏های طبقاتی داخلی، بين ملاك و فلاح بداند مسلماً حقايق اساسی و خطرناكی را ناديده گرفته و منحرف شده و خود را گول زده است.
اين رفقا مي‏آيند مدلی طبقاتی از جامعه مي‏سازند و بعد مي‏خواهند همه مشكلات و رويدادهای اجتماعی را در همان قالب طبقاتی ماركسيستی پياده كنند، و چه بسا واقعيت‏های عينی جامعه كه در قالب طبقاتی آنها نمي‏گنجد. ولی آنها واقعيت‏ها را انكار مي‏كنند و ساخته‏های موهوم ذهنی خود را جايگزين آن مي‏نمايند تا با نظريات طبقاتی آنها مطابقت كند! و چقدر جای تأسف است كه اين روش غيرعلمی و غيرمنطقی سبب مي‏شود كه حتی بزرگترين واقعيت تاريخ يعنی انقلاب ايران را مورد شك و ترديد قرار دهند و به نتايجی برسند كه كاملاً مسخره است.
انقلابی در ايران به رهبری امام‏خمينی صورت گرفته است كه همه ملت با جان و دل او را مي‏پذيرند و دنيا هم او را بزرگترين انقلابی مي‏شمرد. اين انقلاب مقدس طاغوت را به زير كشيد، نظام را واژگون كرد، ابرقدرت‏ها را به زانو كشيد، ملت ما را از يك نظام استبدادی 2500 ساله آزاد كرد.
اما استعمارگران و ابرقدرت‏ها و دست‏نشاندگان آنها كه منافع و مصالح خود را از دست داده‏اند، از همان شروع انقلاب به شدت فعاليت مي‏كنند و دنيا را با تبليغات شوم خود عليه انقلاب ما پر كرده‏اند و با پول و اسلحه در همه نقاط كشور آشوب به پا مي‏كنند و در داخل ارتش و ادارات و مؤسسات توطئه مي‏آفرينند تا انقلاب اسلامی ما را به خيال باطل خود به سقوط بكشانند.
ما بايد راه خود را روشن كنيم، خط خود را معين كنيم، موضع خود را صريحاً بيان كنيم كه خط رهبر انقلابی ايران را مي‏پيمائيم يا در خط استعمارگران و ابرقدرت‏ها و دست‏نشاندگان آنها هستيم. اگر با انقلاب به جنگ و ستيز برخيزيم بدون شك به دشمنان انقلاب، به ابرقدرت‏ها پيوسته‏ايم و در جهت نابودی اين انقلاب مقدس گام نهاده‏ايم، هرچند كه شعارهای انقلابی بدهيم و خود را نيز انقلابی بدانيم. آيا اين مدعيان انقلاب خود قادرند كه به شعارهای ظاهر فريب خود جامه عمل بپوشانند درحاليكه پس از ده‏ها سال هنوز اربابانشان نتوانسته‏اند.بايد ديد آيا چريك‏های فدايی خلق يا هم‏رديف‏های آنها به آنچه مي‏گويند و شعار مي‏دهند راضی هستند؟
آيا آمده‏اند كه زمين را بين كشاورزان تقسيم كنند؟ آمده‏اند كه عدالت اجتماعی را پياده نمايند؟ آمده‏اند كه آزادی و دموكراسی به مردم بدهند؟ و اصولاً قادرند كه چنين كنند؟
ابداً چنين نيست… اگر دولت همه اين كارها را حتی بيشتر انجام دهد بازهم آنها مخالفت خواهند كرد، فقط راه ديگری و شعار ديگری انتخاب مي‏كنند.
اين شعارها برای آنها وسيله است كه دولت را بكوبند و اگر خودشان به قدرت برسند به هيچ‏وجه اين شعارها را پياده نخواهند كرد…. آنها با نظام اسلامی اختلاف اساسی و ايدئولوژيك دارند و معتقدند كه بايد نظام فعلی سرنگون شود و نظامی كمونيستی جايگزين گردد و تا آن روز به مخالفت و دشمنی خود عليه نظام ادامه خواهد داد و از هيچ توطئه‏ای فروگذار نخواهند كرد. چقدر ساده و جاهلند كسانی كه مجذوب اين شعارهای پر زرق و برق مي‏شوند و ماهيت آنها را و هدف نهايی و اساسی آنها را نديده مي‏گيرند، آنها مي‏خواهند كه ماهيت ضدانقلابی و ضداسلامی خود را زير سايه شعارهای زيبا و تند بپوشانند و مردم را از راه اين شعارها بفريبند و به خود جذب كنند، ‌ولی ما بايد ماهيت آنها را برای مردم فاش كنيم تا حقيقت تلخ وجودی آنها را حس و لمس كنند و تحت تأثير شعارهای زودگذر واقع نشوند.

بسم ‏الله الرحمن الرحيم

كردستان، نامی آشنا كه حوادث بي‏شماری را در طول تاريخ به دوش مي‏كشد، و زخمی كه بدست اربابان خارجی و نوكران پليشان مدت‏هاست بر پيكره اجتماع ما نشسته است و هر آنگاه كه استعمارگران نيازی به ايجاد فشار احساس كنند اين اهرم فشار را به حركت آورده تا به نيّات پليد خود دست يابند.
هم‏زمان با پيروزی انقلاب اسلامی ايران به رهبری ابرمردی سازش‏ناپذير از تبار حسينيان و بايمردی ملتی زجر كشيده و به پا خاسته ماجراهای كردستان آغاز شد، تا انقلاب نوپای ما را درگير مسائل و جنگ‏های داخلی نموده و از درون متلاشی سازند. حوادث كردستان بر اين پايه، يكی از بزرگترين مشكلات داخلی ما بود و بعضی اوقات آن چنان حسّاس كه سرنوشت انقلاب اسلامی ما به آن بستگی داشت و بدون شك «قضيه پاوه» حادثه‏ای بس مهم در تاريخ اين تحولات و شهيد دكتر مصطفی چمران قهرمان اين حادثه، مقامی والا در زنجير شخصيت‏های بارز تاريخ اسلامی و رهروان پاك حسينی است.
حادثه پاوه اهميّت خاصّی را داراست كه مهمترين آن فرمان تاريخی امام و يأس دشمنان از سقوط انقلاب اسلامی در آن زمان است و اين حادثه تاكنون كمتر مورد تجزيه و تحليل دقيق واقع شده است و شايد علت آن باشد كه شاهدان عينی و آگاهان بصير، با بشهادت رسيده‏اند و يا شديداً گرفتار مقابله و دست و پنجه نرم كردن با ديگر حوادثی بوده‏اند كه باز توسط استعمارگران بوجود آمده است. همچنانكه خود شهيد دكتر چمران عموماً فرصتی نمي‏يافت تا بتواند اين وقايع را گوياتر از هر كس ديگری به رشته تحرير درآورد و بخصوص پاسخی به آن همه هجوم‏ها، تهمت‏ها و دروغ‏های بي‏شرمانه مغرضين و دشمنان انقلاب اسلامی باشد.
ولی شهيد دكتر چمران تصميم گرفته بود كه اين وقايع را تاريخ‏گونه بنگارد و براساس اين تصميم مدارك و نوشته‏های خود را جمع‏آوری و بخشی از حوادث پاوه را از ابتدای ماجرای كردستان به نگارش آورد ولی جنگ تحميلی عراق و شهادتش، فرصت پايان بخشيدن آن را نداد و هم‏چنان نيمه‏تمام باقی ماند.
گرچه هم‏اكنون چهره واقعی ضدانقلابيون و همه كسانيكه به ايثارگري‏ها و فداكاري‏ها و جانبازي‏ها و قهرماني‏های اين عارف و عالم رزمندة شهادت طلب مي‏تاختند شناخته شده است و امت مسلمان ما بخوبی آنان را، و شايد نه كاملاً خوب شهيد دكتر چمران را شناخته‏اند، ولی آنچنان ميزان اين اتّهامات مغرضان دروغ‏پرداز بالا بوده و آنقدر آن شهيد بزرگوار تشنه خدمت و ايثار و بي‏توجه به سم‏پاشي‏های دشمنان، مظلوم، كه انتشار همان مقدار نوشته‏های نيمه‏تمام هم ضرورت خاصی را پيدا مي‏كند، تا همه رزمندگان و تشنگان حق و حقيقت جرعه‏ای از اين واقعيت‏ها بياشامند و اندكی مسائل و توطئه‏ها را دريابند و خود را برای مبارزه آگاهانه‏تر بر عليه اين مستكبران و مزدوران دون همّتشان آماده سازند و برادران كرد مؤمن ما نيز به عمق خواسته‏‏ها و خيانت‏ها و جنايت‏های دشمنان انقلاب اسلامی ما واقف‏تر گردند.
اين كتاب از سه‏گونه دست‏نوشته و سخنرانی تشكيل يافته است، قسمت اعظم و مهم آن همان دست‏نوشته اصلی پيرامون حوادث پاوه است كه خود او به رشته تحرير درآورده ولی متأسفانه فرصت اتمام آن را نيافته است و در اواسط آخرين صفحه دست‏نوشته، نيمه‏تمام باقی مانده است. {ابتدا سرفصل «شروع حركت انقلابي» صفحه91} اين فصل را خود آن شهيد «پاوه، فرمان تاريخی امام و سرآغاز نجات كردستان» نام‏گذاری نموده و حتی مطالعه‏ای مقدماتی برای پشت جلد آن نيز نموده كه در ابتدای كتاب گراور شده است. در اين فصل تحليلی جالب از آغاز حوادث كردستان براساس طرز تفكر مادي‏گرانه استعمارگران و حركت و فرمان انقلابی امام‏خمينی، رهبر انقلاب اسلامی در جهت خنثي‏سازی آن ارائه داده شده است و بخصوص تأكيد او به اهميت فرمان تاريخی امام مسئله‏ای اساسی است.
نوع دوم، قسمت‏هايی است كه از سخنراني‏های شهيد دكتر چمران در زمان‏ها و مكان‏‎های مختلف پيرامون مسئله كردستان استخراج شده و ارتباط تاريخی خود را بر حسب اتفاق هر حادثه حفظ مي‏كند و عموماً در ابتدا يا پايان هر سرفصل به تاريخ ايراد آن سخنرانی در پاورقی اشاره شده است.
نوع سوم، مطالبی است كه از دست‏نوشتارهای پراكنده و گوناگون آن شهيد در طی اين مدت در ارتباط با مسئله كردستان استفاده شده و قسمت عمده پيش‏گفتار و چند سرفصل از متن كتاب از اين رديف است كه آن هم عموماً تذكر داده شده است.
همانگونه كه در كتاب «لبنان» اشاره شده است چون قسمت عمده اين مجموعه نيز بعنوان كتاب و برای چاپ و انتشار نگارش نيافته، ممكن است در انسجام و ارتباط و كتابت نقائصی يافت شود كه مطمئناً بخاطر ضعف گردآورنده و تقيّد به حفظ امانت و مشكل بودن اين جمع‏آوری و حفظ ارتباط مي‏باشد و نه نارسائی در بيان يا قلم شهيد دكتر چمران كه اگر فرصت مي‏يافت و خود اين مجموعه گردآوری شده را مي‏نگاشت مسلماً اثری نفيس و ارزنده‏تر مي‏بود.
به دليل آنكه مطالب گردآوری شده است و از ابتدا منسجم و مرتب نبوده است، گاهی اوقات در متن كتاب نياز به شرحی بوده كه اگر در پاروقی مي‏آمد باعث از هم گسستن رشته كلام مي‏شد، بنابراين داخل {كروشه} و با حروف ريز نوشته شده و اين توضيحات نيز از گردآورنده است.
به اميد آنكه اين پنجمين اثری كه از شهيد دكتر چمران توسط «بنياد شهيد چمران» انتشار مي‏يابد قدمی كوچك در ارائه حقايقی نه چندان آشكار از وقايع پاوه و كردستان و خدمتی به انقلاب اسلامی در بيداری و آگاه‏سازی امت مسلمان، رزمندگان شجاع و برادران كُردمان باشد و به خشنودی امام مهدی، حضرت حجه‏ابن‏الحسن‏العسكري(عج) و نائب او امام خمينی رهبر بزرگوار مستضعفين و شادی روح آن شهيد گرانقدر بيانجامد.

مهدی چمران

لـبـنـان

لـبـنـان

دكتر مصطفی چمران

بِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحيم

من از جبل‏عامل آمده‏ام، سرزمينی كه ابوذرغفاری، يار صديق پيامبر بزرگ برای اولين بار اسلام راستين را به مردم آن منطقه تبليغ كرد و مسجدی برای عبادت خدا بنا نمود كه هم‏اكنون در ًميس‏جبلً به نام ابوذرغفاری معروف است. جبل‏عامل، سرزمين تشيع، سرزمين بهاءالدين عاملی و دانشمندان و متفكران بزرگی كه دنيا را منوَّر كرده‏اند.
من از جبل‏عامل آمده‏ام، كه در دوران 1400 سالة تاريخ اسلام هميشه مظلوم بوده و هميشه مورد غضب و كينه امويان و عباسيان و عثمانيان و آنگاه استعمارگران غرب و بالاخره اسرائيل بوده است.سرزمين جبل‏عامل هميشه زير تازيانه جور و ستم شكنجه ديده است، توسط جباران و ستمگران قتل عام شده است و بوسيلة استعمارگران زير نبوغ بندگی و اسارت درآمده است.
من از جبل‏عامل، سرزمين مقدس شيعيان آمده‏ام. من نمايندة محرومين و مستضعفين جنوب لبنان هستم كه همه‏روزه در زير آتش توپخانة سنگين و بمب‏های هواپيماهای اسرائيل مي‏سوزند. من از منطقه‏ای آمده‏ام كه بيش از نيمی از آن بكلی نابود شده است، از شهرهايی كه حتی يك ديوار سالم آن بجای نمانده است، روستاهايی كه همة اهالی آن گريخته‏اند، مناطقی كه زير سيطرة سياه اسرائيل و سعدحداد، عامل اسرائيل فرو رفته است، ناحيه‏ای كه بيش از 300هزار نفر از مردم آن آواره شده‏اند و خانه و كاشانة خود را رها كرده، در سرزمين‏های دور، دركنار مدرسه‏ها ومسجدها و كوچه‏ها و خيابان‍ها زندگی ذلت‏باری را به سرمي‏آورند.
من آمده‏ام كه فرياد ضجه‏آلود شيعيان لبنان را در زير آسمان بلند ايران طنين‏انداز كنم.
من آمده‏ام تا وجدان خفتة انسان‏های متعهد و مسئول را بيدار سازم.
من آمده‏ام كه از دردها ومحروميت‏ها، ظلم‏ها، ناله‏های نيمه‏شب، آه‏های سحر بگويم و اشك يتيمان، ضجة دردمندان، آه بيوه‏زنان، سوز دل‍سوختگان را بازگو كنم.
من آمده‏ام تا پردة سياه شب را –كه همچون ابری ضخيم بر انديشه ملت ما سايه افكنده است- پاره كنم و حقايق تلخ و دردناك شيعيان لبنان را به آنها بنمايانم.
من آمده‏ام كه از 100هزار كشته و 400هزار مجروح و معلول كه اكثرشان شيعه هستند خبر دهم.
من آمده‏ام كه از 30هزار آواره دربه‏در شيعه از جنوب لبنان خبر آورم، كه در بيغوله‏های دوردست، در كنار خيابان‏ها، گوشة مسجدها و مدرسه‏ها و ‌در زير پتوها زندگی مي‏كنند.
من آمده‏ام كه درد را به شما بازگويم كه تا به حال كسی بازگو نكرده است.من آمده‏ام كه دعا كنم،‌ تا خدای بزرگ انقلاب اسلامی ايران را پيروز كند. من آمده‏ام كه آرزو كنم تا در پناه حكومت اسلامی، عدل و عدالت دامن بگستراند.
من مي‏خواهم اميدوار باشم كه سيطرة ظلم و ستم اسرائيل و استعمار برای هميشه نابود گردد.
من آمده‏ام كه جان خود را فدا كنم تا رسالت مقدس اسلام پيروز شود و اين ظلمت كفر و جهل و فساد برای هميشه ريشه‏كن گردد.
من نيامده‏ام كه چيزی بخواهم؛ زيرا كسی كه همة وجود خود تقديم رسالتش كرده است، بي‏نياز است.
من نيامده‏ام كه شكوه كنم؛ مردمی كه 1400 سال درد و رنج تحمل كرده‏اند، بازهم با جان خود همة مشكلات را تحمل مي‏كنند.
من نيامده‏ام كه از تهمت‏ها و افتراها و اذيت و آزارها و ظلم و ستم‏هايی كه هم‏كيشان من به من روا داشته‏اند و ناله كنم؛ زيرا در طول 1400 سالة تاريخ خود به اين ستم بزرگ خوگرفته‏ام و تحمل اين بي‏انصافي‏ها برای من عادت شده است.
من فريادي‏ام كه در سينة مجروح جبل‏عامل، در خلال قرن‍ها ظلم و ستم، محبوس شده است.
من ضجة دردآلود معذّبين و زنجيريانم كه در شكنجه‏گاه‏های ستمگران و استثمارگران در طول تاريخ نابود شده‏اند.
من نالة دلخراش آن يتيمان دل‍شكسته‏ام كه در نيمه‏های شب از فرط گرسنگی بيدار مي‏شوند و دست محبتی وجود ندارد كه برای نوازش آنها را لمس كند، از سياهی و تنهايی مي‏ترسند و آغوش گرمی نيست كه به آنها پناه بدهد.
من آه صبحگاهم كه از سينة پرسوز بيوه‏زنان سرچشمه مي‏گيرم و همراه نسيم سحر در جستجوی قلب‏ها و وجدان‏های بيدار به هر سو مي‏دوم. آنقدر كه خسته مي‏شوم و از پای مي‏افتم و نااميد و مأيوس به قطرة اشكی مبدل مي‏شوم و بصورت شبنمی در دامان برگی سقوط مي‏كنم.
من آرزوی آن زنده‏دلانم كه هوای عدل و عدالت دارند و از اين دنيای پر ستم گريزانم و به اميد روزی دل بسته‏ام كه با ظهور مهدي(عج) عدل و عدالت بر خطة وجود دامن بگسترد و ظلم و ستم از اين عالم ريشه‏كن گرد.
من تمنای دل‏های عشاقم كه مي‏خواهم عشق و محبت بر همه جا دامن بگسترد و كينه و حقد و تعصب از روی زمين ناپديد گردد.
من اشك يتيمانم، كه دل شكسته در جستجوی پدر و مادر به هر سو مي‏دوند، ولی هرچه بيشتر مي‏گردند كمتر مي‏يابند. وای به وقتی كه يتيمی بگريد! كه آسمان لرزه درمي‏آيد.
من خون شهيدانم، كه بر كوه‏های دور، يا قعر دره‏های عميق، يا بر دامان دشت‍ها و صحراگرد جاری هستم. من از قلبی سوزان كه به خاطر حق و حقيقت مي‏تپيده و برای استقرار عدل و عدالت مي‏جنگيده سرچشمه گرفته‏ام.
من شاهد فداكاري‏ها و جانبازي‏های آزاد مردانم. من زنده اين شهيدانم كه همة وجود خود را عاشقانه تقديم خدا كرده‏اند و به ابديت متصل شده‏اند. من مي‏روم تا نونهالان جهان را آبياری كنم، تا در مقابل ظلم و ستم بايستند و حجت خدا بر زمين گردند و قافلة پرافتخار شهدا را استمرار بخشند.
من همه‏روزه شهيدی از برادران خود را به دوش مي‏كشم و به گورستان مي‏برم، همه‏روزه زيرآتشبار سوزان اسرائيل خانه و كاشانه‏ها به آتش كشيده مي‏شود، بمباران‏های اسرائيل قتل عام مي‏كند و شيعيان جنوب را از هستی ساقط مي‏نمايد.
شيعيان لبنان كشته مي‏شوند، ولی كسی آنها را شهيد به حساب نمي‏آورد. ضجة مي‏كند، اما كسی فرياد ضجّة آنان را نمي‏شنود،‌ زير ظلم و ستم نابود مي‏شوند ولی وجدان كسی آگاه نمي‏گردد.
و از سوی ديگر يك دنيا كينه و دشمنی و كارشكنی و تهمت و افترا و شايعه عليه شيعيان از همه جانب جاری است. حتی در ايران انقلابی،‌ دست‏های مرموزی بشدت عليه شيعيان و تنها سازمان انقلابی آنها «امل» فعاليت مي‏كند و حقايق را از مردم ايران پوشيده مي‏دارد و با شايعه و تهمت و دروغ شيعيان را مي‏كوبد و لجن‏مال مي‍‏ند. وه كه چه ظلم بزرگی است!عده‏ای مرا متهم مي‏كنند كه افكارم متوجه كشورهای خارجی است و مصالح ايران را تحت‏الشعاع خارج قرار مي‏دهم. آنان مي‏گويند بايد همة توجه خود را معطوف به ايران كنم و اين همه به لبنان و كشورهای ديگر نپردازم.اولاً توجه و نگرانی شديد من مربوط به ايران است، نه كشورهای ديگر. نشان مي‏دهم كه خطراتی انقلاب ما را تهديد مي‏كند و من به خاطر پاسداری از ايران است كه اين مطالب را بيان مي‏كنم.ثانياً من هشت سال در لبنان گذرانده‏ام؛ دورانی سخت و خطرناك و در كوران مبارزة مرگ و زندگی و شهادت. من افتخار مي‏كنم كه سازمان‏‍دهندة بزرگترين حركت‏های مكتبی لبنان بوده‏ام؛ حركت محرومين و سازمان امل كه توسط امام موسي‏صدر تأسيس شده است. من سازماندهی آنها را به عهده داشته‏ام. در همة جريان‍های سياسی و انقلابی لبنان و ديگر كشورهای خاورميانه بوده‏ام و بيش از هر كس در جريان اخبار منطقه هستم و زيادتر از همه كس در سرنوشت شيعيان دخالت داشته‏ام و از آن اطلاع دارم و از جنايت‏ها و خيانت‏هايی كه به مردم محروم شيعه رفته است قلبم مجروح است.اگر كسی بخواهد از لبنان و شعيان لبنان و امام موسي‏صدر چيزی بداند، من بهترين مطلّع برای آگاهی علاقمندانم. تعجب مي‏كنم كه عده‏ای به دنبال نوشته‏های چپی و راستی ومزدوران اجنبی مي‏روند، يا به افراد مشكوك و غيرمكتبی استناد مي‏كنند تا در مورد لبنان كسب اطلاع كنند، در حالی كه به من كه در بطن جريانات بوده‏ام و بيش از هركس آگاهی دارم مراجعه نمي‏كند.هنگامی كه مي‏بينم توطئه‏هايی در جريان است و عده‏ای مشكوك مي‏خواهند حقوق شيعيان را پايمال كنند، ‌حق را پوشيده بدارند و از باطل طرفداری كنند، آنجاست كه احساس مي‏‍كنم سكوت جايز نيست و بايد حقيقت را بگويم. بخصوص مي‏بينيد كه دشمنان اسلام و شيعيان كتاب‏ها مي‏نويسند، شايعه‏ها و تهمت‏ها منتشر مي‏كنند و من نيز مجبور مي‏شوم كه جواب بگويم.گفته‏ های من يك‍صدم گفته‏ها و فعاليت‏های مخالفان نيست و افسوس كه وقت و فرصت ندارم كه بيش از اين حقايق خارج را برای شما تشريح كنم.ثالثاً عده‏ای فهميده يا نفهميده، درصددند كه اسلوب و خط‏مشی كشورها و يا سازمان‏های ديگر خارج را الگويی برای ما معرفی كنند، آنها را به عنوان پيشقدم، طرفدار، نمونة كشور اسلامی و انقلابی، پشتيبان انقلاب ايران و غيره معرفی مي‏نمايند و ملاحظه مي‏‏شود كه عده‏ای تندروتر انقلاب ما را تخطئه مي‏كنند و الگوهای خارجی را بهتر از انقلاب ايران بحساب مي‏‍آورند و اين يك جنايت بزرگ است.انقلاب مقدس اسلامی ايران آنچنان پاك و خالص است كه مي‏بايستی سرمشق ديگران قرار گيرد، نه آنكه انقلابی نماهايی، اسلوب سراسر دروغ و خدعه و نيرنگ و سياست‏بازی خود را بر ما تحميل نمايند. شناخت اين روش‍ها و خط‏مشي‏ها و آشكار ساختن حقايق آنها وظيفة من است؛ چرا كه سال‍ها در كنار اين سياستمداران حرفه‍ای زيسته‏ام و عليه توطئه‏های آنان به مبارزه برخاسته‏ام و به خواست خدای بزرگ، براساس خط مكتبی اسلام، خداوند ما را پيروز گردانيد.

سخنی در باره كتاب

آنچه هم‏‌اكنون در لبنان مي‏گذرد و حوادث گذشتة آن، بدون شك از اهميت خاصی در دنيای اسلام برخوردار است، اهميتی كه كمتر در ابعاد مختلف مورد بررسی و توجه قرار گرفته است.
لبنان در جوار سرزمين‏های اشغال شده- توسط اسرائيل غاصب- و در همسايگی سوريه و دركنار دريای مديترانه، با جمعيت حدود سه ميليون نفر و مساحت 10452 كيلومتر مربع، اهميت استراتژيك خاصی را دارا مي‏باشد.لبنان را مي‏توان دروازة دنيا ناميد. زيرا هر فكر و ايدئولوژی از طريق لبنان به سرعت مي‏تواند در همة دنيا منتشر شود. بعد از حادثة سپتامبر سياه در اردن و كشتار فلسطينيان به دست ملك‏حسين، بزرگ‍ترين پايگاه مقاومت فلسطين بوده، به طوری كه در چندين سال پيش (در بسياری از مناطق، بخصوص جنوب لبنان) قدرت سياسی، نظامی و اقتصادی مقاومت فلسطين از قدرت دولت مركزی لبنان و يا هر قدرت ديگر به مراتب بيشتر بوده است. مقاومت فلسطين و لبنان آنچنان به‏ هم آميخته شدند كه برخی احزاب مشترك بوجود آوردند و در اغلب سازمان‏های فلسطينی، بسياری از لبنانيان عضويت داشتند.
سرزمين جنوب لبنان «جبل‏عامل»‌ْ مهد شيعه دنيا و علمای بزرگ سيعی از روزهای نخستين اسلام بوده و در طول تاريخ مورد ظلم و ستم خلفا و حكام و فرمانروايان وقت قرار گرفته است و شيعيان دائم در حال مبارزه با آنان بوده‏اند. اين شيعيان هميشه مورد حقد، حسد و تحت ظلم واقع شده‏اند. فقر، فاقه، بدبختی و بي‏سوادی، ‌به رغم داشتن فرهنگ غنی و دانشمندان بزرگ، نتيجة اين ستم‏ها بوده است. امّا سرانجام بپا خاستند و انقلاب و طوفانی را در لبنان به پا كردند كه موازين قوا را به‏هم زد و به ناچار، توطئه پشت توطئه برای انهدام و اضمحلال اين قيام به وقوع پيوست. چپ و راست- در داخل لبنان و دشمنان خارجی اين مردم مستضعف اسرائيل و امريكا- متحد شدند و بر پيكر نوخاسته و ناتوان اين ملت تاختند و سرزمين اسلامی آنان را به اشغال درآوردند. متأسفانه اين صفحة ننگين تاريخ دنيا، نه فقط به دست آمريكا و اسرائيل و دست راستي‏های لبنان ورق خورد، بلكه اكثر حكام و ملوك نفرين شده عرب، به‏عنوان فرمانروايان مسلمان و دوست ملت فلسطين دست خود را در تدوين اين صفحة ننگين آلودند و ننگ ابدی را در تاريخ به نام خود رقم زدند.بررسی حوادث لبنان و بخصوص وضع كنونی شيعيان كه بدون شك مهمترين حاميان واقعی انقلاب اسلامی ايرانند، بدون مطالعه تاريخ گذشته و مجاهدت‏های عصر حاضر و قيام و جنبش اسلامی آنان، عملی نيست.هراس استعمارگران و ابرقدرت‍ها از جنبش شيعيان لبنان، به خاطر انتخاب راه انقلاب اسلامی براساس معيارهای اسلامی و راه علي(ع) و راه سرخ شهادت حسين‏بن‏علي(ع) است.جامعه اسلامی لبنان هم‏اكنون، از بسياری از مشكلات رنج مي‏برد، بخصوص جامعة تشيع لبنان كه وارث نابساماني‏های فكری، عقيدتی، سياسی و اقتصادی زيادی است، كه حاصل قرن‏ها ظلم و ستمی است كه بر آنها رواداشته شده است.
ريشه‏يابی تحليلی اين مشكلات و دقت در جزئيات بس دقيق حوادث و تاريخ گذشته شعيان لبنان، موضوعی است كه شايد كمتر بدان توجه شده باشد و اين مطمئتاً سوای تاريخ‏نويسی معمولی به معنای وقايع‏نگاری است، چرا كه اصولاً بررسی تاريخ، بدون علت‏يابی و تحليل عميق، در حد مطالعه يك داستان است.
بررسی حوادث اخير لبنان نيز كاری بس مهم و در عين‏حال مشكل است و فقط از عهدة كسانی برمي‏آيد كه علاوه بر نگرش ظاهری حوادث، به علل آن هم توجه كنند و تحت تأثير تبليغات ظاهرفريب واقع نشوند و در دام غول‏های خبری دنيا، كه حقايق را مي‏توانند بخوبی وارونه جلوه دهند، نيز نيفتند. علاوه بر آن بايد تسلط كامل بر همه حوادث داخلی و خارجی لبنان داشته و يك‏بعدی وقايع را ننگرند، بلكه تمام ابعاد گويای اين تاريخ را بررسی و رسالتی را كه به عهده گرفته‏اند، انجام دهند.كتابی كه به عنوان «لبنان» اثر ارزشمند «شهيد دكتر مصطفی چمران» ارائه مي‏شود، براساس مطالب فوق تدوين شده و شايد چيزی بيش از آنچه كه گفته شد، يعنی خلوص و پای و صداقت، نز با آن عجين شده باشد.شهيد چمران، چه در لبنان و چه در ايران، همواره از اين موضوع كه چرا واقعيت‏ها بر همگان روشن نيست رنج مي‏برد و سعی مي‏كرد حقايق اوضاع لبنان را آنچنان كه هست، بيان كند. از اين رهگذر دست‏نوشته وسخنراني‏های متعدد از خود به يادگار گذاشت كه بدون شك حاوی مطالب بسيار دقيق، مهم و بي‏نظير است. او حقايقی را فاش مي‏كند كه در هيچ تاريخ و كتابی نخوانده‏ايد. بگونه‏ای حوادث را بررسی و تحليل مي‏كند كه خبائث و جنايت استعمار كثيف و سياست‏‍پيشگان خود فروخته و مزدوران بي‏مايه را در طی ذكر حوادث به خوبی آشكار مي‏سازد و رسالت تاريخی خود را به نحو شايسته‏ای به انجام مي‏رساند.
او به عمق تاريخ گذشتة شيعيان لبنان چشم مي‏دوزد و علت و ريشه‏های بدبختی كنونی آنان را مي‏يابد و به صراحت در معرض ديدهمگان قرا مي‏دهد.او خود جزيی بسيار مؤثر و حركت‏انگيز از تاريخ كنونی شيعه لبنان است و شايد بتوان گفت فردی را همانند او، با حركت انسان‏سازش كه تمام زير و بم حوادث دهه پنجاه لبنان را مي‏داند و با تسلط مي‏تواند آن را ريشه‏يابی كند، نيابيم. بنابراين او بهترين كسی است كه دقيقاً در متن وقايع لبنان بوده و از نزديك دگرگوني‏ها و ظلم و جنايت‏هايی را كه برشيعه لبنان رفته، لمس كرده است. بنابراين گفته او و نوشتة او محكم‏ترين سند تاريخی است.برای دانستن عمق حوادث لبنان نيازی نيست كه به تاريخ‏نويسان و سياستمداران وابسته مراجعه كنيم، بلكه گفته‏ها و نوشته‏های اين شهيد سعيد كه از هر فردی به اين وقايع آگاه‍تر و در بطن و متن حوادث بوده و فقط ظواهر را توجه نكرده، مطمئناً مي‏تواند بهترين دليل و راهنما باشد.
شهيد دكتر مصطفی چمران به نت ايجاد يك حركت انقلابی اسلامی، به لبنان رفت تا عليه طاغوت –شاه ايران- و رژيم غاصب اسرائيل كه هر دو از يك منبع سرچشمه مي‏‍گرفتند پايگاه مبارزه‏ای تشكيل دهد. بنابراين همه تلاش او در لبنان مبارزه و حركت بوده و همه جزيی از تاريخ لبنان به حساب مي‏‍آيد. در مقابل اين حركت، ضدحركت‏ها نيز از جمله حوادث مهمی هستند كه در سرنوشت لبنان مؤثر بوده است.كتاب حاضر گزيده‏ای از دست‏نوشته‏ها يا سخنراني‏های شهيد چمران و حاصل مطالعه و بررسی كليه نوشته‏ها و سخنراني‏های او (در لبنان، اروپا، ‌ايران) دربارة لبنان است، كه برحسب تاريخ و زمان اتفاق حوادث،‌ منسجم و تدوين شده است. بديهی است كه در يك دست‏نوشته يا سخنرانی كليه اين مطالب را نمي‏توان يافت، ولی با استفاده از تمام دست‏نوشته‏ها و سخنراني‏ها كه در فهرست مآخذ آمده است مي‏توان تحليلی از حوادث لبنان براساس زمان اتفاق آن حوادث گردآوری كرد. اگر ضعفی در انسجام مطالب يافت شود،‌ به علت مشكل بودن اين امر و بضاعت مزجات گردآورنده است. افسوس كه اين مجموعه در زمان حيات آن شهيد گردآوری نشد كه بدون شك بسی ارزنده‏تر مي‏بود.
برای آگاهی بيشتر خوانندگان محترم در بعضی از موارد، تاريخ ايراد يا نگارش مطالب و يا توضيحی در مورد مطالب آورده شده كه داخل{كروشه} جمله‏ها يا كلماتی است كه برای روشن يا معنی كردن يك لغت بر متن كتاب يا سخن و نوشته شهيد چمران اضافه شده است.
در قسمت‏های استفاده شده از سخنرانی، سبك خاص سخن گفتن شهيد چمران را مي‏توان يافت و اين به خاطر آن است كه مطالب از نوار سخنرانی پياده شده و به رشتة تحرير درآمده است كه مسلماً با سبك نگارش او متفاوت است.يكی از خصوصيات بارز شهيد دكتر مصطفی چمران، فروتنی فراوان او و خلوص عقيده و اعمال اوست. بدين لحاظ با آنكه خود همگام با همة اين حوادث بوده و تأثيری عميق در لبنان و تاريخ لبنان از خود بجای گذاشته، اما ممكن است مردم به ظاهر، بدين پايه نقش او را درنيافته باشند و خود نيز در طول نوشته‏ها و گفته‏هايش كمتر ذكر و نامی از خود به ميان آورده، مگر آنجا كه گريزی نبوده است. زيرا او هميشه معتقد بود اگر اعمال و تلاش‏های او را فقط خدا بداند، كافی است. بنابراين، با اينكه خود قهرمان و طراح بسی از اين حماسه‏ها، مقاومت‏ها و ايثارهاست اما خود را مطرح نساخته است.
اگر بخواهيم صداقت تاريخی را ملحوظ بداريم، بدون شك نقش شهيد دكتر چمران در هدايت فكری و عملی شيعيان لبنان، بس مهم و اساسی است و بطور كلی مي‍توان سلسله‏جنبان همه اين حركت‏ها (بخصوص مقاومت‏های شهادت‏آميز و حماسه‏ساز) را،‌ خود او دانست كه در كنار رهبری مذهبی و سياسی و حتی نظامی و بينش و درايت و پاكی و صداقت امام موسي‏صدر رهبر مفقود شيعيان لبنان، توانسته است آنچنان نمونه‏ی كم‏نظير از خود ارائه دهد كه فقط زيبندة شاگردان و رهروان خاص مكتب پيامبر عظيم‏الشأن(ص) و علی مرتضي(ع) سرور شهيدان است. بدينگونه او خون جوشان شهادت حسينی را در عروق شيعيان به غليان درآورد، و با سازماندهی آنان، اين مظلومان هميشة تاريخ را با دست خالی به تحرك و مقابله در مقابل بزرگترين قدرت‏های نظامی و جبارترين گروه‏های مزدور واداشت، به صورتی كه اكنون هم بسياری از شيعيان، تداوم‏بخش راه شهادت حسينی و مكتبی اسلام بوده و به نبرد مظلومانه خود ادامه مي‏دهند.
شيعيان شيعيان مظلومی كه پدر و رهبر آنان- امام موسي‏صدر- مفقود شده (و به گفتة شهيد چمران يتيم شده‏اند) و نقطه جوشش و خروش خود را يعنی شهيد دكتر مصطفی چمران- نيز از دست داده‏اند، ‌دائماً با گروه‏های مزدور و خبيث عراق و خودفروختگان ب‍ي‍مايه ديگری درگير هستند و صدها تن از آنان نيز پس از پيروزی انقلاب در اين راه شهيد شده‏اند. سَعدحَداد نوكر اسرائيل، فالانژها و ساير دست راستي‏های لبنان،‌ مرتب آنها را كوبيده‏اند و چه جنايت‍ها كه به بار نياوردند و همه‏روزه اسرائيل صهونيست جبار، آنان را گلوله‏باران و بمباران مي‏كند و مدتی نه تنها سرزمين مقدس «جبل‏عامل»، بلكه تا بيروت (يعنی همة زمين‏های شيعيان) را اشغال كرده است. خانه‏های آنان را ويران و كشتارهايی به راه انداخته كه از لبنان چيزی باقی نمانده است. ولی بازهم اين مظلومان تاريخ با اتكال به خدای بزرگ و اميد به او، تنها به مبارزات سخت خود ادامه مي‏دهند و برای پيروزی نهايی انقلاب اسلامی ايران و بقای راه و نهضت امام خمينی دعا مي‏كنند و ايران اسلامی را به عنوان تنها كشور شيعی انقلابی مسلمان و آخرين روزنة اميد مي‏دانند و بعد از خدای بزرگ، به او چشم دوخته‏اند. اميد است در اين برهة خطرناك خداوند به ما توقيق بيشتری در كمك به همة مستضعفين مبارز، بخصوص شيعيان لبنان كه حركتی اساسی در مبارزه با ظلم و صهيونيسم مي‍كند، عطا فرمايد.
با آنكه تلاش‏ها و كوشش‏های شهيد چمران در ايجاد حركت‏های انقلابی غيرقابل انكار و برای شيعه لبنان يا مسلمانان محروم لبنان فراموش ناشدنی است، ولی او، در آنجايی كه مربوط به خود او و شخص او مي‏شد سكوت كرده، و چه بسا حوادثی را به همين دليل مسكوت گذاشته است كه شرحش را از زبان ديگران بايد شنيد، يا شايد اصولاً كس ديگری شاهد حادثه نبوده است.
در متن كتاب صحبت از برادران سنی و پيروان اديان ديگر نظير مسيحی و ارمنی زياد به ميان مي‍آيد، بايستی توجه داشت كه در موضوع مذاهب لبنان، برادران مسلمان سنی مذهب و حتی مسيحيان، ‌ارتباطی با ايران و پيروان مذاهب مختلف ايرانی، بخصوص هيچ ربطی با برادران سنی ايران، كه همانند ساير اقشار مردم در طول انقلاب همگام سايرين شركت داشتند،‌ ندارد و مسائل مذهبی را (مسيحی، سنی و شيعي) كه بصورت طوايف در لبنان هستند، نمي‏توان در ايران نيز تعميم داد، بلكه آنها مسائلی هستند خاص و مربوط به خود لبنان. شهيد چمران نيز خود بارها در سخنراني‏هايش اين مهم را تذكر داده است، تا جايی برای سوء استفاده و ايجاد تفرقه باقی نماند.موضوع مهم ديگر توجه به زمان و مكان خاص اين دست‏نوشته‏ها و سخنراني‏ها است، چه بسا تاكنون در اثر تحولات سياسی، بسياری از اين مسائل دگرگون شده باشد و افراد و سازمان‏ها و احزابی كه از آنان نامی به ميان آمده، وجود نداشته باشند، مثلاً ترور يا كشته شده باشند و يا تغيير موضع سياسی داده و از مسير اصلی خويش منحرف شده باشند. بنابراين تغييرات و تحولات كنونی دنيا، بخصوص تحولات و سياست‏های جديد رهبران نهضت مقاومت فلسطين و سازمان‏ها و اجزاب و جنبش‏های لبنانی، كه پس از شهادت شهيد چمران بوقوع پيوستند، يا اتفاق خواهند افتاد،‌ نمي‏تواند در اين كتاب جای بحث و اشاره و ارتباط داشته باشد، گرچه با چشمی تيزبين و استفاده از اين تحليل‏ها و حقايق، شايد بتوان روند سياست منطقه را پيش‏بينی و بررسی كرد.
كتاب حاضر ارائه دهندة تاريخ و تحليل واقعی جهت شناخت تودة محروم ملت لبنان و نموداری نه چندان كامل و جامع از خدمات، تلاش‏ها و ايثارهای شهادت‏گونه رهرو راستين راه علي(ع) و حسين(ع) –شهيد چمران- است، كه مي‏تواند زيربنای تفكر ما بخصوص حركت ما در مورد لبنان باشد و بيش از همه، افشاكنندة توطئه‏های بزرگی است كه در مقابل حركت‏‏‏های انقلابی اسلامی در منطقه بوقوع پيوسته است.خداوندا، اين خدمت ناچيز را از ما بپذير و ما را توفيقی بيشتر در عرضه داشتن اينگونه افكار و آثاری كه تاكنون مكتوم مانده است، عنايت فرما و روح و روان همة شهدای راستين اسلام و جنگ تحميلی –بخصوص شهيد دكتر مصطفی چمران- را شادساز.
خداوندا، ما را از رحمت بي‏پايان خود محروم مدار و چنان توفيقی عطا كن كه در زمرة شهداء و صديقين و صالحين بحساب آييم.

وَالسَّلامُ عَلی مَنِ اتَّبَعَ الهُدي
مهدی چمران

فصل1-جنوب لبنان (جبل عامل) مهد تشيع در طول تاريخ

لبنان تجربه زنده

موقعيت لبنان و جبل عامل

ظلم‏ها به اين شيعيان

پايه ‏گذاری فئوداليسم

ورود استعمار اروپايي

بِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحيم

رَبِّ اشْرَحْ لی صَدری وَ يَسِّرلی اَمْری وَاحْلُلْ عُقْدَهَ مِنْ لِسانی يَفْقَهُوا قَوْلي

روزگاری از خود مي‏پرسيدم كه چگونه ممكن است علي^(ع) مظهر اسلام و عدالت و حق باشد، آنگاه با آن شخصيت تابناك و بي‏نظير، با آن همه صفات و امتيازات عالی بشری، با آن همه گذشته پرافتخار …، بازهم تبليغات ابوسفيانی، مؤثر افتد و مردم اين همه در علي^(ع) شك كنند؟ سال‏های سال، در مساجد و منابر و خطبه‏های جمعه، علي^(ع) را نفرين و لعنت كنند و مردم ساكت گوش دهند و بپذيرند؟ راستی كه چگونه ممكن است؟

من در جواب عاجز بودم، ولی اكنون تجربه‏ه‍ای زنده آنچنان مرا سوزانده است كه با همه وجودم حس مي‏كنم كه چگونه ممكن است ابوسفياني‏ها با قدرت پول و زور و تهمت و دروغ و حيله و فريب برای مدتی بر عقول و افكار مردم مسلط شوند و علي^(ع) را كافر و حسين^(ع) را خارج از دين معرفی كنند و مردم جاهل نيز اين فريب را بپذيرند.

لبنـان تجـربه زنـده

اين تجربه زنده لبنان بود. روزگار به من درس‏های فراوانی داد، وارد معركه‏های حيات شدم، معركه‏هايی سخت و خطرناك؛ جايی كه شرف و ايمان و اردة آدمی به محك آزمايش درمي‏آيد، و چه آزمايش‏های سختي! چه درگيري‏های وحشتناكي! راستی كه دنيا صحنه پيكار و امتحان است و راستی كه كم‏اند آنان كه از اين آزمايش حيات پيروز به درمي‏آيند.
و خدای را شكر كه در زندگی خود از هيچ آزمايشی نگريختم و از هيچ معركه وحشتناكی روی برنتافتم. تحمل دردها و غم‏ها و شكست‏ها و مشكلات كار ساده‏ا‏ی نبود، ولی خدا خواسته بود كه در طی روزگار بپروراند و قدرت و تحمل مرا به بي‏نهايت برساند.
خدای بزرگ مرا در آتش عشق و محبت سوزاند. مقياس‏ها و معيارهای جديدی بر دلم گذاشت. خواسته‏های مادی و عادی و شخصی در نظرم پست شد. روزگاری گذشت كه دنيا و مافي‏ها را سه‏طلاقه كردم و از همه‏چيز خود گذشتم و با آغوش باز به استقبال مرگ رفتم، و اين شايد مهمترين و اساسي‏ترين پاية پيروزی من در اين امتحانات سخت بود. عشق و گذشت، عشق به خدا و گذشت از همه چيز، آنگاه در فقر و ناداری و عدم امكانات اسير شدم.در حالی كه هيولای مرگ بر من مي‏تازد، هنگامی كه همه دشمنان اراده قتل مرا مي‏كنند، در زمانی كه ظلمت كفر و جهل و ظلم بر همه جا سايه افكنده و زمين و آسمان عليه من قيام كرده‏اند و اكثر دوستان گريخته‏اند، يا خاموش شده‏اند، من مي‏خواهم از استعدادهای بي‍نهايت خود استفاده كنم، اما در قفس فقر و عدم امكانات، دست‏بسته و محبوس شده‏ام و بايد تنها چشم به غيب بدوزم دل به خدا ببندم و از همه چيز دل ببرم.
فقر و بي‏چيزی بزرگترين ثروتی بود كه خدای بزرگ به من ارزانی داشت. او همت و اراده مرا آنقدر برتری داد كه زمين و آسمان‏ها نيز در نظرم ناچيز شدند. هنگامی كه شهيدی خون پاكش را دراختيارم مي‏گذارد و فقر اجازه نمي‏دهد كه يتيمانش را نگاهبانی كنم، هنگامی كه مجروحی در آخرين لحظات حيات به من نگاه مي‏كند و با نگاه خود از من تقاضای كمك دارد و من مي‏سوزم و آب مي‏شوم و قدرت ندارم تا كمكش كنم، هنگامی كه در سنگر خونين‏ترين قتال‍ها، جنگاوری،‌ از گرسنگی شكمش خشك شده و نمي‏تواند آب از گلو فرو بدهد، من كه اينها را مي‏بينم و صبر مي‏كنم، ديگر ترس و وحشتی از فقر ندارم. اين قفس آهنين را شكسته‏ام؛ آنقدر احساس بي‏نيازی مي‏كنم كه در زير سخت‏ترين ضربه‏ها و كوبنده‏ترين هجوم‏ها از هيچ‍كس تقاضای كمك نمي‏كنم و حتی فرياد برنمي‏آورم، حتی آه نمي‏كشم، در دنيای فقر آنقدر پيش مي‏‍روم كه به غنای مطلق برسم، و اكنون اگر اين كلمات دردآلود را از قلب مجروحم بيرون مي‏‍ريزم، برای آن است كه دوران خطر سپری شده است و امتحان به سر آمده فقر شكسته و همت و اراده، پيروز شده است.خدای بزرگ مرا در دريای غم و درد آبديده كرد. در مقابل طوفان حوادث بالا و پايين برد و صلابت داد. در كوير تنهايی و حرمان ومحروميت وجود مرا پاك و منزه كرد و قلب مرا صفا و صيقل داد. گاهگاهی كه به گذشته‏ها مي‏انديشم؛ از خود مي‏پرسيدم كه چگونه ممكن است از ميان اين همه خطرات بگذرم و هنوز زنده باشم؟ در زير رگبار گلوله‏ها و در كنار انفجار بمب‏ها به سر برم، هميشه در اقيانوس مرگ غوطه بخورم، دشمنان به كمين نشسته، همه روزه مرا هدف قرار دهند، با همه اينها بازهم زنده بمانم. اين چه فلسفه‏ايست؟ قضا و قدر چگونه دربارة من اين همه لطف كرده است؟
در جواب فكر مي‏كنم كه اين خواست خدا بود و او مرا برای اين آزمايش سخت آماده مي‏كرد. اگر آن آمادگي‏های قبلی نبود، مسلماً طاقت تحمل اين آزمايش بزرگ را نداشتم. اكنون برای اولين‏بار احساس مي‏كنم كه لااقل در دوره‏ای معين، همه استعدادهای نهفته من، همة تجربه‏ها و همة وجود من به كار افتاده است و توانسته‏ام كه كلمه حق را زنده نگاه دارم و مظهر ارزش‏های خدايی باشم. طوفان‏های بي‍رحم ظلم و تهمت و دروغ و دشمنی و كينه و حيله و پستی و رذالت را تحمل كنم و در مقابل ظلم و كفر و جهل سر تسليم فرود نياورم، و آنجا كه زمين و آسمان به من سخت مي‏گيرند و ديگر راه نجاتی نمي‏ماند به دامان شهادت پناه مي‏برم تا پرچم حسين(ع) افراشته بماند.
آنچه را مي‏‍گويم تاريخ نيست؛ زيرا فرصت اجازه نمي‏دهد، بلكه تجزيه و تحليلی از حوادث دردناك لبنان است. آنطور كه شنيده‏ام دستگاه‏های تبليغاتی ابوسفيانی، افكار را مشوب كرده‏اند، حقايق را وارونه جلوه داده‏اند، و احتمالاً دوستان را نيز دچار شكست و ابهام كرده‏اند.(1)

موقعيت لبنـان و جبل عامل

لبنان كشور كوچكی است در كنار دريای مديترانه كه بين سوريه و اسرائيل و دريای مديترانه قرار گرفته است. طوايف مختلف، با اديان مختلف در اين قسمت زندگی مي‏كنند. شيعيان لبنان اكثراً در منطقه‏ای به نام ^«جبل عامل^» سكونت دارد كه از نظر تاريخی مقدس‏ترين منطقه خاورميانه به شمار مي‏رود. ^«جبل عامل^» به فلسطين متصل و محل نزول وحی و زادگاه پيامبران زيادی است. اسلام در اين منطقة مقدس بوسيله «اباذرغفاري» بزرگترين صحابی پيامبر^(ص) رواج يافت. او مسجدی بنا كرد كه هنوز به نام «ابوذرغفاري» در منطقه جبل عامل جنوب لبنان، در دهی به نام ^«ميسل الجبل^» وجود دارد كه خود، در آن نماز گزارده‏ام، ولی متأسفانه در حل حاضر اين مسجد زير سلطة اسرائيل و نوكر او ^«سعدحداد^» قرار دارد. منطقه‏ای كه جزو زمين‏‍های شيعيان است، ولی اشغالگران آنجا را تسخير كرده‏اند. در حقيقت رسالت محمدي^(ص) و اسلام راستين توسط ^«اباذرغفاري^» به جنوب لبنان مي‏رود و برای اولين‏بار مهر علي^(ع) از زبان پاك اباذرغفاری در قلوب مسلمانان اين منطقه جايگزين مي‏شود. بنابراين اولين منطقة شيعه‏نشين دنيا، منطقة جبل‏عامل در جنوب لبنان است، آن هم توسط ^«اباذرغفاري^».

ستم‏هايی كه به اين شيعيـان شده است

مي‏دانيد كه معاويه برای مدتی دراز در شام حكومت داشت و ظلم‏ها و ستم‏هايی كه بني‏اميه و بعد بني‏عباس بر علويان و شيعيان آل علي^(ع) روا داشتند، بيش از هر جای ديگر در منطقة مقدس جبل‏عامل به چشم مي‏خورد. آنان شيعيان را در داخل ديوارها، در ميان جرزها، در وسط ستون‏ها دفن مي‏كردند، قتل عام‏های بزرگ از شيعيان به راه مي‏انداختند. حتی اگر هم‏اكنون به جنوب لبنان گذر كنيد، خواهيد ديد كه همه روستاها بر قله كوه‏ها بنا شده‏اند، تا در صورت هجوم دشمن بتوانند از خود محافظت كنند.در مكتب تشيّع ما در بين نواب عام امام زمان ^«عج‏الله تعالی فرجه^» دو شخصيت بزرگ به چشم مي‏خورند: ^«شهيد اول و شهيد ثاني^» كه اين هر دو از جنوب لبنان و از منطقة مقدس جبل عامل برخاسته‏اند. يكی از آنان را آتش زدند و خاكسترش را به باد سپردند و ديگری را در شهری به نام ^«جُباع^»، در جنوب لبنان دفن كردند، كه مزار او هم اكنون وجود دارد.منطقة جبل‏عامل با فلسطين و قدس رابطه دارد. اين منطقه محل نزول وحی بر پيامبران است. در هر گوشه و كنار منطقه جبل‏عامل، مقبرة پيغمبری از روزگار پيشين را پيدا مي‏كنيد، همچنان كه در ايران ما امام‏زاده وجود دارد، در اين منطقه مزار انبيا وجود دارد. غاری است نزديك صور به نام غار مسيح^(ع) كه معروف است حضرت مسيح برای مدتی در اين غار مخفی بود، تا از شر دشمنانش در امان باشد. بنابراين مي‏بينيد منطقة جبل‏عامل همچنان كه فلسطين مقدس بوده و محل نزول وحی بر پيامبران بوده است وپس از ظهور اسلام نيز مركز تشيع و بزرگترين دانشمندان و رهبران شيعه بوده است. دانشمندان بزرگ شيعه كه هميشه مورد ظلم و ستم بوده‏اند، سعی مي‏كردند كه از مقابل دشمن بگريزند. در زمان صفويه، از آنجا كه در ايران ما مكتب شيعه رواج پيدا مي‏كند، عدة زيادی از آنان به ايران مهاجرت مي‏كنند. در ميان بزرگترين دانشمندانی كه از جبل‏عامل به ايران آمده و شهرتی كسب كرده‏اند، ^«شيخ بهاءالدين عاملي^» است كه در زمان صفويه به ايران آمد و صاحب بزرگترين مقامات شد. حمامی معروف و منارجنبان و چيزهای ديگری از اين مرد دانشمند در اصفهان به يادگار مانده است. افراد زيادی همراه او به ايران آمده‏اند و خدمات زيادی را انجام داده‏اند.اين ظلم و ستم‏ها كه در طول 1400 سال بر شيعيان محروم و مستضعف لبنان گذشته است، در قرن حاضر نيز ادامه يافته است. يعنی پس از آنكه دوران بني‏اميه وبني‏عباس به سر مي‏رسد و پس از آنكه دوران عثمانی نيز خاتمه پيدا مي‏كند، بازهم اين ظلم و ستم‏‍ها همچنان ادامه مي‏يابد. يكی از فرماندهان بزرگ ترك، به نام ^«احمد پاشاجزّار^» كه منطقه لبنان و فسطين زير سيطرة او بود، فرمان قتل عامل شيعيان را در جنوب لبنان صادر مي‏كند. به مدت يك هفته همة شيعيان را مي‏كشند، از دم تيغ مي‏گذرانند و آنگاه آثار دانشمندان شيعه را جمع مي‏كنند و به پايتخت احمدپاشا، كه در عَكّا بود مي‏برند. به مدت يك هفته همة حمام‏ها و نانوايي‏های شهر ^«عَكّا با كتاب‏های علمای شيعه مي‏سوخت و گرم مي‏شد. از اين موضوع درجة علم و فقاهت اين مردم شيعه را در منطقة جبل‏عامل درمي‏يابيد. از سويی ديگر وحشيگری و ظلم و ستمی كه از طرف دشمنان شيعه به اين مردم بدبخت و محروم وارد شده است،‌ روشن مي‏ش‍ِود. بهترين سربازان سردار بزرگی، مثل «صلاح‏الدين ايّوبي» كه با صليبيان جنگيد و منطقة فلسطين را از آنان پاك كرد و در تاريخ ما به بزرگی و پاكی از او ياد مي‏شود- شيعيان لبنان بودند، كه با صليبي‏ها جنگيدند و صليبي‏ها را شكست دادند. صلاح‏الدين ايوبی به شجاعت و رشادت شيعيان حسد برد و به عبارتی ترسيد و پس از پيروزی بر مسيحيان، شيعيان را قتل عام كرد. اين قتل عام‍ها در منطقه جبل عامل به حدی است كه تاريخ از ذكر آنها شرم دارد.بطوركلی اين شيعيان هميشه مخالف ظلم و فساد حكّام زمان بوده و هيچگاه تسليم حكومت‏ها نشده‏اند و هميشه مورد بغض و كينه و نفرت واقع شده و كافر و رافضی (حيوان دم‏دار) لقب گرفته‏اند و كشتارهای بي‍رحمانه و دسته‏جمعی و تخريب كلی شهرها و روستاها و سوختن كتابخانه‏ها و مظاهر علم و تمدن، همه را تحمل كرده‏اند.

پايه‏ گـذاری فئوداليسـم

اكنون كه سخن از تركان عثمانی است، بايد بگويم كه در دوران جنگ‍های بين‏الملل اول، حكومت عثمانی در تركيه برای جنگ در اروپا نياز به سرباز داشت و از آنجا كه سربازان از رفتن به جنگ امتناع مي‏كردند (زيرا مي‏دانستند كه در اروپا كشته مي‏شوند) حكومت عثمانی فرمانی صادر كرد تا شيعيان را به اجبار به سربازی بگيرند و به صحنه‏های چنگ بالكان و اروپا، عليه كشورهای اروپايی روانه دارند. در آنجا معروف بود هر جوانی كه به جنگ مي‏رفت ديگر بازنمي‏گشت و كشته مي‏شد.پس از مدتی كه اين حقيقت بر همگان آشكار شد و شيعيان به حكومت عثمانی فشار آوردند –كه به چه دليل فقط شيعيان را به جنگ مي‏برد و طايفه‏های ديگر را از رفتن به جنگ معاف مي‏كند- عاقبت حكومت عثمانی موافقت كرد كه هر جوانی كه نمي‏خواهد به صحنه جنگ برود 75 دينار غرامت بپردازد و از رفتن به صحنه نبرد معاف باشد. مي‏دانيد كه 75 دينار در آن روزگار و در زمان جنگ بين‏الملل اول، پول بسيار زيادی بود و يك دهقان‏زاده شيعه در جنوب لبنان نمي‏توانست 75 دينار به دولت بپردازد و معاف شود، لذا آنان مجبور به فروش زمني‏های خود شدند و پولداران زمين‏های آنان را خريدند و به تدريج نظام فئوداليته بوجود آمد و مردمی بدبخت و بينوا بر روی زمين‏های فئودال‍ها عملگی كردند وسرمايه‏دارانی بودند كه 75 دينار، در ازای يك جوان به دولت مي‏پرداختند و به ازاء 75 دينار، حيات اين جوان را برای تمام عمر به خدمت خويش درمي‏آوردند. بنابراين اين انسان مجبور بود كه همة عمر را برای اين فئودال، ‌سرمايه‏دار يا ملاك بزرگ كارگری كند، زراعت كند و حتی اگر در دوران زندگی خويش نتوانست 75 دينار را بپردازد، فرزندانش را نيز برای فلان ملاك به بيگرای بدهد.اين پايه فئوداليسم در جنوب لبنان بود كه در لغت عربی آن را «اقطاعي» مي‏گويند. ملاكين نظام اقطاعی كثيف‏ترين و بزرگترين سرمايه‏داران جنوب لبنان در اين تاريخ هستند كه با پول عده‏ای از جوانان را به زير يوغ خود درمي‏آورند و برای همة عمر از آنان و اولاد آنان بيگاری مي‏كشيدند. يكی از آنان كه ^«احمدالاسعد^» نام داشت، تقريباً نيمی از جنوب لبنان را در تصرف داشت. او مردی كثيف و خودفروخته بود. در سال 1948 كه اسرائيل به سرزمين فلسطين و مسلمانان ديگر حمله مي‏كند، اين مرد خبيث بخشی از روستاها و قريه‏های شيعيان را به اسرائيل مي‏فروشد و چهارده قريه شيعه‏نشين به زير سلطة اسرائيل مي‏روند، كه يكی از آنها ^«صالحه^» نام دارد كه داستان آن را برای شما بازگو خواهم كرد.فئودال بزرگ ديگری است به نام ^«كاظم‏الخيل^» از شهر صور، در جنوب لبنان، كه هم‏اكنون دست اتحاد و همكاری به ^«كميل شمعون^» نوكر اسرائيل داده است. كميل شمعون كسی است كه در سال 1985 به دستور امريكا عليه مسلمانان موضع‏گيری كرد و وارد جنگ شد و نيروهای امريكا برای طرفداری از او وارد بيروت و مناطق ديگر لبنان شدند. كاظم‏الخيل يكی از فئودال‍های ديگری است كه عدة زيادی از مردم را در مناطق مختلفه جنوب لبنان بندة خود كرده و هم‏اكنون نيز دست اتحاد به شمعونی دارد كه دوست شاه معدوم و نوكر اسرائيل است.به هر حال «كامل اسعد، عادل عُسَيران، كاظم‏الخيل و …» باقي‍مانده‏های فئوداليسم جنوب لبنان هستند.

ورود استعمـار اروپايـی

پس از تركان، استعمار جديد اروپايی وارد منطقه شد و خاورميانه بين قدرت‏های استعماری تقسيم گرديد و لبنان به فرانسه رسيد. فرانسوي‏ها نيز كشتارها از شيعه كردند، ولی شيعيان به حكم آنها گردن ننهاده و حتی هم‏اكنون هزاران شيعه هستند كه از فرانسوي‏ها شناسنامه نگرفته‏اند و با آنكه صدها سال است كه در لبنان زندگی مي‏كنند، لبنانی بحساب نمي‏آيند. هر چند مبارزات فراوانی، بر ضد فرانسوي‏ها بوقوع پيوست ولی شيعيان منكوب شدند و حكومت جديد لبنان، با پشتيبانی سياسی و نظامی فرانسوي‏ها بر لبنان سيطره يافت و قدرت اقتصادی،‌ سياسی و نظامی، يكپارچه در دست مسحيان قرار گرفت.
وضع شيعيان بسيار وخيم و ناراحت كننده بود. آنان شهروندان درجه سوم (بعد از مسيحيان و اهل تسن) بحساب مي‏آمدند،‌ همه كارهای كم‏درآمد مانند حمالی و رفتگری به عهدة شيعيان بود، مناطق آنان فقيرترين و محروم‏ترين قسمت‏های لبنان و سرنوشتشان سياه‍ترين سرنوشت‏ها به شمار مي‏رفت. بر اثر كينه‏توزي‏ها و تعصب‏ورزي‏های ضد شيعه كه از زمان معاويه رواج داشته است، همچنان شيعيان را رافضی و كافر و پست به شمار مي‏آوردند و حتی آنان را حيوان دم‏دار (متاوله) مي‏ناميدند. شيعيان تازه به دوران رسيده نيز عقده حقارت داشته و حتی بعضي‏ها با ميسحيان و سني‏ها ازدواج مي‏كردند تا پستی خود را جبران كنند، عدة زيادی از آنان از لبنان مهاجرت كرده، يا در كشورهای ديگر بخصوص آفريقا به كار و كاسبی مي‏پرداختند.
فرهنگ و امكانات رشد نيز برای شيعيان به صفر تقليل يافته بود و روزگاری حتی يك مدرسه در جنوب لبنان نبود. هنگامی كه مردم از «احمداسعد» فئودال بزرگ (پدر كامل اسعد رئيس وقت پارلمان لبنان) تقاضای تأسيس مدرسه كردند،‌گفته بود: «وقتی كامل درس مي‏خواند همة شما را كفايت مي‏كند». در آن زمان يك بيمارستان در جنوب وجود نداشت، راه آسفالت شده و برق نبود و درآمد سرانه شيعه در بعضی نقاط جنوب و بعلبك به حدود 75 ليره مي‏رسيد.
محيط فاسد لبنان نيز روح خودخواهی و مادي‏گری و انانيّت را پرورش داده بود و در ميان فقر و جهل و ترس و عدم امنيت و عقدة حقارت، مردمی بي‏اراده و پست و آلت‏دست فئودال‍ها و بازيچة احزاب سياسی و راضی به قضا و قدر و قانع به قوت بخور و نمير، زندگی مي‏كردند.

فصل2 –استقــلال لبنـان و قانون طائفـی

استقـلال لبنـان

قانون طائفـي

احساس حقارت

استقـلال لبنـان

پس از مبارزات فراوان، در سال 1943 استقلال لبنان به تصويب رسيد ولی استقلالی تحت نفوذ و سيطرة فرانسه و قدرت ماروني‏های مسيحی، در اين نظام كه نظام طايفه‏ای نام گرفته، مسيحيان همه نوع قدرت نظامی، سياسی و اقتصادی را به دست دارند.

قانـون طائفـی

در لبنان حدود پانزده طايفة مختلف كه هر كدام دارای دين مخصوصی هستند، ‌زندگی مي‏كنند و قانونی وجود دارد كه به عربی آن را قانون طائفی مي‏گويند. به موجب قانون طائفی كه در سال 1932 تحت نفوذ فرانسه نوشته شده، هر طائفه لبنانی دارای امتيازاتی است. طوايف بزرگ لبنان سه طايفه هستند: طايفة مسيحيان، طايفة برادران سنّی ما و طايفه شيعيان. هنگامی كه مي‏خواهند امتيازاتی را در لبنان تقسيم كنند بايد براساس نسبتی معين باشد. اين نسبت «پنج» برای مسيحيت و «سه» برای سنّي‏ها و «دو» برای شيعيان است. عدة شيعيان لبنان حدود 1200000 نفر است. عدة سنّي‏ها 550000 نفر و عدة ماروني‏ها كه بزرگترين و قوي‏ترين طايفة مسيحيان هستند 450000 نفر است. طايفة مارونی با 450000(1) نفر جمعيت، قدرت سياسی، نظامی و اقتصادی لبنان را در دست دارد. يعنی رئيس‏جمهور، وزير دفاع و وزيرجنگ بايد مارونی باشد. همچنين رئيس بانك مركزی نيز بايد مارونی باشد. يعنی سه عنصر مهم حكومت رئيس‏جمهور كه تمام امورسياسی در دست اوست و امورنظامی و اموردارايی نيز بايد به دست ماروني‏ها باشد، در حالی كه عدة آنها 450000 نفر است. هنگامی كه امتيازات را برمي‏شماريد مسيحيت دارای پنج حصه و سنّي‏ها دارای سه حصه و شيعيان فقط دارای دو حصه هستند.
به عنوان مثال: هنگامی كه مي‏خواهد نمايندگان مجلس را انتخاب كنند، فرض كنيد اگر پارلمان لبنان صد نماينده داشته باشد، از اين صد وكيل، پنجاه وكلی بايد مسيحی باشد، سی وكلی بايد سنّی و بيست وكيل بايد شيعه باشد. در حالی كه اگر نسبت جمعيت آنها را درنظر بگيريد، شيعيان به مراتب زيادتر از ديگران هسنتد. تعداد شيعيان دو برابر سنّي‏ها است و بيش از دو برابر ماروني‏ها است. ولی مي‏بينيد برادران سنّی سی نماينده دارند و شيعيان فقط بيست نماينده. هنگامی كه مي‏خواهند وزرا را انتخاب كنند، فرض كنيد اگر ده وزير داشته باشند، از اين ده وزير پنج وزير بايد مسيحی، سه وزير بايد سنّی و تنها دو وزير مي‏تواند شيعه باشد. بازهم دانشجويان براساس پنج، سه و دو انتخاب مي‏شوند، نه براساس نمره‏ها. در لبنان كنكور به معنی كشور ما ندارند كه استعداد دانشجويان را درنظر بگيرند اگر صد دانشجو مي‏پذيرند، پنجاه دانشجو بايد مسيحی، سی دانشجو بايد سنّی و بيست دانشجو شيعه باشد. حتی اگر نمرة دانشجويان شيعه از همة دانشجويان مسيحی نيز بالاتر باشد، او را نمي‏پذيرند؛ زيرا او شيعه است و در شناسنامة او مذهب شيعه نوشته شده است.
در سال 1974 يك وزير فرهنگ آزاديخواه بر سر كار آمد، به نام «ابوحيدر». آقای «ابوحيدر» برای اولين بار اعلام كرد كه مي‏خواهند داشنجويان دانشگاه‏ها را براساس استعداد انتخاب كند، نه براساس طايفه و مذهب؛ زيرا واقعاً ظلم و جنايت است كه كسی وارد دانشگاه شود، بدون آنكه درس خود را بداند و فقط به صرف اينكه مسيحی است يا سنّی است امتياز داشته باشد. اولين امتحانی كه در لبنان بطور آزاد انجام گرفت، در تربيت معلم بود كه حدود بيست و هفت دانشجو برای معلمی انتخاب مي‏كردند. برای اولين بار اجازه دادند كه كنكوری بين همة طايفه‏ها بعمل آيد و براساس استعداد و نمره،‌ دانشجويان را انتخاب كنند. در اين مسابقة بزرگ كه صدها نفر شركت كرده بودند، از نفر اول تا نفر بيست ويكم همه شيعه بودند. استعداد را ببينيد! شيعة محروم و مستضعف كه از روی اجبار موظف است بيشتر درس بخواند، زحمت بكشد تا به هر وسيله ممكن وارد دانشگاه شود. از نفر اول تا بيست و يكم همگی شيعه بودند. بعد يكی دو نفر مسيحی و سنّی و سپس دوباره نفر بيست و چهارم و بيست و پنجم بازهم شيعه بودند. يعنی از بيست و هفت نفری كه مي‏خواستند برای دانشگاه انخاب كنند، بيست و چهار نفر شيعه بودند. داد و فرياد مسيحيان .برادران سنّی ما به آسمان رفت كه اگر چنين كنيد تمام دانشگاه را شيعيان پر مي‏كنند و اين را نشايد. همان «ابوحيدر» وزير فرهنگ آزاديخواه مجبور شد كه از عقيدة‌ خود عدول كند و اين كنكور را بهم بزند و بازهم براساس همان نسبت پنج، سه و دو دانشجويان را انتخاب كند. براين اساس مي‏بينيد كه همة دانشجويان شيعه‏ای كه‏ مي‏توانستند انتخاب شوند، حدود چهار نفر يا ماكزيمم پنج نفر بيشتر نبودند.

اينهاست ظلم و جنايت‏هايی كه نظام طائفی لبنان بر شيعيان وارد مي‏كند. حتی بيشتر بگويم، مي‏دانيد مسيحيان و سني‏ها ثروتمندان لبنان هستند و آنهائيكه مكنتی دارند، هيچگاه وارد ارتش نمي‏شوند؛ دنبال تجارت مي‏روند، دنبال كار خود مي‏روند. اين شيعيان بدبخت هستند كه از روی فقر و ناداری مجبور مي‏شوند كه به ارتش روی بياورند. اما در ارتش نيز براساس همين قانون عمل مي‏شود. برای آنكه مسلمانی وارد ارتش شود معادل آن و همراه با او بايد يك مسيحی نيز وارد ارتش شود تا تعادل برقرار بماند. بنابراين هزاران شيعه مي‏خواهند وارد ارتش شوند، ولی از آنجا كه مسيحيانی نيستند كه وارد ارتش شوند، آنان را نمي‏پذيرند. گاه‏گاهی اتفاق مي‏افتد كه يك جوان شيعه جوان مسيحی را پيدا مي‏كند و مبلغی گزاف به او پول مي‏دهد، تا هر دو باهم وارد ارتش شوند و ارتش بتواند اين شيعه را بپذيرد.

احسـاس حقـارت

اين جوان شيعة بدبخت در لبنان دستش به هيچ‏جا بند نيست،‌ حكومت او را مي‏كوبد، فئوداليسم او را مي‏كوبد، اسرائيل او را مي‏كوبد. به دنبال كار مي‏رود، كسی به او كار نمي‏دهد، حتی ارتش او را نمي‏پذيرد. اين جوان شيعه سبب بدبختی خود را جستجو مي‏كند و دليل را مي‏يابد؛ دليل بدبختی او شيعه بودن اوست! بدبخت است؛ زيرا در شناسنامة او عنوان شيعه نوشته شده است. بنابراين بخواهد يا نخواهد، نسبت به تشيع و شيعه حقد و كينه پيدا مي‏كند، كه اين اسم مرا بدبخت كرده است و مرا از حيات انداخته است. آنگاه در چنين اجتماعی كه از ظلم و ستم پر شده است، يكباره حزب كمونيست و اجزاب ماركسيست ديگر شروع به بذرافشانی مي‏كنند و اين جوان آماده و مهيا است كه برای جبران حقد و كينة احساس خود، يك زيربنای فلسفی بيابد. بنابراين ماركسيسم را مي‏پذيرد. وارد حزب كمونيست مي‏شود كه نه تنها با تشيع بلكه با خدا و با دين مبارزه مي‏كند.بنابراين سعی مي‏كند كه شيعه بودن و مسلمان بودن و همراه او، خدا و پيغمبر و دين، همه را بكوبد. بدين خاطر در لبنان مي‏بينيد كسانی كه به دين حمله مي‏كنند، همين شيعيان بدبخت و محرومی هستند كه اين عقده‏ها و حقارت‏ها سبب شده كه دست به دامان كمونيزم بزنند و فرهنگ و دين خودشان را با اين شدت سبعانه بكوبند. حملاتی كه از سوی مسيحيان به شيعيان شده، به مراتب كمتر از آن حملاتی است كه شيعه‏های چپ به شيعه‏های مؤمن روا داشته‏اند. شيعيانی بودند كه بر اين عقدة درونی و حس حقارت سيطره پيدا كردند و خود را آزاد كردند، ولی عدة زيادی در اين عقدة حقارت باقی ماندند و راه نجات خويش را مبارزه با دين و محمد(ص) و علي(ع) و اين رسالت يافته‏اند.
در اين دوران از معنويت و روحانيت و فداكاری در راه رسالت،‌ خبری نبود. روحانيت وسيله‏ای بود در دست زور. علمای آنجا، ابزاری تزويری بودند در دست زر و زور كه به آنها كمك مي‏كردند ‌تا اين مردم بدبخت را بهتر و بيشتر استثمار كنند. بنابراين برای جوان شيعه در جنوب لبنان هيچ راه فراری وجود نداشت، جز حزب كمونيست و احزاب چپ متطرف، كه اين طرف و آن طرف بوجود آمده بود. اين نكته‏ای است عميق و مهم كه در اين مطرح نيست و شايد دوستان ايرانی ما متوجه اين نكته نباشند،‌ ولی در كشورهای عربی و تركيه و اندونزی و هند اين مسئله اهميت بسزايی دارد.

فصل ٣-جنايات

جنايات تاريخي

خرابی شهرها و روستاها

جنايات تاريخـي

در سال 1948 اسرائيل به كمك امريكا و روسية شوروی تأسيس شد. هنگام تأسيس اسرائيل(1) مسلمين از فلسطين گريختند. عده‏ای از آنها به اردن رفتند، عده‏ای به سوريه پناهنده شدند و عده‏ای به جنوب لبنان آمدند. يكی از كشتارهای بزرگی كه در فلسطين اتفاق افتاد، داستان (ديرياسين) است. اسرائيل دهی به نام (ديرياسين) را محاصره كرد و 250 نفر از زن و مرد، بچه و كوچك و بزرگ از اين روستا را قتل عام نمود و اجساد آنها را در داخل حفره‏ها ريخت و زير خاك مدفون ساخت. اسرائيل مي‏خواست با ايجاد رعب و وحشت فلسطينيان را واداری به فرار كند. آنان بايد از مقابل او بگريزند و فلسطين خالی شود. اسرائيل مي‏گفت كه فلسطين سرزمينی است بدون انسان و يهود ملتی است بدون سرزمين؛ بنابراين يك سرزمين بدون انسان متعلق به ملتی است بدون سرزمين. اين توجيهی بود كه اسرائيل برای خود درد سازمان‍های بين‏المللی ارائه مي‏داد و با همين نيرنگ بود كه فلسطين را خورد و بلعيد.
البته نظير اين كشت و كشتارها كه در فلسطين صورت گرفت، در منطقة «جبل عامل» نيز اتفاق افتاد كه يكی از داستان‍های دردانگيز در اين منطقه داستان دهی است به نام «صالح» (1) كه دهی شيعه‏نشين است،‌ از «جبل عامل» در جنوب لبنان. اسرائيل در سال 1948 در همان ايامی كه در «ديرياسين» قتل عام مي‏كند، وارد «صالحه» مي‏شود، 85 نفر مردان ده را در وسط ده، ‌پشت مسجد، ‌جمع مي‏كند. معمولاً در وسط اين روستاها ميدانی است و در كنار ميدان مسجدی بنا شده است. 85 مرد را در كنار ميدان، در پشت ديوار مسجد به رگبار گلوله مي‏بندد و همه را اعدام مي‏كند، در حالی كه زنها و بچه‏ها و كوچك و بزرگ دور ميدان ايستاده‏اند و اين ظلم و جنايت را مشاهده مي‏كنند. آنگاه اجساد اين 85 مرد را به داخل مسجد حمل كرده و آتش مي‏زنند و سپس مسجد را بر خاكستر اين اجساد خراب مي‏كنند، ‌درحالی كه زنها و بچه‏ها با چشم‏های باز اين ظلم‏ها و جنايت‏ها را ملاحظه مي‏كنند. بعد اين زنها و بچه‏ها را رها مي‏كنند تا در ميان بيابان‏ها و كوه‏ها و راه‏ها پراكنده بشوند وشيون‏كنان داستان اين جنايت را برای روستاهای ديگر و شهرهای ديگر بازگو كنند كه اسرائيل در ده صالحه چه جنايتی مرتكب شده است. اين تاكتيكی بود كه اسرائيل با استفاده از همين زنها و بچه‏های مصيبت‏زده و عزادار مي‏خواست رعب و وحشت را در همة مناطق پراكنده كند و اينان را از جلوی خود براند. و بدين ترتيب چهارده قريه شيعه‏نشين از جنوب لبنان، ‌در منطقة «جبل عامل» را نيز تصرف كرد كه يكی از آنها همين «صالحه» است، كه داستانش را برای شما گفتم.
از اين ظلم‏ها و جنايت‏ها اسرائيل فراوان كرده است و همچنان كه بعداً خواهيد ديد، فقط «ديرياسين» نبود كه اين ظلم‏‍ها و جنايت را از طرف اسرائيل دريافت داشت. شيعيان نيز دستخوش اين وحشيگيری و اين جنايت‏ها شده‏اند. اما متأسفانه تاريخ‏نويسان منطقه كسانی هستند كه نخواستند و به هزار دليل در مصلحت خويش نديدند كه از شيعيان و فداكاري‏های آنان ظلم‏ها و جناياتی كه بر آنان رفته است سخنی بازگو كنند … و اينها چيزهايی است كه من از زبان خودشان –شيعيانی كه بچه بودند و در آن ده زيسته‏اند- شنيده‏ام و آنان خود شاهد بوده‏اند و متأسفانه در هيچ كتابی وجود ندارد و در هيچ روزنامه‏ای به چشم نمي‏خورد.
بنابراين از همان سال كه اسرائيل خبيث بوجود مي‏آيد، ظلم و جور و جنايت عليه شيعيان جنوب لبنان را شروع مي‏كند و شما شاهد هستيد كه در همين روزها نيز، همه شب و همه روز توپخانه سنگين اسرائيل و هواپيماهای بمب‏افكن اسرائيلی جنوب لبنان را مي‏كوبد و شيعيان را مي‏كشند. عده‍ای فكر مي‏كنند اينان كه كشته مي‏شوند، ‌همگی فلسطينی هستند اما مي‏خواهم برای شما بگويم، نبرد در مناطق شيعيان است، ‌در داخل روستاها و شهرهای شيعيان است. بنابراين هنگامی كه بمب‏افكن‏های اسرائيلی يا توپخانة سنگين اسرائيل، جنوب لبنان را درهم مي‏كوبد، اين شيعيان هستند كه كشته مي‏شوند. چريك فلسطينی هنگامی كه از شهری مي‏گذرد، يا از منطقه‏ای عبور مي‏كند، به هيچ‏وجه مورد خطر قرار نمي‏گيرد. چريك مي‏گريزد، ‌در شهر نمي‏ماند. آنان كه مي‏مانند و كشته مي‏شوند زنان و بچه‏های بدبختی هستند كه در داخل خانة خود سكونت دارند و يكباره آتشبار اسرائيل خانة آنان را درهم مي‏كوبد و آنان كشته مي‏شوند.
شما به خاطر داريد كه چند سال پيش اسرائيل به جنوب لبنان حمله كرد و رودخانة «ليطاني» را به تصرف درآورد. «ليطاني» رودخانة ‌بزرگی در جنوب لبنان است كه به دريای مديترانه مي‏ريزد و اسرائيل درنظر دارد آب اين رودخانه را به نفع خود به اسرائيل سرازير كند. بنابراين، تا كنارة‌ رودخانة «ليطاني» را تصرف كرد. در اين نبرد كه هفت روز ادامه داشت، فلسطينيانی كه در نبرد به شهادت رسيدند، تنها 15 نفر بودند. 15 فلسطينی در اين نبرد شهيد شدند، اما از شيعيان جنوب اقلاً دو هزار نفر كشته شده‏اند، كه بيشتر آنها زنها و بچه‏ها و پيرمردهايی بودند كه نمي‏توانستند از داخل خانه و كاشانه خود بگريزند. جوانانی كه قدرتی داشتند و مي‏توانستند فرار كنند،‌ فرار كرده بودند. اما بينوايانی كه در داخل شهرها مانده بودند در زير توپخانه وبمب‏های اسرائيل جان سپردند. دنيا نمي‏داند و نمي‏فهمد كه دوهزار شيعه كشته شده‏اند و هيچ كس نام آنها را نمي‏برد و حتی آنها را شهيد بحساب نمي‏آورد.

خرابـی شهرها و روستاها

اينها ظلم‏ها و جنايت‏هايی است كه در جنوب لبنان بر شيعيان گذشته است. 75% از ده‏ها و شهرهای شيعيان در اين نبرد هفت‏روزه ويران شده و از بين رفت.
شهری است به نام «غَنوريه» در جنوب لبنان كه حتی يك خانه و يا يك ديوار سالم در اين شهر بجای نمانده است و آنچنان در زير بمب‍‍اران‏های اسرائيلی نابود شده است كه اهالی در كنار شهر چادر زده‏اند و در زير چادرها زندگی مي‏كند. هيچ كس نمي‏تواند در داخل شهر زندگی كند، چون شهری باقی نمانده است، ويرانه‏ای است.
شهر ديگری است به نام «طَيِّبه» در كنار مرز اسرائيل در جنوب لبنان كه حتی يك خانواده هم در اين شهر باقی نمانده است. همگی يا كشته شده‏اند، ‌يا شهر را ترك گفته‏اند.
شهر ديگری است به نام «عباسيه» نزديك شهر «صور» كه دو كيلومتر با محل اقامت ما فاصله داشت و بمب‏افكن‏های اسرائيل شيرجه مي‏كردند و اين شهر را درهم مي‏كوبيدند. من خود شاهد بودم و حتی از هواپيماهای اسرائيلی عكس برداشتم كه چگونه اين شهر را درهم مي‏كوبيدند. با آنكه جوانان شهر گريخته بودند و جز پيرها و زنها و بچه‏ها كسی نبود، 270 نفر از مردم اين شهر كوچك كشته شدند و 75 درصد شهر ويران شد. 75 نفر از مردم شهر به مسجد پناه بردند و انتظار داشتند كه اسرائيل به حرمت مسجد احترام بگذارد و مسجد را بمباران نكند. ولی اسرائيل مسجد را با خاك يكسان كرد و 75 نفر در زير آوار اين مسجد مدفون شدند و خود من كه چند روز بعد به اين شهر رفتم، مسجد را نيافتم، زيرا آنچنان مسجد و خانه‏های اطراف با خاك يكسان شده بود كه كسی نمي‏توانست حتی جای مسجد را تشخيص دهد.
شهر ديگری است به نام «اَرنُون» كه در حال حاضر در اين شهر يك نفر هم زندگی نمي‏كند؛ همه مردمش يا كشته شده‏اند ويا گريخته‏اند. اين ظلم‏ها و جنايت‏ها همچنان ادامه دارد و همه شب و همه روز بمب‏افكن‏های اسرائيل و توپخانة سنگين اسرائيل، جنوب لبنان را درهم مي‏كوبد.
اين مناطق شيعيان است، روستاهای شيعيان است كه ويران مي‏گردد. هم‏اكنون(1) «سعدحداد» مزدور خبيث اسرائيل، يك نوار ده كيلومتری از جنوب لبنان را به تصرف خويش درآورده است و با كمك اسرائيل و نيروهای اسرائيلی اين منطقه را به زير سلطه كشيده است. «امام موسي‏صدر» رهبر شيعيان لبنان از اين مردم خواسته بود كه هيچ‍كس خانة‌ خود را رها نكند و همچون فلسطينيان مهاجرت ننمايند. بنابراين شيعيان تاحد امكان در خانة خود باقی ماندند. در منطقه‏ای كه «سعدحداد» وجود دارد، شيعيان نيز در روستاهايش زندگی مي‏كنند. منطقة ديگری كه زير سلطة نيروهای فلسطينی يا نيروهای احزاب ديگر در لبنان است، نيز خانه و كاشانة شيعيان است اين دو طرف همديگر را مي‏كوبند و به زير آتش مي‏كشند. كسانی كه از آنطرف كشته مي‍‏وند شيعيانند و كسانی كه در اين طرف كشته مي‏شوند بازهم شيعيان هستند. دشمنان فرمولی بوجود آورده‏اند كه شيعيان را نابود كند. اين ظلم‏ها و اين جنايت‏ها كه از روزگار قديم بر اين سرزمين گذشته است، امروز نيز با اين شدت ادامه دارد.

فصل 4-فعاليت احزاب چپ در لبنـان

تصويری از زندگی شيعه

جذب شيعيان به احزاب چپ

معامله احزاب

سيستم مشابه در كردستان

محل برخورد قدرت‏ها

تصويری از زندگـی شيعـه

لبنان تصويری از زندگی شيعيان بخت برگشته‏ای است كه از زمان بني‏اميه و بني‏عباس و تركان عثمانی و دوران استعمار فرانسه و سپس، سلطة مسيحيت بر لبنان، همچنان زير ظلم و ستم بوده و هستند. آنگاه تصور كنيد يك جوان شيعه را، كه از همه چيز محروم است و نمي‏تواند به دانشگاه برود نمي‏تواند درس بخواند، حتی حق ندارد به نظام داخل شود، نمي‏تواند برای كار به كارخانه‏ها و يا اداره‏ای داخل گردد. چه كند؟ به كجا پناه ببرد؟ تنها كار ميسر برای او اين است كه در زمين‏های خود در جنوب لبنان زراعت كند. عدة‌ زيادی از آنان نيز به كار زراعت پرداخته‏اند. اما اسرائيل جبار و سفّاك شب و روز جنوب لبنان را در زير آتشبارهای سنگين توپخانة خود مي‏كوبد و بمباران‏های سنگين اسرائيل شهرهای بزرگ آنان را به آتش مي‏كشد و از 400000 نفر جمعيت جنوب لبنان در حال حاضر 300000 نفر آواره هستند. آنان خانه و كاشانة خود را رها كرده‏اند و در بيغوله‏ها و كنار خيابان‍ها و مساجد اردوگاه‍ها زندگی مي‏كنند.
اين مردم محروم و فقير دستشان به جايی نمي‏‍رسد، رهبران سياسی آنان فئودال‍هايی هستند كه با اسرائيل دست اتحاد داده‏اند و متأسفانه بين روحانيت آنان كسانی وجود داشتند كه خود را به فئودال‍ها فروخته بودند. بنابراين يك جوان شيعه در مقابل بزرگترين ظلم‏ها و ستم‏ها پناهگاهی مي‏جويد، اما پناهگاهی نمي‏يابد. سياستمدارانش فاسد، روحانيونش عده‏ای فاسد و حكومتش دست نشانده اسرائيل است و خود در كمال فقر و بدبختی زندگی مي‏كند. اسرائيل نيز همه روزه سرزمينش را مي‏كوبد و عده‏ای را مي‏كشد و هيچ راه علاجی وجود ندارد. در نتيجه مي‏بينيم اين شيعيان محروم كه دستشان از همه جا قطع شده است، به سوی احزاب كمونيستی روی مي‏آورند؛ زيرا چارة ديگری ندارند.

جذب شيعيان به احزاب چپ

حزب كمونيست لبنان از پنجاه و چند سال پيش فعاليتی وسيع را شروع كرده است. بيشترين فعاليت اين حزب در ميان شيعيان محروم و بدبخت است؛ شيعيانی كه از همه امتيازات اجتماعی محروم هستند. كسانی كه از مكتب خود و دين خود نااميد و بری شده‏اند و راه فرار مي‏جويند. پيوستن به حزب كمونيست بهترين راهی است كه در جلوی آنها گذاشته شده است. بنابراين گروه‏گروه از جوانان شيعه به اين احزاب چپ گرويده‏اند.
احزاپ چپ به علت وجود فقر و فساد رجال دين و ظلم فئودال‏‍ها قدرت و شهرتی داشتند. جوانان تحصيل كرده را دور خود جمع مي‏كردند و با شعارهای به ظاهر انقلابی و اشتراكی، دنيايی خيالی و زيبا تجسم مي‏كردند و اغلب يا همة آنها، وابسته به دولت‏های خارجی يا عامل اجرای سياست‏های بيگانه بودند و لبنان را صحنة تضادهای عربی و بين‏المللی مي‏كردند. مردم نيز با اين بازي‏های سياسی آشنا بودند و ايمانی به كسی يا حزبی نداشتند، تنها برای كسب پول يا قدرت دنبال يكی از احزاب مي‏آمدند. كادرهای مؤمن در اين احزاب بسيار نادر بودند. متأسفانه اكثريت اعضای اين احزاب را شيعيان جنوب تشكيل مي‏دادند. «حزب كمونيست لبنان» كه به رهبری «جورج حاوي» مسيحی بود، اكثريت (95%) اعضايش، شيعه‏های جنوب بودند. اكثريت اعضای «حزب قومی سوري» به رهبری «انعام رعد» و يا «دكتر جورج سعاده» (هر دو مسيحي)، نيز شيعه‏های بدبخت بودند. سازمان‏های افراطی فلسطينی و حتی «فتح» نيز، عدة زيادی از شيعيان را به دور خود جمع كرده بودند. 350 تن از 400 جنگجوی سازمان ناصری «مرابطون» به رهبری قداره‍بندی به نام «ابراهيم قُلَيلات»، كه اسلحه‏های سرشار و پول هنگفت ليبی و كمك فتح و تبليغات وسيع و بي‏دريغ در اختيار داشت و به اصطلاح گردن كلفت سنّي‏ها بيروت به شمار مي‏رفت، از شيعه‏های جنوب بودند كه به راستی مي‏جنگيدند و فداكاری مي‏كردند. «قليلات» پول خونشان را مي‏گرفت و در ازای آن مزدی به آنها مي‏پرداخت.
اصولاً اين احزاب و سازمان‏ها،‌ جوانان ساده و پرجوش و خروش را بدون تربيت كافی جلوی دشمن مي‏فرستادند و اكثر آنها كشته مي‏شدند و سازمان مربوطه، اول ماه به ازاء تعداد كشته‏هايش، از دولت متبوع خود پول دريافت مي‏كرد؛ به اين معنی كه ميان مبارزات آنها و تعداد كشته‏ها، ‌رابطه‏ای مستقيم وجود داشت. بنابراين احزاب و سازمان‏ها از دادن كشته باكی نداشتند، منتها كشته‏های آنها اكثراً شيعيان بودند.

معاملـه احزاب

در لبنان بيش از 72 حزب چپ وجود دارد. هر كشوری،‌ از روسيه شوروی و چين و امريكا، تا مصر و كشورهای عربی در لبنان حزب‏ها و سازمان‏هايی دارند. اينان جوانان شيعه را به سوی خود جذب مي‏كند. جوان بدبخت، گرسنه و عقده‏ای كه هيچكس او را نمي‏پذيرد، اما حزب كمونيست مي‏گويد نزد من بيا، به تو پول ماهانه مي‏دهم، به تو اسلحه مي‏دهم، در مقابل تو در خدمت حزب مبارزه كن. اين جوان براساس طرز تفكر خود احساس مي‏كند كه معادلة‌ مناسبی است، زيرا بنای فكری خود را پياده مي‏كند و در ضمن نان و آبی و اسلحه‏ای بدست مي‏آورد.

سيستم مشابه در كردستـان

همين شيوة رزيلانه را ضدانقلاب در كردستان ما پياده مي‏كرد. از آنجا كه خود من در لبنان تجربه داشتم به سرعت و سهولت مي‏توانستم درك كنم كه حزب دمكرات و حزب كومله و ديگران،‌ چگونه در كردستان افرادی را به دور خود جمع مي‏كنند،‌ ناامنی بوجود مي‏آوردند و شايعه به پا مي‏كنند، ‌كه ارتش مي‏خواهد قرية شما را بمباران كند. جوان كرد بدبخت از ده خود مي‏گريزد، زن و بچه خود را برمي‏دارد و به كوه مي‏زند. مردی بدبخت، بدون پول، بدون اسلحه در ميان كوه‏ها چه كند؟ از حيات خود، از ناموس خانوادة خود چگونه پاسداری كند. آنگاه حزب مي‏آيد و مي‏گويد من حاضرم كه به تو اسلحه بدهم تا از ناموس خود دفاع كنی. همچنين ماهانه به تو پول و نان و برنج و روغن مي‏دهم تا زنده بمانی. مسلم است كه اين جوان بدبخت خود را به حزب مي‏فروشد و حزب قادر است كه اين جوانان كرد را از جنوب به شمال و از شمال به جنوب بكشد و عليه ارتش و عليه دولت و پاسداران آنان را به جنگ وادارد. اينها تاكتيك‏هايی است كه احزاب چپ در همة دنيا پياده كرده‍‏اند و در كردستان ما تازگی ندارد.

محل برخورد قدرت‏هـا

در لبنان –همچنان كه گفتم- احزاب چپ يكی دوتا نيستند. 72 گروه وجود دارد كه شرح آنها خواهد آمد. از انجا كه لبنان كشور آزادی است و همة‌ كشورهای عربی ديگر مي‏تواند در آنجا به آزادی فعاليت كنند، حزب داشته باشند، سازمان داشته باشند، اسلحه بياورند و روزنامه داشته باشند، بنابراين لبنان محل برخورد و درگيری قدرت‏های بين‏المللی است. به عنوان نمونه عراق و سوريه با يكديگر دشمن هستند. سوريه و ليبی با هم بد هستند. سوريه و عربستان سعودی باهم دشمن هستند. هر يك از اين كشورها برای خود حزبی و سازمانی در لبنان دارند و پول و اسلحه در اختيارشان مي‏دهند. اين احزاب و سازمان‏ها در داخل لبنان به جان هم مي‏افتند تا برنامه‏های كشور متبوع خود را پياده كنند. اما تمام افرادی را كه اين احزاب چپ، عضوگيری كرده‏اند، شيعه هستند؛ يعنی كسانی كه در حزب وابستة به عراق اسم‏نويسی كرده‏اند شيعه هستند و كسانی كه در حزب وابستة به سوريه اسم‏نويسی كرده‏اند بازهم شيعه هستند، كسانی كه در «حزب كمونيست»، يا در «جبهة شعيبيه» و يا در «جبهة دمكراتيه» و احزاب فلسطينی ديگر اسم نوشته‏اند، اكثريت آنان را شيعيان تشكل مي‏دهند. بنابراين هنگامی كه دولت‏های عربی و قدرت‏ها و ابرقدرت‏ها، اين احزاب را به جان هم مي‏اندازند، اين شيعيان هستند كه يكديگر را مي‏كشند. سربازانی كه از اين گروه عليه سربازان گروه ديگر مي‏جنگند شيعه هستند. «جرج حاوي» رهبر مكونيست لبنان يك مسيحی است. رهبر «جبهة شعيبه» يك مسيحی ماركسيست بنام «جرج حبش» است. «جبهه دمكراتيه» يك مسيحی ديكر كمونيست است بنام «نايف حواتمه». اما سربازان بدبختی كه به صحنه مي‏روند و جان مي‏دهند شيعه هستند، چه اين طرف، ‌چه آن طرف.
بنابراين مي‏بينيد كه براساس يك زيربنای تاريخی و يك عقدة فلسفی كه اين جوانان را معذب مي‏دارد و از تشيع گريزان مي‏كند، احزاب چپ مي‏آند و از آنان بهره‏برداری مي‏كنند. آنگاه دولت‏های مختلف اين جوانان را به جان هم مي‏اندازند، آنگاه دولت‏ها مختلف اين جوانان را به جان هم مي‏اندازند، تا مصالح خود را پياده كنند. برای شما چيزی بازگو كنم كه دردناك است و هر انسانی را به گريه وا مي‏داريد. همين احزاب چپ، براساس كشته‏های ماهانة خود از دولت متبوع خويش پول مي‏يرند. يعنی اگر حزب «بعث» عراق در يك ماه دويست كشته داد، از دولت عراق بيست ميليون ليره پول مي‏گيرد و اگر سيصد كشته داد،‌ پول زيادتر مي‏شود. اين احزاب خدانشناس –كه رهبرانش همچنان كه گفتم شيعه نيستند- دين ندارند، شرف ندارند. برای آنها علي‏السويه است كه در اين ماه سيصد نفر كشته شود، يا چهارصد نفر. بگذار كشته شوند تاپول زيادتری به جيب آنان ريخته شود. دل آنان نمي‏سوزد كه اين جوان شيعة بدبخت، اين چنين آسان جان خود را در اين نبردها از دست بدهد. خود من در جنوب شرقی بيروت در منطقة «شياح» –منطقه مصيبت‏زده شيعيان كه بيش از هر منطقة ديگر شهيد داده است- در مركز سازمان «امل» حضور داشتم. يك جوان شيعه به سراغ ما آمد و گفت: «من خانه‏ام درست در مرز است،‌ يعنی مسيحيان بيست متر آن طرف‏ترند و چه بسا كه به خانة من حمله كنند.» او اسلحه مي‏خواست تا از ناموس خود و پدر و مادر خود دفاع كند،‌ اما سازمان «امل»، سازمانی فقير است، اسلحه ندارد كه به كسی بدهد. دولتی پشتيبان آنان نيست كه به آنها اسلحه و پول برساند. سازمان «امل» او را رد كرد و گفت: «ای برادر عزيز ما اسلحه به اندازة رزمندگان خود هم نداريم، تا چه رسد كه به شما بدهيم». اين جوان به سراغ حزب كمونيست رفت كه بيست متر آن طرف‏تر دفتری داشت و فوراً به او يك كلاشينكف دادند و بدون آنكه بپرسند آيا تيراندازی مي‏داند و آئين نبرد را آموخته است، او را به سخت‏ترين و خطرناك‏ترين جبهه ‏های نبرد فرستادند. در منطقة «شياح» قتلگاهی است به نام خيابان «اسعدالاسعد» كه بزرگترين و بهترين رزمندگان ما در آنجا شهيد شده‏اند. آنان جوان بي‏تجربه را كه حتی گلنگدن زدن بلد نبود، به صحنه «اسعدالاسعد» فرستادند و او بعد از پنج دقيقه كشته شد.
چنين كاری برای اين احزاب تجارت است. با خون چنين جوانانی پول بيشتری از كشور خود دريافت مي‏كنند. آنان دلشان نمي‏سوزد كه اين جوان يا هزاران نفر نظير آنها جان بدهند، كشته شوند و حزب در اين ماه اعلام كند كه دويست كشته داده است و به ازاء دويست كشته از دولت عراق يا سعودی، يا ليبی پولی دريافت دارد. چنين تجارت‏های كثيفی بر خون جوانان شيعه، كه از روی فقر و دربه‏دری خود را به آنان مي‏فروشند و چارة ديگری ندارند، انجام مي‏پذيرد. ما خود شاهد اين ظلم‏ها و جنايت‏ها در لبنان بوديم و هستيم

فصل 5 –ورود امام موسي‏صدر به لبنان و آغاز مبارزات او

موقعيت خانوادگی و تحصيلي

ايجاد تأسيسات در جنوب

جدال با پدر يكی از شاگردان مدرسه

حركت امام موسي‏صدر به بيروت

تأسيس مجلس اعلای اسلامی شيعی لبنان

اولين اعتصاب

خواسته‏ های بيست‏گانه

تظاهرات مسلحانه بعلبك

تظاهرات صور

پيش‏بينی تظاهرات بيروت

پيدايش حركت محرومين

زيربنای فكری ما

ارزش انسان‏ها به حركتی است كه ايجاد مي‏كنند

اولين مقاومت و شهادت در مقابل اسرائيل

همكاری احزاب با هيأت حاكمه

تشكيل حركت امل

اتكای «امل» به خداست

موقعيت خانوادگی و تحصيلي

امام موسي‏صدر حدود بيست سال پيش(1)، از ايران به لبنان مي‏رود. مردی از خانوادة نبوت، از آل بيت عليهم‏السلام. پدرش آيت‏الله صدر، بزرگترين مرجع تقليد زمان خود در قم بود كه پس از وفات در جوار حرم مطهر حضرت معصومه(س) در قم مدفون شد. « اسماعيل صدر« نيز از بزرگترين مراجع زمان خود بود كه در نجف اشرف زندگی مي‏كرد و از نظر تقوا و علم و پاكی نمونه‏ای در تاريخ است. پس از چند نسل تبارش به يكی از بزرگترين دانشمندان شيعه لبنان به نام «سيد شرف‏الدين« مي‏رسد، كه مزار او هم‏اكنون در لبنان موجود است. او از نزديكترين علمای سلسلة تشيع در جنوب لبنان،‌ در منطقة «جبل‏عامل« بود. حتماً‌ مي‏دانيد كه پسرعمويش « آيت‏الله سيدمحمدباقر صدر« ، رهبر و مرجع عاليقدر شيعيان عراق بود كه انقلاب اسلامی عراق را رهبری مي‏كرد و با پشتيبانی او از انقلاب اسلامی ايران و «امام خميني«، همراه خواهر عاليقدرش «بنت‏الهدي« كه از بهترين نويسندگان عراق بود،‌ زير شكنجة صدام سفّاك شهيد شدند. بنابراين دودمانش و نسلش دارای چنين بين دوستان و هم‏درسانش،‌ به داشتن چنين خصوصياتی معروف بود. از همكلاسان و هم‏درسان او « آيت‏الله دكتر بهشتي« و « آيت‏الله موسوی اردبيلي« و افراد معروف دگيری هستند كه از نظر علمی و شهرت، در حال حاضر در ايران بي‏نظيرند. امام موسي‏صدر در فلسفه بسيار قوی بود. خود من علاقة‌ شديدی به فلسفه دارم و گاه‏گاهی با بزرگان روبرو مي‏شوم، مباحث فلسفی را طرح و كم و بيش آنان را با سؤالات و مناقشات فلسفی اذيت مي‏كنم. به ياد دارم با امام موسي‏صدر نيز چند بار بحثی فلسفی را شروع كردم، ولی وی در عرض مدتی كوتاه مرا محكوم مي‏كرد و من ديگر نمي‏توانستم كلمه‏ای بر زبان برانم. احساس مي‏كردم كه قدرت فلسفی او آنقدر زياد است كه در كمتر كسی ديده‏ام. از خصوصيات او اين بود كه اولين طلبه‏ايست كه وارد دانشگاه تهران شده و در دانشكدة حقوق فوق‏ليسانس در اقتصاد گرفت، آن‏هم در زمان اوج مبارزات ملی شدن صنعت‏نفت كه از مبارزات ضدامپرياليستی ملت ايران بود، در ميان تظاهرات و كشمكش‏های سياسی و مبارزه‏های سخت، يعنی نه فقط از قم و نجف كسب فيض كرده است، بلكه در دانشگاه آن روز تهران، با افكار انقلابی و احساسات و مبارزات دانشجويان نيز آشنا شده است. من خود آن زمان در دانشگاه تهران درس مي‏خواندم و در جريان مبارزات ضدطاغوت و ضدامپرياليستی دانشگاه قرار داشتم و شاهد حوادث خونباری نظير شانزده آذر بودم كه طی آن سه نفر از دانشجويان دانشكدة ما (دانشكده فني) درمقابل ديدگان ما به شهادت رسيدند
او اولين كسی است كه يك مجلة علمی اسلامی تأسيس كرده، به نام «مكتب اسلام» كه حتی امروز هم در قم منتشر مي‏شود. خود آقای «صدر» در روزگار جوانی مقالات متعددی در اين مجله نگاشته است،‌ كه سلسله مقالات او دربارة‌ اقتصاداسلامی بعدآً بصورت كتابی منتشر شد.
آقای «صدر» در همان ايامی كه به آموختن درس‏های دينی خود اشتغال داشت، سفری به لبنان كرد. رهبر شيعيان آن روز لبنان «سيد عبدالحسين شرف‏الدين»، از موسي‏صدر بسيار خوشش آمد و او را وصی و جانشين خود معرفی كرد. اتفاقاً پس از يكی دو سال(1959) آن سيدجليل‏القدر فوت كرد و شيعيان جنوب بر حسب توصيه و وصيت آن رهبر دينی، به ايران آمدند و آقای صدر را با اصرار زياد به لبنان بردند. از يكی دو سال(1959) آن سيد جليل‏القدر فوت كرد و شيعيان جنوب بر حسب توصيه و وصيت آن رهبر دينی، به ايران آمدند و آقای صدر را با اصرار زياد به لبنان بردند. چنين شخصيتی با چنين نبوغ سابقه‏ای رهسپار لبنان مي‏شود. ظلم‏ها و جنايت‏ها و دربه‏دري‏ها و تحقيرها و فلاكت‏های مادی و معنوی را مي‏بيند. تصور كنيد چگونه مي‏تواند تحمل كند؟ او به محض ورود به لبنان به منطقة‌ «جبل‏عامل»؛ منطقة مقدس شيعيان در جنوب لبنان مي‏رود و در شهر «صور»،‌ بزرگترين شهر جنوبی «جبل‏عامل»، اقامت مي‏گزيند و امام مسجد مي‏شود.

ايجاد تـأسيسـات در جنوب

در مقابل فقر و فلاكتی كه شيعيان را محاصره كرده بود، فوراً‌ به اين فكر مي‏افتد كه بايد تأسيساتی به پا كرد تا راه‏های اقتصادی را به شيعيان آموخت. بنابراين پنج مؤسسه در عرض چند سال در جنوب لبنان به پا كرد كه بزرگترين آنها مدرسه‏ايست به نام مدرسة «صنعتی جبل‏عامل» كه خود من هشت سال مدير اين مدرسه بودم. اين مدرسه مدرسه‏ايست متعلق به يتيمان محرومان و مستضعفان شيعه كه اكثر آنها خانواده‏شان مورد هجوم اسرائيل قرار گرفته و پدر و مادرشان كشته شده‏اند. اين زندان يتيم، در يان مدرسة شبانه‏روزی بطور مجانی درس مي‏خوانند و هفت رشتة ‌فنی مهم مانند نجاری، آهنگری، جوشكاری، برق و الكترونيك و ماشين‏های كشاورزی و غيره را مي‏آموزند و هنگاميكه درس خود را پس از چهار سال تمام كردند، وارد اجتماع مي‏شوند و حقوق مكفی دريافت مي‏كنند تا بتوانند خانوادة خود را اداره كنند.اين يكی از مدارس عالی است كه در جنوب لبنان از هر حيث بي‏نظير است. از نظر عظمت و از نظر كيفيت درس. در اكثر سال‏ها شاگردان اول لبنان از اين مدرسه فارغ‏التحصيل مي‏شدند. شاگردانی كه از نظر علمی و از نظر فكری و تئوری در لبنان بي‏نظير بودند. شاگردانی كه با كار خود در جوشكاری،‌ در تراشكاری، در ماشين و غيره در سرتاسر لبنان سرآمد ديگران بوده‏اند. حتی من به خاطر دارم كه مي‏خواستيم عده‏ای استاد بپذيريم،‌ عدة زيادی از مدارس مسيحيان و حتی از اروپا آمدند. من مي‏خواستم كه اين استادان را امتحان كنم. برای امتحان آنان به يكی از شاگردان مدرسة خود گفتم كه از آنان روی ماشين‏تراش امتحان كند. شاگرد مدرسه ما كه شايد سال سوم بود، از استادی كه از خارج آمده بود، به مراتب قوي‏تر كه در جنگ‏های چريكی در سرتاسر لبنان بي‏نظير هستند؛ ستارگانی كه هيچ‏كس نمي‏توانست در مقابل آنان مقاومت كند. خود من هشت سال مديريت اين مدرسه را به عهده داشتم. بزرگترين پايگاه ما همين مدرسه بود. اسرائيل بارها اين مدرسه را زير آتشبار خويش فرو كوبيد. توپ‏های سنگين 175 ميلي‏متری اسرائيل در وسط مدرسه فرو مي‏آمد و ساختمان‏ها را خرد مي‏كرد و مي‏لرزاند. از طرف ديگر مزدوران كثيف عراق، كه بعداً دربارة‌ آنها بيشتر سخن خواهم گفت، بارها به اين مدرسه حمله كردند و با راكت و موشك اين مدرسه را درهم كوبيدند. يعنی نه‏تنها راستي‏ها و اسرائيلي‏ها اين مدرسه را مورد هجوم قرار مي‏دادند،‌ بلكه چپي‏ها،‌ كمونيست‏ها و مزدوران عراق نيز چندين بار اين مدرسه را مورد هجوم قرار دادند و عده‏ای از بزرگان مدرسه را كشتند. دربان مدرسه، معلم مدرسه و ديگران را به رگبار گلوله بستند و به شهادت رساندند. در جنگ‏های خونينی كه درگرفت، هميشه اين شاگردان كوچك اسلحه به دست مي‏گرفتند و در پشت سنگر عليه مهاجمان – چه مزدوران عراق و چه اسرائيل- مي‏جنگيدند و اين بزرگترين افتخار آنها بود.
به ياد دارم دو سال پيش (1978) كه اسرائيل به جنوب لبنان حمله كرد،‌ همه گريختند و جنوب لبنان را ترك گفتند، حتی فلسطيني‏ها نيز جنوب لبنان را ترك كردند. چند اردوگاه بزرگ فلسطينی در جنوب لبنان وجود داشت كه در اين اردوگاه‏های بزرگ يك آدم هم ديده نمي‏شد. زن و بچه، كوچك و بزرگ، حتی رزمندگان آنها گريختند. حتی عده‏ای از رزمندگان آنها اسلحه‏های خود، آرپي‏جی و مسلسل خود را در زير تشك شاگردان ما مخفی كردند و گريختند. اما عده‏ای از همين بچه‏های كوچك ماندند، جنگيدند، مبارزه كردند و با آنكه مي‏دانستند كشته مي‏شوند، ولی ترجيح دادند كه در مدرسة ‌خود بمانند و بميرند. برای ما چقدر سخت بود كه به اين بچه‏ها بگوييم برای حفظ جان خود مدرسه را ترك كنند و به خانة‌ خود بروند، يا از مدرسه دور شوند. آنان گريه مي‏كردند،‌ اشك مي‏ريختند كه ما بايد بمانيم و به شهادت برسيم
در خلال جنگ‏های داخلی لبنان تقريباً همة مدارس لبنان بسته بود، ولی اين مدرسه باز بود وبه كار خود ادامه مي‏داد؛ زيرا اين شاگردان حاضر نبودند مدرسه را ترك گويند. البته اگر هم مدرسه را ترك مي‏گفتند، اغلب جايی نداشتند كه بروند. خانه و كاشانه‏ای نداشتند؛ زيرا اغلب آنها يتيم بودند. من ترجيح مي‏دادم كه در مدرسه بمانند تا لااقل نان و آبی و يا خوابگاهی داشته باشند. درحالی كه توپخانة سنگين و بمب‏افكن‏های اسرائيل، مدرسه را مي‏كوبيد و ساختمان‏های مدرسه، شيشه‏های مدرسه، در و پنجرة مدرسه درهم فرو مي‏ريخت، همين بچه‏های كوچك مي‏ماندند، چنين افرادی با چنين مشخصاتی در زير آتش مقاومت مي‏كردند و نمي‏گريختند. در هر حال اين مدرسه‏ای است نمونه در جنوب لبنان، كه خود هشت سال مديريت اين مدرسه را به عهده داشتم و از اين مدت داستان‏ها دارم. خانة من در مدرسه بود. مركز ما و پادگان ما، مركز تعليمات ما، مركز فرماندهی ما، در همين مدرسه بود. به همين علت بود كه اسرائيل و دست‏راستي‏ها و دست‏چپي‏ها، همگان، از هر طرف به اين مدرسه حمله مي‏كردند و آن را مي‏كوبيدند.
اين مدرسه، مدرسه‏ای بود برای پسران كه از سن يازده –دوازده سالگی، تا سن پانزده- بيست سالگی در اين مدرسه درس مي‏خواندند و فارغ‏التحصيل مي‏شدند و به دنبال كار مي‏رفتند،‌ تا به خانوادة‌ خود كمك كنند.در خلال جنگ‏های داخلی لبنان تقريباً همة مدارس لبنان بسته بود، ولی اين مدرسه باز بود وبه كار خود ادامه مي‏داد؛ زيرا اين شاگردان حاضر نبودند مدرسه را ترك گويند. البته اگر هم مدرسه را ترك مي‏گفتند، اغلب جايی نداشتند كه بروند. خانه و كاشانه‏ای نداشتند؛ زيرا اغلب آنها يتيم بودند. من ترجيح مي‏دادم كه در مدرسه بمانند تا لااقل نان و آبی و يا خوابگاهی داشته باشند. درحالی كه توپخانة سنگين و بمب‏افكن‏های اسرائيل، مدرسه را مي‏كوبيد و ساختمان‏های مدرسه، شيشه‏های مدرسه، در و پنجرة مدرسه درهم فرو مي‏ريخت، همين بچه‏های كوچك مي‏ماندند، چنين افرادی با چنين مشخصاتی در زير آتش مقاومت مي‏كردند و نمي‏گريختند. در هر حال اين مدرسه‏ای است نمونه در جنوب لبنان، كه خود هشت سال مديريت اين مدرسه را به عهده داشتم و از اين مدت داستان‏ها دارم. خانة من در مدرسه بود. مركز ما و پادگان ما، مركز تعليمات ما، مركز فرماندهی ما، در همين مدرسه بود. به همين علت بود كه اسرائيل و دست‏راستي‏ها و دست‏چپي‏ها، همگان، از هر طرف به اين مدرسه حمله مي‏كردند و آن را مي‏كوبيدند.
اين مدرسه، مدرسه‏ای بود برای پسران كه از سن يازده –دوازده سالگی، تا سن پانزده- بيست سالگی در اين مدرسه درس مي‏خواندند و فارغ‏التحصيل مي‏شدند و به دنبال كار مي‏رفتند،‌ تا به خانوادة‌ خود كمك كنند. اين جوانان ارزنده‏ترين و مخلص‏ترين و پاك‏ترين ثمره‏های تاريخ دراز و زجرآلود شيعه هستند و به حق شيعة حسين و علي(عليهم‏السلام) به حساب مي‏‏آيند. آنان پرچم شهادت حسينی را به دوش مي‏شكند و راه پرافتخار رسالت ما را روشن مي‏كنند … و چقدر سخت و ناراحت‏كننده است كه پدرانی همچون شما، چنين فرزندان پاك و ارزنده و از جان گذشته را توبيخ كنند! راستی كه ظلم و بي‏انصافی است! خدا شما را نمي‏بخشد. تاريخ شما را نمي‏بخشد، علي(ع) شما را نمي‏بخشد، حسين(ع) شما را نمي‏بخشد خون شهدای شيعه در خلال سال‏های ظلم و بدبختی شما را نمي‏بخشد.
چه خوب بود اگر شما، ای پدران! از اين فرزندان پاك وشجاع و از جان گذشتة‌خود درس شرف و كرامت و انسانيت مي‏گرفتيد و به چنين فرزندانی افتخار مي‏كرديد و برای هميشه يوغ ذلت و اسارت و بدبختی را مي‏شكستيد و اين‏چنين در برابر دشمن خود خوار و ذليل و بدبخت نمي‏شديد. برويد و مرا تنها بگذاريد من از شنيدن سخنان شما شرم دارم و نمي‏خواهم آدم‏هايی را اين‏چنين بي‏انصاف، جاهل و نافهم ببينم.» آنها نيز با عصبانيت و خجالت از مدرسه خارج شدند.
مؤسسه صنعتی «جبل‏عامل» مدرسه‏ای بود برای پسران، ولی برای شما نكتة ديگری بگويم، كه امام موسي‏صدر سه مؤسسه ديگر برای دختران بوجود آورد. زيرا مسئله دختران در جنوب لبنان بسيار وخيم‏تر از پسران بود. شايد بدانيد كه بيروت عشرتكدة خاورميانه و شيخ‏نشين‏های عرب بود. بيروت،‌ سوئيس خاورميانه به شمار مي‏رفت. 85% از فاحشه‏های بيرون را، دختران شيعة‌ جنوب لبنان تشكيل مي‏دادند. دخترانی كه از روی فقر و فلاكت به بيروت مي‏آمدند تا كلفتی كنند، ولی آهسته‏آهسته به دامان فساد كشيده مي‏شدند و ديگر نمي‏توانستند به خانوادة‌ خود بازگردند. اين امر، امام موسي‏صدر را به شدت رنج مي‏داد. برای آنان بايد كاری انجام مي‏شد. چگونه مي‏توان اجازه داد كه اين دختران معصوم به مركز اين فساد كشانده شوند و اين‏چنين تباه و نابود گردند. بنابراين امام موسي‏صدر مدرسه‏ای برای آنان به پا كرد به نام «بِيتُ‏الْفَتاهَ» {خانة دختران} كه در آن به اين دختران خياطی وهنرهای دستی مي‏آموختند. اين دختران پس از فارغ‏التحصيل شدن مي‏توانستند امور خود را اداره كنند. همچنين وی مدرسة ديگری برای آموزش پرستاری به دختران به وجود آورد. دخترانی كه ديپلمه بودند، وارد اين مدرسه مي‏شدند و پرستاری مي‏آموختند. او مؤسسه ديگری هم بوجود آورد برای قاليبافی، كه زير نظر خود من اداره مي‏شد و بيش از 300 دختر از جنوب لبنان در اين كارگاه كار مي‏كردند و قاليبافی مي‏آموختند وپس از فارغ‏التحصيل شدن دارِ قالی و ديگر وسايل لازم را به خانة‌دختر منتقل مي‏كردند و او در خانة خود قالی مي‏بافت و مزد ماهانه خود را از اين مؤسسه دريافت مي‏داشت. اين قالی در فروشگاه‏های خيريه به فروش مي‏رسيدند. امام‏موسي‏صدر از اين قبيل برای دختران به وجود آورد و متأسفانه كه بگويم همة آنها در حال حاضر بسته شده است. با مفقودشدن امام موسي‏صدر و قطع شدن تبرّعاتي{كمك‏های مالي} كه به او مي‏شد، هم قاليبافی،‌ هم مدرسة پرستاری در شهر صور و هم «بيت‏الفتاه» همه بسته شده‏اند.

جدال با پدر يكی از شاگردان مدرسه!

يكی از شاگردان خوب رشتة مكانيك كه يتيم نبود، در مرخصی ايام عيدفطر، به جای آنكه به خانه برود، رهسپار محور جنگ «بِنتِ جُبَيل» شد تا دوش‏دوش برادران ديگر خود در دفاع از خاك و شرف خود عليه اسرائيل و كتائب بجنگد.
خانوادة شاگرد از غيبت او ناراحت شده به مدرسه مراجعه كردند و او را نيافتند! و بالاخره دريافتند كه فرزند آنها به جنگ رفته است. با عصبانيت به مدرسه آمدند و مسئولين مدرسه را به باد ناسزا گرفتند. پدر شاگرد گفت: « من پسرم را برای درس به مدرسه فرستاده‏ام نه برای جنگ» و همة كتاب‏ها و لباس‏های او را برداشت و برای هميشه فرزندش را از مدرسه بيرون برد و من نيز با اخراج او از مدرسه موافقت كردم.
دو هفته بعد پدر با چند واسطه بازگشت و گفت فرزندش از خانه گريخته و باز به محورهای جنگ رفته است و خواهش داشت كه من وساطت و يا نصيحت كنم و پسرش را به خانة پدريش بازگردانم. برای من بسيار سخت و ناراحت‏كننده بود كه باز ببينم مردی جبان و خودخواه فرزند شجاع و مسئولش را توبيخ و تكفير مي‏كند و به مدرسه‏ای كه اين چنين تأثيری بر روحية شاگرد گذاشته است ناسزا مي‏گويد. با او شروع به صحبت كردم و عقده‏های درونی خود را خالی نمودم. پدر شاگرد و واسطه‏ها را به باد انتقاد گرفتم و گفتم: « آرزو مي‏كردم كه شرافت و احساس مسئوليت و حس فداكاری و ايمان جوانان شما كمی در شما پدران و بزرگان تأثير مي‏كرد و شما كمی از فرزندان از جان گذشتة خود درست مي‏گرفتيد. جای تعجب است كه فرزندان شما با كمال رضا و رغبت، همه چيز خود را فدا مي‏كنند و با كمال رشادت از شرف و كرامت وطن خود دفاع مي‏نمايند، ولی شما پدران، به جای آنكه خدا را شكر كنيد، اين طور ديوانه‏وار حق و حقيقت را به باد ناسزا مي‏گيريد.
ما در مدرسه، كسی را به سوی جنگ نمي‏فرستيم و به هيچ‏وجه شاگردان را از كلاس بيرون نمي‏كشيم كه به محور جنگ روانه كنيم، ولی شاگردان مي‏بينيد كه مديرشان شخصاً به صحنة‌جنگ مي‏رود و فداكاری مي‏كند، بهترين استادان مدرسه به صحنة ‌قتال مي‏روند و پاس مي‏دهند. آنا نمي‏بينند كه اين مدرسه فدائيان زيادی قريانی راه خدا كرده است،‌ به ياد مي‏آورند كه بهترين استادان و شاگردان مدرسه به شهادت رسيده‏اند و عده‏ای ديگر آثار جراحت جنگ را با خود حمل مي‏كنند، مدرسه‏ای كه مؤسس آن امام موسي‏صدر، رمز طايفه{شيعه} و استمرار مبارزه حسينی است. آنان مي‏بينند كه قهرمانان «امل» به شهادت مي‏رسد و مراسم بزرگداشت آن شهيد در ميان شور و غوغايی از عشق و احترام و هيجان برگزار مي‏شود، مي‏بينند كه اكثريت مردم ذليل و ترسو و بي‏شخصت و مصلحت‏طلب گريخته‏اند و صحنه را برای دشمن خالی كرده‏اند. مي‏بينند كه عده‏ای از افراد افراطی، با پول وسلاح بيگانه تيشه به ريشة‌وطن، استقلال و سرنوشت خود مي‏زنند و از روی جهل و يا مصالح شخصی به ملت خويش خيانت مي‏كنند. شاگردان اين مدرسه همه حقايق را مي‏بينند و مي‏فهمند و احساس مسئوليت ميهنی و تاريخی و انسانی خود را به انجام برسانند. اينان خود را رضا و رغبت، با اراده و تصميم شخصی اسلحه به دست مي‏گيرند و به محورهای جنگ مي‏روند و شهادت را با آغوش باز استقبال مي‏كنند، تا راه صحيح و مستقيم را به همه نشان دهند، تا عملاً مسئوليت و وظيفه را به همة مردم معرفی كنند و اگر به شهادت رسيدند، با خون پاك خود خود مردم خفته و ذليل و مصلحت‏طلب را بيدار سازند.
اين جوانان ارزنده‏ترين و مخلص‏ترين و پاك‏ترين ثمره‏های تاريخ دراز و زجرآلود شيعه هستند و به حق شيعة حسين و علي(عليهم‏السلام) به حساب مي‏‏آيند. آنان پرچم شهادت حسينی را به دوش مي‏شكند و راه پرافتخار رسالت ما را روشن مي‏كنند … و چقدر سخت و ناراحت‏كننده است كه پدرانی همچون شما، چنين فرزندان پاك و ارزنده و از جان گذشته را توبيخ كنند! راستی كه ظلم و بي‏انصافی است! خدا شما را نمي‏بخشد. تاريخ شما را نمي‏بخشد، علي(ع) شما را نمي‏بخشد، حسين(ع) شما را نمي‏بخشد خون شهدای شيعه در خلال سال‏های ظلم و بدبختی شما را نمي‏بخشد.
چه خوب بود اگر شما، ای پدران! از اين فرزندان پاك وشجاع و از جان گذشتة‌خود درس شرف و كرامت و انسانيت مي‏گرفتيد و به چنين فرزندانی افتخار مي‏كرديد و برای هميشه يوغ ذلت و اسارت و بدبختی را مي‏شكستيد و اين‏چنين در برابر دشمن خود خوار و ذليل و بدبخت نمي‏شديد. برويد و مرا تنها بگذاريد من از شنيدن سخنان شما شرم دارم و نمي‏خواهم آدم‏هايی را اين‏چنين بي‏انصاف، جاهل و نافهم ببينم.» آنها نيز با عصبانيت و خجالت از مدرسه خارج شدند.مؤسسه صنعتی «جبل‏عامل» مدرسه‏ای بود برای پسران، ولی برای شما نكتة ديگری بگويم، كه امام موسي‏صدر سه مؤسسه ديگر برای دختران بوجود آورد. زيرا مسئله دختران در جنوب لبنان بسيار وخيم‏تر از پسران بود. شايد بدانيد كه بيروت عشرتكدة خاورميانه و شيخ‏نشين‏های عرب بود. بيروت،‌ سوئيس خاورميانه به شمار مي‏رفت. 85% از فاحشه‏های بيرون را، دختران شيعة‌ جنوب لبنان تشكيل مي‏دادند. دخترانی كه از روی فقر و فلاكت به بيروت مي‏آمدند تا كلفتی كنند، ولی آهسته‏آهسته به دامان فساد كشيده مي‏شدند و ديگر نمي‏توانستند به خانوادة‌ خود بازگردند. اين امر، امام موسي‏صدر را به شدت رنج مي‏داد. برای آنان بايد كاری انجام مي‏شد. چگونه مي‏توان اجازه داد كه اين دختران معصوم به مركز اين فساد كشانده شوند و اين‏چنين تباه و نابود گردند. بنابراين امام موسي‏صدر مدرسه‏ای برای آنان به پا كرد به نام «بِيتُ‏الْفَتاهَ» {خانة دختران} كه در آن به اين دختران خياطی وهنرهای دستی مي‏آموختند. اين دختران پس از فارغ‏التحصيل شدن مي‏توانستند امور خود را اداره كنند. همچنين وی مدرسة ديگری برای آموزش پرستاری به دختران به وجود آورد. دخترانی كه ديپلمه بودند، وارد اين مدرسه مي‏شدند و پرستاری مي‏آموختند. او مؤسسه ديگری هم بوجود آورد برای قاليبافی، كه زير نظر خود من اداره مي‏شد و بيش از 300 دختر از جنوب لبنان در اين كارگاه كار مي‏كردند و قاليبافی مي‏آموختند وپس از فارغ‏التحصيل شدن دارِ قالی و ديگر وسايل لازم را به خانة‌دختر منتقل مي‏كردند و او در خانة خود قالی مي‏بافت و مزد ماهانه خود را از اين مؤسسه دريافت مي‏داشت. اين قالی در فروشگاه‏های خيريه به فروش مي‏رسيدند. امام‏موسي‏صدر از اين قبيل برای دختران به وجود آورد و متأسفانه كه بگويم همة آنها در حال حاضر بسته شده است. با مفقودشدن امام موسي‏صدر و قطع شدن تبرّعاتي{كمك‏های مالي} كه به او مي‏شد، هم قاليبافی،‌ هم مدرسة پرستاری در شهر صور و هم «بيت‏الفتاه» همه بسته شده‏اند.
ايشان مدرسة ديگری برای تربيت مشايخ به وجود آورد، به نام «معهدالدّرسات‏الاسلاميه»، كه عدة زيادی از مشايخ آفريقا،‌ افغانستان، اندوزی و كشورهای ديگر در آنجا درس طلبگی مي‏خواندند و پس از آشنايی با فقه شيعه به كشورهای خويش بازمي‏گشتند. هم‏اكنون در كشورهای آفريقايی تشيعه رواج پيدا كرده است. عدة زيادی از مروجان اين مكتب همان مشايخی هستند كه از اين مدرسه فارغ‏التحصيل شدند. اين مدرسه مدرسة زيبايی بود در كنار دريای مديترانه، در شهر «صور» كه متأسفانه آن نيز بسته شده است.

حركت امام موسي‏صدر به بيروت

اينها مؤسساتی بود كه امام موسي‏صدر در جنوب لبنان به وجود آورد، ولی بعد احساس كرد كه با اين همه مشكلات، نمي‏توان درد شيعيان را حل كرد. بايد كاری اساسی و بنيادی نمود. شيعيان از حقوق اساسی خود محرومند، آنان اصلاً انسان به حساب نمي‏آيند، ممكن است بتوان برای آنان وسايل اقتصادی ايجاد كرد، ولی زمانی كه انسانيتشان مورد شك است، بايد به سراغ حقوق اولية آنان رفت. به همين علت او رهسپار بيروت شد و مبارزة وسيعی را برای احقاق حقوق از دست رفتة شيعيان، در شهر بيروت شروع كرد. در آن زمان، همة طايفه‏هايی كه برای شما برشمردم، دارای مركزيت در شهر بيروت بودند و يك مسئول، يك رهبر آنها را اداره مي‏كرد. به عنوان مثال سنّي‏ها دارای مركزی بودند به نام «دارالفتوي» و رهبر آنها «شيخ حسن خالد» مفتی بزرگ تسنن است كه هم‏اكنون هم وجود دارد و اهل نسنن را رهبری مي‏كند. او سخنگوی طايفة سنّی در مقابل حكومت لبنان است و حقوق سنّي‏ها را از حكومت لبنان مي‏طلبد و يك مرجع رسمی است كه قانون او را پذيرفته است. «دو روز» نيز، كه 250.000 نفرند، برای خود دارای مركزی هستند و رهبری به نام «شيخ‏العقل» حقوق آنان را تأمين مي‏كند. ماروني‏ها نيز برای خود دارای رهبری هستند به نام «خُريش»، كه مصالح آنان را تأمين مي‏نمايد. تمام پانزده طايفة لبنان دارای مركزيت و رهبری بودند، بجز شيعيان. چون شيعيان به حساب نمي‏آمدند و كسی نبود كه حقوق آنها را طلب كند. بنابراين همان حقوق ضعيفی كه براساس پنج و سه و دو، بر آنان تعلق مي‏گرفت نيز خورده مي‏شد و از بين مي‏رفت. هنگامی كه شيعيان حقوق خود را طلب مي‏كردند، كسی نبود كه به آنان جواب بدهد. مي‏گفتند، شما اصلاً مركز نداريد، شما رهبر نداريد. هنگامی كه مسئله رأی و رأي‏گيری مطرح مي‏شد و مي‏خواستند مثلاً نخست‏وزير انتخاب كنند، يا نمايندگانی به مجلس بفرستند، سيعيان را جزء مسلمانان بحساب مي‏آوردند. برادران سنّی مي‏خواستند كه شيعيان رأی خود را در كنار رأی سنّي‏ها بريزند تا نامزد آنها برنده شود. اما آنجا كه مسئله تقسيم مصالح امتيازات مطرح مي‏گشت، يكباره شيعه رافضی مي‏شد، شيعه كافر مي‏شد، شيعه حيوان به حساب مي‏آمد و حقی به او نمي‏دادند. مجلات براداران سنّی ما،‌ هنگامی كه از شيعيان سخن مي‏گفتند،‌ به نام رافضی و خارجی و خارج از دين، شيعيان را مي‏كوبيدند و حتی امروز هم گاهی مي‏كوبند. در حال حاضر، بزرگترين متفكر و نويسنده سنّی، در بيروت شخصی است به نام دكتر «صبحي‏الصالح» كه رئيس دانشگاه عربی بيروت است و تاريخ اسلام را در دانشگاه تدريس مي‏كند. دكتر صالح پس از مفقی اهل تسنن، بزرگترين شخصيت سنّي‏های لبنان است. او در كتاب تدريس خود در دانشگاه(1) دربارة شيعه مي‏گويد:
«شيعه در تاريخ وجود نداشت، تا اين كه «عبدالله‏ابن سباء» آمد و «عبدالله‏ابن سباء» يهودی بود (يعنی مي‏خواهد بگويد از زمان وفات حضرت رسول‏اكرم(ص) تا «عبدالله‏ابن سباء» كه شخصی مجعول و افسانه‏ای در تاريخ است، اصلاً اسم شيعه نبود، شيعه‏ای وجود نداشت) شخصی آمد كه يهودی بود به نام «عبدالله‏ابن سباء» و اين عبدالله‏ابن سباء مكتب شيعه را اختراع كرد.»
اين كلام بزرگترين متفكر و نويسنده و دانشمند سنّی مذهب است. تصور كنيد كه ديگران چه خواهند كرد! در لبنان مجله‏ای وجود دارد، متعلق به «دارالفتوي». دو سال پيش كه خود من در لبنان بودم، يكی از استادان دانشگاه، مقالة مفصلی دربارة شيعه به رشتة تحرير درآورده بود كه حدود بيست و پنج صفحة مقاله اين آدم، سرتاسر فحش و اهانت به شيعه بود. او چيزهايی نوشته اشت كه من بر خود مي‏لرزيدم و ادب اجازه نمي‏دهد اين لغات و اين كلمات را بازگو كنم. وی در طی اين مقاله مي‏خواست اثبات كند كه در طول تاريخ، شيعيان خيانت كردند،‌خائن بودند. البته از طرف امام موسي‏صدر بشدّت به رهبر برادران سنّی ما اعتراض شد و مقاله‏ای بسيار مستدل مفصل توسط دكتر «مكي»، يكی از تاريخ‏نويسان شيعه در جواب آنها به رشتة ‌تحرير درآمد، تا نشان دهد كه شيعه آنچنان كه آنها فكر مي‏كنند نيست. بنابراين در چنين جوّی كه شيعه حق ندارد رئيس شود، رهبر ندارد، سازماندهی و مركزيت ندارد و ديگران نسبت به شيعه اين‏چنين حساب مي‏كنند، رافضی و كافر است، خارجی است، امام موسي‏صدر وارد بيروت شد. احساس كرد تا مركزيتی نداشته باشد و رهبری وجود نداشته باشد كه بتواند به نام شيعيان سخن بگويد، نمي‏توان از شخص، يا دولت درخواستی كرد.

تاسیس مجلس اعلای اسلامی شيعی لبنان

امام موسي‏صدر گفت همة طايفه‏های ديگر كه پانزده طايفه‏اند، دارای مركز و مركزيت و رهبری هستند، بجز شيعه. بنابراين شيعيان كه اكثريت مسلمانان لبنان هستند و 1.200.000 نفر را تشكيل مي‏دهند حق دارند كه برای خود مركزيتی داشته باشند. اما دنيای عرب با اين پيشنهاد بشدت مبارزه كرد؛ زيرا دنيای عرب نمي‏خواست مكتب و مركزی به نام شيعه به وجود بيايد. دشمنان حتی چندين‏بار مي‏خواستند كه امام موسي‏صدر را ترور كنند. ولی امام موسي‏صدر به كمك شيعيان بعلبك كه قوي‏ترين و رزمنده‏ترين شيعيان لبنان هستند توانست قدرتی بوجود آورد و دولت لبنان را تحت فشار قرار دهد تا مركزيت شيعيان را بپذيرند. بنابراين پس از چندسال مبارزه،{در سال 1969} امام موسي‏صدر موفق شد كه تشكيل مجلس شيعيان را در پارلمان‏ لبنان به تصويب برساند. يعنی همچنان كه دستگاه‏های ديگر، طايفه‏های ديگر، دارای مجلس و مركز و رهبريت بودند، شيعيان نيز برای خود دارای مركزيتی و رهبری باشند. پس از كشمكش‏های زياد و مبارزه‏های خونين اين مركز به تصويب رسيد و خود امام موسي‏‏صدر به رياست اين مركز انتخاب شد. و اين را «مجلس اعلای اسلامی شيعيان» نام گذاشتند، كه البته با پارلمان لبنان فرق دارد. مجلس پارلمان چيز ديگری است. مجلس اعلای شيعيان يعنی مركزيتی برای طايفة شيعه، كه رئيس آن نيز امام موسي‏صدر انتخاب شد. اين مجلس دارای يك هيأت شرعی از 9نفر روحانی عالم دينی و يكی هيأت اجرايی مركب از دوازده نفر مي‏باشد، كه توسط شيعيان انتخاب مي‏شوند.
اين اولين باری بود كه شيعيان در لبنان احساس هويت و احساس شخصيت مي‏كردند. احساس مي‏كردند كه كسی هستند و مي‏توانند كه با طرف ديگر حرف بزنند. در سال 1970، يعنی يك سال پس از تأسيس رسمی اين مجلس، امام موسي‏صدر شديداً وارد مبارزه شد و از دولت لبنان تقاضا كرد كه به درد شيعيان جنوب لبنان برسد؛ زيرا كه اسرائيل مي‏آمد و جنوب لبنان را بمباران مي‏كرد و مردم بي‏گناه شيعه كشته مي‏شدند. خانه‏های آنان ويران مي‏گرديد و هيچكس به آنان توجهی نداشت.برای شما بگويم كه در لبنان، همة جنوب كشور را روستاهای شيعه تشكيل مي‏دهند تنها در سه نقطه است كه فلسطيني‏ها اردوگاه دارند. اين اردوگاه‏ها از مرز اسرائيل به دور است؛ زيرا آنها را درجايی ساخته‏اند كه اصطكاك با اسرائيل كمتر باشد. اما فلسطيني‏ها برای آنكه به داخل اسرائيل بروند، بايد از داخل روستاهای شيعه عبور كنند و هنگاميكه از داخل روستايی شيعه‏نشين عبور كردند، اسرائيل آن روشتای شيعه‏نشين را مي‏كوبد، بمباران مي‏كند و مردم بي‏گناهش را مي‏كشد. بنابراين بدون آنكه آنهاخبری داشته باشند، بمبارانهای اسرائيل آنها را از هستی ساقط مي‏كند. در اين ميان اگر يك فلسطينی به شهادت برسد، مقاومت فلسطين در ازای خون او مبلغی به خانواده‏اش پرداخت مي‏كند؛ زيرا مقاومت فلسطين در مقابل حيات فلسطيني‏ها مسئوليت دارد. اما شيعيان كه كشته مي‏شوند، ‌فلسطيني‏ها مي‏گويند، اينان لبنانی هستند، بنابراين ما نبايد پول آنها را بپردازيم. دولت لبنان نيز مي‏گويد كه اينها به علت حضور فلسطيني‏ها كشته شده‏اند؛ بنابراين فلسطيني‏ها بايد پول آنها را بدهند،‌نه دولت لبنان. بدين ترتيب دولت لبنان نيز ابا مي‏كرد. نه فلسطيني‏ها به شيعيان چيزی مي‏دادند و نه دولت لبنان. در صورتی كه بزرگترين كشت و كشتارها در جنوب لبنان از شيعيان است . عده ‏ای فكر مي‏كنند، كسانی كه در جنوب لبنان به شهادت مي‏رسند همه فلسطينی هستند. حقيقت عكس آن است. در نبردی كه دو سال پيش در هجوم اسرائيل به جنوب لبنان رخ داد و خود من و دوستان «سازمان امل» در آن حضور داشتيم، همانطور كه قبلاً گفتم از همة فلسطيني‏ها پانزده نفر به شهادت رسيدند، اما از شيعيان بيش از دوهزار نفر گشته شدند. دنيا نمي‏داند، دنيا نمي‏فهمد. همة كشته‏ها را بحساب فلسطيني‏ها مي‏نويسند، درحالی كه همچنان كه گفتم محل اسكان فلسطيني‏ها سه اردوگاه نزديك «صور» است و هنگامی كه هجوم اسرائيل شروع شد، تمام آنها گريختند و حتی يك نفر آنها در جنوب باقی نماند. اسرائيل شيعة بدبخت را، كه در خانة خود، در ده خود نشسته است و نمي‏تواند بگريزد، بمباران مي‏كند و او كشته مي‏شود. جوانان شيعه نيز گريخته بودند، والاّ عدة كشته‏ها به ده‏ها هزار نفر مي‏رسيد. تنها پيرها و زن‏ها و بچه‏ها كشته شدند؛ زيرا نمي‏توانستند بگريزند. در آن واقعه شهرها در جنوب لبنان آنچنان ويران شد كه حتی يك ديوار سالم باقی نماند. شهرهايی مانند «غَنْدوريِه»، «طَيِبَّه»، «عَبّاسيِّه» و غيره …
اين ظلم‏ها و اين ستم‏ها، از همان سال‏های پيش بر شيعيان جنوب رفته است. آنگاه امام موسي‏صدر از دولت لبنان درخواست كرد كه به هر حال شما مسئوليت داريد كه غرامت اين كشته‏ها و اين تخريب را بپردازيد؛ زيرا اگر فلسطينی هم نداد چه كس ديگری بايد جواب اين دردها و ضجه‏ ها را بدهد.

اوليـن اعتصـاب

دولت لبنان اين مسئوليت را قبول نمي‏كرد. امام موسي‏صدر دست به مبارزة بزرگی عليه دولت لبنان زد و اعتصاب بزرگی در لبنان به راه انداخت. از بزرگترين مظاهر اعتصاب بستن فرودگاه توسط شيعيان{در سال 1970} بود. هنگامی كه شيعه مي‏گويم، شما چيزی مي‏شنويد، اين شيعه محرومی كه كشته شدن برای او افتخار است –زيرا زندگی روزمره او مرگ تدريجی دردناكی به حساب مي‏آيد- هنگامی كه امام موسي‏صدر فرمان داد، اين شيعيان به فرودگاه ريختند و تمام باندهای فرودگاه را پر كردند. هيچ هواپيمايی نه مي‏توانست بنشيند و نه بلند شود. به هر حال بيروت را از كار انداختند و شهرهای ديكری نيز در اعتصاب سرتاسری شركت كردند و دولت لبنان مجبور شد كه در مقابل خواسته‏های امام موسي‏صدر تسليم بشود و برای دفاع از حقوق جنوبي‏ها، «مجلس جنوب لبنان» با ميزانيه{بودجه} سالانه 30 ميليون ليره، برای كمك به خسارت‏ديدگان و ايجاد برنامه‏های عمرانی، در جنوب تشكلی شد. در آن روزگار، در سرتاسر جنوب فقط يك نيمه مدرسه وجود داشت، نه بيمارستای بود، نه راهی، و برق، آب و زراعت تقريباً ناچيز بود.
دولت لبنان پيشنهاد كرد كه امام موسي‏صدر مسئوليت «مجلس‏الجنوب» را بپذيرد، ولی او رد كرد و نخواست به آلودگي‏های دولتی و رشوه‏خواري‏ها و پارتي‏بازي‏ها آلوده گردد. البته «مجلس‏الجنوب» هم نمي‏توانست از آلودگي‏های اداری نظام موجود لبنان، مستثنی باشد، بخصوص وقتی زير تسلط « كامِل‏الاَسْغَدْ » رئيس پارلمان لبنان قرار گرفت. او دست‏نشاندگان بي‏ماية خود را بر آن مسلط ساخت و مقادير زيادی از ميزانيه «مجلس‏الجنوب» حيف و ميل شد. ولی با تمام اينها كارهای عمرانی زيادی انجام گرفت. بيش از 70 مدرسه ساخته شد، چهار بيمارستان بزرگ بوجود آمد، حدود يكصد درمانگاه سيار به نام مجلس شيعيان شروع بكار كرد. برنامه‏های آبياری و زراعتی (مشروع‏الخضر) و راه‏سازی و غيره بوجود آمد. به هرحال اقداماتی در بهبود نسبی وضع مردم جنوب صورت گرفت.عده ‏ای فكر مي‏كنند، كسانی كه در جنوب لبنان به شهادت مي‏رسند همه فلسطينی هستند. حقيقت عكس آن است. در نبردی كه دو سال پيش در هجوم اسرائيل به جنوب لبنان رخ داد و خود من و دوستان «سازمان امل» در آن حضور داشتيم، همانطور كه قبلاً گفتم از همة فلسطيني‏ها پانزده نفر به شهادت رسيدند، اما از شيعيان بيش از دوهزار نفر گشته شدند. دنيا نمي‏داند، دنيا نمي‏فهمد. همة كشته‏ها را بحساب فلسطيني‏ها مي‏نويسند، درحالی كه همچنان كه گفتم محل اسكان فلسطيني‏ها سه اردوگاه نزديك «صور» است و هنگامی كه هجوم اسرائيل شروع شد، تمام آنها گريختند و حتی يك نفر آنها در جنوب باقی نماند. اسرائيل شيعة بدبخت را، كه در خانة خود، در ده خود نشسته است و نمي‏تواند بگريزد، بمباران مي‏كند و او كشته مي‏شود. جوانان شيعه نيز گريخته بودند، والاّ عدة كشته‏ها به ده‏ها هزار نفر مي‏رسيد. تنها پيرها و زن‏ها و بچه‏ها كشته شدند؛ زيرا نمي‏توانستند بگريزند. در آن واقعه شهرها در جنوب لبنان آنچنان ويران شد كه حتی يك ديوار سالم باقی نماند. شهرهايی مانند «غَنْدوريِه»، «طَيِبَّه»، «عَبّاسيِّه» و غيره …
اين ظلم‏ها و اين ستم‏ها، از همان سال‏های پيش بر شيعيان جنوب رفته است. آنگاه امام موسي‏صدر از دولت لبنان درخواست كرد كه به هر حال شما مسئوليت داريد كه غرامت اين كشته‏ها و اين تخريب را بپردازيد؛ زيرا اگر فلسطينی هم نداد چه كس ديگری بايد جواب اين دردها و ضجه‏ها را بدهد.

نابراين، اين اولين پيروزی برای شيعيان بود. برای اولين‏بار در طول تاريخ، شيعه پيروز مي‏شود. با دولت لبنان، با هيأت حاكمة لبنان مقابله مي‏كند و حق خود را مي‏گيرد، تا جايی كه مقرّر مي‏شود به ازاء هر شهيد ده هزار ليره به خانواده‏اش پرداخت شود و هر خانه‏ای كه زير بمبارانهای اسرائيل ويران شد خسارت آن را جبران كنند.
امام موسي‏صدر معتقد بود كه اين خانه‏های ويران شده را بايد آباد كرد تا شيعيان به خانه‏های خود بازگردند و هجرت نكنند؛ زيرا تهجير (آواره كردن) شيعيان، برنامة اسرائيل است. اسرائيل مي‏خواهد بگويد كه در اين منطقه انسانی زندگی نمي‏كند، بنابراين اسرائيل كه دارای آدم‏های زياد است بايد آدم‏های خود را به اينجا منتقل كند و همين بهانه را برای فلسطين آورد. تمام سعی و كوشش ما در اين بوده است كه اين شيعيان برگردند و خانه و كاشانة خود را از نو بسازند و بمانند و سرزمين مادری خويش را ترك نكنند. بزرگترين افتخار ما اين است كه از نو بسازند و بمانند و سرزمين مادری خويش را ترك نكنند. بزرگترين افتخار ما اين است كه اينان سرزمينشان را ترك نكرده‏اند و مانده‏اند. كشته مي‏دهند، مبارزه مي‏كنند، ولی مي‏مانند. اين بزرگترين نقشی است كه امام موسي‏صدر بازی كرد.
در هرحال مي‏بينيم كه امام موسي‏صدر به بيروت مي‏آيد و مجلس شيعيان را به راه مي‏اندازد و اولين مبارزة بزرگ و رو در رو را با هيأت حاكمة لبنان شروع مي‏كند وپيروز مي‏شود. اين پيروزی سبب مي‏شود شيعيانی كه به احزاب چپ رفته بودند به امام موسي‏صدر توجه كنند و دريابند كه ممكن است كه شيعه بيايد و امتيازات و حقوق از دست‏رفتة آنها را كسب كند. حزب كمونيست پنجاه سال در لبنان مبارزه كرد، ولی نتوانست يك امتياز برای شيعيان كسب كند. امام موسي‏صدر در عرض دو سال توانسته بود بزرگترين امتيازات را كسب كند و هيأت حاكمة لبنان را درهم بشكند. اين سبب شد كه شيعيان بر عقدة حقارت خود تسلط يابند. عقدة حقارتی كه در قلوبشان وجود داشت و آنان را زجر و شكنجه مي‏داد، با اين پيروزی كم‏كم از بين مي‏رفت. جوانانی كه در احزاب مختلف پراكنده شده بودند، كم‏كم به دور امام موسي‏صدر جمع مي‏شدند و شهرت آقای صدر و عظمت مجلس شيعيان بيش از پيش گسترش مي‏يافت.

خواستـه ‏هـای بیستگانه

ايجاد «مجلس‏الجنوب» و برنامه‏های عمرانی، درمان دردها و نابساماني‏های جنوب لبنان نبود، در مقابل ميزانيه‏ای بيش از 90 ميليون ليره، صرف كارهای عمرانی كل لبنان گرديد، درآمد سرانه يك نفر در جنوب لبنان و «بعلبك» و «عكار»، در حدود هفتاد و پنج ليره در سال است، درحالی كه در «جبل» لبنان و قسمت‏های مسيحی به چند هزار ليره مي‏رسد!
امام موسي‏صدر دائماً برای بهبود وضع شيعيان مي‏كوشيد و درخواست‏های جديدی مي‏كرد، تا آنكه در سال 1972، پس از آنكه قدرت زيادی كسب كرد، درخواست‏های بيست‏گانه‏ای به دولت لبنان تسليم كرد؛ بيست درخواست از دولت لبنان برای محرومين و مستضعفين.
يكی از اين خواسته‏ها، مسلح كردن جوانان شيعه در جنوب لبنان برای مبارزه با اسرائيل بود. ديگری ساختن ملجاء و پناهگاه در همة روستاها و قريه‏های جنوب، در مقابل اسرائيل بود. يكی ديگر ايجاد راه سراتاسری بيروت به جنوب (بزرگراه) بود، برای آنكه مردم به سهولت بتوانند بيايند و بروند. از بزرگترين برنامه‏های عمرانی امام موسی اصرار بر احداث سد «ليطاني» بود. بزرگترين رودخانة لبنان، رودخانة «ليطاني» نام دارد، كه در جنوب لبنان به دريا مي‏ريزد. رژيم صهيونيستی مي‏خواهد اين آب را به طرف فلسطين اشغالی منحرف كند؛ زيرا احتياج به آب دارد و مدت شانزده هفده سال است كه دولت لبنان برنامه‏ای تهيه كرده تا سدی بر روی اين رودخانه بسازد و جنوب لبنان را كه سرزمين شيعيان است آباد كند، اما اسرائيل مخالفت مي‏كند. اسرائيل نمي‏خواهد كه جنوب لبنان آباد شود، در عوض مي‏خواهد كه آب را منحرف كند و به اسرائيل ببرد. با اين كه بودجة‌ احداث سد وجود دارد و نقشه‏های آن نيز موجود است، مدت هفده سال است كه اسرائيل با ساختن اين سد مبارزه كرده است و دولت لبنان نيز كه نوكر اسرائيل، نمي‏تواند در مقابل خواستة اسرائيل مقاومت كند. اما امام موسي‏صدر آمد و اعلام كرد،‌ اين حق طبيعی شيعيان است كه اين سد ساخته شود و از دولت درخواست كرد كه اين سد ساخته شود.
يكی ديگر از خواسته‏ها صدور شناسنامة لبنانی، برای هزاران مسلمان بدون هويت{شناسنامه} بود، كه در دوران استعمار فرانسويان حاضر نشدند از استعمارگران شناسنامه بپذيرند و هنوز بي‏شناسنامه هستند. تقسيم عادلانه شغل‏های دولتی و نظامی، جلوگيری از احتكار و ظلم، توليد و توزيع عادلانة ثروت و بالاخره عدالت اجتماعی برای محرومين، ‌بخشی از اين خواسته‏های بيست‏گانه بود.مسلم بود دولت لبنان در مقابل اين خواسته‏ها تسليم نمي‏شود. دولت لبنان مي‏گفت كه اگر بخواهيم در مقابل شيعيان تسليم شويم، بايد از «الف» تا «دي» همة خواسته‏ها را انجام دهيم، بنابراين در مقابل همة خواسته‏ها بايد مقاومت كرد.
در 1973 مسئله درخواست‏های شيعه اوج يافت و تمام مطبوعات و جريانات سياسی لبنان را فرا گرفت. آقای صدر به دولت اولتيماتوم داد و از نمايندگان و وزاری شيعه درخواست كرد كه در ظرف يك مدت معين، اگر جواب مناسبی از طرف دولت نرسد، همه از شغل خود استعفا دهند و اگر بازهم دولت ترتيب اثر نداد، شروع به مبارزه منفی كرده و تاحد پيروزی، بر حسب شرايط روز تاكتيك‏های مناسب را انتخاب كنند. تا آنجا كه جنگ رمضان سال 1973 بين اعراب و اسرائيل پيش آمد. از آنجا كه تمام نيروها مي‏بايستی متوجه دشمن خارجی كردند، مسئله خواسته‏های شيعيان مسكوت ماند، تا شش ماه بعد در سال 1974 دوباره پس از فروكش كردن جنگ اين درخواست‏ها مطرح گرديد.

تظاهـرات مسلحانـه بـعلبك

پس از اوج مبارزات شيعيات و عدم دريافت جواب مناسب از سوی دولت، امام موسي‏صدر برای نشان دادن قدرت، اعلام تظاهرات عمومی در بعلبك كرد. هفتاد و پنج‏هزار بعلبكی با شوق و حرارتی شديد به درخواست امام موسی پاسخ گفتند و رزمندگان بعلبكی با تظاهرات مسلحانة خود در آن روز{17/3/1974} پشت دولت مسيحی لبنان را به لرزه درآوردند. اكثر تظاهركنندگان مسلح بودند و صدای رگبار گلوله و توپ و خمپاره در اين تظاهرات به گوش مي‏رسيد. يكی از سنّت‏های اعراب اين است كه در جشن‏ها، ‌يا در مصيبت و عزا تيراندازی مي‏كنند. اما در اين تظاهرات به جای تيراندازی، حتی با گلولة توپ و خمپاره و موشك زمين و آسمان را چراغانی كرده بودند. هفتادوپنج هزار بعلبكی در يك تظاهرات مسلحانه كه تا آن روز در تاريخ لبنان سابقه نداشت شركت كردند. ارتش لبنان دوازده هزار نفر نيرو داشت، تصور اينكه امام موسي‏صدر توانسته است هفتادوپنج هزار بعلبكی مسله را بسيج كند لرزه به اندام حاكمه انداخت. آنان آمدند و در اين تظاهرات مسلحانه قسم خوردند كه تا آخرين قطرة خون خود عليه ظلم و عليه امتيازات طائفی بجنگند و حقوق از دست‏رفتة شيعيان را بازپس گيرند.
در مقابل اين قدرت، هيأت حاكمة‌ لبنان درهم لرزيد و وحشت كرد؛ زيرا جوانان بعلبكی، جوانان سلحشوری هستند كه شايد در دنيا نظير نداشته باشند. افراد ايلياتی كه از كودكی با تير و اسب بزرگ مي‏شوند. در طايفة بعلبك، اگر كسی به مرگ طبيعی بميرد مي‏گويند سقط شده است. بايد شهيد شود، بايد در صحنة مبارزه به شهادت برسد. سلحشورهايی هنگامی كه اسلحه به ديت مي‏گيرند و در وسط شهر ظاهر مي‏شوند، هيچ قدرتی و هيچ كسی در مقابل آنها نمي‏تواند عرض اندام كند؛ زيرا مسيحيان دارای منافع و مصالحند. يك جوان مسيحی نمي‏خواهد بي‏خود و بي‏جهت كشته شود، يك جوان سنّی نيز به همين ترتيب. اما شيعة بعلبكی از يك طرف فقير و محروم و مظلوم و مستضعف است و از طرف ديگر خون حسين(ع) در عروق او جريان دارد و رهبری مثل امام موسي‏صدر او را رهبری مي‏كند. هنگامی كه نعرة ياعلي(ع) او بلند مي‏شود، تانك‏ها را مي‏لرزاند. من در صحنه‏های نبرد ديده‏ام، هنگامی كه جنگجوی بعلبكی ظاهر مي‏شود، همة افسران و همة سربازان فرار مي‏كنند، مي‏گريزند؛ زيرا مي‏دانند اين آدمی است كه نمي‏ترسد وفوراً به رگبار مي‏بندد، معطل نمي‏شود. اين قدرت بود كه هيأت حاكمه لبنان را به لرزه درآورد. هيأت حاكمة لبنان، يك هيأت هفت‏نفری را معين كرد كه دربارة خواسته‏های شيعيان مطالعه كند. اين هيأت هفت‏نفری كه همه از افسران عالي‏رتبه بودند، خواسته‏های شيعيان را مطالعه كردند و به اين نتيجه رسيدند كه همة آنها برحق است و بايد برآورده شود. اما دولت لبنان نمي‏خواست تسليم شود، بنابراين ابا كرد و امام موسي‏صدر برای آنكه قدرت ديگری نشان دهد، تظاهرات مسلحانة ديگری در جنوب لبنان در شهر «صور» برپا كرد،‌ كه تا مرزهای اسرائيل فاصله كمی دارد.

حكومت لبنان سعی كرد كه با مرور زمان اثرات تظاهرات بعلبك را از ياد ببرد و بخصوص بينشيعيان تفرقه بيندازد. «كامل‏الاسعد» (شيعه)، دست‏نشاندة نظام فئودالی، به مبارزة‌ علنی با امام موسي‏صدر برخاست. عدة‌ زيادی از عمامه به سرهای بي‏مايه و بي‏پايه را به دور خود جمع كرد و با مصاحبه‏های تلويزيونی در صدد برآمد تا نشان دهد كه مبارزه بر سر اختلاف بين امام موسي‏صدر و علمای شيعه است، تا لبة تيز حملة‌شيعيان،‌ از دولت و نظام لبنان متوجة داخل طايفة شيعه گشته و توان نيروهای آزاديخواه و عدالت‏طلب، صرف اصطكاك‏های داخلی گردد. اما امام موسي‏صدر با وقع‏بينی و بلندنظری به هيچ‏وجه به حملات «كامل‏الاسعد» جواب نداد و رسماً اعلام كرد كه بين بزرگان شيعه اختلافی وجود ندارد و مبارزه ما فقط با هيأت حاكمه، برای تحقق عدالت اجتماعی برای همة محرومين است. ولی «كامل‏الاسعد» و نظام دست‏بردار نبودند. بخصوص برای بي‏اثر كردن تظاهرات بعلبك گفتند، حساب بعلبك با طايفة شيعه جداست، ‌بعلبك از قديم دوستدار امام موسی بوده است، ولی جنوب لبنان كه شامل اكثريت شيعيان است،‌ طرفدار بي‏چون و چرای «كامل‏الاسعد» بوده و لذا مخالف امام موسی هستند. برحسب اين ادعا دولت لبنان به رياست جمهوری «سليمان فرنجيه» كه آدمی بود قاتل، آدمكش و خبيث و به سختی ضد آقای صدر و شيعيان، ‌از تسليم در برابر درخواست‏های امام موسی سرباز مي‏زد.

تـظاهرات صـور

برای جوابگويی به ادعای بی جای «كامل‏الاسعد» و جلوگيری از سوء استفادة دولت از اين ادعا، امام موسي‏صدر اعلام تظاهرات عمومی در «صور»، شهر بزرگ جنوب لبنان را نمود. «صور» تا مرزهای اسرائيل حدود چهار كيلومتر فاصله دارد. مردم جنوب لبنان هميشه مورد هجوم و ظلم و ستم بوده و از نظر روحی ضعيف بودند،‌ لذا مي‏ترسيدند. اما در چينی محلی در جنوب لبنان يكصدوپنجاه هزار نفر در تظاهرات شركت كردند{5/5/1974}. البته همه جنوب لبنان 400.000 نفر جمعيت دارد. از 400.000 نفر جمعيت،‌ يكصدوپنجاه هزار مرد در اين تظاهرات شركت كردند. به عبارت ديگر همة مردان كوچك و بزرگ به اين تظاهرات آمدند و در آنجا نيز قسم ياد كردند كه تا آخرين قطرة خون خود برای احقاق حقوق از دست‏رفتة شيعيان بجنگند و مبارزه كنند.
هيأت حاكمة لبنان برای آنكه مردم به تظاهرات نروند، همة راه‏ها و جاده‏ها را ميخ ريخت، ميخ‏های بزرگ. عدة‌ زيادی كه مي‏خواستند خود را به اين تظاهرات برسانند مجبور بودند كه از روز قبل، يا از شب قبل خود را به شهر «صور» برسانند، اما تمام ماشين‏های آنها در راه پنچر مي‏شد و مي‏ماندند. خود من از همان مدرسة «جبل‏عامل»، يكی از تراكتورهای كشاوری را كه تراكتور بزركی بود آوردم و شاخه‏های درختان را مثل دو شاخه از دو طرف تراكتور بستيم، تا مثل جاروب روی زمين را پاك كند. تراكتورها را فرستاديم تا اين راه‏ها را تميز كنند و مردم بتوانند به شهر «صور» بيايند. من خوب مي‏دانستم، هنگامی كه تراكتور ما مشغول پاكسازی جاده‏ها مي‏شود، ارتش لبنان جلوی آن را خواهد گرفت، ‌بنابراين دو نفر بعلبكی را در داخل تراكتور مخفی كردم. آنان با لباس مخصوص خود و كلاشينكف در داخل تراكتور نشسته بودند. هنگامی كه تراكتور جاروب مي‏كرد و مي‏رفت به يك گروه سربازان برخورد كرد. افسر فرمانده آنها آمد و به راننده تراكتور با پرخاش گفت: «تو كيستي؟» او گفت: «من دانشجوی «مدرسة جبل‏عامل» هستم.» افسر به او فحش داد، اهانت كرد كه: «تو چه حقی داری كه اين ميخ‏ها را پاك مي‏كني؟» آنقدر اهانت كرد تا دو بعلبكی كه در پشت نشسته بودند،‌ بلند شدند و كلاشينكف خود را آماده كردند و گفتند: «اگر يك لحظه در اينجا بمانی تو و همة افرادت را تكه‏تكه خواهيم كرد.» همين افسر فوراً سلام نظامی داد و گفت: «معذرت مي‏خواهم شما را نشناخته بودم، ما را ببخشيد.» سربازان را برداشت و همه گريختند؛ زيرا مي‏دانستند كه به بعلبكی نمي‏توانند درگير شوند و همان‏جا فوراً كشته خواهند شد.
اين چنين بود مبارزه‏های وحشتناكی كه در لبنان به وقوع مي‏پيوست و جوانان اين چنين از جان گذشته و فدايی بودند كه مي‏توانستند اين برنامه‏ها را پياده كنند و هم‏اكنون نيز، اگر در بيروت مي‏بينيد كه در مقابل مزدوران عراقی و قدرت‏های ديگر ايستاده‏اند و مي‏جنگند، يك چنين جوانانی هستند كه از مرگ نمي‏هراسند و شهادت برای آنها افتخار است.
مزدوران «كامل‏الاسعد» در تمام شهرهای جنوب ايجاد ترس و وحشت كردند، به اين ترتيب كه شايع كردند در روز تظاهرات نيروهای «اسعدي» مسلحانه حمله خواهند كرد و خونريزی خواهد شد، هر كسی به تظاهرات برود جانش در خظر است! نيروهای ارتشی نيز با تاكتيك‏های خود در جنوب و مانورهای مخصوص و ايجاد حاجز{راهبندان} در نقاط مختلف، به انتشار و تقويت پروپاگاندهای اسعدي‏ها كمك كردند. به علاوه مزدوران مسلحی اجير شدند، تابه دوستان امام موسی حمله كنند. يكی از اين مزدوران «محمدحيدر» يكتروريست حرفه‏ای بود؛ قاتلی كه سال‏ها در زندان به سر مي‏برد و رژيم برای همين امر او را با سلام و صلوات آزاد كرد و با پول زياد و اسلحة فراوان و افراد مسلح خودفروخته به جان مردم انداخت. آنان هر ماشينی را كه حامل عكس امام موسي‏صدر بود، به مسلسل بستند و عده زيادی را مجروح كردند. اما امام موسي‏صدر برای آنكه بهانه‏ای به دست رژيم ندهد، دستور داد كه به هيچ‏وجه در مقابل ماجراجويان مقاومتی نشود و چه نيكو بود صبر و قدرت نفس كسانی كه مورد هجوم قرار گرفتند و حتی مجروح شدند، ولی درگيری و زد و خورد به وجود نياوردند و هيچ بهانه‏ای به دست رژيم ندادند.
روز تظاهرات … فرار رسيد، هزاران تن از مردم، دسته‏دسته با ماشين و تراكتور والاغ، سواره و پياده رهسپار «صور» بودند تا وفاداری خود را –علي‏رغم تمام توطئه‏ها- به رهبر «حركت» نشان دهند. صحرای محشری بود،‌ ارتش و نيروهای ارتجاعی در مقابل سيل جمعيت مجبور به سكوت شدند و بيش از 150.000 نفر در صور گرد آمدند. امام موسی به «خفاشان شب» حمله كرد و تزويرها و خدعه‏های مزدوران را برملا ساخت و طايفة{شيعه} را دعوت به وحدت كرد و مردم با او قسم ياد كردند كه تا آخرين قطرة‌خون خود در راه تحقق عدالت اجتماعی و آزادی از استثمار و دفاع از لبنان در مقابل دشمن خارجی بكوشند و از هيچ نوع فداكاری در اين را ه دريغ نكنند.
به هر حال تظاهرات بزرگ دوم نيز عملی شد و هيأت حاكمة لبنان به اين نتيجه رسيد كه در مقابل سازمان شيعيان و محرومين، ضعيف است و نمي‏تواند به تنهايی عملی انجام دهد.

پيش‏بينی تظاهرات بيـروت

پس از تظاهرات پيروزمند صور، ادعای پوچ «كامل‏الاسعد» و طرفدارانش همچون كف روی آب محو شد و مبارزات شيعيان با سرعت و موفقيت متوجه رژيم لبنان گرديد. درگيري‏ها روشن و بي‏پرده بيان مي‏شد و برای آخرين ضربه قاطع قرار بود كه تظاهرات شيعيان به قلب لبنان، يعنی بيروت كشيده شود تا اگر خفته‏ای وجود دارد بيدار گردد. قرار بود كه تظاهرات به يك اعتصاب عمومی بپيوندد و اگر نتيجه و حاصلی نداد، دست به مبارزة منفی زده شود و با يك اعتصاب غذای عمومی و سيطره بر خيابان‏های مركزی شهر، بيروت را از كار بيندازند. اما لبنان آبستن حوادث ديگری نيز بود و آن نقشة نابودی مقاومت فلسطيني‏ها و يك شبيخون همه‏جانبه بر نيروهای مترقی و آزاديخواه لبنان بود كه بنا به مصلحت عموم، مسئله درخواست‏های شيعه و محرومين دوباره مسكوت ماند.
پيدايش حركت محروميـن
از سال 1971 كه به جنوب لبنان وارد شدم، كلاس‏هايی برای درس‏های ايدئولوژيك اسلامی، به سبك انجمن‏های اسلامی دانشجويان،‌ به راه انداختم. از هر روستايی يك يا دو نفر از معلمان مؤمن و مسلمان را انتخاب كردم، كه مجموعاً حدود 150 نفر مي‏شدند. آنان هفته‏ای يك‏بار به مدرسه مي‏آمدند و جلساتی اسلامی و عميق برپا مي‏شد كه خود آقای صدر و « شيخ مهدی شمس‏الدين» و «سيد محمدحسين فضل‏الله» و رجال ديگر سخنرانی مي‏كردند و بحث و انتقاد مي‏شد و بعد خودم نيز كم‏كم وارد بحث‏ها شده، يك سلسله دروس ايدئولوژيك بيان مي‏كردم … نيمی از اين عده رفتند و تقريباً نيم ديگر ماندند و هم‏اينان بودند كه اولين هسته‏های سازمان «حركت محرومين» درجنوب را تشكيل دادند.
در بيروت نيز نظير اين عمل را انجام داديم. در آنجا مشكلات زيادتر بود، ولی حركتی فكری به راه افتاد كه به وحدت فكری و عمق ايدئولوژيك آنان كمك زيادی نمود.
به اين ترتيب زبده‏ترين جوانان مسلمان شيعه را مجهز و منظم كرديم و همين جوانان مؤمن بعداً كادرهای ورزيده و جنگنده «حركت محرومين» و «حركات امل» شدند … و مردم شيعه لبنان همه به سوی «حركت محرومين» و امام موسی روی آوردند.
اين شيعيان فوج‏فوج وارد اين نهضت مي‏شدند و سازماندهی اين «حركت» نيز با اين حقير بود. آنان احزاب را رها مي‏كردند و به اين سازمان مي‏پيوستند. سازمانی مكتبی، براساس ايدئولوژی اسلامی، براساس خط علی و حسين(عليهم‏السلام). يك شيعه به خود مي‏لرزيد، اشك مي‏ريخت و چه بسا كه در روستاها در قريه‏های مختلف، در كنار دفتر «حركت محرومين»، مردم جمع مي‏شدند تا نام‏نويسی كنند و وارد نهضت شوند، وارد «حركت» شوند. ما نمي‏خواستيم آنها را بپذيريم، ابا مي‏كرديم؛ زيرا نمي‏توانستيم آنان را اداره كنيم. با آنها چه كنيم؟ تنها معلمان، تحصيل كرده‏ها، يا كسانی را كه در سال‏های آخر مدرسه متوسطه بودند، مي‏پذيرفتيم تا از آنان كادر بسازيم؛ زيرا مي‏دانستيم كه همة ملت شيعه، اعضای نهضت ما هستند و دليل ندارد كه از آنان نام‏نويسی كنيم.
ما نمي‏خواستيم سازمان به صورت دكان درآيد و هركس و ناكسی، و يا هر فكر غلطی وارد آن شود و خدای ناكرده حزبی ديگر، همچون احزاب فاسد لبنانی به وجود آيد كه كارشان دروغ و تهمت و كارچاق كنی و به جيب زدن اموال مردم و حكومت و تقسيم منافع و .. است. لذا از همان ابتدا تأكيد كرديم كه ما ايجاد «حركت» كرده‏ايم نه حزب و حركت از مبارزه با نفس و تربيت نفس و اخلاق شروع مي‏شود (نه منافع مادی، و مصالح شخصي).

پيش‏بينی تظاهرات بيـروت

پيدايش حركت محروميـن

از سال 1971 كه به جنوب لبنان وارد شدم، كلاس‏هايی برای درس‏های ايدئولوژيك اسلامی، به سبك انجمن‏های اسلامی دانشجويان،‌ به راه انداختم. از هر روستايی يك يا دو نفر از معلمان مؤمن و مسلمان را انتخاب كردم، كه مجموعاً حدود 150 نفر مي‏شدند. آنان هفته‏ای يك‏بار به مدرسه مي‏آمدند و جلساتی اسلامی و عميق برپا مي‏شد كه خود آقای صدر و « شيخ مهدی شمس‏الدين» و «سيد محمدحسين فضل‏الله» و رجال ديگر سخنرانی مي‏كردند و بحث و انتقاد مي‏شد و بعد خودم نيز كم‏كم وارد بحث‏ها شده، يك سلسله دروس ايدئولوژيك بيان مي‏كردم … نيمی از اين عده رفتند و تقريباً نيم ديگر ماندند و هم‏اينان بودند كه اولين هسته‏های سازمان «حركت محرومين» درجنوب را تشكيل دادند.
در بيروت نيز نظير اين عمل را انجام داديم. در آنجا مشكلات زيادتر بود، ولی حركتی فكری به راه افتاد كه به وحدت فكری و عمق ايدئولوژيك آنان كمك زيادی نمود.
به اين ترتيب زبده‏ترين جوانان مسلمان شيعه را مجهز و منظم كرديم و همين جوانان مؤمن بعداً كادرهای ورزيده و جنگنده «حركت محرومين» و «حركات امل» شدند … و مردم شيعه لبنان همه به سوی «حركت محرومين» و امام موسی روی آوردند.
اين شيعيان فوج‏فوج وارد اين نهضت مي‏شدند و سازماندهی اين «حركت» نيز با اين حقير بود. آنان احزاب را رها مي‏كردند و به اين سازمان مي‏پيوستند. سازمانی مكتبی، براساس ايدئولوژی اسلامی، براساس خط علی و حسين(عليهم‏السلام). يك شيعه به خود مي‏لرزيد، اشك مي‏ريخت و چه بسا كه در روستاها در قريه‏های مختلف، در كنار دفتر «حركت محرومين»، مردم جمع مي‏شدند تا نام‏نويسی كنند و وارد نهضت شوند، وارد «حركت» شوند. ما نمي‏خواستيم آنها را بپذيريم، ابا مي‏كرديم؛ زيرا نمي‏توانستيم آنان را اداره كنيم. با آنها چه كنيم؟ تنها معلمان، تحصيل كرده‏ها، يا كسانی را كه در سال‏های آخر مدرسه متوسطه بودند، مي‏پذيرفتيم تا از آنان كادر بسازيم؛ زيرا مي‏دانستيم كه همة ملت شيعه، اعضای نهضت ما هستند و دليل ندارد كه از آنان نام‏نويسی كنيم.
ما نمي‏خواستيم سازمان به صورت دكان درآيد و هركس و ناكسی، و يا هر فكر غلطی وارد آن شود و خدای ناكرده حزبی ديگر، همچون احزاب فاسد لبنانی به وجود آيد كه كارشان دروغ و تهمت و كارچاق كنی و به جيب زدن اموال مردم و حكومت و تقسيم منافع و .. است. لذا از همان ابتدا تأكيد كرديم كه ما ايجاد «حركت» كرده‏ايم نه حزب و حركت از مبارزه با نفس و تربيت نفس و اخلاق شروع مي‏شود (نه منافع مادی، و مصالح شخصي).

زيربنای فكـری مـا

اولين بند ميثاق «حركت»، ايمان به خداست. تا كسی خدا را درست نفهمد و ايمان نياورد، نمي‏تواند به «حركت» وارد شود .. ايمان به خدا و عمل براساس ارزش‏های خدايی … كسی كه هدف حيات را خدا قرار دهد، به خاطر خدا بارزه كند، خليفة خدا در زمين باشد و صفات و اعمال او، مظهر صفات خدا گردد. خلاصه نمايندة علی و حسين(عليهم‏السلام) باشد.
ايدئولوژی اسلامی، ايدئولوژی «حركت» شد. آن ايدئولوژی كه ما سخنگوی آن بوديم، نه اسلام بدون حركت، يعنی اسلام مشايخ و فئودال‏ها و پيرزن‏ها و پيرمردها و اسلام سنتی لبنان. اين فكر و اين حركت به سرعت توسعه يافت و بحق مي‏گويم كه پيشرفت اين فكر و دوام اين فكر و پيروزی اين فكر، به بركت وجود آقای صدر بود …

ازش انسان‏ها به حركتی است كه ايجاد مي‏كنند

ما هر انسانی را با حركاتش مي‏سنجيم. شما مي‏دانيد در طول تاريخ افراد بزرگی هستند كه مي‏آيند و مي‏روند. فرض كنيم يك كشتي‏گير بزرگ، يا يك وزنه‏بردار معروف، مي‏آيد شهرتی كسب مي‏كند، اما پس از آنكه پير شد، بعد از آنكه رفت، ديگر اثری از او نمي‏ماند. مي‏رود، تمام مي‏شود. نويسندگانی،‌ سخنورانی، ‌شخصيت‏های سياسی بزرگی پيدا مي‏شوند، اما مي‏روند و تمام مي‏شوند. در طول تاريخ از اين افراد زياد ديده‏ايم. اما انسان‏های ديگری مي‏آيند كه حركت ايجاد مي‏كنند، مثل نبي‏اكرم(ص). اين مرد بزرگ حركتی تأسيس كرد كه قرن‏ها و هزارها سال پس از او، هر روز و همه روزه قدرتش افزونتر مي‏شود؛ يعنی حركتی كه با مرگ او و با وفات او خاتمه پيدا نمي‏كند. حركتی كه در روح انسان‏ها، در قلوب انسان‏ها امتداد پيدا مي‏كند، ادامه پيدا مي‏كند. اين انسان‏ها مهم‏اند، اين انسان‏ها ارزش دارند. امام امت ما در عداد اين رهبران بزرگ است.
مي‏دانيد رهبران بزرگی به وجود آمده‏اند –چه مذهبی چه غيرمذهبي- كه منشاء خدماتی بودند، شهرت كسب كردند، كتاب‏ها نوشتند اما با وفات آنها، همه كارهايشان متوقف شد. من در طول تاريخ يكی از اين نمونه‏ها را ذكر مي‏كنم كه «سيدجمال‏الدين اسدآبادي» است.
«سيدجمال‏الدين اسدآبادي» شخصيت بسيار بزرگ و بي‏نظير تاريخ اسلام است، روشن‏فكری مبارز و سرسخت. اما اين مرد بزرگ پس از آن كه وفات پيدا كرد، ديگر اثری و حركتی از او باقی نماند، تمام شد، رفت. اما امام خمينی، امام امت ما، حركتی تأسيس كرده است كه اين حركت در تاريخ مي‏ماند و با وجود او رابطه ندارد، حتی اگر خدای ناكرده او وفات پيدا كند، بازهم حركت او، نه تنها در ايران، بلكه در بين همة محرومين و مستضعفين دنيا، رسوخ شيدا كرده است. حركت او ابرقدرت‏ها را به لرزه درانداخته است. يك حركت اسلامی كه شعار « لاشرقيه و لاغربيه» مي‏دهد. هر قدر انسان بزرگتر و عظيم‏تر باشد، حركت اجتماعی او عميق‏تر و طولاني‏تر خواهد بود. يك انسان بزرگ را با حركتی كه ايجاد كرده است مي‏سنجيم. هنگامی كه بر اين سياق مقايسه مي‏كنيم، مي‏بينيم كه امام موسي‏صدر نيز حركت ايجاد كرده است. يك سخنور معروف يا يك نويسندة بزرگوار، يا يك رجل سياسی منحصر به فرد نبوده است كه در حيات خود اعمالی انجام دهد، يا كارهايی خارق‏العاده از او به ظهور برسد، بلكه ايجاد حركت كرده است و در كجا؟ در لبنان!. همچنان كه گفتم غرب‏زده‏ترين نقطة خاورميانه، ‌لبنان است. فاسدترين حكومت‏ها در لبنان است، بزرگترين ظلم‏ها و جنايت‏ها در لبنان است. زير سلطة اسرائيل،‌ فرانسه و امريكا و در سخت‏ترين شرايط،‌ اين مرد بزرگ قادر شد كه حركت ايجاد كند. پس از 1400 سال اين شيعة بدبخت ترسوی عقده‏ای را، به جنبش درآورد، او را به حركت درآورد. او توانست آنچنان حركتی تأسيس كند كه هيأت حاكمة لبنان را بلرزاند. اسرائيل رابه وحشت بيندازد، نظام‏های طاغوتی عربی از او به وحشت بيفتد. سال‏ها پيش از آنكه انقلاب اسلامی ما به پيروزی برسد، اين مرد بزرگ سازماندهی كرد. «حركت محرومان»، نهضت محرومان، براساس ايدئولوژی و خط مكتبی اسلامی در لبنان به راه افتاد. انسان‏ها ساخته شدند. كادرها تربيت شدند و پس از آنكه مبارزة ايدئولوژيك و سياسی ادامه پيدا كرد، هنگامی كه جنگ‏های داخلی لبنان به وجود آمد و ضرورت جنگ‏های مسلحانه احساس شد، اين مرد بزرگ يا سازمان مسلحانه براساس ايدئولوژی اسلامی به وجود آورد، جناح نظامی حركت محرومين، به نام «حركت امل» كه به شرح آن نيز خواهيم پرداخت.(1)
نابراين امام موسي‏صدر، كسی است كه اين حركت را رهبری كرده و كسی است كه در ميان فقر و فشار مصيبت‏ها و مشكلات موجود در لبنان،‌ قادر شده است كه شيعيان را تمركز دهد،‌ قدرت ببخشد و درمقابل هيأت حاكمة كثيف و اسرائيل جبار و سعدحداد مزدور، به جنگ و مبارزه بپردازد و توانسته است به شيعيان روح تازه‏ای بدمد. شيعيان در طول تاريخ همواره مورد ظلم و ستم بوده‏اند، هميشه بر سرشان كوفته‏اند و در اثر ظلم و فشاری كه به آنان وارد شده است، عقدة حقارت پيدا كرده‏ بودند، مي‏ترسيدند. شما تصور كنيد اسرائيل، كه در جنوب لبنان قرار گرفته است و همه روز و همه شب آنان را مي‏كند و مي‏كشد و نابود مي‏كند، ‌چه روحيه‏ای در اين مردم به وجود مي‏آورد.
به ياد دارم شش يا هفت سال پيش{حدود سال 1972} يك گروه كماندويی اسرائيل وارد جنوب لبنان شد و دو كشاورز لبنانی را به ظلم، به جنايت، كشت. عده‏ای از كشاورزان لبنانی جمع شده و اعتراض كردند. فرماندة اسرائيلی به آنان اهانت‏ها كرد، حتی گفته بود، ما برای تصرف لبنان احتياج نيست كه سرباز بفرستيم، دختران خود را مي‏فرستيم و در هر لحظه، هرجای لبنان را توسط اين دختران تصرف مي‏كنيم. چنان روحيه ضعيف و احساس حقارت در اين شيعيان به وجود آمده بود كه نمي‏توانستند در مقابل هيچ دشمنی از خود عكس‏العمل نشان بدهند. به ياد دارم هنگامی كه در حضور امام موسي‏صدر به اين منطقه رفتيم، او به مسجد رفت و سخت گفت و جوانان را تشويق كرد تا در مقابل اسرائيل بايستند و بجنگند. يكی از جوانان از وسط مسجد بلند شد و اعتراض كرد كه: «ای امام ما اسلحه نداريم، چگونه با دشمنی جبار، مانند اسرائيل بدون اسلحه بجنگيم؟» امام در جواب گفت: «حتی اگر اسلحه نداشته باشيد بايد با چنگ و دندان با اسرائيل مبارزه كنيد و اين لكة‌ ننگ را از دامان خود بشوييد.» در همان لحظاتی كه امام در مسجد صحبت مي‏كرد، رگبار گلولة اسرائيل از بالای سر ما وزيدن گرفت. آن منطقه نزديك مرز اسرائيل بود و اسرائيل، كه شايد از بلندگوی مسجد صدای او را مي‏شنيد، برای ايجاد ترس و وحشت رگبار گلوله خود را به شهر و به مسجد گشود، ولی او همچنان روحيه مي‏داد و آنان را به جنگ و جهاد تشويق مي‏كرد و بالاخره حالتی به وجود آورد كه برای اولين‏بار افتخار و روحيه شهادت‏طلبی در اين شيعيان ايجاد شد، روحية فداكاری و حسينی در آنان زنده شد.
اولين مقاومت و شهادت در مقابل اسرائيل
يكی از بزرگترين افتخارات ما اين بود كه برای اولين‏بار، حدود هفت سال پيش{1972} اولين كسی كه مسلحانه در مقابل اسرائيل ايستاد و به شهادت رسيد، جوان پانزده ساله‏ای بود از مدرسة‌ صنعتی جبل‏عامل در شهر صور در جنوب لبنان. اين جوان به نام « فلاح شرف‏الدين» در مسجد مدرسه اذان مي‏گفت. او صدای خوبی داشت، خانه‏اش در شهری بود به نام «طيّبه»، در جنوب لبنان، نزديك مرز اسرائيل. هنگامی كه اسرائيل به شهر «طيّبه» حمله كرد، پدرش در نيمه‏های شب در خانه را باز كرد و اسرائيلي‏ها با يك رگبار گلوله پدرش را كشتند. برادر بزرگش دويد تا اسلحة كلاشينكف خود را بردارد، ولی قبل از آن كه اسلحه را بردارد او نيز هدف رگبار گلوله قرار گرفت و به خاك و خون خويش درغلطيد. اين جوان پانزده سالة‌ شاگرد مدرسه ما اسلحه برادر را برداشت و خود را به اتاق جانبی رسانيد و از داخل پنجرة اتاق به مدت نيم ساعت با اسرائيلي‏ها جنگيد و در همان اولين‏باری كه اسرائيل خانة آنها را محاصره كرده بود، هفت نفر از آنها را به خاك ريخت و مدت نيم ساعت مبارزه كرد، تا آنكه اسرائيل با يك موشك، يا يك راكت، اتاقی را كه اين جوان در آن مبارزه مي‏كرد به آتش كشيد و اين جوان شجاع و فداكار قطعه‏ قطعه شد.

اين اولين شهيدی است كه مسلحانه در مقابل اسرائيل قيام كرده و به شهادت رسيد. او يكی از شاگردانی است كه در مدرسة ما و در حركت امام موسي‏صدر، با اين روحيه شجاعت و فداكاری تربيت شده بود.همين مردمی كه از مرگ مي‏ترسيدند و در مقابل دشمن احساس حقارت مي‏كردند، به جايی رسيدند كه شهادت افتخار آنها شد. در يكی از روستاهای جنوبی جوانی شهيد شده بود. به اتفاق امام موسی برای ديدار از خانوادة اين شهيد رهسپار خانة‌ آنان شديم. مادر پيری بود شصت ساله. فرزند جوانش ليسانسيه‏ای بود كه در مدرسة‌ شهر تدريس مي‏كرد. اين جوان كه به شهادت رسيده بود، تنها جوان خانواده محسوب مي‏شد. پيرزن شوهر نداشت، بچة‌ ديگری نداشت و فقط يك فرزند برومند داشت و او را هم در را ه مبارزه تقديم كرده بود. به خانه‏اش رفتيم. خانه‏ای بود محقر و كوچك مردم نيز در خانة او و اطراف خانه جمع شدند. امام موسي‏صدر دركنار اتاق بر زمين نشست، عده‏ای از بزرگان نيز در داخل اتاق جمع شدند. پيرزن سرتاپا سياه پوشيده در جلوی او نشسته بود و هيچ نمي‏گفت. اما يكباره شروع به سخن كرد، با حالتی عصبانی و صدايی مرتعش. من فكر كردم كه مي‏خواهد به امام موسي‏صدر پرخاش بكند و بگويد چرا فرزندم را از من گرفتی و در اين مبارزه او به شهادت رسيد، اما ديدم اين زن برخاست و شروع به صحبت كرد و با آن حالت عصبانيت فرياد برآورد كه: «ای امام موسي! تو چرا اردوگاه برای زنان تأسيس نكرده‏ای تا من بتوانم در آن اردوگاه آيين جنگاوری بياموزم و من نيز به افتخار شهادت نائل شوم.»اسرائيل قدرت جبّاری است كه در عرض دو ساعت سه كشور بزرگ عربی را نابود كرد. او در سال 1967 ميلادی در آن جنگ معروف، مصر، سوريه و اردن را در عرش دو ساعت نابود كرد. جنگ آنها پنج روز به طول انجاميد، ولی نابودی ارتش آنها در همان دو ساعت اول بود. قدرتی جبّار كه سه كشور بزرگ عربی را در عرض دو ساعت نابود كند، از يك طرف و از طرف ديگر فالانژيست‏ها و مسيحيان افراطی و متعصب لبنان، كه خود قدرتی بي‏نظير به شمار مي‏روند و اقلاً بيش از 80.000 رزمنده كماندو دارند. همچنين احزاب چپ لبنان كه به شرح آنها خواهيم پرداخت. در ميان اين امواج طوفانی شنا كردن و سالم بيرون آمدن كاری است بس مشكل، كه جز با اتكای به خدای بزرگ و حركت‏هايی بر مبنای اعتقاد و ايمان، ميّسر نيست. تا كسی در گرداب حوادث لبنان قرار نگيرد بُعد حركت امام موسي‏صدر را نمي‏تواند درك كند.

همكاری احزاب با هيأت حاكمـه

بايد برای شما بگويم، در تمام مدتی كه اين شيعيان، اين محرومان عليه ظلم و ستم و هيأت حاكمة فاسد لبنان مي‏جنگيدند، چپي‏ها و كمونيست‏ها دست اتحاد به هيأت حاكمه داده بودند. مي‏خواهم اينها را بگويم تا كمی از تاريخ آگاه شويد. احزاب چپ لبنان جبهه‏ای داشته و دارند به نام «جبهة وطينه». «جبهة وطينه» را اگر به فارسی ترجمه كنيم، معنی آن «جبهة ملي» است. اما جبهة ملی آنها را –برخلاف جبهة ملی ما كه در زمان مرحوم دكتر مصدق بود- مي‏توان جبهة ملی كمونيست‏ها ناميد. هفتاد و پنج سازمان و حزب چپی و ماركسيستی در اين جبهة‌ ملی، يا جبهة وطنی عضويت داشتند و « كمال جنبلاط»،‌ رهبر «حزب تقدمی اشتراكي»، يا «حزب سوسياليست پيشرو»، به رهبری اين جبهه ملی انتخاب شده بود. « كمال جنبلاط» كه خود يك سوسياليست بود،‌ به رهبری تمام احزاب چپ لبنان انتخاب شده بود. خود «جنبلاط» و دوستانش، در هيأت حاكمه لبنان عضويت داشتند. تصور كنيد! هنگامی كه امام موسي‏صدر و محرومان لبنان، عليه هيأت حاكمة فاسد لبنان مي‏جنگيدند، « كمال جنبلاط» و دوستان و همكاران او در هيأت دولت لبنان شركت داشتند. بنابراين با امام موسي‏صدر مبارزه مي‏كردند،‌ جلوی او را گرفته بودند. تصور كنيد! كسانی كه شعارهای سوسياليستی و شعارهای كارگری مي‏دادند خود، مثل « كمال جنبلاط» از بزرگترين فئودال‏ها و سرمايه‏داران لبنان بوده و با هيأت حاكمة سرمايه‏دار لبنان همكاری نزديك مي‏كردند. به هر حال اين است ماهيت اغلب احزاب چپ.

تشکیل حركت «امـل»

در تظاهرات 1970 و سپس تظاهرات بعلبك و صور، شيعيان از روی احساسات و عواطف خودشان به ميدان مبارزه آمدند و قسم ياد كردند كه تا آخرين قطرة خون خودشان برای احقاق حقوق شيعيان مبارزه كنند. اين مرحله اول مبارزات بود؛ يعنی مرحله رشد سياسی و تحريك عواطف و احساسات شيعيان. امام موسی و دوستانش احساس كردند كه تنها با عواطف و احساسات و تظاهرات نمي‏توان كاری از پيش برد. در مقابل، سازمان‏های دست راستی قوی و سازمان‏های دست چپی قوی وجود داشت. بنابراين با تظاهرات ساده و خيابانی و با ابراز احساسات و عواطف نمي‏شد به جايی رسيد. بايد سازماندهی انجام مي‏شد. بنابراين در سال 1973 سازماندهی «حركت محرومين» به رهبری امام موسي‏صدر شروع شد و من مسئول تنظيم تشكيلات اين سازمان بودم. سازمانی كه به سرعت شيعيان را دور خودش جمع كرد، سازمانی كه ايدئولوژيش اسلام بود، اما اسلام حقيقی، اسلام انقلابی. اسلامی كه سربازانش به قدرت اسلحه شهادت مسلح مي‏شدند.
چنين سازمانی با چنين ايدئولوژی مورد بغض و كينه چپي‏ها و راستي‏ها و حتی روحانيون مرتجع لبنان قرار گرفت، ولی اين سازمان به سرعت پيش مي‏رفت. همانطور كه گفتم عده زيادی از جوانان بدبخت و فلك‏زده شيعه به علت خلائی كه وجود داشت به احزاب كمونيست، چپ و سازمان‏های متطرّف چپ فلسطينی پناه مي‏بردند. ولی پس از تأسيس «حركت محرومين» عده زيادی از اين جوانان به اصل و مبداء خودشان بازگشتند و به قول معروف، فرش را، گليم را، از زير پای احزاب كشيدند و در هر دهی كه يك يا دو نفر از حزب كمونيست وجود داشت، اقلاً صد تا دويست نفر از اعضای مؤمن حركت محرومين فعاليت مي‏كردند.
پس از اين مرحله دوم سازماندهی در بين شيعيان، مرحله سوم آغاز شد و آن سازماندهی نظامی بود. لبنان با ايران فرق دارد،‌ لبنان سرزمينی است عشايری و همه مسلح. دست راستي‏ها –همانطور كه گفتم- با چهل هزار جنگنده و اسلحه كافی سيطرح خودشان را بر ديگران حفظ مي‏كردند. مقابله با يك سازمان نظامی بايد با قدرت نظامی تؤام باشد. بنابراين قسمت سوم سازماندهی «حركت محرومين» تأسيس سازمان نظامی «امل» بود. «امل» از سه كلمه «افوج، مقاومت، ابنانيه» كه «الف» از افواج و «م» از مقاومت و «ل» از لبنانی گرفته شده، يعنی «آرزو»، آرزو برای تحقق رسالت اسلامی و حكومت مهدي(عج).
اين سازمان از سال 1974 شروع به تعليم جوانان شيعه كرد و اين تعليم در منطقه بعلبك، در كوهستان‏های نزديك به سوريه انجام مي‏گرفت. تعليماتی كه در آن مقاومت فلسطينی با ما همكاری داشت و شخص ياسر عرفات بارها به اين مركز سفر كرد و هنگام فارغ‏التحصيل شدن دوستان و برادران ما سخنرانی كرد. چند نفر از مربيان فلسطينی در روزهای اول يا سال اول در پايگاه‏ امل به تعليم و تربيت نظامی دوستان ما مشغول بودند. البته در حال حاضر جوانان «امل» تعليماتشان خيلی قوي‏تر از گذشته است و اين پايگاه‏ها را خودشان اداره مي‏كنند. صدها نفر از بهترين جوانان ايرانی ما نيز، در پايگاه‏های امل در لبنان تربيت نظامی ديدند، سه سال پيش{1356} در مخالفت شديدی «منصور قدر» سفير جاسوس ايران در لبنان عليه امام موسي‏صدر ابراز داشت و به دولت لبنان شكايت كرد كه در پايگاه «امل» در بعلبك 180 يا 200 نفر از جوانان ايرانی تعليم مي‏بيند و به مقدار زيادی از حملات و دشمني‏های دولت لبنان و مسيحيان برضد امام موسي‏صدر، مربوط به اين قضيه بود.
بدين ترتيب آموزش نظامی «امل» شروع شد، اولين گروه هفتادنفری از استادان و شاگردان مؤسسه{مدرسه صنعتی جبل‏عامل} را در دهی به نام «يمونه» در بعلبك به مدت يك هفته تعليم نظامی داديم و نتيجه بسيار رضايت‏بخش بود. آنگاه پس از توافق فتح، مركز بزرگ تدريب{آموزش نظامي} «امل» در «عين‏البنيه» حوالی بعلبك زير نظر مدربين{مربيان} فتح، برای جوانان «امل» افتتاح شد كه نتيجه آن رضايت‏بخش بود، تا اينكه انفجار مين باعث شهادت 26 نفر از جوانان ما و بيش از هفتاد مجروح گرديد. آن مركز تدريب بسته شد و مركزی ديگر در «جَنتا» باز گرديد، كه اول زير نظر فتح اداره مي‏شد، ولی بعد اداره آن را خود جوانان «امل» به دست گرفتند. انفجار اردوگاه بعلبك، سروصدای زيادی به پا كرد و سازمان را – كه مخفی بود- علنی كرد(1) و همه از اطراف به دشمنی برخاستند.
مسيحيان و چپي‏ها هر دو مخالف بودند؛ زيرا مي‏دانستند اگر طرفداران صدر، سازماندهی شده و جنگنده شوند، ديگر كسی نمي‏تواند در مقابل قدرت آنان ايستادگی كند. چپي‏ها تا به آن روز با آقای صدر كاری نداشتند، فكر مي‏كردند و او رجل دين و مثل ديگرانست كه گاه‏گاهی شعارهايی تند مي‏دهد، اما هنگامی كه متوجه سازماندهی او و تعليمات نظامی او شدند، ترس و وحشت آنها بالا گرفت وشروع به كارشكنی و اذيت كردند. ابتدا اين كارشكني‏ها مخفی بود، ولی بعد كه فرصت‏های مناسبی يافتند علناً به دشمنی و كينه‏توزی پرداختند.
حزب كمونيست لبنان پنجاه سال سابقه كار در لبنان داشت، ولی مي‏ديد كه گروه‏گروه از جوانان به «حركت محرومين» مي‏پيوندند. شيعه اصولاً خود را بطور طبيعی جزيی از «حركت محرومين» به حساب مي‏آورد و لذا گليم را از زير پای احزاب چپ كشيده و ديگر مجالی برای آنها باقی نمي‏گذارد. لذا دشمنان فطرتاً در جستجوی فرصت برای كوبيدن «امل» و امام موسي‏صدر برآمدند. امام موسي‏صدر آمده بود كه فقر فكری و ايدئولوژيكی و سياسی و اجتماعی جنوب را پر كند و خلاء را پر كرده بود. ديگر بهانه و ميدانی به دست حزب كمونيست نمي‏داد. حزب كمونيست از فئودال‏ها و شيوخ خودفروخته خوشش مي‏آمد، گواينكه در ظاهر به آنها فحش مي‏داد؛ زيرا اينان برای او مجال باز مي‏كردند تا فعاليت بيشتری كند، اما امام موسی همه حربه‏ها را از آنان گرفته بود و در عمل سياسی، حتی از آنها تندتر بود و حزب كمونيست و احزاب چپ ديگر را خلع‏سلاح كرده بود.
حزب كمونيست لبنان در اوايل جنگ‏های داخلی در «بنت جبيل» جلسه‏ای داشت (كه يك نفر از كادرهای ما خود را در آن جلسه داخل كرده بود) مسئولان حزب به كادرها مي‏گفتند: «ما بايد صدر را تصفيه كنيم، ولی الان موقعيت مناسب نيست. بايد منتظر فرصت نشست!»
كنگره دانشجويان عرب در همان اوقات در الجزاير برپا مي‏شود، دو نفر از طرف «حركت محرومين» به كنگره مي‏روند. «هاني‏الحسين» نماينده فتح نيز در كنگره بود. رئيس كنگره اسامی شركت‏كنندگان را مي‏خواند، احزاب كمونيست دنيا همه باهم! به شركت «حركت محرومين» اعتراض كرده مي‏خواستند جلسه را ترك كنند،‌رئيس كنگره اجباراً اسم «حركت محرومين» را حذف مي‏كند! «هاني‏الحسين» بلند مي‏شود و مي‏پرسد كه چرا احزاب كمونيست خواهان چنين امری هستند؟ و اگر جواب قانع‏كننده‏ای ارائه ندهند، او جلسه را ترك خواهد گفت. مشاجره‏ای شديد بين احزاب كمونيست و فتح درمي‏گيرد، ولی وزنه فتح سنگين‏تر بود و اعتراض «هاني‏الحسين» مؤثر واقع مي‏شود و «حركت محرومين» در جلسه شركت مي‏كند، نماينده «حركت محرومين» سخن مي‏گويد، كه بسيار عالی بود، و اصلاً حمله‏ای به حزب كمونيست نبود و بيشتر شرح بدبختی مردم لبنان و لزوم مبارزه برای احقاق حق آنان بود.
در پی جلسه مناقشه‏ای درمي‏گيرد و شركت‏كنندگان به احزاب كمونيست ايراد مي‏گيرند كه آخر لين حرف چه بدی داشت كه شما اين همه جار و جنجال به راه انداختيد؟ البته آنها جوابی نداشتند، اما «هاني‏الحسين» نتيجه گرفت كه حزب كمونيست لبنان سابقاً به نام ملت لبنان در كنگره سخن مي‏گفت و خود را نمايندة لبناني‏ها مي‏ناميد، درحالی كه وقتی «حركت محرومين» در كنگره شركت كند، طبعاً به عنوان نماينده مردم لبنان است، پس ديگر جايی برای حزب كمونيست نمي‏ماند. لذا آنان با تمام قوا مي‏خواستند كه «حركت محرومين» را از كنگره اخراج كنند تا نقش خود را از دست ندهند. البته اين وقايع اوايل سال 75، يعنی ماه‏ها قبل از دخول سوريه و يا اختلافات «نبعه» و «تل زعتر» به وقوع پيوست و ظاهزراً در آن روزها احزاب چپ به آقای صدر و «حركت محرومين» احترام زيادی مي‏كردند و حتی نماينده حركت محرومين در جلسات هفتگی احزاب چپ شركت مي‏كرد.
اين دو نمونه نشان كه حزب كمونيست از ابتدای كار تصميم به نابودی «حركت محرومين» و «حركت امل» و شخص آقای صدر داشته است.

فصل 6- احزاب لبنـانـی

سياستمداران لبناني

احزاب دست‏راستی لبنان

احزاب چپ لبنان

سياستمداران لبناني

زيربنای فعاليت لبناني‏ها، مصلحت‏جويی و مادّي‏گری است. آنان خودخواه و كوته‏بين، مغرور و باهوش و ماديند … به همين سبب سياستمداران لبنانی نيز كثيف‏ترين حيوان‏های عالمند. پستی و رذالت،‌ خودخواهی، ‌ماديگری، عدم اعتقاد به ارزش‏ها، خيانت، جنايت و هرچه بشمريم، در اين سياستمداران جمع شده است. احزاب لبنانی نيز زاييده فكر و فعاليت اين سياستمدارانند. تهمت، دروغ، دزدی، نوكری بيگانه، پول گرفتن از اجانب، همه زرنگی و سياست‏بازی به شمار مي‏آيند. سياستمداری موفق به حساب مي‏آيد كه از خارج بيشتر پول بگيرد و نظر اجنبی را بيشتر جلب كند. روزنامه‏ها و مجلات لبنانی نيز از اين خط مستثنی نيستند. آنها با كمال وقاحت از كشورهای خارجی پول مي‏گيرند و از منافع آنها دفاع مي‏كنند و اين را افتخار مي‏دانند. گروندگان به احزاب نيز همه به خاطر منافع مادی و روزمره خود دنبال آنها مي‏روند و در اين ميان به هيچ‏وجه ايمان و ايدئولوژی مطرح نيست. هنگام انتخابات سيل پول به سوی رأي‏دهندگان سرازير مي‏شود، آرا خريد و فروش مي‏شود و چه وقاحتی دارد؟

احزاب دست‏راستی لبنـان

مسيحيت در زمان استعمار فرانسه امتيازاتی گرفت و پس از استقلال جانشين فرانسه شد. قدرت نظامی، سياسی و اقتصادی در دست آنان بود و برای نگاهداری امتيازات خود با دولت‏های غربی و بخصوص امريكا و حتی اسرائيل همكاری مي‏كردند. پس از قدرت يافتن مقاومت فلسطين در لبنان و بخصوص بعد از نهضت محرومين لبنان و درخواست‏ حقوق از دست‏رفته، مسيحيان به وحشت افتاده، شروع به تعليم و تسليح و سازماندهی سريع كردند و با امكانات فراوان علمی و مادی و پشتيبانی ارتش و حكومت لبنان و سياست‏های غربی، در مدت كوتاهی بزرگترين نيروهای نظامی را به وجود آوردند. قبل از شروع انفجار لبنان، قدرت نظامی « كتائب» اقلاً به 40هزار جنگنده مسلح مي‏رسيد.بطوركلی در لبنان سه حزب بزرگ دست‏راستی وجود دارد:
1- بزرگترين اين احزاب حزب « كتائب» است كه آنان را «فالانژيست» مي‏گوئيم و رهبری آن با «پيرجميل» است كه بزرگترين قدرت سياسی لبنان به شمار مي‏رود.(1)
2- «حزب اَحرار»{حزب ناسيونال ليبرال} كه رهبر آن « كميل شمعون» نام دارد. كميل شمعون نوكر امريكا و همكار اسرائيل است و كسی است كه شاه طاغوتی ما با او دوستی داشت و چندين‏بار به ايران آمد و حتی با شاه به شكار رفت. در دوران جنگ گذشته، شاه مبالغ هنگفتی به او كمك مالی كرد تا شيعيان را بيشتر بكشد و نابود كند. همين « كميل شمعون» ملعون است كه دست اتحاد با اسرائيل داده است و بزرگترين ضربات را بر مسلمانان لبنان وارد مي‏كند.
3- حزب «حُرّاسِ‏الاَرْز» نام درختی است معروف در لبنان كه همان درخت سدر است. «حُرّاسِ‏الاَرْز» يعنی پاسداران اين درخت، يا پاسداران لبنان. اينان مسيحيان بسيار متعصبی هستند كه صليب بزرگی بر سينه خود نصب مي‏كنند و خونخوارترين رزمندگان لبنان به شمار مي‏روند. اگر مسلمانی به دست آنها بيفتد فوراً سر او را از تن جدا مي‏كنند. اينان معتقدند كه از بازماندگان صليبيون هستند. اگر به خاطر داشته باشيد، چند قرن پيش مسيحيت اروپا، قشون بزرگی را روانه فلسطين و لبنان كرد و مسلمانان را قتل‏عام نمود. آنان را صليبی مي‏گفتند، زيرا صليب را بر دست خود حمل مي‏كردند و صليب بزرگی نيز بر سينه خود نصب مي‏نمودند. «حُرّاسِ‏الاَرْز» معتقدند كه بازماندگان صليبيون هستند و مي‏خواهند همان برنامه‏های وحشيانه صليبيون را در لبنان پياده كنند. رهبر اين حزب درحال حاضر « إِتيان صقر» معروف به « اَبواَرر» است.اين سه حزب، احزاب دست‏راستی لبنان هستند كه با امريكا و اسرائيل همكاری مي‏كنند و عليه مسلمانان مي‏جنگند كه به ترتيب قدرت، حزب بزرگتر يعنی «حزب فالانژيست» و سپس حزب «احرار» و آنگاه حزب «حراس ارز» قرار دارند. علاوه بر اينها فرقه راهبان مارونی نيز دارای قدرتی هستند. در زمان جنگ مسيحيت و سازمان‏های نظامی آنها، « كتائب» و « احرا» و «حراس ارز» … آلات‏دست سياست‏های غربی شدند و توطئه‏های بزرگ را برضد مقاومت فلسطينی آغاز كردند. همه اعمال آنها حساب شده و دقيق بود. آنان مي‏خواستند با قدرت مسلمانان را درهم بشكنند و اميتازات سابق خود را حفظ كنند و يا لينان را تقسيم نموده، در قسمت مسيحي‏نشين استقلال تام داشته باشند.
مسيحيت لبنان در ميان دريای عرب خود را اقليت مي‏شمارد، لذا با اقليت‏های ديگر همكاری مي‏كند و همين، يك نقطه تلاقی بين آنان و اسرائيل است. برهمين اساس آنان انتظار داشتند كه شيعيان نيز دوست و همكار آنان باشند، چون شيعيان نيز در كشورهای عربی اقليت بوده، هميشه مورد هجوم و هتك احترام كشورهای عربی بودند. مسيحيان حتی در اوايل انفجار از كشتن شيعيان پرهيز مي‏كردند، ولی پس از موضع‏گيری آقای صدر در دفاع بي‏چون و چرا از مقاومت فلسطين، خشم و كينه آنها متوجه شيعيان شد. مسيحيون افراطی، امام موسی را مسئول اساسی اين همه مشكلات مي‏دانند و مي‏گويند اين امام موسی بود كه فتح را پر و بال داد و در همه جا از او دفاع كرد و مردم شيعه را كه مخالف فلسطين بودند، به طرفداری از مقاومت فلسطين تجهيز كرد. مسيحيان معتقدند كه شيعه و مسيحی در دنيای عرب، دو اقليت هستند و بايد اجباراً باهم متحد باشند، تا زنده بمانند، اما امام موسی اين ائتلافات را برهم زد و در صف فلسطيني‏ها برضد مسيحيان موضع گرفت. اگر امام موسی و شيعه برضد مسيحيان وارد جنگ نمي‏شدند، مقاومت فلسطينی به هيچ‏وجه قادر نبود اين همه بجنگد. آنان مي‏گويند اين امام موسی است كه «مقاومت فلسطين را شعله‏ای مقدس شمرد، خير مطلق به حساب آورد و با جان و روح خود از آن دفاع كرد.»
آنان اين را خطای بزرگ امام موسی مي‏شمردند. روزنامه «العمل» ارگان كتائب و روزنامه‏های ديگر مسيحيان تندرو به امام سخت حمله مي‏كنند. من خود در شياح از كتائب و احرار شنيدم كه از پشت سنگرهای خود و دژ «عين‏الرمانه» با صدای بلند به امام موسی و حتی امام علی و امام حسين عليهم‏السلام … نسبت‏های ركيك مي‏دادند…
ولی بطور كلی مي‏توان گفت كه مسيحيان متعادل (آنها كه ضد كتائب و احرارند..) امام موسی را تنها شخصيت لبنانی قابل اعتماد مي‏دانند و معتقدند كه عدم توجه به ارشاد امام موسي‏صدر خرابی و انفجار و بدبختی لبنان شد.

احزاب چپ لبنـان

احزاب چپ لبنانی اغلب با سازمان‏های فلسطينی درآميخته‏اند و حتی در طول جنگ‏های داخلی همه احزاب چپ و سازمان‏های چپ فلسطينی در جبهه واحدی به نام «حركه‏الوطنيه» به رهبری « كمال جنبلاط» متحد شدند.
1- بزرگترين حزب چپ لبنانی حزب كمونيست (حزب شيوعي) و طرفدار روسيه شوروی و به رهبری يك فرد مسيحی به نام «جرج حاوي» است. حزب كمونيست لبنان بيش از پنجاه سال سابقه فعاليت در آن كشور دارد و بيش از 95% اعضاء و اكثريت جنگندگان آن شيعه هستند، كه به تدريج از اين حزب جدا شده و مي‏شوند و به طرف شيعيان روی مي‏آورند.
2- منظمه‏العمل‏الشيوعي؛ بخشی است كه از حزب كمونيست منشعب شده است. آنان عده‏شان بسيار كم است، ولی خيلی افراطی بوده و طرفدار چيني‏ها هستند. (نظير همين اختلافاتی كه بين احزاب كمونيست در ايران و اروپا وجود دارد، در لبنان هم ديده مي‏شود).
3- حزب تقدمی اشتراكي؛ حزب « كمال جنبلاط» كه خودش را سوسياليست مي‏داند. او كمونيست نيست، ولی خود را سوسياليست‏ و پيشرو قلمداد مي‏كند.(1)
كار جنبلاط بيشتر سياست‏بازی بود. در مواقعی كه سياستش اقتضا مي‏كرد –مانند روزهای تاريك جنگ داخلي- عده‏ای را جمع مي‏كرد، اسلحه و پول و تعليمات نظامی مي‏داد و سازمانی مسلح به وجود مي‏آورد، تا بتواند عقايد خود را بقبولاند.
4- حزب بعث سوري؛ (منظمه حزب‏البعث العربي‏الشتراكي) به رهبری «عاصم قانصوه».
5- حزب بعث عرقي؛ (حزب‏البعث العربي‏الشتراكي) به رهبری «دكتر عبدالمجيدالرافعي».
6- المرابطون؛ از انشعابات معروف ناصريون به رهبری «ابراهيم قليلات» كه اندكی ذكرش رفت.
7- اتحاد قوي‏الشعب‏العامل؛ انشعاب ديگری از ناصريون به رهبری « كمال شتيلا ».
8- حزب قومی سوری اجتماعي؛ به رهبری «انعام رعد».

فصل 7-نهضت مقاومت فلسطين

تأسيس نهضت مقاومت فلسطين

نبرد «كرامه»

سپتامبر سياه

ورود فلسطينيان به لبنان

سازمان‏های بزرگ فلسطيني

ايدئولوژی سازمان‏های فلطسطيني

درگيری مقاومت فلسطينی و ارتش لبنان

تأسيس نهضت مقاومت فلسطين

همچنان كه مي‏دانيد، لبنان پايگاه فلسطيني‏ها و مقاومت يا «سازمان آزادي‏بخش فلسطين» است. مقاومت فلسطين در سال 1965 توسط دوازده نفر كه «ياسرعرفات» و «ابوجهاد» از رهبران آن بودند، پايه‏ريزی شد. در آن زمان قدرت جهان عرب «عبدالناصر» بود و شما مي‏دانيد كه ميليون‏ها نفر در مصر تظاهرات برپا مي‏كردند، كه اسرائيل را به دريا مي‏ريزيم، چنين مي‏كنيم، چنان مي‏كنيم، كه متأسفانه بيشتر آنها شعار بود. احساسات پوچ بود و ديديد در سال 1967 اسرائيل در عرض دو ساعت قادر شد كه سه دولت بزرگ عربی مصر، سوريه و اردن را شكست دهد. در عرض دو ساعت نيروي‏هوايی سه دولت را كاملاً نابود كرد. درست است كه جنگ پنج‏روز ادامه پيدا كرد، ولی سرنوشت جنگ در همان دو ساعت اول معين شد. هنگامی كه نيروي‏هوايی آنها نابود شد رزمندگان بيچاره مصری در صحرای سينا –كه همچون كف دست مسطح است- در مقابل تانك‏ها و توپ‏ها و هواپيماهای اسرائيلی چگونه مي‏توانستند بجنگند؟ مسلّم بود كه نابود مي‏شوند، هفتاد هزار كماندوی مصری در صحرای سينا نابود شدند. بزرگترين جنايت‏ها صورت گرفت. هواپيماهای اسرائيلی بدون هيچ‏زحمت، با راكت يكايك تانك‏های مصری را از كار انداختند و ستون موتوريزه اسرائيلی به صحرای سينا حمله كرد و هفتاد هزار مصری را كه از بهترين رزمندگان بودند به محاصره انداخت. خود من دو سال در مصر زندگی كرده‏ام. در اردوگاه‏های مصری، در ميان كماندوهای مصری و شاهد بوده‏ام كه قوي‏ترين كماندوها را تربيت كرده‏اند، ولی اين كماندوهای بيچاره چه مي‏توانستند انجام دهند. چقدر دردناك است! هيچ وقت فراموش نمي‏كنم كه دوستان من، مربيان من، كسانی كه در مصر با آنها محشور بوده‏ام، در صحرای سينا اين چنين نابود شدند. برای من خيلی ناگوار بود.
يكی از خبرنگاران امريكايی نوشته است: «هنگامی كه{يگان} موتوريزه اسرائيلی پيش مي‏آمد، يكی از اين سربازان مصری از شدت عطش چشمانش كور شده بود، ديگر جايی را نمي‏ديد، لبانش مانند سفال شده بود و هنگامی كه به هم مي‏خورد، صدای سفال مي‏داد. ديگر نمي‏توانست قدمی بردارد، زانوهايش به زمنی رسيده بود، سرش افتاده بود، لبانش تكان مي‏خورد. هنگامی كه اسرائيلي‏ها به او نزديك مي‏شوند، فقط مي‏گويد: «آب! آب!» هيچ‏چيز ديگری نمي‏تواند بگويد. سربازان رد مي‏شوند. كسی به او متوجه نمي‏كند و او پس از چند لحظه بر خاك مي‏افتد و مي‏ميرد.در ميان رزمندگان كماندوی مصری افرادی بودند كه برای مدت‏های دراز در صحرای سينا تعليم مي‏ديدند و مار مي‏خوردند،‌ موش مي‏خوردند، با بي‏‏آبی زندگی مي‏كردند. عده‏ای از همين كماندوهای مصری قادر مي‏شوند خود را به آب برسانند، اما نيروهای اسرائيلی قبل از ورود آنان با موتوريزه و ماشين، خود را به كانال سوئز رسانده بودند و ساحل را در تصرف داشتند. بنابراين پس از اسير ساختن كماندوهای مصری آنها را سوار كاميون مي‏كنند و دوباره به وسط صحرا بازمي‏گردانند و صد و پنجاه كيلومتر داخل صحرا آنان را پياده مي‏كنند و مي‏گويند اگر مي‏توانيد بازگرديد. چه جنايتي! از اين سربازان بيچاره آنان كه ضعيف بودند مي‏ميرند، نابود مي‏شوند و اجساد اين سربازان در زير شن‏ها و ماسه‏های صحرای سينا هم‏اكنون وجود دارد. اما ان كماندوهای ورزيده، آن رزمندگان حقيقی قادر مي‏شوند كه دوباره خود را به ساحل سوئز برسانند. صدوپنجاه كيلومتر رابا پای پياده بدون پوتين، در آن شن‏های داغ بدون آب و بدون غذا طی مي‏كنند و خود را به كانال مي‏رسانند. اين رزمندگان به آب مي‏رسند و ديگر نمي‏خواهند كه خود را به نيروی اسرائيلی تسليم كنند. بنابراين به مدت دو ماه در كنار نيروهای اسرائيلی باقی مي‏مانند. اما نمي‏توانستند به آب دست يابند. شب‏ها از داخل سطل‏هايی كه محل نان‏های تكه‏تكه يا چربی باقيمانده طعام اسرائيلي‏ها بود و آنها را در صحرا مي‏ريختند سدّ جوع مي‏كردند. از اينها مي‏خوردند و دوباره در داخل صحرا مخفی مي‏شدند.دو ماه اين چنين زندگی مي‏كنند. پس از دو ماه طاقت آنها تمام مي‏شود و احساس مي‏كنند كه دولت مصر به كلی شكست خورده است، ديگر اميدی به دولت آنها نيست، لذا تصميم خطرناكی مي‏گيرند. تصميم اين بود كه خود را به نيروهای اسرائيلی بزنند و بجنگند تا به شهادت برسند. حمله مي‏كنند، حمله‏ای سخت، عده زيادی از آنها به شهادت مي‏رسند. تنها چند نفر زنده به دست اسرائيلي‏ها اسير مي‏شوند. يكی از خبرنگاران خارجی قادر مي‏شود كه با يكی از اين رزمندگان سخن بگويد كه بدنش بر اثر گلوله‏ها تكه‏تكه شده و در زير آفتاب جوش خورده بود. گويی استخوانی بود كه بر او پوستی كشيده باشند. كسی بود كه تمام اين داستان را كه برای شما شرح دادم، خود او ديده بود و عاقبت اين چنين اسير شد.اسرائيل يك‏چنين جنايتكاری است، انسانيت و شرف، هيچ‏چيز نمي‏فهمد و جناياتی كه هم‏اكنون در جنوب لبنان پياده مي‏كند از همين قماش است.
بهرحال سخنم در آنجا بود كه اين اسرائيل جبار، در عرض دو ساعت، ‌سه دولت عربی را درهم كوبيد و سبب شد كه همه اعراب از ناصر و دولت‏های عربی مأيوس گردند. هنگامی كه آنها مأيوس شدند، به سوی مقاومت فلسطين روی آورند. مقاومت فلسطين دو سال قبل از آن در سال 1965 تأسيس شده بود. بنابراين مقاومت فلسطين، پس از شكست عبدالناصر اوج گرفت. عده زيادی از جوانان پرشور به مقاومت فلسطين روی آوردند و معتقد شدند كه تنها راه پيروزيشان جنگ مسلحانه و سازمان مقاومت فلسطين است. مقاومت فلسطين در دوران جنگ، در صحرای سينا، و غزّه و مناطق جنگی اسلحه‏های زيادی را كه در ميدان جنگ از طرف سربازان مختلف به جای مانده بود، جمع‏آوری مي‏كنند و در غارها و مناطق مختلف محفوظ نگاه مي‏دارند و اين اسلحه‏ها زيربنايی مي‏شود برای جنگ‏های انقلابی آينده مقاومت فلسطين.در آن روزگار بهترين كادرهای مؤمن در داخل سازمان مقاومت فلسطين بودند. بعضی از آنان دوستان من بوده و شرح مي‏دهند كه به چه فقری، با چه بدبختی زندگی مي‏كردند. هنگامی كه يكی از كادرهای آنهامي‏خواست از شهری به شهر ديگری برود، با پای پياده مي‏رفت؛ زيرا حتی پول نداشت كه سوار ماشين شود. اولين بمبی كه در اردن منفجر كردند از باروت و مقداری كهنه و نوشادر و از خفيف‏ترين مواد منفجره بود كه هر بچه كوچك ايرانی در حال حاضر قادر است آن را بسازد. در يك چنين درجه فقری زندگی مي‏كردند. افرادی مؤمن و پاك در كمال فقر و محروميت. اما اعراب به آنان رومي‏آورند و نهضت به شدت اوج مي‏گيرد.

نبـرد «كرامـه»

پس از يك سال نبرد معروف «كرامه» در اردن پش مي‏آيد. در آن زمان پايگاه مقاومت فلسطين در اردن بود و قسمت بزرگی بين اردن و اسرائيل در اختيار فلسطيني‏ها قرار داشت و برای هجوم و حمله فلسطيني‏ها به اسرائيل از نظر استراتژيك منطقه بسيار مناسبی بود. چون فلسطيني‏ها از يك رودخانه كوچك واقع در مرز بين اردن و اسرائيل مي‏توانستند وارد سرزمين‏های اشغالی شده و بعد از انجام عمليات خود، دوباره از اين راه بازگردند.
در آن روزگار همه كادرهای فتح 450 نفر بودند و رهبر آنها ياسرعرفات. «كرامه» در اردن، پشت رودخانه و در فاصله دو كيلومتری رودخانه اردن قرار داشت، نبرد كرامه از مهمترين و پرافتخارترين نبردهايی است كه مقاومت فلسطين در طول تاريخ خود انجام داد. زيرا كسانی كه جنگيدند و شهيد شدند، در كمال خلوص و ايثار و پاكی و فداكاری بودند، كسانی بودند كه مي‏دانستند روز بعد به شهادت مي‏رسند. كسانی بودند كه در سط شهر و در مدرسه شهر مستقر شدند و آنقدر صبر كردند كه اسرائيل شهر را محاصره كرد و حتی مدرسه آنها به تصرف اسرائيل درآمد. آنان خود را منفجر كردند تا سربازان اسرائيلی را هم نابود كنند. از اين نوع فداكاري‏ها فراوان انجام دادند. از 450 رزمندة فلسطينی در اين نبرد 150 نفر به شهادت رسيدند، يك‏سوم آنها شهيد شدند. عده زيادی از اسرائيلي‏ها را نيز كشتند. بعضی از تانك‏های اسرائيلی را نابود كردند و اسرائيليان اجساد خود را رها كردند و گريختند. در هيچ نبردی اسرائيلي‏ها حاضر نيستند كه كشته خود را بگذارند و بگريزند، اما در اين نبرد گريختند. البته ارتش اردن نيز به آنها كمك كرد و توپخانه سنگين اردن به پشتيبانی فلسطينيان ضربه مهلكی به نيروهای اسرائيلی در حال عقب‏نشينی وارد آورد. نبرد كرامه اوج قدرت فلسطينيان است. اين فداكای، اين پاكی و اين ايثار سبب شد كه از هر گوشه جهان هر مبارزی كه مي‏خواهد با اسرائيل بجنگد، به سوی مقاومت فلسطين جذب شود. احساسات پاكی كه هم‏اكنون در دل جوانان ايرانی ما وجود دارد، همان احساساتی بود كه در آن روز در دل همه جوانان عرب به وجود آمد. در عرض يك‏ماه! صدهزار نفر به مقاومت فلسطين پيوستند. تصور كنيد! در كويت، در عربستان، در مصر، در سوريه، در عراق، در خود اردن، در عرض يك‏ماه صدهزار عرب به مقاومت فلسطين پيوستند. بزرگترين مشكل آنان از همين نقطه شروع شد. زيرا كادر فهميده و سالم و مدير نداشتند كه صدهزار عضو جديد را تربيت كنند، اداره كنند. افرادی با احساسات مختلف، با افكار مختلف، با ايدئولوژی مختلف، با خط مكتبی مختلف وارد سازمان فتح شدند. سازمان فتح نيز تمام آنان را پذيرفت، بدون آنكه تحقيق كند. بدون آنكه آنها را بشناسد.
باز برای شما بگويم فلسطينيان كه مدت سي‏سال تحت فشار بودند، تحت شكنجه بودند. دولت اسرائيل آنها را كوبيده است، دولت‏های عربی آنان را زجر داده‏اند، در قلوب آنها عقده حقارت به وجود آمده است، همچنانكه قبلاً برای شما شرح دادم اين عقده برای شيعيان هم به وجود آمد هبود و برای فلسطينيان شدت زيادتری دارد. عقده حقارت در قلوب فلسطينيانی كه مي‏خواهند از اسرائيل، از دولت‏های عربی از هر كسی كه در مقابل آنها بايستد، يا به عبارتی از دنيا انتقام بگيرند. بنابراين هنگامی كه احساس كردند يك سازمان مسلح به نام فتح وجود دارد، تمام اين افراد سعی كردند كه خود را به اين سازمان بچسبانند و اسلحه به دست بگيرند، نه در راه خدا، بلكه انتقام بگيرند؛ بلكه عقده حقارت را خالی بكنند و كسانی را كه شكنجه و زجرشان داده‏اند به روز سياه بنشانند. بنابراين در عرض يك‏ماه صدهزار فلسطينی و عرب به مقاومت فلسطين مي‏پيوندد، كه دارای افكار متفاوتی هستند. اينان اسلحه به دست مي‏گيرند و سازمان فتح كادر كافی برای تربيت آنها ندارد. بنابراين آن خلوص، آن پاكی، آن فداكاری و ايثاری كه در روزهای اول فعاليت سازمان فتح وجود داشت از بين مي‏رود. كسانی وارد سازمان مي‏شوند كه برای منفعت شخصی و مصلحت فردی خودشان حاضرند انسان ديگری را بكشند. آنان مي‏خواهند انتقام بگيرند و اين در شيرازه آنهاست. به ياد دارم در همين چند سال پيش شاگردهای مدرسه ما{مدرسه صنعتی جبل‏عامل} آمدند و فرياد برآوردند كه اين بچه‏های فلسطينی دارند الاغی را مي‏كشند. فوراً از مدرسه خارج شدم. ديدم در پشت ديوار مدرسه كه اردوگاه فلسطينيان در كنار مدرسه ما و به هم چسبيده است و همه بچه‏های اطراف را بچه‏های فلسطينی تشكيل مي‏دهند، بچه‏های فلسطينی كه سنشان از شش، هفت سال تجاوز نمي‏كرد، هر يك با چاقويی به جان الاغ پير و درمانده‏ای افتاده‏اند و او را با چاقو خونين مي‏كردند. اين الاغ بر زمين افتاده بود و حتی نمي‏توانست سرش را از زمين بلند كند و آنها همچنان بر بدن او مي‏كوبيدند. البته برای من واضح بود، من درك مي‏كردم كه اينان مي‏خواهند انتقام بگيرند، زورشان به اسرائيل نمي‏رسد، زورشان به امريكا نمي‏رسد، لذا هر ضعيفی را پيدا كنند مي‏كوبند، بر آنها نهيب زدم، آنها گريختند و بچه‏های مدرسه ما اين الاغ را بر چوبی گذاشتند و به داخل مدرسه آوردند و دو روز آن را درمان مي‏كردند، ولی بالاخره الاغ مُرد و از بين رفت. اينها نمونه‏هايی است از عقده حقارت كه در درون آنها به وجود آمده است. در آنجا كه قدرت پيدا كنند، انتقام مي‏گيرند، اما شما مي‏دانيد كسی كه براساس خط مكتبی حركت مي‏كند، به خاطر خدا مي‏جنگد، اگر هدف او از جنگ در را ه خدا منحرف شد و به خاطر انتقام شخص با مصلحت شخصی، منحرف شد، شكست مي‏خورد، از بين مي‏رود، و اين عمل عكس‏العمل بدی دارد.

سپتامبـر سيـاه

بهرحال چنينی افرادی وارد فتح مي‏شوند، بدون آنكه كادرهای فتح قادر باشند به آنها تعلم فكری يا سازمانی بدهند. مشكل آنها از همان روز شروع مي‏شود و مشكلات زيادی در اردن به وجود مي‏آورد. مشكلات بسيار زيادی كه نمي‏خواهم وارد آنها شوم؛ تا در نهايت به جنگ‏های داخلی بين آنها و دولت اردن مي‏انجامد. ارتش اردن به آنها حمله مي‏كند.
همانطوری كه مي‏دانيد با دزديدن پنج هواپيما توسط «ژرژ حبش» در اردن و انفجار آنها، بين ارتش اردن و مقاومت فلسطينی انفجار به وجود مي‏آيند. انفجاری كه به سپتامبر سياه مي‏انجامد و در سپتامبر سياه 15هزار فلسطينی شهيد مي‏شوند و طومار مقاومت فلسطينی در اردن پيچيده مي‏شود و باقي‏مانده فلسطيني‏ها يا مقاومت فلسطينی، عازم لبنان شده و در آن سكنی مي‏گزينند. وقتی به ژرژحبش مي‏گويند كه شما بوديد كه جنگ‏آوری كرديد، شما ايجاد انفجار كرديد و فرار كرديد و بعد كه فتح يا مقاومت فلسطينی فدايی داد، كشته داد، چرا شما نايستاديد؟ او گفت كه ما توده‏های سرباز نداريم، طرفداران ما همه كادرهای روشن‏فكر هستند، ما نمي‏خواهيم اين كادرهای كشته بشوند و از بين بروند. بنابراين به همه‏شان دستور داديم كه به بيروت، در لبنان بيايند تا در فاجعه سپتامبر سياه كشته نشوند.اين حرفی را كه مي‏زنم، تجزيه و تحليلی است از گذشته و برای عبرت‏گرفتن؛ چون «ملك حسين» بدون شك عامل استعمار بود و مي‏خواست فتح را نابود كند. او دستش به خون فلسطيني‏ها آلوده و آغشته است، ولی اين را نبايد فراموش كرد كه كسانی بودند از داخل مقاومت فلسطينی كه بهانه دادند، حربه دادند، تحريك كردند و اين ماده انفجار را پروراندند و سبب شدند كه اين انفجار به وجود آيد و به سپتامبر سياه بيانجامد. همانطور كه ما گناه ملك حسين را قابل عفو نمي‏دانيم، همانطور هم نبايد از خطاها و ناشي‏گري‏هايی كه مقاومت در اين دوران انجام داده گذشت. بايد عبرت بگيريم كه دوباره اتفاق نيفتد.

ورود فلسطينيان به لبنـان

فلسطينينان از اردن مي‏ريزند و به لبنان مي‏آيند و فاجعه‏ای بزرگتر در لبنان به وجود مي‏آيد. شيعيان لبنان آنان را مي‏پذيرند. با آ‎غوش باز از آنها استقبال مي‏كنند. خود امام موسي‏صدر كه رهبر شيعيان در آن زمان بود، تظاهرات بزرگی به نفع آنان به راه مي‏اندازند. مقدار زيادی برای آنها «تبرع» جمع مي‏كند. كمك‏های زياد، فداكاري‏های زياد، همكاري‏های زياد. برای عده‏ای از آنها زمين و خانه تهيه مي‏كند، امكانات به وجود مي‏آورد تا آنان بتوانند در لبنان زندگی بهتری داشته باشند.
اما لبنان؛ كشور تاجرپيشه‏ای است. از زمان فنيقي‏ها و يوناني‏ها و رومي‏ها تا به امروز بزرگترين دريانوردان دنيا را فنيقي‏ها يا لبناني‏ها تشكيل مي‏دادند. آدم‏هايی هستند كه در سياست‏بازی و دوز و كلك بي‏نظيرند، دست همه دنيا را زا پشت مي‏بندند. به همين علت است كه در لبنان مي‏بينيد هفتاد يا هفتاد و چند حزب و سازمان وجود دارد. هر كسی پنج نفر را به دور خود جمع مي‏كند و يكباره اعلام حزب مي‏كند و روزنامه منتشر مي‏كند و از چپ و راست پول مي‏گيرد و برای خود سرمايه‏ای مي‏اندوزد. كشوری است سياست‏پيشه و محل دوز و كلك.
آنگاه فلسطينيان وارد لبنان مي‏شوند و در جوّ سياست‏بازی لبنان محو مي‏شوند. شما مي‏دانيد كه يك انقلابی نبايد به دنبال سياست‏بازی برود. يك انقلابی بايد راستگو باشد، بايد طرفدار حق باشد، كسی كه مي‏جنگد تا به شهادت برسد، اهل دوز و كلك نيست، اهل حق و حقيقت است. اما مقاومت فلسطين، با اين مشخصات از اردن وارد لبنان مي‏شود، در جوّ موجود سياسی لبنان اين طرز تفكر سياسی را مي‏پذيرد و شروع به سياست‏بازی مي‏كند. بنابراين مي‏بينيد كسانی كه به دنبال انقلاب بودند و در اين راه جان مي‏دادند و به شهادت مي‏رسيدند، روش و اسلوب احزاب لبنانی دروغ، تهمت، افترا و دوز و كلك بود و متأسفانه مقاومت فلسطين نيز به اين نوع سياست‏بازی آلوده مي‏شود و خود به جان خود مي‏افتند و بطوری كه مي‏بينيد بزرگترين زد و خوردها و درگيري‏ها در بين خود فلسطينيان به وجود مي‏آيد. در داخل شهر بيروت زد و خوردهای خونينی بين يك سازمان و سازمان ديگر كه هر دو فلسطينی هستند، به وجود مي‏آيد و آنان با موشك و دوشكا و اسلحه سبك و سنگين آن‏چنان همديگر را مي‏كوبند كه حتی در مقابل اسرائيل با اين شدت نمي‏جنگيدند. بنابراين اسلوب نيز در داخل آنها رواج پيدا مي‏كند. از يك طرف عدم ايدئولوژی، عدم خط مكتبی و وجود عقده‏ها و حقارت‏هايی كه در قلوب آنها وجود دارد و مي‏خواهند قدرت به دست بگيرند، از طرف ديگر آلوده شدن به سياست‏بازی و دوز و كلك لبنان، سبب مي‏شود مه مشكلات زيادی بين خود فلسطيني‏ها و بين فلسطيني‏ها و لبناني‏ها به وجود آيد و بزرگترين ضربات به خود آنها وارد شود.

ايدئولوژی سازمان‏های فلسطيني

جز سازمان فتح، همه سازمان‏های ديگر ماركسيست، يا به قول خود سوسياليست يا چپی هستند. بعضي‏ها كمونيست صددرصد و بعضي‏ها اشتراكی و بعضي‏ها سوسياليست و بهرحال تمام آنها چپی هستند. سازمان فتح معتقد است كه نبايد ايدئولوژی داشته باشد. بايد درهای سازمان را باز كند تا هر كسی و با هر ايدئولوژی قادر باشد وارد سازمان فتح شود. يعنی سازمان فتح با اينكه كمونيست نيست، با اينكه طرفدار چپي‏ها نيست، ولی ايدئولوژی اسلام را نيز نپذيرفته است، معتقد است كه هر كس با هر ايدئولوژی مي‏تواند وارد سازمان شود. سازمان بدون مكتب است، بدون خط است، بدون ايدئولوژی است. بنابراين در داخل سازمان فتح كمونيست وجود دارد، مسلمان هم وجود دارد. از همه قماش آدم‏ها در آنجا جمع شده‏اند. سازمان فتح دارای خلاء ايدئولوژی است، هنگامی كه مي‏گويد من ايدئولوژی ندارم، من خط مكتبی ندارم؛ يعنی دارای خلاء فكری و ايدئولوژی در داخل سازمان است. از آنجا كه احزاب كمونيست در سازمان فتح به شدت نفوذ كرده‏اند لذا كمونيست‏ها قادر هستند كه اين خلاء فكری را پر كنند و افراد نوجوان را به طرف تفكر خود بكشانند. اميدوارم كه اين نكته را توجه كنيد. هنگامی كه سازمان ايدئولوژی ندارد و در ضمن عده‏ای كمونيست در داخل آن عضويت دارند و مقامات عالی در دست آنهاست، اينم افراد قادرند كه با كتاب‏ها و افكار و سازماندهی خود جوانان بي‏گناه فتح را به سوی خود جذب كنند. به همين علت است كه مي‏بينيم در عين آنكه سازمان فتح مي‏گويد ايدئولوژی ندارم، در عمل مشاهده مي‏كينم كه به دنبال ماركسيست‏ها و چپي‏ها مي‏روند. چرا؟ برای آنكه بزرگترين و مهمترين كادرهای فعال آنها كمونيست هستند، هنگامی كه طراحان و خطاطان يك سازمان ماركسيست و كمونيست باشند، واضح است كه اين سازمان را به طرف افكار خود منحرف مي‏كنند. در هيأت مركزی يا لجنه مركزی، يا كميته مركزی سازمان فتح –كه هم‏اكنون پانزده نفر عضويت دارند- اكثريت با مسلمان‏ها است. بجز چند تن مانند «ابوصالح» و «ماجدابوشرار» كه مسئول تبليغات فلسطيني‏ها و كمونيست‏هايی طرفدار شوروی هستند، بقيه مسلمان شناسنامه‏ای و غيركمونيست هستند.گرچه تعدادی از كمونيست‏ها و ماركسيست‏ها در كميته مركزی عضويت دارند، ولی هنگامی كه از كميته مركزی پايين مي‏رويد، در سازماندهی يك درجه پائين‏تر، اكثريت با ماركسيست‏ها مي‏شود. كسانی كه سازمان را اداره مي‏كنند اكثراً ماركسيست هستند و همچنين در كادرهای پائين‏تر، در دانشگاه‏ها، در مدارس، در نقاط ديگر هم، مي‏بينيد اكثريت آنها را ماركسيست‏ها تشكيل مي‏دهند. مسلمانان آنها فقط دهقانان يا كارگران يا كسانی هستند كه سواد ندارند. اكثر آنها كه به مدرسه رفته‏اند يا به دانشگاه رفته‏اند به طرف ماركسيست‏ها جذب شده‏اند؛ زيرا هنگامی كه سازمانی خط مكتبی نداشت، ايدئولوژی نداشت و شما اين سازمان را به دست كمونيست‏ها سپرديد، واضح است كه كمونيست‏ها قادر خواهندبود كه اين افراد را به سمت خود جذب كنند، آنها را منحرف نمايند.
بزرگترين مشكل ما در جنوب لبنان همين كمونسيت‏هايی بودند كه به نام فتح حكومت داشتند. از يك طرف سازمان «امل» با سازمان‏ فتح همكاری داشت كه به عربی آن را «تنسيق» مي‏گويند. در جبهه ‏های جنگ در مقابل اسرائيل يا در مقابل فالانژيست‏ها، سازمان «امل» بزرگترين فداكاري‏ها را انجام مي‏داد و به سازمان فتح كمك مي‏كرد. اما در عين حال و با تمام احوال كادرهای كمونيست فتح در جنوب لبنان ما را به شدت مي‏كوبيدند؛ زيرا احساس مي‏كردند كه خط مكتبی ما آنها را نابود خواد كرد. اگر خط مكتبی اسلام در جنوب لبنان سيطره و نفوذ پيدا كند بساط آنها را برخواهند چيد؛ بنابراين سعی مي‏كردند كه با تمام قدرت خود ما را بكوبند. شما مي‏بينيد ياسرعرفات رهبر مقاومت فلسطين در بزرگترين مراسمی كه در بيروت به مناسبت چهلم «دكترعلي‏شريعتي» برپا شد، فرياد مي‏زد كه «امل» همان فتح است. امل يعنی همين سازمانی كه قبلاً برای شما تشريح كردم، سازمان امل همان فتح است و فتح همان امل است. اگر سازمان امل در جنوب لبنان از فتح دفاع نكند، سازمان فتح متلاشی خواهد شد. از يك طرف مي‏بينيم كه ياسرعرفات اين‏چنين مي‏گويد، اما در جنوب لبنان فرمانده فتح شخصی بود بنام «ابوموسي» كه ابوموسی اشعری را در خاطر آدمی زنده مي‏كرد. اين «ابوموسي» يكی از عوامل «ابوصالح» كمونيست بود و تمام كادرهای او را كمونيست‏ها تشكيل مي‏دادند. بنابراين سه منطقه بزرگ لبنان جنوبی در دست اين افراد كمونيست بود و حيات و هستی ما در زيد سيطره قدرت اين كمونيست‏ها قرار داشت. اينان كسانی بودند كه به كمك حزب كمونيست و «جبهه شعبيه» و افراد ديگر، به شيعيان حمله مي‏كردند و آنان را مي‏كشتند. حتی در جلسه‏ای كه خود من در حضور «ابوموسي»، همين ابن‏زياد جنوب لبنان، بزرگترين فرمانده فتح در جنوب لبنان با او مشاجره مي‏كردم، مناظره مي‏كردم، او صريحاً به من گفت: «تو از موسي‏صدر دفاع مي‏كنی و او را امام مي‏نامی. ما مي‏خواهيم در هر قريه شيعه‏نشين در حنوب لبنان دوازده امام خلق كنيم.» يعنی اگر شما يك امام موسي‏صدر داريد ما قادريم كه در جنوب لبنان در هر دهی دوازده اما خلق كنيم.(1) غرور را ببينيد، خودخواهی و تكبر را ببينيد كه يك شخص كمونيست در مقابل خط مكتبی ما چنين مي‏كند و در مقابل تمام فرماندهان كمونيست خود امام موسي‏صدر را مي‏كوبد، فحش مي‏دهد، حمله مي‏كند و بعد مي‏گويد كه در جنوب لبنان در هر قريه‏ای دوازده اما خلق خواهيم كرد.اينها مشكلاتی است كه در داخل سازمان‏های فلسطينی وجود دارد. عدم خط مكتبی، عدم ايدئولوژی و آنها كه ايدئولوژی دارند كمونيست هستند. يكی از اين سازمان‏ها را نمي‏بينيد كه ايدئولوژی اسلامی داشته باشد و دارای خط مكتبی اسلام باشد. بهترين آنها «فتح» است كه مي‏گويد ايدئولوژی ندارم و بقيه ماركسيست و چپی هستند و شما مي‏بينيد هنگامی كه ياسرعرفات مي‏خواهد موضعی بگيرد و حزب كمونيست مخالف است، يكباره تمام اين سازمان‏های چپ كمونيستی به حركت درمي‏آيند و حتی در داخل سازمان فتح چپي‏های آنها نيز حركت مي‏كنند و با «جرج‏حبش»، برضد يارعرفات متحد مي‏شوند و او را مي‏كوبند و ياسرعرفات جرأت نمي‏كند كه عليه روسيه شوروی يا عليه حزب كمونيست موضعی بگيرد. لذا مجبور مي‏شود كه به آنها هماهنگ گردد.
اين درد بزرگ مقاومت فلسطين و سازمان‏های فلسطينی در لبنان است. ياسرعرفات و «ابوجهاد»{مسئول نظامی فتح} با اين شرايطی كه در آن زندگی مي‏كند، جرأت نمي‏كنند و قدرت زيادی ندارند كه خط صحيحی را انتخاب كنند.عده زيادی در ايران تعجب مي‏كنند كه چرا مقاومت فلسطين از دولت روسيه شوروی در قضيه افغانستان طرفداری مي‏كند و عليه مسلمانان آنجا موضع‏گيری مي‏نمايد. خود «ياسرعرفات» و «ابوجهاد» نمي‏خواهند مسلمانان را بكوبند و از روسيه شوروی طرفداری كنند، ولی خط آنها و قدرت كمونيست‏ها در ميان آنها به حدی است كه ياسرعرفات نمي‏تواند از مسلمانان افغانستان دفاع كند، مجبور است كه در كنار روسيه شوروی قرا گيرد. بنابراين مردم ما متعجب و وحشت‏زده مي‏شوند كه چرا ياسرعرفات اين‏چنين مي‏كند. آخر اختيار به دست او نيست. شما مي‏دانيد كه مسابقات المپيك مسكو را تعداد زيادی از كشورها منع كردند و در آن شركت ننمودند، اما ياسرعرفات مي‏رود اين مسابقات را افتتاح مي‏كند. و نه تنها شركت مي‏كند، بلكه از كسانی است كه اين مسابقات را افتتاح مي‏كند و در سخنرانی افتتاحيه خود مي‏گويد: «آن كسانی كه اين مسابقات را بايكوت كرده‏اند، (يعنی نيامده‏اند، يعنی شركت نكرده‏اند) آنها باعث اشمئزاز، باعث نفرت و باعث شرم و خجالت هستند و ايران يكی از آنهاست.»
بعد مي‏بينيد كه ياسرعرفات از مسكو به عراق مي‏رود، صدام سفاك و خبيث و جبار و نوكر امپرياليسم و صهيونيسم با ياسرعرفات ملاقات مي‏كند، آنان همديگر را مي‏بوسند، در آغوش مي‏گيرند، قراردادها مي‏بندند. درحالی كه عرفات مي‏داند كه عراق كثيف پايگاه امريكائي‏ها و بختيارها برای سقوط نظام اسلامی ايران است(1) چرا چنين مي‏كند؟ آيا ياسرعرفات ضد ماست؟خير. اما محيطی كه در آنجا به وجود آمده است و پانزده سازمان كمونيستی و حتی خود سازمان فتح، كه چپي‏ها نفوذ و تأثير زيادی بر سازمان فتح دارند، اجازه نمي‏دهند كه ياسرعرفات خط ديگری جز خط شرق، جز خط كمونيست‏ها، جز خط روسيه شوروی انتخاب كند و مي‏بينيد كه به آن سمت كشيده مي‏شود.ز بزرگترين افتخارات ما –افتخارات انقلاب اسلامي- آن است كه با كمال جرأت و جسارت فرياد مي‏زند: «لاشرقيه و لاغربيه» و هر دو را مي‏راند. اين بسيار مهم است. روزگاری بود كه ما را مي‏كوبيدند، در خارج ما را مورد هجوم قرار مي‏دادند كه شما با روسيه شوروی مخالفت مي‏كنيد، پس نوكر امريكا هستيد. يكی از همين افراد كثيف حزب بعث، در شهر صور با من مناظره مي‏كرد. عذر مي‏خواهم از بي‏حرمتی او نسبت به امام و از اينكه موضوع اين مناظره را برای شما بازگو مي‏كنم. ولی مي‏گويم كه بدانيد آنان چگونه فكر مي‏كنند. او مي‏گفت امام امت شما نوكر امريكاست به او مي‏گفتم ای مرد بي‏شرف! مگر نمي‏بينی كه سرتاسر حياتش مبارزه با طاغوت و امريكاست. چرا اين حرف را مي‏زني؟ مي‏گفت من از اين حرف‏ها نمي‏فهمم. در اين دنيا يا كسی بايد نوكر امريكا باشد، يا نوكر روسيه شوروی و چون امام شما نوكر روسيه شوروی نيست، بايد نوكر امريكا باشد و به همين علت بود كه امام را از عراق اخراج كردند. دولت بعثی عراق برای خود توجيه مي‏كرد كه اين امام نوكر امريكاست و به همين علت بود كه امام را مجبور به ترك عراق كردند وگرنه دليل ديگری نداشت. يك‏چنين تفكراتی داشتند و ما را نيز مي‏كوبيدند كه شما نوكر روسيه نيستيد، بنابراين نوكر امريكا هستيد، به آنها مي‏گفتم كه من بيست و پنج سال از عمر خود را عليه اسرائيل و عليه امريكا جنگيده‏ام و مي‏جنگم، ولی به هيچ‏وجه حاضر نمي‏شوم كه تسليم روسيه شوروی يا امپرياليسم شرقی شوم.تنها انقلابی كه در دنيا شعار «لاشرقيه و لاغربيه» را مطرح مي‏كند انقلاب مقدس اسلامی ما است و اولين و بزرگترين رهبری كه جرأت مي‏كند و شجاعت دارد كه در ميان دو ابرقدرت بايستد و با هر دو بجنگد و اين شعار مقدس را مطرح كند، امام خمينی است.
بنابراين مي‏بينيم كه مقاومت فلسطين با اين مشكلات پيش مي‏آيد و متأسفانه احزاب چپ هم از نام و قداست آن سوء استفاده مي‏كنند.

درگيری مقاومت فلسطين و ارتش لبنان

پس از سپتامبر سياه تا حدود سال 1973 مقاومت ضعيف بود و تعداد زيادی از افراد و كادرهای خود را تصفيه كرد. مقاومت بعد از سپتامبر ساه مي‏فهمد كه سبب شكست او، وجود افراد ناباب در مقاومت فلسطين است. ده‏ها هزارنفر را از مقاومت بيرون مي‏كنند و يك نوع تنظيمات تقريباً نيمه‏سری به وجود مي‏آوردند. تا سال 1973، كه در اين سال انفجاری بين ارتش لبنان و فلسطيني‏ها به وجود مي‏آيد، كه طی آن مي‏خواستند سپتامبر سياه ديگری در لبنان به وجود بياورند. همان‏طوری كه مي‏دانيد، باز همين «جبهه شعبيه» محرك و آتش‏افروز سپتامبر سياه دوم در لبنان بود.
جريان بدين‏ترتيب بود كه دو يا سها نفر از افراد «جبهه شعبيه» بمبی به داخل فرودگاه بيروت برده و در مستراح نصب كردند. پليس فرودگاه بمب را كشف و اين سفر را بازداشت كرد. «جبهه شعبيه» از پليس خواست كه آنها آزاد بشوند. دولت آنها را آزاد نكرد و گفت آنها بمب آوردند و با بمب و همه اسناد بايد به محكمه بروند. بعد «جبهه شعبيه» يك افسر و يك سرباز را كه در خيابان راه مي‏رفتند گرفت و به «صبرا» منطقه فلسطيني‏ها برد و اعلام كرد كه تا شما آنها را آزاد نكنيد ماه هم اينها را آزاد نخواهيم كرد. ارتش لبنان با استفاده از چند توپ وارد «صبرا» شد و جنگ درگرفت. چهارده روز جنگ ادامه داشت. بازهم «جبهه شعبيه» و افرادش گريختند، ولی ابوعمار و فتح و مقاومت فلسطينی ايستاده و جنگيدند. در اين سال هواپيماهای لبنانی مخيّمات فلسطيني{اردوگاه‏های فلسطيني} را بمباران كردند. چهارصد فلسطينی كشته شد و ارتش لبنان درنظر داشتند كه مثل اردن مخيمات را زير و رو كنند و همه‏شان را به خاك و خون بكشند. آقای صدر دخالت كرد، دخالتی حيرت‏انگيز. ايشان بيانيه‏ای صادر كرد و به ارتش لبنان توپيد و گفت ما اجازه نمي‏دهيم كه شما مقاومت فلسطينی را در لبنان نابود كنيد و سپتامبر سياه ديگری به راه بياندازيد و از رهبران مذهبی ديگر درخواست كرد كه كميته‏ای برای دفاع از فلسطين تشكيل دهند و نيز ارتش را تهديد كرد كه اگر حمله كنيد من به قوای شيعه خواهم گفت كه در مقابل شما موضع بگيرند و شما را بكوبند. فرمانده ارتش هم كه دست‏نشاندة «فرنجيه» بود، خود را با مقاومت افسران شيعی روبرو ديد. بر اثر اين فشارها بود كه «سليمان فرنجيه» رئيس‏جمهور وقت تسليم شد و جنگ خاتمه پيدا كرد. البته مشكل ديگری نيز به وجود آمد و آن مشكل اين بود كه سوريه هم به لبنان حمله كرد و دو شهر لبنان را گرفت و عده‏ای را كشت.
فرنجيه گفت كه تا وقتی حكومت سوريه در خاك لبنان ارتش دارد، ما دست از جنگ برنمي‏داريم. از سويی ديگر اسرائيل وارد جنوب لبنان شد و در سرتاسر جنوب لبنان موضع گرفت. ارتش لبنان از مقابل اسرائيل گريخت و جنوب را تخليه كرد و اين وقتی بود كه انفجار كاملاً پيش‏بينی شده بود. اينكه اسرائيل وارد جنوب بشود، همه جنوب و فلسطيني‏ها را بزند و نابود كند و جنگ در بيروت ادامه پيدا كند پيش‏بينی شده بود. اينجابود، كه آقای صدر گفت، من ضمانت مي‏كنم كه قوای سوريه از لبنان بيرون برود. پس از تماس ايشان با «حافظ‏اسد» قوای سوريه در عرض دو روز از لبنان خارج شد.
اين مثال را برای اين زدم كه بدانيم باز توطئه را «جبهه شعبيه» با گرفتن يك افسر و يك سرباز شروع كرد و سپس از ميدان كناره گرفت و وضع را به جايی رساند كه بقای مقاومت فلسطينی در خطر نابودی قرار گرفت و اگر خواست خدا و اين شرايط وجود نمي‏داشت باز سپتامبر سياه ديگری پديد آمده بود.

فصل ٨-جنگ‏های داخلی لبنان
دو حركت انقلابی موازی در لبنان

توطئه اسرائيل و امريكا

سادات به امريكا نزديك مي‏شود

مخالفت ياسرعرفات

قدرت‏های ارتجاعی دست‏راستيدورة اول جنگ

تحريك كتائب و پيروزی مقاومت

آغاز بحران

اوج‏گيری تحريكات دشمن

انفجار صيدا

طرفداری كتائب از ارتش

معروف سعد و امام موسي‏صدر و شايعة ترور او

شايعه ترور آقای صدر

آمادگی كتائب

توطئه عين‏ الرمانه

مقاومت فلسطين و نقش امام موسي‏صدر

سپر بلای فلسطينيان

اعتصاب غذای امام موسي‏صدر

بعلبك در آتش توطئه

انفجار در اردوگاه بعلبك

اعلام رسمی «امل»

نظام لبنانی متزلزل مي‏شود

جنوب به پا مي‏خيزد

حادثة زحله

يك‏سال بعداز شروع جنگ

ورود علنی مقاومت ‏فلسطين به جنگ

ایجاد توطئه و انفجار توسط عراقي‏هادورة دوم جنگ

آغاز جنگ‏های جبل

انتقام يكصدوچهل ‏ساله

تضاد حكومت انقلابی با حكومت نظامي

نقش امام موسی در جلوگيری از انفجار بين مقاومت و سوريه

انفجار پشت انفجار

مقاومت فلسطين شعله‏ايست مقدس

شعارهای تند و پوچ و خرابكاری داخلي

اهتمام اسرائيل در جذب مردم جنوب

سيطرة قدرت چپ

احزاب چپ چپ مي‏خواهند؟

تجزية لبنان سقوط نبعه سقوط زعتر

موقعيت نبعه

ورود به نبعه

داخل نبعه محصور

ايجاد بيمارستان در نبعه

اخراج پزشكان بيمارستان

تشريح فاجعه

نبعه شهيد و خيانت احزاب چپ

جنايات فالانژها

تهمت و دروغ

بعد از سقوط نبعه

شيعة علی و حسين (ع)بر سياه ديگری به راه بياندازيد و از رهبران مذهبی ديگر درخواست كرد كه كميته‏ای برای دفاع از فلسطي

موقعيت تل ‏زعتر

تل‏ زعتر چگونه سقوط كرد

شرح فاجعة سقوط

دو حركت انقلابی موازی در لبنان

سپتامبر سياه در اردن و كشتار حدود پانزده هزار فلسطينی و اخراج بقيه از اردن و جايگزينی آنها در لبنان و آنگاه انفجار سال 73 در لبنان، بين مقاومت فلسطين و ارتش لبنان، سپری مي‏شود. در اينجا دو جريان به موازات هم‏ پيش مي‏رفت؛ يكی مقاومت فلسطين و پيروزي‏هايی كه به دست مي‏آورد كه به ضرر اسرائيل بود. دوم حركت انقلابی مسلمانان بخصوص شيعيان محروم داخل لبنان كه به ضرر هيأت حاكمه و سلطة مسيحيان لبنان بود كه اين دو حركت سبب نزديكی و اتحاد احزاب مسيحی و دست‏راستی لبنان با اسرائيل و آغاز جنگ‏های داخلی شد.

توطئه اسرائيل و امريكا

در سال 1967 بر اثر يك حملة دو ساعته ارتش اسرائيل و امريكا نيروهاي‏هوايی عرب بكلی نابود شدند و شكست نيروهاي‏نظامی عرب حتمی بود. اما در سال 1973 صحنه معكوس شد؛ اگر امريكا آن‏چنان با سرعت به كمك اسرائيل مي‏شتافت و مصر خود را از ميدان جنگ بيرون نمي‏شكيد، شكست اسرائيل حتمی مي‏نمود. از همه مهمتر آنكه سوريه به تنهايی بيش از هفتاد روز در مقابل ارتش اسرائيل شجاعانه ايستادگی كرد و اسرائيل تمام نيروهای خود را با فراغ‏بال متوجة سوريه نمود و هر روز ادعا مي‏كرد كه فردا وارد دمشق خواهد شد. ولی پس از يك جنگ طولانی، تنها توانست دوازده كيلومتر در خاك سوريه پيش برود. يك محاسبه از نيروها و استعدادهای نظامی و انسانی و اقتصادی دو طرف نشان مي‏دهد كه سرعت پيشرفت نيروهای عرب صعود بيشتری دارد و هرچه زمان بگذرد جنگ عمومی بين نيروهای عرب و اسرائيل به سود اسرائيل نخواهد بود. امريكا نيز به دليل نياز به نفت نمي‏توانست در مسئله خاورميانه بي‏تفاوت بماند و نمي‏خواست كه روسية شوروی كشورهای ناراضی عرب را پايگاه فكری و نظامی خود كند؛ بنابراين امريكا تمايل داشت تا به نوعی كه به زيان اسرائيل نباشد مشكل فلسطين را حل كند! و با حفظ منافع خود، دوباره پايگاه‏های خاورميانه را از چنگال روسيه رها ساخته، سيطرة سياسی و اقتصادی خويش را بر منطقه تأمين نمايد. «كسينجر» وزير امورخارجه امريكا مأمور حل اين مشكل شد.

سادات به امريكا نزديك مي‏شود

سادات خود را مسئول شكست سال 67 نمي‏دانست، ولی از سوی ديگر خود را قهرمان پيروزی سال 73 به شمار مي‏آورد و از مصالحه با اسرائيل وحشتی نداشت! فقر بيش از حد مردم مصر و عدم رشد سياسی كافی آنان، كم‏كم مسير مبارزات مصر را تغيير داد. سادات آرام‏آرام مصر را از جرگة كشورهای عرب خارج كرد و با تكيه به تاريخ قبل از اسلام و تمجيد از سيستم‏های حكومتی فراعنه، برای مصر نژادی ديگر قائل شد و زمينه فكری خروج از بلوك عربی و اسلامی را مهيا كرد؛ چه سادات برای ادامة حكومت خود به اين روش بازگشت به دوران قبل از اسلام نياز داشت و امريكا نيز از اين رويه دنيای عرب نفع فراوان مي‏برد. در مصر از رئيس‏جمهور امريكا «نيكسون»، استقبال بي‏نظيری به عمل آمد كه به قيمت از بين بردن نتايج مبارزات مردم مصر تمام شد. «كسينجر» آمد و بالاخره حل گام‏به‏گام و مسالمت‏آميز مسئله بين مصر و اسرائيل به امضاء سادات رسيد.

مخالفت ياسرعرفات

ابوعمار (ياسرعرفات) رئيس هيأت اجرايی مقاومت فلسطينی، رسماً مخالفت خود را با حل مسالمت‏آميز (گام‏به‏گام) سادات و كسينجر اعلام كرد و حكومت مصر نيز راديوی صدای فلسطين در قاهره را بست، ولی مخالفت مقاومت فلسطين به مراتب بيش از نظر سادات برانگيخت و سادات و امريكا را عصبانی كرد. برای امريكا و اسرائيل مسلم شد كه با وجود مقاومت فلسطين هيچ نوع راه حل جزيی و مسالمت‏آميز، عملی نخواهد بود، پس برای تحقق قرار سادات كسينجر، بايد مقاومت فلسطين را از بين برد و يا لااقل تضعيف كرد.
از اينجا رأی امريكا و اسرائيل برنابودی و يا تضعيف مقاومت قرار گرفت. توطئه‏ها شروع شد. اختلافات داخلی بين اعراب تشديد گرديد و مقدمات قربانی كردن مقاومت فلسطينی در لبنان به دست عرب فراهم آمد. لبنان تنها كشوری است كه «مقاومت فلسطين» در آن آزادنه فعاليت مي‏كند و پايگاه‏های نظامی قومی و مسلح و تقريباً همه كارهای سازمانی و سياسی مقاومت فلسطين در لبنان صورت مي‏گيرد. استعمار تصميم گرفت بين مقاومت و نيروهای ارتجاعی درست‏راستی لبنان ايجاد اصطكاك كند و سپس ارتش برضد مقاومت وارد عمل شود. سازمان آزادي‏بخش فلسطين از لحاظ نظامی به مراتب قوي‏تر از ارتش لبنان و نيروهای دست‏راستی است و در يك درگيری مستقل و آزاد قادر است ارتش و نيروهای دست‏راستی را منهدم كند؛ اما به محض انفجار و دخالت مقاومت فلسطين در اختلافات داخلی لبنان، اسرائيل خصمانه وارد عمل شده و لبة حملة خود را متوجة مقاومت فلسطين و طرفدارانش خواهد كرد. البته ممكن است سوريه به دفاع از مقاومت وارد معركه شود، آنگاه نيروی دريايی ناوگان ششم امريكا نيز وارد عمل شده، لبنان را به خاك و خون خواهند كشيد. برای ايجاد بهانه و شعله‏ور ساختن آتش جنگ داخلی، نيروهای ارتجاعی، «كتائب» و دست‏راستی لبنان، بهترين عامل و محرك به شمار مي‏رفتند.

قدرت‏های ارتجاعی دستراستي

در لبنان حدود پانزده طايفة مذهبی وجود دارد، كه در آمار استعماری سال 1935 تحت سيطرة فرانسويان، مسيحيان مارونی اكثريت به حساب آمدند و انتخاب رئيس‏جمهور در تصرف مارونی قرار گرفت. از آن به بعد نيز مسيحيان به هيچ‏وجه حاضر نشدند آمار ديگری بگيرند، درحالی كه برابر آمار غيرمستقيمی كه جديداً از طريق كوپن شكر به دست آمد، حقايق بزرگی كشف شد. برطبق اين آمار عدة ماروني‏ها 450 هزارنفر، اهل تسنن 550 هزارنفر، كاتوليك‏ها 300هزارنفر، دُرزي‏ها 250هزارنفر و شيعيان 985هزارنفر تعيين گرديد، درحالی كه مطابق آمار استعماری فرانسه اكثريت اول را ماروني‏ها تشكيل مي‏دادند كه رئيس‏جمهور از بين آنها انتخاب مي‏شد و در مرحلة دوم سنّي‏ها بودند و نخست‏وزير از آنان بود و سرانجام شيعيان كه رئيس‏مجلس شورای نمايندگان از بين آنان انتخاب مي‏شد، در حالی در عدة شيعيان بيش از دو برابر ماروني‏هاست.(1) از همين جا ظلم بزرگی كه بر شيعه رفته است معلوم مي‏گردد. درحال حاضر تقريباً همة قدرت سياسی، اقتصادی و نظامی لبنان در دست ماروني‏هاست و اين امر نمي‏تواند برای مسلمانان قابل‏قبول باشد و اعتراض شديد شيعه و حركه‏المحرومين به همين امر برمي‏گردد، مسلماً تحقق عدالت اجتماعی و رفع استثمار و ظلم و اختلافات طبقاتی مستلزم فدا شدن مقاديری از منافع و مصالح گروه حاكمه و بخصوص ماروني‏هاست وماروني‏ها نيز به هيچ‏وجه نمي‏خواهند منافع خود را از دست بدهند و تا به حال در مقابل تقاضای محرومين برای استقرار عدالت اجتماعی مقاومت كرده‏اند. بزرگترين قدرت سازمانی طايفة مارونی، حزب «كتائب» است، كه سال‏های متمادی سابقة تشكيلاتی و تعليمات نظامی دارد. نفرات «كتائب» هشتادهزار و تعداد افراد مسلح آنان چهل هزارنفر برآورد مي‏شود و بزرگترين حزب سياسی و قوي‏ترين ميليشياي{شبه نظاميان} لبنانی است. اين حزب خود را از نژاد فينيقي‏ها مي‏داند و از عرب برتر مي‏شمارد و ترجيح مي‏دهد كه دولت، مسيحی و غربی و متصل به اروپا باشد. به همين جهت با حضور فلسطيني‏ها در لبنان نيز مخالف است و مستقيم و غيرمستقيم خواستار اخراج فلسطيني‏ها از لبنانست. رئيس اين حزب «پيرجميل» است. پس از اين حزب، «احرار» حزب دوم ماروني‏هاست كه رئيس آن «كميل شمعون» رئيس‏جمهور سال 1958 است كه پای ارتش امريكا را به لبنان باز كرد، تا طرفداران ناصر و مبارزان ملی را منكوب كند. اين دو حزب طرفداری سياست غرب و مخالف فلسطيني‏ها هستند.جريان سال‏های گذشته نشان مي‏دهد كه قدرت مسلمانان از نظر سياسی و اجتماعی و نظامی روزافزون است و اگر وضع به همين منوال پيش برود، پس از مدتی سيطرة سياسی و اقتصادی و نظامی لبنان به دست مسلمانان خواهد افتاد. به همين جهت مسيحيت، عموماً و ماروني‏ها، خصوصاً، از قدرت مسلمانان و شيعيان وحشت دارند و نمي‏خواهند در توازن نيروهای طائفی مصالح خود را از دست بدهند، ولی زمان به نفع مسلمانان و برضد منافع ماروني‏هاست و جبراً اين توازن غيرعادلانه به نفع محرومين تغيير خواهد يافت. بنابراين گروه‏های حاكمة مارونی به هر وسيله‏ای چنگ مي‏زنند، تا قدرت مسلمانان را بكوبند و پايان سيطرة خود را مدت ديگری به تعويق اندازند، برای اين كار از هيچ راهی حتی همكاری با قدرت‏های خارجی ابا نخواهند كرد. اسرائيل و امريكا از اين درگيري‏های داخلی خبر دارند، جنگ‏های داخلی را تحريك مي‏كنند و به دست «كتائب» مي‏خواهند ايجاد انفجار كنند و پای مقاومت را به معركه بكشانند تا سپتامبر سياه ديگری نظير اردن به وجود آورند و در ضمن قدرت مسلمانان را نيز درهم بشكنند.
در اين روزها منافع اسرائيل در محو مقاومت فلسطينی و منافع «كتائب» در تضعيف مسلمانانؤ موازی و مقارن است. به همين جهت اين دو باهم همكاری دارند. بنابراين فقط در فرصت تاريخی و خطرناك موجود است كه «كتائب» مي‏تواند از نيروی اسرائيل و امريكا و غرب در كوبيدن مسلمانان استفاده كند. امام مقاومت فلسطين نيز تجربة تلخ 1970 اردن را پشت سرگذاشته است و نمي‏خواهد بار ديگر به چنين معركه خطرناكی گرفتار شود، بنابراين در كشمكش‏های داخلی سال گذشته و سال‏جاري{يعنی سال 1975} با كمال مهارت و تيزبينی خود را از معركه كنار كشيده و عملاً در زد و خوردها شركت نكرده است و حتی سعی نموده با ميانجيگری و ابراز قدرت و نفوذ خود، از جنگ‏های داخلی و زد و خوردهای طائفی جلوگيری كند.

تحريك كتائب و پيروزی مقاومت

در اوايل سال 1974 مسئله فلسطين در سازمان ملل مطرح شد. ابوعمار رهبر مقاومت در جلسة عمومی سازمان ملل شركت كرد و برای اولين‏بار ملت فلسطين از سوی 105 كشور دنيا به رسميت شناخته شد و مقاومت به عنوان نمايندة منحصر به فرد فلسطين معرفی گرديد. ياسرعرفات اولين شخصيتی بود كه مسلحانه وارد جلسة عمومی سازمان ملل شد، و بطور رسمی مورد استقبال قرار گرفت و احتراماتی به مراتب زيادتر از ديگران نثارشان شد. در اين جلسه 105 دولت به نفع فلسطيني‏ها رأی مثبت دادند و فقط چهار دولت، امريكا- اسرائيل و دو دولت ديگر با رأی فوق مخالفت كردند. اين پيروزی بزرگ برای فلسطينيان بسيار ارزنده بود و حربة بزرگ تبليغاتی اسرائيل را از دستش گرفت. البته اسرائيل با دستگاه‏های اطلاعاتی خود قبل از جلسه عمومی سازمان ملل كم و بيش از نتيجة رأی آگاهی داشت و مي‏دانست كه حضور ياسرعرفات در جلسة عمومی چنين نتايج وخيمی برای اسرائيل به بار خواهد آورد. لذا سعی كرد تا قبل از عقد جلسه، در داخل لبنان ايجاد انفجار و جنگ داخلی كند، تا بلكه مانع شركت ياسرعرفات در سازمان ملل شود و احتمالاً موضوع فلسطين مطرح نگردد.

آغاز بحـران

يك‏ماه قبل از جلسة عمومی سازمان ملل تيراندازان كتائبی، يازده فلسطينی را در «دِكوانِه» {حومه بيروت} كشتند. ياسرعرفات خبر قتل را منتشر نكرد، تا احساسات فلسطيني‏ها تحريك نگردد و درگيری بين دو طرف به وجود نيايد.
همان شب ياسرعرفات به مجلس شيعيان نزد امام موسي‏صدر آمد و از او درخواست كرد كه با دخالت و نفوذ خود از انفجار جلوگيری به عمل آورد. امام موسی آمادگی خود را برای دفاع از مقاومت و هر نوع فداكاری اعلام كرد. ياسرعرفات تقاضا نمود كه امام موسی شخصاً با «پيرجميل» رهبر كتائب تماس بگيرد و به هر وسيله ممكن، مسئله را خاتمه دهد، امام موسی روز بعد با «پيرجميل» تماس گرفت و سبب دشمنی و كستار را پرسيد. «پيرجميل» به مقاومت و فلسطينيان حمله كرد. كه آنها استقلال لبنان را محترم نمي‏شمردند … امام موسی جواب داد كه اولاً مقاومت، استقلال لبنان محترم مي‏شمرد و ثانياً لبناني‏ها بيشتر از فلسطيني‏ها فساد مي‏كنند…
«پيرجميل» نپذيرفت و بحث ادامه يافت. بالاخره امام موسی گفت كه شخصاً ضامن مي‏شود و مسئوليت همة فلسطيني‏ها را به عهده مي‏گيرد. «پيرجميل» اجباراً كلام امام موسی را پذيرفت و لذا زد و خورد خاتمه يافت و ياسرعرفات توانست به سازمان ملل برود و آن پيروزی بزرگ نصيب مقاومت فلسطين گردد.

<![if !supportLineBreakNewLine]>
<![endif]>

اوج‏گيری تحريكات دشمن

اسرائيل، از موفقيت بي‏نظير مقاومت در سازمان ملل به شدت عصبانی شد و لذا تحريكات داخلی لبنان اوج گرفت. كمتر روزی مي‏گذشت كه تحريكات خارجی و يا زد و خوردهای داخلی صورت نمي‏گرفت. «كتائب» با بهانه‏های مختلف به مسلمانان حمله مي‏كرد، تا بين مقاومت و ارتش اصطكاك بوجود آورد. يك روز بي‏جهت به مدرسة صنعتی «دكوانه» حمله كردند و هر كس را كه اسمش اسلامی بود زدند و عده‏ای به شدت مجروح شدند، به دانشكده‏های ادبيات، حقوق، و غيره حمله بردند و هر كسی را كه اسمش محمد، علی و حسن و حسين بود، زدند… ولی مقاومت از تحريكات دشمن آگاه بود و نمي‏خواست به دام توطئه‏های كشنده و محوكننده گرفتار گردد و به هر ممكن از برخورد مستقيم با «كتائب» پرهيز مي‏كرد.

در انفجار صيـدا

ماه مارس سال 1975 برای دفاع از حقوق ماهيگيران، برضد يك شركت اميركايی، كه «كميل شَمعون» شريك آن بود، تظاهرات بزرگی در صيدا به وقوع پيوست. رهبری تظاهرات بر عهدة «معروف سعد» بزرگترين رجل سياسی و ملی صيدا و از نمايندگان سابق مجلس بود. «معروف سعد» رابطة بسيار نزديكی با مقاومت فلسطين داشت و در جنگ‏های عرب برضد اسرائيل در سال 1948 شركت كرده بود و از مدافعان سرسخت مقاومت به شمار مي‏رفت. «معروف سعد» مردی آزاده، فروتن، سرسخت و همچنين طرفدار «حركه‏المحرومين» و از دوستان نزديك و صميمی امام موسي‏صدر بود. هنگامی كه «معروف سعد» در جلوی صفوف تظاهركنندگان حركت مي‏كرد هدف گلوله قرار گرفت و به خاك غلطيد و صيدا منفجر شد. ارتش برای جلوگيری از تظاهرات، تجهيز شد. مطابق اطلاعات رسيده، «معروف سعد» با گلولة يكی از عوامل ارتش به خاك و خون غلطيده بود و لذا فوراً زد و خورد شديدی بين مردم صيدا و ارتش درگرفت و در همان لحظات اوليه چندنفر از سربازان كشته و مجروح شدند و دامنة زد و خورد بالا گرفت و چند تانك و زره‏پوش ارتش به دست مردم منفجر شد و ده‏ها نفر از مردم نيز جان باختند. «معروف سعد» هنوز زنده بود و در بيماسرتان بيروت تحت معالجه قرار گرفت و با مداخلة مستقيم مقاومت و وساطت «ابوزعيم»، يكی از رهبران مقاومت فلسطينی صلح دوباره برقرار شد. يعنی اين‏بار نيز با ذكاوت و آگاهی مقاومت، غائله خاتمه يافت و از درگيری مستقيم بين ارتش و مقاومت جلوگيری به عمل آمد و خطر انفجار لبنان برای مدتی منتفی شد.

طرفداری كتائب از ارتش

دخالت ارتش در صيدا و تيراندازی به «معروف سعد»، رجل ملی و سياسی معروف، احترام و اهميت ارتش را در افكار عمومی تنزل داد. حتی مردم صيدا از ورود ارتش به صيدا جلوگيری مي‏كردند و ارتش را عامل استعمارگران و نظام طائفی موجود به شمار مي‏آورند و انتقادات زيادی متوجه ارتش و رهبران سلطه گرديد. برای مقابله با اين هجوم فكری عليه ارتش، «كتائب» به حركت درآمد و يك تظاهرات سی و پنج هزار نفری مسلحانه در بيروت به راه انداخت و در شعارهای تند و تحريك‏آميزش به مسلمانان و فلسطينيان و مقاومت و سوريه حمله كرد و از ارتش و نظام لبنان به شدت دفاع نمود. در هر گوشه و كنار و بر فراز خيابان‏ها شعارهای بزرگی در طرفداری از ارتش و حمله و هجوم به مسلمانان و مقاومت به چشم مي‏خورد. تظاهركنندگان خيابان‏های زيادی را طی كردند و با شعارهای داغ و تند خود به وسط شهر رسيدند.
اين تظاهرات ترس و وحشت زيادی در دل همه انداخت. رجال سياستمدار! از گروه‏های مختلف به دفاع و دلسوزی ارتش برخاستند و روزنامه‏ها از طرفداران و دلسوزی اين رجال، پر شد. آنان مي‏گفتند ارتش را مقدس مي‏دارند و اگر انتقادی وجود دارد، فقط به خاطر دلسوزی و حمايت از ارتش است. ولی روزنامه‏ها و گفتار بزرگان نشان مي‏داد كه جوّ وحشت بر همه مستولی شده و همهُ اينان در مقابل قدرت «كتائب» و ارتش تسليم شده‏اند. به تدريج محيطی به وجود آمد كه ارتش جنبهُ تقدس پيدا كرد و مخالفان و منتقدان به ارتش، خائن و بي‏وطن به حساب آمدند. از آنجا كه ارتش حربه‏ای در دست سلطهُ {هيأت حاكمه} بود، هر نوع هجوم به سلطه اجباراً هجوم به ارتش تلقی شده و اتهام خيانت و بي‏وطنی به سرعت بر فرق انتقادكننده كوبيده مي‏شد، بنابراين كسی جرأت نمي‏كرد كه حتی به سلطه انتقاد كند. اين جنبة تقدس ارتش حربة مهلكی بود كه به دست سلطه افتاد و مي‏رفت كه دموكراسی و انتقاد آزاد را نابود كند تا زمامداران خودخواه بدون هيچ مزاحمتی به خودسری ادامه دهند و مخالفان خود را با اين حربه قاطع از پای درآورند. طبيعی است كه در سايهُ سهمگين اين تقدس ظاهری، چه جنايات فراوانی مي‏توانست صورت گيرد و چه عواقب وخيمی به بار آيد. همچنان كه ذكر شد همهُ رجال و بزرگان نيز از شدت خوف تسليم اين تقدس شدند و در مقابل سلطه سكوت كردند و راه را برای پايدار ساختن اين تقدس خطرناك هموار ساختند.

معروف سعد و امام موسی صدر و شايعه ترور او

«معروف سعد» در گذشت و درد و غمی سنگين بر صيدا سايه افكند. نعش«معروف سعد» به مسجد صيدا حمل شد و همهُ مبارزان و مسلمانان برای بزرگذاشت اين شهيد بزرگ در خيابان‏ها و كوچه‏‏ها و بازارهای صيدا رژه مي‏رفتند. تابوت «معروف سعد» در محراب مسجد قرار گرفت، هزاران نمازگزار با چشمان اشك‏آلود و قلب‏های پر درد در صفوف نماز منظم ايستادند، تمام رهبران مقاومت و رهبران چپ از جمله «كمال جنبلاط» حضور يافته بودند، البته چپي‏ها داخل مسجد آقای صدر به داخل مسجد رفت و با آنكه «معروف» سنّی بود و علمای در مسجد صيدا حاضر بودند به امام موسی رهبر شيعيان تكليف شد كه امات به نماز جمعه را بپذيرند. او به منبر رفت و خطبة معروف جمعه را ادا كرد، خطبه‏ای كه تمام شنوندگان را به حركت آورد، مردم از شدت احساسات كف مي‏زدند، گريه‏ مي‏كردند و امام موسی با سختی از كف زند مردم جلوگيری مي‏كرد. او به نقش «معروف» اشاره مي‏كرد كه در حضور او و در مسجدی قرار داشت. آقای صدر خطبة‌خود را با بزرگداشت «معروف‏سعد» شروع كرد. از مبارزات پيگير و فداكاري‏های اين مرد بزرگ ياد نمود و خاطره‏های گذشت و افتخار اين مبارز ملی را در اذهان زنده كرد و گفت: «زمين و آسمان شهادت مي‏دهند… در و ديوار صيدا و خيابان‏هايش شهادت مي‏دهد… كوچك و بزرگ، زن و مزد شهادت مي‏دهند كه سراسر زندگی «معروف‏سعد» مبازره برای محرومين برضد استعمار و ظلم و ستم بوده است و به خاطر دفاع از حقوق ستم‏ديدگان در مبارزه با سلطه ستم‏گر، شهيد شده است…»
سپس به قسمت اساسی خطبه پرداخت، برای دريدن تقدس ساختگی ارتش، برای درهم شكستن اين بت مصنوعی، اين نيمه خدايی كه نگاهبان سلطه ظلم و ستم‏گر شده بود، چنين گفت:
«ارتش بايد نگاهبان مردم و مدافع وطن باشد و مرزهای كشور را عليه بيگانگان پاسداری كند، ولی اگر قرار باشد كه بجای دفاع از وطن، در جنوب، آزادمردان را در شهرها به گلوله بندد، بهتر است چنين ارتشی نابود گردد!» (كف زدن‏های شديد حضار و اعتراض آقای صدر و سپس تبديل احساسات به اشك)… و بعد چنين ادامه داد: «اگر قرار است گلوله‏ای كه بايد در سينه اسرائيلی در مرزهای جنوب بنشيند و مبارز ملی «معروف‏سعد» را به خاك و خون بكشد، بهتر است چنين ارتشی نابود گردد… ارتش بايد نگاهبان وحدت ملی و كرامت هم‏وطنان باشد، ولی اگر قرار است كه آلت‏دست طايفه‏ای خاص و يا عده‏ای مصلح‏طلب درآيد بهتر است چنين ارتشی نابود گردد…»
بدينوسيله آقای صدر باقدرت و شهامتی بي‏نظير، پرده‏های تقدس را از پيكر ارتش درهم دريد و آن را از مسند نيمه خدايی به زير كشيد و همة لبنانيان نشان داد كه به خاطر نجات لبنان و دفاع از دموكراسی و آزادی بايد فداكاری كرد و اجازه نداد كه قلدران و مصلحت‏جويان با مقداسات مردم بازی كنند و دمكراسی و ارتش و حتی وطن‏پرستی را آلت‏دست اغراض خصوصی خود نمايند و تنها كسی كه قادر بود در لبنان به چنين عمل بزرگی دست بزند و با شهامت و واقع‏بينی خود چنين خطر بزرگی را از وطن دور كند، ‌شخص امام موسي‏صدر بود.
پس از ايراد خطبه و نماز پيكر «معروف‏سعد» روی دست‏های مردم در كوچه‏ها و خيابان‏های صيدا به حركت درآمد و آقای صدر و صف بزرگی از مردم به دنبال او رژه رفتند و او را در ميان موج مردم داغدار و عصبانی به خاك سپردند.

شايعه ترور آقای صدر

هجوم شجاعانه آقای صدر به ارتش، نقشة خطرناك سلطه حاكمه را نقش برآب كرد و به مردم وحشت‏زده و آزاده جانی داد تا به دفاع از حق و انتقاد از سلطه بپردازند، ولی هيأت حاكمه عصبانی شد و شايعه‏ای به هجوم مسلحانه به ماشين آقای صدر در «طحاله» و قتل و جرح سرنشينانش در مدتی كمتر از ده‏دقيقه در سرتاسر لبنان انتشار يافت. اين شايعه برای ايجاد خوف و ضمناً تهديد آقای صدر و احياناً آگاهی از عكس‏العمل مردم صورت مي‏گرفت، ولی انعكاس بحدی شديد و انقلابی بود كه طرح‏كنندگان شايعه فهميدند چنين عملی برابر با نابودی تمام آنهاست لذا از اين فكر شيطانی دست برداشتند.
هفتة بعد آقای صدر در مراسم هفتم «معروف‏سعد» حضور يافت و در نطق آتشين خود همچنين اعلام كرد، كه يكه و تنها و بدون هيچ محافظی به صيدا آمده است تا اگر كسی بخواهد و قدرت دارد او را ترور كند!

آمادگی كتائب

در برابر گسترش نارضايتی مسلمانان از نظام فاسد موجود، «كتائب» با كمك غرب به تسليح نيروهای خود پرداخت و كشتي‏های مملو از اسلحه به سمت لبنان و مسيحيان سرازير شد. ميليشای «كتائب» خود را پيش از پيش آمادة حمله نظامی عليه مسلمان كرد. آموزش نظامی در كوه‏های لبنان و مناطق مسيحيان شدت گرفت تبليغات ضداسلامی و ضدفلسطينی همه‏جا گسترش يافت. مقاومت فلسطينی و طرفداران مقاومت را به خيانت و بي‏وطنی و خائن خواندند، به اين دليل كه با مقاومت فلسطين روابط دوستانه دارند و درصدد اخراج آنان از لبنان نيستند. اين ادعاكنندگان كتائبی فراموش كردند كه همين مردم مسلمان جنوب برای دفاع از وطن در «كفرشوبا» و «كفركلا» و مرزهای جنوبی با اسرائيل مي‏جنگند و برای دفاع از وطن جان مي‏دهند و تهمت وطنی و خيانت به هيچ‏وجه بر دامان پاك اين از جان گذشتگان نمي‏چسبد.

توطئه عين‏الرمانه

جنگ سرد و آمادگی نبرد و تحريكات و حملات به اوج خود رسيد و محيط آمادة انفجار شد. هر لحظه خطر نزديك‏تر و امكان انفجار بيشتر مي‏گرديد و هر حادثة ناچيزی قادر بود چون كبريت اين مخزن باروت را مشتعل كند و اگر فاجعة «عين‏الرمانه» پيش نمي‏آمد مسلماً حادثة ديگری همان انفجار را بوجود مي‏آورد.
روز يكشنبه 13 آوريل 1975 حوالی ظهر وقتی بك اتوبوس حامل سرنشينان لبنانی و فلسطينی، هنگام بازگشت از جشنی، از «عين‏الرمانه» مي‏گذشت، در روبروی يك كليسای كتائبی، كه «پيرجميل» هم در آنجا بود مورد هجوم وحشيانه‏ای قرار گرفت. سرنشينان غيرمسلح اتوبوس از كوچك و بزرگ، از فاصلة‌ نزديك قتل‏عام شدند و 27 نفر در دم كشته شدند و نعش آنها مدت زيادی بر روی ماند و جنگندگان كتائبی اجازه ندادند حتی آمبولانس دولتی و ارتشی برای حمل كشته‏شدگان به محل نزديك گردد. اين حادثه بحدی دردناك و متأثركننده بود كه احساسات جامعة‌مسلمان را به شدت برانگيخت. احزاب چپ نيز از اين احساسات شورانگيز استفاده كردند و فوراً ضد و خوردهای خيابانی با اسلحه‏های سبك و سنگين در هر گوشة‌ بيروت شروع شد.
اما «كتائب» خود را آماده كرده بود. چند كشتی اسلحه آنها را اشباع نموده بود و بخصوص كادرهای جنگنده و نظم ارتشی كافی داشتند. درحالی كه نيروهای مخالف كتائبی همه پراكنده و بي‏نظم و اغلب بدون تعليم نظامی كافی بودند و جنگ در شرايط كاملاً غيرمتوازن شروع شده بود. نيروهای چپ از حزب كمونيست لبنان، حزب «تقدمی اشتراكي» به رهبری «كمال جنبلاط»، حزب «عمل شيوعي»، «جبهه‏اشيعه جرج‏حبش»، «الجبهه‏الشعيبه‏الدموكراتيه»، «نايف حواتمه» و «قياده‏العامه» ، «احمدجبريل» تشكيل شده بود. اين نيروها با تعدّد سازمانی خود به هيچ‏وجه قادر نبودند در مقابل كتائب عرض‏اندام كنند. پشتوانة قدرت آنها مقاومت فلسطينی و بخصوص سازمان نظامی «فتح» بود. يعنی اگر مقاومت فلسطينی (به رياست ياسرعرفات) از صحنه خارج مي‏شد، نيروهای چپ فوراً پراكنده و متلاشی مي‏شدند. ولی اين نيروی چپ با تحريك‏های متداوم و تبليغات دامنه‏دار و روزنامه و بيان‏های مستمر، مي‏خواست مقاومت فلسطينی را وارد معركه كند و به جان كتائب بيندازد. هرچند مقاومت فلسطينی به مراتب قوي‏تر از «كتائب» بوده و قادر بود «كتائب» را شكست دهد، ولی ورود «مقاومت» در معركه، باعث دخول اسرائيل به لبنان مي‏گرديد، جنوب را تسخير مي‏كرد كه اكثريت قدرت فلسطينی در آنجا متمركز است و به علاوه قادر بود كه «محله سبرا» و اردوگاه‏های فلسطينی در بيروت و همچنين پايگاه‏های مقاومت در مناطق شيعه را بمباران كند و سپتامبر سياه ديگری در لبنان به را ه بيندازد. بنابراين مقاومت فلسطينی از «كتائب» وحشتی نداشت، بلكه نمي‏خواست به هيچ عنوان بادخول خود به معركه، بهانه‏ای به اسرائيل بدهد. تجربة تلخ سپتامبر سياه اردن هميشه در جلوی چشم مقاومت فسلطينی وجود داشت. بنابراين همچون موارد متعدد گذشته از انفجار جلوگيری مي‏كرد و دستخوش احساسات نمي‏شد، بلكه سعی مي‏كرد با صبر و درايت خاص از شعله‏ور شدن اصطكاك‏های داخلی جلوگيری كند. مسيحيان و مسلمانان در قسمت‏های مختلف شهر، سنگر گرفته بودند و هر جنبنده‏ای را هدف گلوله قرار مي‏دادند. عبور و مرور قطع شد و شهر به صورت يك دژ نظامی درآمد. در هر گوشه‏ای قناصي(1) نشسته بود و خيابانی را قرق مي‏كرد. توپ‏های سنگين و خمپاره‏ها و موادمنفجره شهر را به لرزه درآورد، آتش و دود آتش‏سوزی از نقاط مختلفه به آسمان بلند شد. طنين رگبار گلوله‏های سبك و سنگين در هر كوچه و خيابانی انعكاس مي‏يافت و مي‏رفت تا انفجاری همه‏جانبه لبنان را نابود كند. قسمت‏های مهم مسيحي‏نشين همچون «حدث»، «عين‏الرّمانه»، «فرن‏الشبّاك» و «ارفيّه» توسط قسمت‏های مسلمان‏نشين، «كفرشيما»، «حيّ‏سلّم»، «حيّ‏ماضي»، «شيّاح»، «دكوانه»، «برج‏حمّود» محاصره شده است. اين قسمت‏ها تقريباً همه شيعه هستند و كمربندوار مناطق مسيحی را احاطه كرده‏اند. آتش جنگ در همة مناطق شيعه‏نشين شعله‏ور شد و احزاب چپ نيز برای هجوم به مسيحيان، به مناطق شيعه‏نشين آمدند. مقاومت فلسطينی نيز براس دفاع از اين مناطق كمربندی، نيروهای بزرگی در آن مناطق مستقر كرد. مقاومت فلسطينی پشتوانة نيروهای مسلمان و چپ بود، ولی عملاً در جنگ شركت نداشت و فقط حضور مقاومت قوت قلبی برای احزاب چپ و نيروهای مسلمان بود. ولی حمله و هجوم توسط نيروهای پراكنده و بي‏نظم و حتی غيرتعليم‏ديده چپ و مسلمان انجام مي‏گرفت. جنگ فوراً به صورت جنگ مسيحی مسلمان درامد و تفكيك كتائبی از مسيحی و كمربندنشين شيعه به صحنة جنگ مبدل گرديد و كشته‏های زيادی بر زمين ريخته شد و بخصوص هيچ سنگری، كيسة شنی يا پناهگاهی وجود نداشت و جنگجويان بي‏محابا يكديگر را زير آتش مي‏گرفتند و عدة زيادی در كوچه و خيابان به زمين مي‏ريختند.

مقاومت فلسطين و نقش امام موسي‏صدر

با شعله‏ ورشدن جنگ، مقاومت فلسطينی خود را در خطر انفجار ديد و خاطرات تلخ سپتامبر سياه اردن در ذهن فرماندهان مقاومت مجسم شد. احساسات پرشور و طغيان مردم، از جنايت كتائبي‏ها غيرقابل كنترل بود و احزاب چپ نيز با روزنامه‏ها و بيان‏های سياسی خود اين احساسات بي‏شائبه را هرچه بيشتر تحريك مي‏كردند و مردم را به جنگ تشويق صحنه را به انفجار نزديك مي‏كردند. ولی مقاومت فلسطينی بنابر دلايل بالا هرگز نمي‏خواست تسليم احساسات مردم و تحريكات احزاب چپ گردد و وارد توطئه شود. توطئه‏ای كه همه اين بهانه‏ها و جنگ‏ها به خاطر آن طرح‏ريزی شده بود. نخست‏وزير «رشيدالصلح» هم كه عملاً در دست «جنبلاط» و احزاب چپ بود، نمي‏توانست كوچكترين تأثيری در صحنة لبنان داشته باشد.
تنها شخصيتی كه در لبنان نفوذ و احترام همه‏جانبه داشت و «مقاومت روی او حساب مي‏كرد و به اخلاص و فداكاري‏هايش ايمان داشت، امام موسي‏صدر بود، كسی كه در سابق بارها به مدد مقاومت آمده و بخصوص در سال 1973 مقاومت را از يك سپتامبر سياه حتمی نجات داده بود. لذا مسئولان مقاومت، به دستور ياسرعرفات كه آن‏موقع در سوريه بود، با امام موسی تماس گرفته، خواستار شدند كه برای تخفيف بحران و آتش‏بس، همة نفوذ و قدرت خود را به كار اندازد. امام موسی نيز پس از يك سلسله تماس‏های همه‏جانبه و فشارهای سياسی و اخلاقی به طرفين، قادر شد كه حدود ظهر روز دوشنبه برای مدت دو ساعت اعلام آتش‏بس كند تا در اين مدت دو ساعت، كشته‏ها و مجروحان از صحنه‏های جنگ به بيمارستان‏ها منتقل شوند و جنگندگان به آمبولانس‏ها تيراندازی نكنند. تا آن زمان هيچ آمبولانسی نمي‏توانست به صحنة زد و خورد نزديك سود، چون هدف گلوله قرار مي‏گرفت. خيابان‏ها و كوچه‏ها از اجساد كشتگان و مجروحان پر شده بو، حتی كسی نمي‏توانست به درد و نالة مجروحان جواب بگويد و چه بسا زخم‏خوردگانی كه مردند و كسی به فريادشان نرسيد.
ساعت دو بعدازظهر آتش‏بس شروع شد و امام موسي‏صدر درنظر داشت در خلال اين دو ساعت توافقی بين طرفين به وجود آورد و آتش‏بس برای هميشه ادامه يابد. پس از گفتگوها و قرار و مدارها با مقاومت و «كتائب» و فشار اخلاقی و سياسی، پايه‏های يك توافق دوجانبه ريخته شد و «كتائب» پذيرفت كه اولاً رسماً از مقاومت فلسطينی معذرت بخواهد، ثانياً چهارده نفر از مجروحان كتائبی را كه به اتوبوس حمله كرده بودند،‌ تحويل دادگاه بدهند. مقاومت فلسطينی هم پديرفته بود كه بر اين دو اساس قرار صلح را بپذيرد و طرفين دست از زد وخورد بردارند. ساعت دو بعدازظهر آتش‏بس برقرار شد و آمبولانس‏ها به خيابان آمدند و كشته‏ها و زخمي‏ها را كه انباشته شده بود جمع كردند و به بيمارستان‏ها بردند. ساعت دو و نيم بعدازظهر، «كمال جنبلاط» رهبر چپ و رهبر حزب تقدم اشتراكی، به همراهی «جورج حاوي»، رهبر حزب شيوعی و «محسن دلّول» و «انعام رعد» و رهبران ديگر احزاب چپ نزد امام موسی، به مجلس اسلامی شيعه آمدند كه من هم حضور داشتم. «جنبلاط» گفت با آتش‏بس مخالف است و بايد به جنگ با «كتائب» ادامه داد. امام موسی اظهار داشت؛ «مقاومت به هيچ‏وجه موافق جنگ نيست و شما هم بدون مقاومت قادر به هيچ عملی نيستيد.» «جنبلاط» گفت: ؛ ماچنين و چنان خواهيم كرد و پدر «كتائب» را درمي‏آوريم و از اين خطای بزرگ «كتائب» بايد استفاده كنيم و آنها را به شدت بكوبيم.» امام موسی گفت: «شما به تنهايی قادر به مقابله با «كتائب» نيستيد، ولی اگر چنين تصوری داريد، بفرمائيد، اين گوی است و اين ميدان. من هم سعی در ايجاد آتش‏بس نخواهم كرد. برای اينكه شما خواهيد گفت كه اين من بودم كه جلوی پيشروی شما را گرفتم، والاّ چنين و چنان مي‏كرديد.»«جنبلاط» و رهبران چپ حتی چای هم ننوشيدند و به گوش خود شنيدم كه «جنبلاط» در حال رفتن، در حالی كه ايستاده بود به آقای صدر گفت: «فلاني! تو خيلی محبوبيت داری، شهرت خوبی داری، ولی اگر مي‏خواهی شهرت نيكو تو پايدار بماند، بايد دم از جنگ بزنی، نه از صلح.» آقای صدر با تعجب گفت: «من به دنبال شهرت شخصی نيستم و دنبال مصلحت مردم بدبختم. بعد «جنبلاط» و همراهان او مجلس را ترك گفته و رفتند و جنگ و جدال بعد از ساعت چهار بعدازظهر مجداً ادامه يافت.
احزاب چپ جمع شدند و قطع‏نامه‏ای داير به اعتصاب عمومی صادر كردند! تنها عملی كه از آنها ساخته بود، آن هم در شهری كه همة جاها خودبه‏خود بسته و راه‏ها بند آمده و مردم در خانه‏ها محبوس شده بودند. فرمان اعتصاب احزاب چپ موفقيتی به دست نياورد. «كتائب» در حصنه‏های زد و خورد، پيروزي‏هايی به دست آورد و محلات شيعه را به زير آتشبار سهمگين خود گرفت و ترس و وحشتی به دل‏ها انداخت. روز سه‏شنبه «كتائب» از قرار روز پيش عدول كرده بود و ديگر حاضر نبود از مقاومت معذرت بخواهد و به جای چهارده مجرم، فقط حاضربود هفت مجرم را تسليم دادگاه كند!كتائبي‏ها هر مسلمانی را با اهانت‏های شديد و بي‏رحمي‏های وحشيانه زدند و گرفتند و احياناً كشتند! كم‏كم زد و خوردها به جنگ مذهبی مبّدل شد . همة مسيحيان به طرفداری از «كتائب» جبهه گرفتند و «كتائب» هم علناً بين همة مسيحيان اسلحه پخش كرد!
جنگ مذهبی به زيان مسلمان‏ها بود؛ زيرا «كتائب» وجهة قداست و حمايت از مسيحيان به خود گرفت و پس از پيروزي‏هايش خود را به صورت قهرمان جلوه داد و بخصوص كشورهای مسيحی غرب نير همه به طرفداری از «كتائب» و مسيحيان لبنان موضع گرفتند. پيش از اين «كتائب» به عنوان يك حزب فاشيست معرفی شده بود، فرقه‏های كاتوليك و ارتودوكس و ارامنه مخالفان «كتائب» به شمار مي‏رفتند؛ زيرا همة آنها تحت فشار سياسی و اقتصادی ماروني‏ها رنج مي‏بردند. روشنفكران مارونی نيز با «كتائب» مخالف بودند و حتی در مجلس نمايندگان لبنان هفده نماينده مارونی با نقشه‏های «كتائب» مخالفت مي‏كردند، ولی جنگ طائفی و مذهبی و خطر جانی برای هر مسيحی، سبب شد كه همة مسيحيان برای بقای خود دست به دامن «كتائب» بزنند و اين حزب فاشيستی يكه‏تاز صحنه زد و خورد لبنان گردد.آگاهان لبنان و مقاومت فلسطينی، به اين خطر بزرگ آگاهی داشتند. آقاي‏صدر برای جلوگيری از اين خطر، دعوتی از مسيحيان غيركتائبی كرد و از هفتاد شخصيت بزرگ مسيحی نظير «شارل‏حلوّ»، هانری فرعون، غسّان نويني»… كميته‏ای بزرگ تشكيل داد، تا اينان در مقابل نفوذ «كتائب» ايستدگی كنند و خطر جنگ مذهبی را برطرف سازند. اين كميته‏ها مي‏رفت تا پيروزي‏هايی به دست آورد و از سيطرة سياسی واجتماعی و اخلاقی «كتائب» بر جامعة مسيحی جلوگيری كند، اما اين كميته از دو طرف، چپ و راست وابسته، به شدت مورد حمله قرار گرفت. بخصوص احزاب چپ به امام موسي‏صدر خرده مي‏گرفتند كه چرا اين كميته را فقط و فقط از مسيحيان تشكيل داده و مسلمانان را در آن شركت نداده است؟ اينان به فلسفة وجودی اين كميته توجهی نكردند و يا نخواستند توجه كنند! و هدفشان از حمله و ناسزا چيزهای ديگری بود، به طوری كه تحريكات همه‏جانبه احزاب وابسته چپ و كتائب باعث شد كه اين كميته نتواند كار خود را شروع كند و جنگ همه‏جانبه هر ورز وسيع‏تر مي‏شد و مسيحيان بيشتری به صحنة زد و خورد كشيده مي‏شدند و پيروزي‏های بيشتری به دست مي‏آوردند. روز بعد «كتائب» مي‏خواست تنها سه نفر از مجرمان را به اردوگاه بفرستد و اصولاً جنگ را به سود خود مي‏ديد و برای وارد كردن مقاومت به معركه و ايجاد انفجار در لبنان وسيلة خوبی به دست آورده بود.

تهديد امام موسي‏صدر

«مقاومت» از آنچه مي‏گذشت به شدت ناراحت بود و مي‏دانست كه احزاب چپ در مقابل «كتائب» بسيار ناچيزند و اگر زد و خورد ادامه يابد و كشته‏ها زيادتر شوند و احساسات مسلمانان بيشتر جريحه‏دار گردد، چاره‏ای جز ورود مقاومت در جنگ نخواهد بود؛ چيزی كه مقاومت مي‏خواست به هر قيمتی از آن بگريزد. «جنبلاط» و احزاب چپ، خود مي‏دانستند در مقابل «كتائب» ضعيف و ناچيزند، ولی مي‏خواستند با تحريك احساسات مردم، فشار روحی و اخلاقی روی مقاومت وارد آورده، و مقاومت را به صحنه بكشند، تا مقاومت «كتائب» را نابود كند و اين آقايان از نتايج سياسی آن استفاده كنند! ولی هجوم اسرائيل و كشاندن مقاومت به جنگ خونين و سرنوشت اندوهبار مردم، برای آنها مطرح نبود.
صبح چهارشنبه (16 آوريل)، «ابوجهاد» رهبر بزرگ مقاومت و نمايندة ياسرعرفات به امام موسی تلفن زد و گفت: «ما مي‏خواهيم امروز به هر قيمت شده جنگ خاتمه يابد. احزاب غيرمسئول قادر به عملی نيستند و در صورت ادامه و توسعة‌ زد و خورد اجباراً مقاومت بايد نتايج آن را تحمل كند و اين خطايی بزرگ است.» آقای صدر گفت: «آنان شرط‏هايی را كه روز اول قرار گذاشتيم، نمي‏پذيرند.» «ابوجهاد» گفت: «اصلاً شرطی هم نمي‏خواهيم، حتی آن سه نفر مجرم را هم نمي‏خواهيم، فقط مي‏خواهيم كه جنگ خاتمه پيدا كند.»
من برای آماده ساختن و تجهيز نيروهای خودمان به «شياح» (منطقه شيعه‏نشين بيروت) رفتم و امام موسي‏صدر، نيروهای شيعی و «حركه‏المحرومين» را به حال آماده‏باش درآورد، تا در سورت لزوم يا حالت انفجار وارد معركه گردد. او بعد از ظهر چهارشنبه تلفنی با پير جميل رهبر كتائب صحبت كرد. امام موسی پيشنهاد كرد تا آتش‏بس مورد قبول كتائب قرار گيرد، ولی پير جميل آن را رد كرد و گفت از جنگ ضرری نكرده و نمي‏كند! امام موسی او را نصيحت كرد كه شهر در آتش مي‏سوزد، خون ريخته مي‏شود، بي‏گناهان، كوچك و بزرگ و زن و مرد به خاك و خون كشيده مي‏شوند و تمام ارزشهای لبنانی زير و رو مي‏شود و لبنان در گردآب نيستی و نابودی غوطه مي‏خورد…. اما پير جميل باز هم نپذيرفت! امام موسی گفت: «بسيار خوب، در اين صورت اگر شما خواهان ادامهُ جنگ هستيد، فردا در همهُ خيابانها و كوچه‏های بيروت شيعيان را در مقابل خود خواهيد ديد، و اكنون عشاير هرمل و بلعبك رهسپار بيروت هستند و فردا بيروت را خواهند خورد، اگر مي‏خواهی بيروت را نابود ببينی، بفرما….»
پير جميل در مقابل تهديد امام موسی تسليم شد و فرمان آتش‏بس مورد قبول كتائب قرار گرفت، ولی با اين شرط كه تنها دو مجرم به دادگاه اعزام گردند. مقاوت، تلفنی پذيرش خود را به امام موسی اعلام كرد و آتش‏بس برقرار گرديد.
روز چهارشنبه، چهار نفر در جلوی شياح كشته شدند، روز پنج‏شنبه نيز دو بچه در همان محل به خاك و خون غلطيدند. حقيقت آنكه قناص(تيرانداز ماهر) كتائبی در بالای ساختمانی قرار گرفته بود و هر جنبنده‏ای را هدف قرار ميداد. عاقبت به تقاضای امام موسی، مقاومت فلسطينی پنج جنگندة ماهر(مقاتل) به صحنه فرستاد و آنها در عرض چند دقيقه قناص را به زير كشيدند، در حالی كه بيش از پانصد نيروی مسلح از احزاب چپ حضور داشتند و عملاً قادر به گرفتن آن قناص نبودند.

توضيح امام موسي

روزهای آخر زد و خورد، احزاب وابسطهُ چپ بكلی ساكت شدند. ابتكار عمل بكلی از دست آنها خارج شده بود، ولی پس از آتش‏بس آرام آرام از گوشه و كنار پيدا مي‏شدند و به امام خورده مي‏گرفتند و او را متهم به همكاری با كتائب مي‏نمودند! و چقدر ناجوانمردانه تهمت مي‏زدند و تحريك مي‏كردند… امام موسی رهبران وابسته چپ را به مجلس دعوت كرد و از ابوجهاد، مرد دوم مقاومت، نيز در خواست كرد كه به عنوان شاهد در آن مجلس حاضر شود. امام موسی در حضور ابوجهاد به رهبران چپ گفت: «موضوع ما همان موضوع مقاومت فلسطينی است و سعی و كوشش ما برای آتش‏بس، به خاطر مصالح مقاومت بوده و با مشورت آنها صورت گرفته است.» و در مورد تحريكات و خرابكاري‏های چپ به آنها گفت: «شما سالها با كتائب، در دولت شركت داشتيد و اختلاف شما با كتائب، بر سر تقسيم منافع و تقسيم كرسي‏های پارلمان است، شما مي‏خواهيد وزيران بيشتری داشته باشيد و كتائب نيز خواهان وزيران بيشتری است. اختلاف شما با كتائب، يك اختلاف ظاهری و به خاطر مصالح خصوصی است، در حالی كه اختلاف كتائب و مقاومت يك اختلاف اصولی و اساسی است و بسيار خطا است كه مقاومت به خاطر تقسيم مصالح ظاهری شما وارد معركه شود و بهايی عظيم، به قيمت نابوديش بپردازد. اگر شما مي‏خواهيد برای منافع خود با كتائب بجنگيد، آزاديد، ولی انتظار نداشته باشيد مقاومت به خاطر شما وارد جنگ شود. رهبران چپ در مقابل ابوجهاد به اجبار سكوت كردند و هيچ بهانه‏ای برای انتقام و هجوم نداشتند، ولی حملات پشت پردة آنها همچنان ادامه داشت. اين دورة اول آتش‏بس بود كه بدين ترتيب شروع شد.

استدلال ابوعمار

به ياد دارم كه در دورة دوم يا سوم آتش‏بس بود كه ابوعمار تمام مسؤولان احزاب موجود در شياح را دعوت كرد كه در صبرا در دفترش حاضر بشوند. من هم در آن جلسه حضور پيدا كردم. ابوعمار نه تمام رهبران احزاب، كه حدود هفده، هجده نفر بودند، تاكيد كرد كه: «ما نمي‏خواهيم بجنگيم و جنگ به صلاح ما نيست. احزاب چپ احتجاج مي‏كردند كه نه، بايد جنگيد و بايد زد و كشت. ابوعمار عصبانی شد و گفت: «من به عنوان يك فرمانده جنگی مي‏خواهم با شما صحبت كنم. هاونی را در نظر بگيريد (هاون يعنی خمپاره انداز) اين هاون در هر يك دقيقه قادر است كه يك گلوله بيندازد و در عرض يك ساعت چقدر، و در عوض يك هفته چقدر…» حساب كرد برای ده روز حداقل سه هزار قذيفه (قذيفه يعنی گلوله خمپاره) احتياج دارد. بعد رو به رهبران احزاب كرد و گفت: «كداميك از شما احزاب در دفترتان، در ذخيره‏تان سه هزار قذيفه وجود دارد، تنها برای يك خمپاره‏انداز…» گفت: «مي‏دانم كه شما از من مي‏خواهيد كه من به شما بدهم، من مي‏خواهم به صراحت بگويم كه خود من هم ندارم. چگونه مي‏خواهيد من وارد جنگی بشوم كه حتی برای ده روز، ذخيرة يك هاون را ندارم كه بجنگم؟ چگونه مي‏خواهيد مرا به جنگ بكشيد؟» بعد وقتی عصبانی شد رويش را به عراقي‏ها كرد، بخصوص به عراقي‏ها، گفت: «به دولت‏های خودتان بگوييد از اين اسلحه‏های اضافی كه نمي‏خواهند، يا آن اسلحه‏هايی كه مال ما بوده و آنها را گرفتند، اول به ما بدهند بعد از ما بخواهند كه وارد جنگ بشويم.» بعد عصبانيتش زيادتر شد و گفت: «حتی اين را هم نمي‏خواهم، آن فاسدها، آن ذخيره‏هايی را كه دور مي‏ريزند و به دردشان نمي‏خورد، لااقل آنها را به ما بدهند و بعد از ما بخواهند وارد جنگ بشويم.» در هر حال بعد از اين احتجاج همة احزاب ساكت شدند و سخن ابوعمار را پذيرفتند. او تاكيد كرد كه: «اين قرار، قرار سياسی است و همه بايد اجرا بكنند و ملزم به اين اجرا هستند.» بعد از حدود يك ساعت و نيم جلسه پايان يافت و همة احزاب به شياح برگشتند من هم به شياح برگشتم.

جنگ‏های پياپي

حدود ساعت شش بعد از ظهر در خيابان‏های اسعدالاسعد در مركز شياح با يكی از فرماندهان جنگ، از فرماندهان فتح صحبت مي‏كردم. يكی از اعضای «جبهه شعبيه»، در خيابان «اسعدالاسعد» آمد و با يك اسلحه «سمينوف» (اسلحه بسيار خفيف) شروع به تيراندازی به سوی «عين‏الرمانه» و مسيحي‏ها كرد. چهار گلوله به سمت آنها شليك كرد. اين افسر فرمانده «فتح» كه اسمش «قاهر» بود و دوست ما بود، بر سرش زد و گفت: «جنگ دوباره شروع شد.» به او گفتم: «خوب اين دو تا را بگير، ابوعمار دستور داده، ‌اين دو نفر را بگير،‌چرا رهايشان مي‏كني؟» گفت: «ای كاش مي‏توانستيم بگيريم، هيچ قدرتی نداريم و هيچ عملی از دست ما ساخته نيست.» بعد از ده دقيقه باران گلوله‏های سنگين توپ از «عين‏الرمانه» به طرف «شياح» سرازير شد و اين «شياح» بود كه زير اين گلوله‏ها مي‏لرزيد و ما مثل گنجشگ از اين گوشه به آن گوشه فرار مي‏كرديم، تا اين گلوله‏ها ما را نيندازد. همين «اسعد قاهري» كه با من بود و صحبت مي‏كرد، به سختی مجروح شد و پايش از بين رفت و بعد از آن به مستشفي{بيمارستان} رفت و من ديگر او را نديدم.
ابوعمار بعد از شروع جنگ، موافق (محافظ) خودش به نام «ابوحسن سَلامه» را به «شياح» فرستاد كه تحقيق بكند و ببيند چطور شد. وقتی «ابوحسن سلامه» به «شياح» آمد، خود من رفتم و با او صحبت كردم. گفتم: «خود ما ديديم كه چگونه جنگ را شروع كردند.» «ابوحسن سلامه» يك مقدار فحش به «جبهة شعبيه» داد، وبعد گفت: «اين فلان‏فلان شده‏ها با گلوله سمينوف،‌يعنی گلولة كوچك مي‏زنند، ولی آن بي‏شرف‏ها چرا در جواب يك توپ گنده مي‏زنند.» اين جوابی بود كه با عصبانيت در مقابل اين عكس‏العمل «كتائب» مي‏خواست بيان كند. درحاليكه به نظر من اين وارد نبود و آنها قوي‏تر هستند و توپ دارند و توپ مي‏زنند. به هرحال شروع به فعاليت كرد، تماسش با مسيحي‏ها و ارتش و ساير طرف‏های درگير برقرار شد، تا حوالی ساعت نُه دوباره آتش‏بس در «شياح» برقرار شد. اين آتش‏بس تا ساعت يك بعداز نيمه‏شب كه خود من در «شياح» با يكی از جنگجويان به نام «حسين حسيني» كه بعداً شهيد شد پاس مي‏دادم ادامه داشت. او اهل «شياح» بود و همه را مي‏شناخت. سر ساعت يك بعداز نيمه‏شب كه در خيابان‏ها درحال گذشتن بوديم، ديديم كه شش،‌ يا هفت نفر با سرعت از يك طرف به طرف ديگر مي‏روند. ما اينها را تعقيب كرديم و رسيديم به خيابانی به نام «شارع عبدالكريم‏الخليل». ديديم يك خمپاره‏انداز كوچك شصت ميليمتری كه در دست داشتند گذاشتند وسط خيابان و به سرعت دو تا گلوله شليك كردند. بعد اين خمپاره را برداشتند و فرار كردند. ما آنها را گرفتيم و دوستمان «حسين حسيني» آنها را شناخت. از حزب «شيوعي» (حزب كمونيست لبنان) بودند و او خانه و محل و تمام مشخصاتشان را مي‏دانست. آن شش، هفت نفر مسلح بودند و ما دو نفر كاری نمي‏توانستيم بكنيم رهايشان كرديم. پيش «ابوحسن سلامه» فرستادم و پيغام داد كه اينها را ديديم كه دو تا گلوله به مسيحي‏ها زدند و فرار كردند. «ابوحسن سلامه» اينها را خواست، كه انكار كردند كه نه ما اين كار را نكرديم بعد از ده‏دقيقه گلوله‏باران «كتائب» دوباره شروع شد،‌ گلوله‏بارانی شروع شد كه بعدها هم همچنان ادامه پيدا كرد.

چرا جنگ؟

اينها نمونه‏های بسيار كوچكی است از حقايق ملموس كه خودمان در ضمن عمل ديديم و حس كرديم كه چگونه مقاومت مي‏خواهد جلوی جنگ را بگيرد و چپي‏ها منفجر مي‏كردند و «كتائب» هم منتظر بود كه اينها منفجر كنند تا به شدت بكويد و بزند و پای مقاومت را به جنگ بكشد. در اينجا يك سؤال مطرح است كه چرا طرف‏ةا مي‏خواستند آشوب به پا كنند و بجنگند. ابتدا دست راستي‏ها وسپس دست چپي‏ها. درباره مسيحيان و دست راستي‏ها اين موضوع را بايد ذكر كنم كه از گذشته امتيازات بزرگ لبنان در دست اينها بود. پس از پيشرفت‏هايی كه برای مسلمانان به وجود آمد آنان احساس كردند كه مسلمانان قدرتشان برضد «كتائب» است و درخواست‏ها و طلب‏هايی دارند. تظاهرات امام موسی در بعلبك و صور نمونه‏هايی از اين تظاهرات است. پس اينها بايد از امتيازات قديم خودشان صرف‏نظر كنند و مقداری از امتيازات را به مسلمانان بدهند. آنها حاضر نبودند اين كار را بكنند. بعد مقاومت فلسطين وارد معركه مي‏شود و مقاومت فلسطين هم پشتوانة قدرتی مي‏شود برای مسلمان‏ها و توازن‏ قوا را به سود مسلمان‏ها تغيير مي‏دهد. بنابراين در لحظاتی كه هنوز جنگ شروع نشده بود، تقريباً توازن قوا به سود مسلمان‏ها چرخيده بود. يعنی با حركت و نهضتی كه مسلمان‏ها بخصوص شيعيان، به وجود آورده بودند و با بودن رزمندگان فلسطينی در معركه و صحنه، توازن قوا به سود مسلمان‏ها بود و مسيحيان زنج مي‏بردند و حاضر نبودند كه اين شكست و ضعف را بپذيرند. بنابراين مي‏خواستند كه با يك قدرت خارجی همدست بشوند و مسلمان‏ها را بكوبند و ضعيفشان كنند، تا امتيازات گذشته خودشان حفظ شود. هم‏زمان با اين موقع مي‏بينيم كه اسرائيل نيز برای كوبيدن فلسطيني‏ها دست به كار شده تا دوباره توطئه‏ای به پا كنند. بنابراين مصالح اسرائيل و مصالح «كتائب» باهم هماهنگ مي‏شود. اين دو دست به دست هم مي‏دهند و برای كوبيدن مسلمان‏ها بطوركلی،‌ قيام مي‏كنند. اسرائيل برای كوبيدن فلسطيني‏ها و مسيحيت برای كوبيدن تمام مسلمان‏ها، كه امتيازات خودش را حفظ كند و حتی امتيازات بيشتری كسب نمايد، كه همينطور هم شد.
اما چپ چرا مي‏جنگد؟ «جنبلاط» و رهبران حزب كمونيست و احزاب ماركسيست معتقد به جنگ طبقاتی بودند. مي‏گفتند كه طبقة كارگر بايد برضد سرمايه‏دار اسلحه به دست بگيرد و بجنگد و آنها را نابود بكند، كه به نظر ما اين حرف پوچی بود؛ برای اينكه چه در جناح مسلمان‏ها و چه درجناح مسيحيان، كسانی كه مي‏جنگيدند همه‏شان محروم و همه‏شان كارگر و بدبخت بودند. اينطور نبود كه در جناح مسيحي‏ها سرمايه‏داران باشند و بجنگند و در جناح مسلمان‏ها كارگرها بجنگند. نه، جنگ به صورت دينی و طايفه‏ای و حتی نژادی درآمده بود كه يك نژادی،‌ يك دينی برضد دينی ديگر مي‏جنگيد. برای آنها مطرح نبود كه اين سرمايه‏دار است يا كارگر. بنابراين ادعای كمونيست‏ها، كه جنگ طبقاتی بود و آنان به خاطر طبقات مي‏جنگيدند،‌ بكلی غير وارد است. مطلب دومی كه «جنبلاط» زياد بر آن تكيه مي‏كرد، تغيير نظام و قانون اساسی لبنان بود. قبلاً شرح دادم كه اين نظام به نفع ماروني‏ها و كتائبي‏ها است و تلاش براين است كه اين نظام را تغيير دهيم و عادلانه كنيم. ولی عنوان اين اشعار در آن زمان از طرف «جنبلاط» شعبده‏ای بيش نبود، برای اينكه، وقتی مسلمان‏ها ضعيف‏تر هستند و يك توطئه بين‏المللی برای كوبيدن مسلمان‏ها درگير است و اينها حتی به بقای خودشان اطمينان ندارند، چگونه مي‏خواهند چيزهای جديد كسب كنند و امتيازهای جديدی به دست آورند. اين خيلی احمقانه بود، اين شعارهايی بود كه مي‏دادند؛ تغيير نظام و تغيير قانون‏اساسی، كه به نفع مسلمان‏ها باشد، بين مسلمان‏ها و مسيحي‏ها اختلاف نباشد و پروژه‏هايی از اين قبيل. اينها چيزهايی بود كه در ظاهر مي‏گفتند؛ يعنی تغيير نظام و جنگ‏های طبقاتی.ولی آن چيزی كه ما فكر مي‏كنيم،‌ دو مرحله است. مرحلة اول اينكه احزاب چپ در تقسيم لبنان استفاده مي‏بردند. مسيحيان در قسمت مسيحي‏ها، يك حكومت مسيحی تشكيل مي‏دادند و احزاب چپ بر قسمت‏های مسلمان‏نشين سيطره پيدا مي‏كردند و يك حكومت چپ ايجاد مي‏شد. دولت روسية شوروی هم از اينها پشتيبانی مي‏كرد. اسنادی وجود دارد كه روسيه از اينها درخواست كرده بود كه سه بندر؛ بندر صور و صيدا و طرابلس دراختيار روس قرار گيرد و روس از اين حكومت كمونيستی و حكومت چپی كه در قسمت مسلمانان به وجود مي‏آيد، پشتيبانی كند. بنابراين «جنبلاط» مي‏گفت كه حكومتی به رهبری خودش در قسمت مسلمان‏نشين به وجود آورد. در اين حكومت فلسطيني‏ها هم كم و بيش به طمع افتادند و احساس كردند كه اگر حكومتی چپ به رهبری «جنبلاط» به وجود آيد، قدرت نظامی آن به دست فلسطيني‏ها خواهد بود. بنابراين از اين نمدكلاهی هم نصيب آنها خواهد شد. بنابراين وقتی مي‏بينيد فسلطيني‏ها با احزاب چپ در مسئله تقسيم لبنان همكاری مي‏كنند، علتش اين طمعی است كه به دامش افتاده‏اند. تقسيم لبنان به دو قسمت مسلمان و مسيحی مطبوع طبع آنهاست. اين دليل بزرگی است كه ما احساس مي‏كنيم «جنبلاط» يا احزاب چپ به خاطرش مي‏جنگيدند و هنوز هم طعم اين حكومت يساری يا چپ در لبنان از زير دندانشان بيرون نرفته و دنبال اين فكر هستند و حتی الان{سال 1978} هم اظهار مي‏كنند.دليل دومی كه ما مي‏توانيم ارائه بدهيم و شايد خيلی تند باشد، ولی در ضمن تجربه پيدا كرده‏ايم، اين است كه عده‏ای از رهبران احزاب چپ، بدون شك با اسرائيل همكاری نزديك دارند. بنابراين وقتی اسرائيل به دنبال توطئه‏ای در لبنان، به جريانی دست مي‏زند، همانطور كه «كتائب» و دست راستي‏ها از آن طرف شروع به عملی مي‏كنند، هم‏زمان با اينها و هماهنگ با اينها گروه‏های چپی همدست با آنها، انفجار به وجود مي‏آورند. بنابراين مطابق احساس ما و تجربة ما در اين روزگار مي‏بينيم، رابطة بسيار نزديك بين عده‏ای از احزاب چپ يا رهبران احزاب چپ با اسرائيل وجود دارد. بنابراين وقتی ما از احزاب چپ كناره گرفتيم و از ميانشان خارج شديم، به اين علت بود، كه به پاكی و صحتشان به هيچ‏وجه اطمينانی نبود؛ اين اطمينان كه اين آدمی كه امروز مي‏جنگد، جاسوس اسرائيل نباشد و به خاطر اسرائيل خرابكاری نكند.
در همين‏جا مي‏شود پرسشی را مطرح ساخت كه چرا مقاومت فلسطين در دو دورة جنگی كه بيان كردم، از ورود در جنگ خودداری كرد؟ جوابش واضح است. برای اينكه مقاومت از روز اول به توطئه اسرائيل پی برد، يعنی فهميد كه اسرائيل مي‏خواهد انفجاری در لبنان به وجود آورد كه پای مقاومت به ميدان كشيده شود و ارتش و مسيحيان را به جان مقاومت فلسطين بيندازد و سپس مقاومت را بكوبد و خرد كند، همينطور كه مقاومت را خرد كرد. بنابراين مقاومت فلسطين از داخل شدن در جنگ تا حد امكان خودداری مي‏كرد، يا حتی آنجايی هم كه اسلحه مي‏داد و عناصری را مي‏فرستاد،‌ علناً اظهار مي‏كرد كه ما در جنگ دخالتی نداريم.
در اين مورد كه چرا بعضی از رهبران چپ و اسرائيل روابطی دارند، سندی بسيار مهم وجود دارد. مدتی پيش در مجلة «النهارعربي» بين «خالدالحسن» يكی از اعضای كميتة اجرايی فتح با «ايلی رِزق» يكی از رهبران حزب «كتائب» در پاريس مصاحبه‏ای در حضور «غَسّان توِيني» برگزار مي‏شود. اين مصاحبه ترجمه شده و در يكی از شماره‏های نشرية قدس دانشجويان اروپا پخش گرديد. در قسمتی از اين گفتگو «خالدالحسن» كه يكی از رهبران مقاومت فلسطين است، ذكر مي‏كند كه از سال‏های (1950) صهيونيزم صندوقی به وجود آورد، برای پول دادن يا رشوه دادن به رهبران فلسطينی. هنگام بروز حادثة جنگ، در اين صندوق صدميليون دلار پول بود. اين پول را بنابر اظهار خود «خالدالحسن» كه يكی از رهبران فتح است، به رهبران فلسطينی رشوه مي‏دادند تا به نفع اسرائيل كار كنند. اين رهبران فلسطينی چه كسانی هستند؟ چه كسانی مي‏توانند باشند؟ لااقل ابوعمار و ابوجهاد اينطور نيستند، اينها اولاً پول دارند، احتياج به اين چيزها نيست. ثانياً پاك‏تر از آن هستند كه از اسرائيل پول بگيرند. چه كسانی از رهبران فلسطينی باقی مي‏مانند كه صدميليون دلار از اسرائيل پول و رشوه بگيرند. رشوه مي‏گيرند برای چه كار، برای چه منظور. بنابراين مي‏بينيم كه به تصديق خود رهبران مقاومت فلسطين اسرائيل به عده‏ای از فلسطيني‏ها كه مقاوم و مسئوليتی دارند، رشوه مي‏دهد و اينها را تحريك مي‏كند. اينها را به جان هم مي‏اندازد و خودشان هم مي‏دانند كه اينها چه كسانی هستند،‌ منتهی به مصلحتشان نيست كه اينها را بروز دهند،‌ ولی چيزی كه محقق است اين است كه در بين فلسطيني‏ها جاسوس اسرائيل بسيار زياد است و حتی در بين رهبرانشان، و اين به تصديق خود «خالدالحسن» عضو هيأت اجرائيه(1) فتح است

سپربلای فلسطينيان

پرسش ديگری در اين رابطه مطرح شده و آن اينكه، چرا امام موسی و حركت محرومين خودشان را سپر بلای مقاومت فلسطين قرار دادند؟ و از مقاومت فلسطين تا اين اندازه دفاع كردند؟ و آنجايی كه مقاومت فلسطين به مصلحتش نبود تا وارد جنگ بشود، اينها خودشان را به جنگ وارد كردند تا از مقاومت فلسطين طرفداری كنند. اين يك سؤال فلسفی بزرگ است كه جواب به درازا خواهد كشيد. ولی بطور مختصر بايد بگويم كه امام موسی احساس مي‏كرد كه با انفجار لبنان و به ميدان كشيده شدن فلسطيني‏ها و درگيری رودرو بين فسلطيني‏ها و «كتائب»، مشكلات لبنان زيادتر و زيادتر خواهد شد. بنابراين به هر وسيله ممكن بايد جلوی اين درگيری را مي‏گرفت، بايد فلسطيني‏ها را ساكت مي‏كرد، بايد از آنها حفاظت مي‏كرد تا آنها وارد جنگ نشوند. حتی وقتی فلسطيني‏ها، در «جبل» وارد جنگ شدند، امام موسی به شدن به آنها اعتراض كرد كه اين عمل شما خلاف استراتژی كلی شماست و به شما ضربه و ضرر خواهد زد و ما را به بن‏بست خواهد انداخت و اينطور هم شد. بنابراين در آنجايی كه امام موسی مي‏ديد «كتائب» مي‏خواهد انفجار به وجود آورد و فلسطيني‏ها را وارد جنگ كند و در صورت ورود به جنگ انفجاری بزرگ پديد خواهد آمد كه لبنان را خواهد سوزاند، ترجيح مي‏داد كه شيعيان وارد جنگ شوند و سپربلای فلسطيني‏ها قرار گيرند تا «كتائب» را آرام كند و از انفجار جلوگيری نمايد. اين، هدف بود و هدف مقدسی بود، ولی شكست خورد و به جايی نرسيد. به عنوان مثال در آغاز همين انفجار جديد، در «تل‏زعتر و دكوانه» بين فلسطيني‏ها و «كتائب» درگرفت، ولی فلسطيني‏ها خوش نداشتند كه در منطقة آنها جنگ بشود، جنگ را به «شياح و عين‏الرمانه» منتقل كردند، يعنی جنگ را به دوش شيعه‏ها انداختند. چون «شياح» منطقة شيعه بود. بعد مي‏بينيد در سرتاسر دوران جنگ، مناطق شيعه‏نشين هميشه محل جنگ بوده و شيعه‏ها كشته داده‏اند. يعنی شيعه‏ها تحمل مي‏كردند كه جنگ را در مناطق خود بپذيرند، تا بين فلسطينی و لبنانی، يا بين فلسطينی و كتائبی جنگ درنگيرد و بتوانند آتش را زودتر خاموش كنند. اين به صلاح تاكتيك يا فكری بود كه امام موسی از روز اول به دنبالش بود تا به هر وسيله كه شده فلسطيني‏ها را از جنگ دور نگهدارد. به دو دليل؛ يكی محافظت خود فلسطيني‏ها و يكی اينكه لبنان به انفجار كلی كشيده نشود.
بحث‏های فلسفی و تاريخی نيز در اينجا مطرح است، كه به موقعيت شيعيان و تهمت‏هايی كه ديگران به شيعيان مي‏زدند ومي‏زنند، مربوط مي‏شود. عادتاً شيعه‏ها را ستون پنجم دشمن -هر دشمني- به حساب مي‏آوردند و هر خطايی كه يك شيعه بكند بوق و كرنا به راه مي‏اندازند و آنها را متهم به خيانت و جاسوسی مي‏كنند. بنابراين در اذهان تمام مردم اين واقعيت رسوخ كرده كه شيعه يعنی خائن، شيعه يعنی ستون پنجم استعمار، شيعه يعنی نوكر شاه، شيعه يعنی فلان‏ و فلان. به همين سبب امام موسی وقتی در لبنان شروع به فعاليت كرد،‌ بزرگترين برنامة دينی و مذهبی او اين بود كه شخصيت شيعه را از ستون پنجمی و جاسوس بودن و همكاری با شاه و يا دول ديگر، آزاد كند و شخصيت حقيقی انقلابی شيعه را به دنيا نشان بدهد و توانستت كه اين عمل را انجام بدهد وپيروز هم شد. حدود ده سال پيش شيعه‏ها بطور فطری و طبيعی جاسوس و مزدور و دست‏نشانده بودند، درحاليكه امروز شيعيان در لبنان به نام يك طبقه، يا طايفة انقلابی و مبارز و فداكار و ديندار محسوب مي‏شوند و همه روی شيعه حساب مي‏كنند. وقتی كه مي‏بينيد حتی دست‏راستي‏های «كتائب»، اينقدر به شيعه‏ها حقد و حسد نشان مي‏دهند به خاطر اين است كه شيعيان روی پای خود ايستاده‏اند و منشاء قدرت هستند و حرفشان خريدار دارد و قدرتشان عامل تغيير دهندة تاريخ در اين كشور است. اينها مديون نقشة بزرگ امام موسی است كه حضور اساسی شيعه را آنطور كه بايد باشد نشان داد، نه آنطور كه ديگران بطور عكس‏العملی نشان مي‏دادند.خيلی دردناك است كه وقتی در اين روزها ديده مي‏شود كه احزاب چپ و مخالفان شيعه، سعی مي‏كنند شيعه را تحريك كنند تا به سمت اسرائيل يا به سمت «كتائب» برود. در همين زمانی كه او را به طرف اسرائيل يا «كتائب» مي‏رانند، روزنامه‏ها فحش را شروع مي‏كنند كه جاسوس‏ها را ببينيد،‌ مزدوران و دست‏نشانده‏ها را مواظب باشيد كه چه مي‏‏كنند!
يك نمونه را ذكر مي‏كنم كه بسيار دردناك بود و در «مارون‏رأس» يكی از روستاهای شيعه‏نشين جنوب لبنان اتفاق افتاد، كه هم مرز اسرائيل است و تا اسرائيل صد متر بيشتر فاصله ندارد.
اسرائيل هميشه به خاك اين ده تجاوز مي‏كند در اين روستا عدة زيادی از «حركت محرومين» هم وجود دارند كه از بهترين جنگجويان هم هستند. احزاب چپ در ميانة جنگ به سمت اين روستا تيراندازی مي‏كردند و به پای يكی از بچه‏های ما تير زدند و مجروحش كردند و گفتند اينها جاسوس هستند. روزنامه‏ها به اينها فحش مي‏دادند، كه اينها جاسوس هستند و اسرائيل در طرفداری از اين روستا حزبي‏ها را با توپ سنگين مي‏زد؛ يعنی تمام شرايط لازم و ضروری را برای اين روستا كه به اسرائيل بپيوندد، آماده مي‏كرد. از يك طرف به عمّال خودش در داخل احزاب چپ دستور مي‏داد كه به روستا تيراندازی كنند و از سوی ديگر خودش به اين احزاب تيراندازی مي‏كرد كه به روستائيان نشان بدهد كه ما هستيم كه از شما طرفداری مي‏كنيم. روزنامه‏های چپ هم داد و فرياد به راه انداخته بودند كه ببينيد اينها خائن و جاسوس هستند و با اسرائيل همكاری مي‏كنند. من با ابوعمار و ابوجهاد –رهبران مقاومت- در اين‏باره صحبت كردم. آنان پذيرفتند كه حرف من صحيح است نه ادعای احزاب، برای اينكه احزاب با بوق و كرنايی كه راه انداخته‏اند كه اينها جاسوس‏اند، مزدورند و دست‏نشانده اسرائيل هستند، به مردم روستا فشار مي‏آوردند تابه سمت اسرائيل بروند، و اگر هم نخواهند بروند، اجباراً به آن سمت ميلشان مي‏دهند. درحاليكه اين به ضرر مقاومت فلسطين است، به زيان جنوب لبنان است، به ضرر مسلمانهاست. اينها ممكن است استفاده تبليغاتی ببرند، امام موسی را بكوبند و شيعه‏ها را بكوبند،‌ولی انقلاب ضرر مي‏كند. با برقراری تماس‏ها و فعاليت‏هايی كه كرديم بالاخره ممانعت كرديم كه عده‏ای از مردم اين روستا با «كتائب» يا اسرائيل همكاری كنند و به لطف خدا اين روستا،‌ هنوز كه هنوز است،‌ برپای خودش در مقابل اسرائيل ايستاده است، درحاليكه روستاهای زيادی از مسيحي‏ها و دُرزي‏ها، علناً با اسرائيل همكاری مي‏كنند واين روزنامه‏های چپی دربارة آنها حرف نمي‏زنند. ولی در مورد دهی كه همكاری نكرد و نمي‏خواست كه همكاری بكند، تمام وسايل و شرايط لازم را ايجاد مي‏كردند تا همكاری كند، تا در روزنامه‏ها بكوبند و چه فحش‏ها كه به مردم اين روستا دادند. حتی فرمان قتل عدة زيادی از آنها را صادر كردند، كه فعاليت‏های آنها خنثی شد.
مي‏بينيم كه يك توطئة تاريخی و فلسفی برضد شيعه در جريان هست و بخصوص وقتی كه احساس مي‏كنند اين شيعه با تمركز خودش و با رهبری صحيح خودش قادر است كه قدرت ايجاد بكند، و به اصطلاح گليم را از زيرپای اين احزاب چپ بكشد، بنابراين باعث مي‏شوند كه دشمنی با اين شيعه و اين رعبری زيادتر و زيادتر شود. همانطور كه گفتم اين مسئله بسيار مفصل است و از نظر اجتماعی و تاريخی و فلسفی بايد مورد دقت قرار گيرد.

حكومت نظامـي

پس از اين درگيري‏ها حكومت «رشيدالصلح» از بين رفت؛ چون عملاً قادر به هيچ عمل مثبتی نبود. قوای ارتش و ژاندارم و شهربانی از فرمان او اطاعت نمي‏كردند و او نيز با متابعت بی چون و چرا از چپ خود را فلج كرده بود. بعضی از چپ‏گرايان تند، به رهبری «جنبلاط» تقاضای عزل سياسی «كتائب» را كرده بودند و «كتائب» نيز گفته بود: «اگر حكومتی قادر است بدون حضور ما لبنان را اداره كند، ‌بفرمايد». تيراندازان كتائبی عملاً عبور و مرور را در خيابان‏ها فلج مي‏كردند و شهر را از حالت عادی خارج مي‏نمودند.
با سقوط حكومت، تمام كارهای دولتی نيز در اختيار «فرنجيه» رئيس‏جمهور قرار گرفته بود كه او خود در مخالفت با مقاومت و مسلمان‏ها يد طولانی داشت. در اين شرايط وخيم هيچ‏كس جرأت نمي‏كرد مسئوليت حكومت را بپذيرد، ‌زيرا بدون موافقت «كتائب» عملاً نمي‏توانست آرامشی وجود داشته باشد. تنها كسی كه از جانب مسلمان‏ها كانديد نخست‏وزير شده بود، «رشيد كرامي» رجل قديمی و توانايی بود كه در بجران‏های سال 1958 نيز به نخست‏وزيری رسيده بود و از سياستمداران ملی به شمار مي‏رفت. ولی رئيس‏جمهور «فرنجيه» با او سر سازگاری نداشت و نمي‏خواست او را بپذيرد. از اين رو يك سرلشگر بازنشستة ارتش را مأمور تشكيل كابينه كرد و او نيز يك كابينة نظامی، برای سيطره بر لبنان تشكيل داد. نيروهای ارتشی و ژاندارم وشهربانی با همراهی «كتائب»، بهماركز مقاومت، يعنی محلات شيعه‏نشين حمله بردند. رگبار گلوله‏های توپ و خمپاره بر محلات شيعی، بخصوص «شياح» باريدن گرفت و گروه‏گروه از مردم بي‏گناه شياح طعمة آتش و آهن شده و در زير خرابه‏های خانه‏های فرو ريخته مرفون مي‏شدند. ياسرعرفات از حكومت نظامی بيم داشت و به امام موسی گفت كه مي‏خواهند داستان اردن را تكرار كنند و فلسطيني‏ها را تصفيه نمايند. امام موسی به او جواب داد: «تصفيه شما قبل از تصفية ما ممكن نيست.» ياسرعرفات بيش از پيش اظهار نگرانی كرد و گفت مي‏خواهد هيچ برخورد نظامی با دولت و ارتش روی ندهد و از امام موسی تقاضا كرد كه حكومت نظامی را با تظاهرات سياسی (نه نظامي) ساقط كنند. امام موسی نيز به او قول داد و با كمك «مفتی حسن‏خالد»، رهبر اهل سنت و «شيخ عقل» رهبر دُرزي‏ها، جلسه‏ای تشكيل دادند و قطعنامه‏ای گذراندند كه تا سقوط حكومت نظامی، اعتصاب خواهند كرد.
سرتاسر لبنان را اعتصابی يكپارچه فرا گرفت. حتی يكی از افسران ارشد شيعه كه وزير كابينه نظامی بود به مجلس تلفن زد تا با امام موسی صحبت كند، امام او را نپذيرفت و گفت حكومت جديد را به رسميت نمي‏شناسد. اعتصاب ادامه يافت تا پس از چهار روز حكومت نظامی سقوط كرد. اين يك پيروزی برای رهبر شيعه به عنوان حامی انقلاب فلسطين به شمار مي‏رفت.
يك نكتة جالب اينكه شب اعلام حكومت نظامی از طرف رئيس‏جمهور و هجوم وحشيانة ارتش و ژاندارم‏ها و شهربانی به محلات شيعه‏نشين، نيروهای مقاومت فلسطينی به امر ياسرعرفات عقب‏نشينی كردند و پايگاه كمربندی شيعه‏نشين را رها كردند و اينطور شايع شد كه «كتائب» تصميم دارد در آن شب وارد «شياح» و محلات ديگر گردد. نيروهای چپ وابسته وقتی ديدند مقاومت عقب‏نشينی كرده است، همه گريختند و صحنه را خالی كردند! و نشان دادند كه بدون پشتيبانی مقاومت صفر به حساب مي‏آيند.
در آن شب هجوم شديد «كتائب» و نيروهای دولتی متوجة «شياح» بود و خيابان‏های اصلی «شياح» در مقابل هجوم كتائبي‏ها باز و بدون پاسبان ماند. بيش از پانصد نفر از جنگجويان احزاب چپ، هر يك از گوشه‏ای فرار كردند. رعب و وحشتی عجيب، زن و بچه‏های منطقه «شياح» را فرا گرفت. همه مي‏گريختند و گويی انتظار هجوم مغولان را دارند. برای اولين‏بار نيروهای «حركه‏المحرومين»، به امر وجدان و ضرورت دفاع از ناموس خلق وارد صحنه شدند. رزمندگان از جان گذشتة «حركه‏المحرومين»، تمام خيابان‏های اساسی و فرعی «شياح» را سد كردند و تا صبح در مقابل رگبار گلوله و توپ‏های سنگين «كتائب» مقاومت نمودند. در «شارع‏اسعدالاسعد»، بزرگترين معركه‏گاه بين احزاب و «كتائب» كه در اوايل شب بيش از سی نفر از احزاب چپ در آنجا پاسداری مي‏كردند و همه گريخته بودند، جز يك پيرمرد شصت ساله كه خانه‏اش آنجا بود و تصميم داشت قبل از كسانش بميرد، تا مرگ دلبستگانش را به چشم نبيند كسی ديده نمي‏شد، رزمندگان «حركه‏المحرومين» با شوق و ذوقی وافر و شجاعتی بي‏حد تمام خيابان‏ها و محل دخول و خروج «شياح» را پاسداری كردند و تنها اميد و نقطة اتكای مردم بي‏پناه «شياح» بودند.

حكومت بدون احزاب

نفرت عمومی نسبت به احزاب آنقدر بالا گرفت كه مردم خواستار حكومت بدون احزاب شدند. ايجاد حكومت در آن شرايط كاری مشكل بود، زيرا مسلمان‏ها نمي‏خواستند «كتائب» را در حكومت بپذيرند و «كتائب» نيز آشوب مي‏كرد و اجازة تشكيل حكومت نمي‏داد و فرصت كافی برای حل مشكلات موجود و رسيدگی به جرم تبهكاران وجود نداشت، لذا امام موسی موسی به پيروی از افكار عمومی پيشنهاد كرد كه حكومتی كوچك، بدون احزاب چپ و راست تشكيل شود تا محيط را برای يك حكومت صحيح و كامل آماده سازد. البته «كتائب» اين نظريه «حكومه‏مصغره» بدون «كتائب» را به شدت محكوم كرد و زد و خوردها شدت گرفت.
برای حل اين مشكل و ارضای «كتائب»، ابوعمار و امام موسی، با «كميل شمعون» رئيس حزب «احرار» ملاقات كردند و او را قانع نمودند كه در «حكومت صغير» شركت كند. او نيز موافقت كرد، ولی «پيرجميل» باز هم نظرية «حكومت صغير» را رد كرد و گفت هيچ‏كسی (حتی كميل شمعون) را خارج از حزب به نمايندگی خود نمي‏پذيرد و به همين جهت تضادی بين «پيرجميل» و «كميل شمعون» درگرفت كه به سود مسلمانان بود.
از سوی ديگر «كتائب» درخواست مصالحه كرد؛ بدين معنی مقاومت فلسطين و «كتائب» خصومت را كنار بگذارند. مقاومت فلسطين اين نظر مصالحه را نيز پذيرفت، ولی «كتائب» بازهم راضی نبود و تقاضا مي‏كرد كه نمايندة «كتائب» در حكومت صغير شركت داشته باشد و اين نمي‏توانست مورد قبول مردم قرار گيرد.

اعتصاب غذای امام موسي‏صدر

همانطور كه گفته شد، مشكلات سياسی و نظامی، حيات لبنان را در معرض خظر اساسی قرار داده بود. احزاب چپ از هيچ نوع تحريكی خودداری نمي‏كردند و «كتائب» نيز بي‏رحمانه مناطق مسلمانان و بخصوص شيعيان را با اسلحه‏های سنگين مي‏كوبيد و حتی تانك و توپ‏های ارتش و ژاندارمری و پليس نيز به همراهی «كتائب»، مسلمانان را گلوله‏باران مي‏كردند. تعداد كشته‏ها از اول حادثة «عين‏الرمانه»، تا اين موقع{شروع اعتصاب غذا در 27 ماه ژوئن1975} به 2.645نفر و تعداد مجروحان به 16.000 نفر رسيد كه اكثريت قريب به اتفاق آنها (بيش از 95%) از طايفة شيعه بودند! قرارهای سياسی ياسرعرفات و امام موسی در اثر خرابكاری جناح‏های وابسته احزاب چپی و «كتائب» بي‏اثر ماند. بارها فرمان آتش‏بس صادر شد و رهبران احزاب چپ و راست پذيرفتند، ولی با يك تحرك كوچك دوباره نزاع از سر گرفته مي‏شد. اغلب مسيحيان با «كتائب» همراهی مي‏كردند و گروه‏های چپ نيز هر مسيحی را (صرف‏نظر از كتائبی يا غيركتائبی و يا حتی غيرماروني) به شدت مي‏زدند، يا مي‏گرفتند. اكثريت مسيحيان نيز برای دفاع از جان خود به «كتائب» پناه برده بودند. اسلحه مي‏گرفتند و در پناه قدرت نشامی و سازمانی «كتائب» خود را محفوظ مي‏داشتند. «كتائب» در بين مسيحيان كسب شخصيت كرده بود و حامی مسيحيان به شمار مي‏رفت و تبليغات شوم ضداسلامی، به شدت رواج يافته بود؛ تا آنجا كه به حضرت محمد(ص) اهانت مي‏كردند و مسلمانان را مي‏گرفتند و پس از ضرب وشتم مجبور مي‏كردند كه به حضرت محمد(ص) دشنام دهند، والاّ آنها را مي‏كشتند!
جنگ مذهبی شروع شده بود و «كتائب» از تمام احساسات مذهبی مسيحيان داخل و خارج لبنان استفاده مي‏كرد. همة مسيحيان اروپا و امريكا و دستگاه‏های تبليغاتی آنها به نفع مسيحيت لبنان و يا «كتائب» به كار افتاده بود و اين را «كتائب» موفقيت بزرگ سياسی برای خود به حساب مي‏آورد. همة راه‏ها مسدود شده بود، چپ اخلال‏گری مي‏كرد و با تحريكات دائم خود جنگ را مشتعل مي‏نمود و مي‏خواست كه همة‌ نيروهای مسلمان را دنباله‏رو خود كند و به نفع مصالح حزبی خود به كار اندازد و حتی مي‏خواست با تحريك احساسات مردم، ياسرعرفات و مقاومت را نيز وارد معركه كند و از ان استفاده سياسی بنمايد. «كتائب» نيز به خاطر منافع خود جنگ مذهبی را دامت مي‏زد و استفادة سياسی و نظامی مي‏برد و از كشتار مردم بي‏گناه و ويران كردن لانه‏های محرومان هيچ ابايی نداشت.
مطلب ديگری كه بسيار ناراحت‏كننده و وحشيانه بود و بايد ذكر كرد، اين است كه در لبنان مي‏گويند «قَتلِ عَلَي‏الُويَّه»، يعنی كشتن بر حسب شناسنامه، و چپ و راست هر دو به اين كار دست زدند. در قسمت مسيحي‏ها شروع كردند به كشتن مسلمان‏ها، خيابان‏ها را مي‏بستند و هر مسلمانی را كه پيدا مي‏كردند مي‏كشتند، صرف‏نظر از اينكه به چه دسته‏ای وابسته است. احزاب چپ هم در قسمت مسلمان‏ها حاجز (راه‏بندان) مي‏گذاشتند و هر مسيحی را مي‏گرفتند و مي‏كشتند. يك مسيحی در خيابان «كُرنيشُ‏الْمَزرَعِه» حركت مي‏كرد و ارمنی بود و عضو مقاومت فلسطين، يعنی با مقاومت فلسطين همكاری مي‏كرد. حزبي‏ها او را به زير كتك گرفتند و به قصد كشت مي‏زدند و او فرياد مي‏زد كه من عضو مقاومت هستم و اين شناسنامة من، من جنگندة مقاومت هستم، ولی آنها گوششان بدهكار نبود. البته او را به علت اينكه عضو مقاومت بود نكشتند، ولی آنقدر زدند كه بي‏حال شد. سرش از اين ضربات ورم كرد و به بيمارستان رفت.
بسيار وحشيانه بود، مثلاً يك بچه كوچك را مي‏گرفتند و تكه‏تكه‏اش مي‏كردند و تكه‏تكه‏ها را درون جعبه مي‏گذاشتند و برای مادرش مي‏فرستادند. وقتی آن مادر و اهل محله اين بچه ريزريز شده را مي‏ديدند، عصبانی مي‏شدند و اينها هم دست به كشتن طايفة ديگری مي‏زدند. اين يكی از توطئه‏هايی بود كه اسرائيل برای انفجار و جنگ بيشتر بين مسلمانان و مسيحيان در لبنان به كار انداخت. كشتارهايی كه واقعاً غيرقابل تصور است؛ زن‏ها را مي‏گرفتند؛ مردها را مي‏گرفتند و مثله مي‏كردند، به شيوه‏های وحشتناكی مي‏كشتند و جسدش را در معرض ديد صاحبان جسد قرار مي‏دادند تا آنان ببينند با اين مسلمانان چه شده و مسلمان‏ها بيايند مسيحي‏ها را بكشند. اين عمل را «قتل علي‏الهويه» مي‏گويند، اين يكی از دلايلی بود كه جنگ‏های طايفه‏ای را در لبنان رونق داد و مسيحيان را اجباراً به سمت «كتائب» برد. چون «كتائب» در ابتدا قوی نبود، همة مسيحي‏ها با «كتائب» موافقتی نداشتند و حتی عدة زيادی از مسيحيان برضد «كتائب» بودند. ولی وقتی كه جنگ براساس «قتل علي‏الهويه» شروع شد هر مسيحی برای دفاع از جان خود نزد «كتائب» رفت و اسلحه گرفت و عضو «كتائب» شد. بنابراين مي‏بينيم كه «قتل‏علي‏الهويه» يكی از مهمترين توطئه‏هايی است كه «كتائب» را قوی و منظم كرده و تمام مسيحي‏ها را به دورش جمع نمود. مسئله‏ای كه بيشتر باعث تأثر است آن بود كه وقتی در بيروت مسيحي‏ها، مسلمان‏ها را مي‏شكند و مسلمان‏ها دستشان به جايی نمي‏رسيد، در روستاهی دور دست مسيحی در بعلبك و در جنوب لبنان دست به كشتار مسيحيان مي‏زدند. يعنی احزاب چپ در شهرهای دور افتاده بعلبك شروع كردند به كشتن مسيحيان و اين انعكاس بسيار بسيار بدی داشت و سبب شد كه در دورترين نقاط، تمام مسيحي‏ها دور «كتائب» جمع بشوند.
در يكی از اين واقعه‏های بسيار تأسف‏آور، آقای صدر مسافرتی به بعلبك كرد كه جلوی كشتارهای دينی و طايفگی را بگيرد. او جملة معروفی بيان كرد و گفت: «اگر در بيروت پسر مرا بكشند اجازه نخواهم داد كه در بعلبك يك مسيحی بي‏گناه كشته بشود، هيچ ارتباطی با آن ندارد.» به علت بيان همين جمله احزاب چپ و روزنامه‏های چپ فحش‏های زيادی را نثار ايشان كردند كه چرا از مسيحيت طرفداری مي‏كند و چون حاضر نيست مسيحی بكشد، مزدور و دست‏نشاندة مسيحيان است. اين يكی از داستان‏های بسيار دردناك در تاريخ اخير لبنان بود. به هرحال در اثر اين حوادث «كتائب» قوي‏تر و قوي‏تر شدند و مسلمان‏ها هر روز ضعيف و ضعيف‏تر شدند و جنگ بيشتر و بيشتر ادامه پيدا كرد. آقای صدر در اين دوره جنگ برای آتش‏بس مجبور شد كه دست به اعتصاب غذا بزند. امام موسی به ناچار به مسجد «عامليه» رفت و اعلام اعتصاب غذا نمود. اين اعتصاب بيان اعتراض به تحريكات و آدم‏كشي‏ها و سوء‏استفاده‏های چپ و راست بود. امام موسی احساس كرد كه بايد با تاكتيك جديدی مسئله را پايان داد. زيرا با مداخله نيروهای مسلح «حركه‏المحرومين» اوضاع بهبود نخواهد يافت. از طرفی در مقابل «كتائب» نمي‏توان سكوت كرد و جلوی تحريكات چپ و راست را نيز نمي‏توان گرفت؛ زيرا هر نوع درگيری در آن شرايط به زيان مسلمين خواهد بود. به علاوه قدرت مقاومت فلسطينی به مراتب بر «كتائب» و احزاب چپ مي‏چربيد، ولی نمي‏خواست در معركه مداخله كند؛ چون برای او مسئله بقاء مطرح بود.
اعلام اعتصاب غذای امام موسی برای ختم خونريزی در بحبوحة كشت و كشتار، لبنان را به لرزه درآورد. مسيحيان غيركتائبی به خود آ‚دند و دريافتند كه همة مسلمانان طرفدار جنگ نيستند و تبليغات و كتائب، داير بر وحشيگری مسلمانان و حتی به دريا ريختن مسيحيان و قتل‏عام آنها بي‏اساس است و از اين نظر لزومی نمي‏ديدند كه چشم و گوش بسته از برنامه‏های سياسی «كتائب» پيروی كنند و يا دست بسته خود را تسليم «كتائب» نمايند.
ولی احزاب چپ وابسته و «جنبلاط» عصبانی شدند و بيانيه‏های متعددی بر ضد امام موسی صادر كردند و از او خواستند كه به جای اعتصاب غذا در مسجد، به وسط «شياح» منطقة جنگ بيايد و در قتال شركت كند. حتی احزاب چپ عده‏ای از عوامل خو را به مسجد فرستادند، تا روی منبر و در بين مردم شروع به تحريك ضد امام موسی كنند تا او را وادار بخروج از مسجد نمايند!
امام موسی خواسته‏های خود را به شرح زير اعلام كرد:
1- ختم خونريزی و قبول آتش‏بس از طرف همة نيروها
2- قبول «حكومت مصغره» بدون احزاب چپ و راست
3- ايجاد يك كميتة تحقيق برای بررسی جنايات مجرمان و كيفر آنها
4- ايجاد يك كميتة تحقيق برای بررسی خسارات وارده به مردم و جبران آنها
5- ايجاد يك كميته تحقيق برای بررسی درخواست‏های محرومين
و افزود كه تا تحقق اين خواست‏ها از اعتصاب غذا دست نخواهد كشيد. گروه‏های كثيری از مردم به مسجد آمدند و در اعتصاب غذا شركت كردند و هزاران نفر از بعلبك و جنوب لبنان نيز به سوی بيروت به حركت درآمدند. سلطه‏گران خرابكاری مي‏كردند و از آنجا كه تجمع مردم را در مسجد، در اطراف امام موسی، به مصلحت خود نمي‏ديدند، فروش بنزين را از بنزين‏فروشي‏ها قطع كردند، تا كسی نتواند از خارج به بيرو بيايد. در راديو نيز مرتباً اعلام مي‏شد كه خيابان‏ها دراختيار تيراندازان است و هر كس از خانه خارج شود، مرگ برای او حتمی است. ولی با تمام اين احوال هزاران نفر مسجد آمدند و پشتيبانی بي‏دريغ خود را از امام موسی و برنامه‏های او اعلام داشتند.
مسيحيت نيز به حركت درآمد، روز بعد از اعتصاب غذا، «داشناك ارمني»، كه قبلاً طرفدار «كتائب» بود، پشتيبانی خود را از «حكومت مصغره» پيشنهادی امام موسی اعلام كرد. روز دوم بعضی از روحانيون مسيحی در كليساهای خود اعتصاب غذا كردند و بعضی از مسلمانان نيز به آنها پيوستند. روز سوم عده‏ای از بزرگان مسيحی به مسجد آمدند و اعلام پشتيبانی كردند و حتی بعضی در اعتصاب غذا شركت نمودند. امام موسی كه جسماً در اثر اعتصاب ضعيف شده بود، به سختی خود را مي‏كشيد و ديگر نمي‏توانست حركت كند. شور و هيجانی همة لبنان را فراگرفت، مردم دسته‏دسته، زير آتش گلوله‏ها به مسجد مي‏آمدند و اعلام وفاداری مي‏كردند. بزرگان لبنان و سياستمداران و روحانيون از همة گروه‏ها نيز به مسجد آمدند و اعلام پشتيبانی كردند. «مفتی حسن‏خالد» رهبر دينی سني‏ها و عدة زيادی از رهبران مسيحی و ياسرعرفات و عده‏ای از مسئولان مقاومت و حتی وزير امور خارجة سوريه، همه برای اعلام طرفداری، به ديدار امام موسی به مسجد آمدند. در تمام اين مدت تيراندازی و خونريزی كم و بيش ادامه داشت و حتی حزب كمونيست لبنان كه درحوالی مسجد موضع گرفته بودند، بدون دليل، گاه و بي‏گاه تيراندازی مي‏كردند. (اغلب هنگام سخنرانی امام موسی در مسجد، تا كسی صدای او را نشود) «كتائب» نيز خمپاره‏های خود را به طرف مسجد نشانه‏گيری كرد و دو راكت در فاصلة نزديك به دو طرف مسجد فرود آمد و مسجد را لرزاند.
احزاب چپ تحريك مي‏كردند و به اما هجوم مي‏آوردند كه تو شعار «السِّلاحُ زينهُ‏الرِجال» را داده‏ای. پس چرا نمي‏جنگي؟ امام در جواب مي‏گفت كه جوانان «حركت» همه جا در جلوی ديگران، در اولين سنگر جلوی دشمن قرار دارند، ولی برای دفاع از مناطق خود، نه برای تحريك و انفجار. چون اين انفجار و اين جنگ ساخته و پرداخته استعمار و اسرائيل است و ما نمي‏خواهيم آلت دست آنها باشيم. دامنة اعتراض به خونريزی بالا گرفت و «كتائب» احساس كرد كه نيروهای مسيحی يكی بعد از ديگری از صفوف او خارج مي‏شوند و «كتائب» منفرد شده است و هر روز كه بدين منوال بگذرد، خشم مسيحيت را زيادتر عليه خود برمي‏انگيزاند، لذا تسليم نظرات امام موسی شد و آتش‏بس را پذيرفت، و به «حكومت مصغره» بدون «كتائب» تن در داد.
«رشيد كرامي» داوطلب نخست‏وزيری از طرف مسلمانان بود. گرچه احزاب چپ و «جنبلاط» با او مخالف بودند، ولی او از پشتيبانی امام موسی و ياسرعرفات برخوردار بود. رئيس‏جمهور «فرنجيه» با «رشيد كرامي» دشمنی قديمی داشت و به هر قيمتی بود مي‏خواست از نخست‏وزيری او ممانعت كند. ولی در اثر فشار روزافزون مردم و تسليم «كتائب» او نيز تسليم شد و «رشيد كرامي» روز چهارم اعتصاب غذا به نخست‏وزيری رسيد و شهر بيروت در سكوت و آرامش فرو رفت.
«رشيد كراني» و ياسرعرفات و «خدام» (وزيرامور خارجة سوريه كه برای اتمام جنگ از طرف حافظ‏اسد به بيروت آمده بود)، همه به امام موسی تكليف كردند كه دست از اعتصاب غذا بردارد و تحقق بقية خواسته‏های او را ضمانت كردند.

<![if !supportLineBreakNewLine]>
<![endif]>

بعلبك در آتش توطئه

از روز دوم اعتصاب غذا، بعلبك دستخوش هيجان و اعتراض شديد بود. شيعيان بعلبك كه عموماً كشاورزان و دهقانان و كارگران بوده و از سر سخت‏ترين جنگندگان و مهمترين طرفداران امام موسی به شمار مي‏رفتند و اعتصاب غذای رهبر مذهبی آنها برايشان غيرقابل تحمل بود، در تب و تابی انقلابی مي‏سوختند. روز سوم رزمندگان بعلبك و ^«هرمل^» به ساختمان‏های دولتی و دارالحكومه و مراكز پليس حمله مسلحانه كردند و همة آن مواضع را تسخير و اعلام داشتند كه در صورت ادامة اعتصاب غذا، مسلحانه به بيروت خواهند آمد.هيأت حاكمة لبنان از قدرت بعلبك مي‏ترسيد و از اينكه بعلبك بي‏چون و چرا و سرسختانه از امام موسی طرفداری مي‏كند بيمناك بود. لذا در آن روزهای بحرانی، توطئه‏های زيادی در بعلبك انجام گرفت، تا اين سنگر قوی و مبارز را از صحنه معركه دورنگاهدارد. يكی از توطئه‏ها ايجاد جنگ وجدال داخلی بين بعضی از خانواده‏های بزرگ و با نفوذ بعلبك بود كه به جان هم افتادند و ديگری هجومی بود كه به بعضی از قريه‏های مسيحي‏نشين بعلبك صورت گرفت و عده‏ای مسيحی كشته شدند، تا جنگ‏های مذهبی را توسعه دهند و بخصوص خشونت مسلمانان برضد مسيحيان را بهانه كرده، با كمك قدرت‏های خارجی دست به قتل‏عام مسلمانان بزنند.امام موسی پس از ايجاد ^«حكومت مصغره^» و آتش‏بس، ‌برای پايان دادن به اغتشاشات بعلبك، فوراً اعتصاب غذا را خاتمه داده، رهسپار بعلبك شد و در پی يك سلسله فعاليت‏های پيگيرانه غائلة بعلبك را پايان داد.

انفجار در اردوگاه بعلبك

امام موسی پس از چهار روزگار مستمر، بعلبك را آرام كرد، ولی در روز چهارم حادثه‏ای دردناك اتفاق افتاد كه تمام لبنان را تكان داد و مسير قسمتی مهم از تاريخ معاصر را عوض كرد و آن انفجاری بود كه در اردوگاه جوانان «حركه‏المحرومين» در بعلبك اتفاق افتاد. هنگامی كه معلم بزرگ فلسطينی مشغول تعليم موادمنفجره بود و مين ضدتانك را شرح مي‏داد -بر اثر يك اتفاق غيرمترقبه- مين در دستش منفجر شده و 27 نفر از بهترين كاردها و جوانان جنگندة شيعه شهيد شدند و بيش از 50 نفر به سختی مجروح گشتند. خبر انفجار فوراً در سرتاسر لبنان منتشر شد و همة اخبار ديگر را تحت‏الشعاع قرار داد.مسيحي‏های دست راستی لبنان و بخصوص «كتائب»،‌ بر ضد امام موسی و «حركه‏المحرومين» به كار افتادند و حملات همه‏جانبة شديدی آغاز شد. امام موسی تا پيش از انفجار «رجل صلح» و «نمايندة‌مسيح» و مورد قبول همة نيروها بود، بخصوص مسيحيان امام موسی را دوست مي‏داشتند تا وطن آنها را استقرار دهد و صلح و آرامش برقرار كند؛ زيرا درنظر آنان امام موسی تنها كسی بود كه مي‏توانست صلح و آرامش برقرار كند و جان كسی را به خطر نيندازد و مدافع حيات و هستی آنها باشد. ولی وجود سازمان سياسی و نظامی برای شيعيان، زنگ خطری بزرگ بود كه مسيحيان و «كتائب» را دچار ترس و وحشت مي‏كرد،‌ بخصوص مي‏دانستند كه اگر همة نيروهای شيعه كه فعلاً در احزاب مختلف و تحت رهبری اشخاص متفاوت فعاليت مي‏كنند، در يك سازمان واحد جمع شوند. قدرتی بزرگ و غيرقابل تحمل به وجود خواهند آورد.
البته امام موسی «رجل صلح و آرامش» بود، ولی نمي‏توانست فراموش كند كه نمايندة محرومين و شيعيان لبنان نيز هست و در قبال آنها مسئوليتی بزرگ دارد و اگر عدالت اجتماعی برای همة محرومين با وسايل مسالمت‏آميز امكان‏پذير نشد، بايد با زور و قدرت حقوق از دست رفته محرومين را مطالبه كرد و بخصوص در وضع خاص لبنان، كه هر حزب و دسته‏ای برای خود قدرت نظامی و ميليشيا دارد، بقای طايفة شيعه و دفاع از حقوق آنان نيز احتياج به يك سازما ننظامی قوی دارد.

اعلام رسمی سازمان نظامی «امل»

انتشار خبر انفجار در بعلبك سبب شد كه امام موسی وجود سازمان نظامی «حركه‏المحرومين» را اعلام كند.{6ژوئيه1975} بنابراين سازمان «امل»، كه حروفش از سه كلمة «افواج- مقاومه- لبنانيه» گرفته شده بود، به عنوان جناح نظامی «حركه‏المحرومين» علنی شد. سازمان نظامی شيعيان دو سالی بود كه وجود داشت و فعاليت مي‏كرد و برای تربيت جوانان از اردوگاه تعليماتی بعلبك استفاده مي‏نمود و حتی در بعضی از عمليات نظامی شركت مي‏كرد، ولی تا آن موقع مخفی بود و دليلی نمي‏ديد كه نيروهای خود را برملا كند. تعليمات نظامی «حركت» در اردوگاه‏های دوردست،‌ بخصوص در بعلبك انجام مي‏گرفت و استادان و افسران «فتح»، ‌مأمور تربيت نظامی جوانان بودند. در اين اردوگاه‏ها آشنايی با همه نوع اسلحه سبك و سنگين و همچنين جنگ‏های خيابانی و زد و خوردهای تن به تن و تاكتيك مبارزات انقلابی تعليم داده مي‏شد. علاوه بر امور نظامی، تا حد امكان و ضرورت تربيت فكری ايدئولوژيك نيز انجام مي‏گرفت و اردوگاه نظامی به كارخانه «صناعه‏الانسان، يا انسان‏سازي» معروف شده بود و تغييرات كيفی در روحيه و اخلاق جوانان قبل و بعد از خروج از اردوگاه به خوبی مشهود بود.
نكتة جالب و مهم اين است كه تقريباً همة ‌جنگندگان مسلمان در لبنان همان شيعيان هستند. تقريباً همة جنگندگان احزاب چپ، حتی حزب كمونيست و حزب تقدم اشتراكی «جنبلاط» و حتی گروه‏های مسلح سياستمداران سنی، از جوانان شيعه هستند. روح شجاعت و جنگجويی در شيعيان لبنان به شدت وجود دارد. اين امر از يك نظر مربوط به مبانی فكری و دينی و تاريخی واز نظر ديگر مربوط به محروميت بيش از حد آنهاست. به اين معنی كه يك جوان جنگجوی شيعه چيزی جز جان خود ندارد كه از دست بدهد، بنابراين در صحنة نبرد از هيچ‏چيز نمي‏ترسد، درحاليكه مسيحيان و ديگران هر كی منافعی دارند و مي‏جنگند تا منافع موجود خود را حفظ كنند و از مرگ و شهادت مي‏گريزند.

چگونگی سقوط تل زعتر

دوران جنگ‏های داخلی لبنان دارای سه دوره مختلف است:
«تل‏زعتر» و «نبعه» و مواضع زياد ديگری، در دوره دوم جنگ، در ظلمت اختلاف و دشمنی بين مسلمان‏ها به دست دشمن افتاد.
در دوره اول جنگ، «تل‏رعتر» بارها توسط نيروهای دشمن محاصره شد، اما هر بار توپخانه سوريه در بيروت بشدت مواضع تجمع نيروهای فالانژ را مي‏كوبيد و از حمله آنها به «تل‏زعتر» جلوگيری مي‏كرد.
اما در دوره دوم جنگ، بعد از اختلافات بين سوريه و مقاومت فلسطين، دولت‏های عربی در دمشق كنگره‏ای تشكيل دادند و از سوريه خواستند كه نيروهای خود را از بيروت خارج كند و بكلی از قلمرو نيروهای فلسطينی در گردد، تا امكان درگيری بين آنها به وجود نيايد. لذا نيروهای سوريه بيروت را ترك گفتند و به كوه‏های «بِحَمْدون» و «صوفْر» رفتند كه در 25 كيلومتری شرق بيروت، در «جَبَ لبنان» قرار داشت. «جَلّود» نخست‏وزير ليبی نيز در بين نمايندگان عرب اصرار داشت كه سوريه از صحنه جنگ خارح شود. شخصيت‏ها و احزاب چپ ديگر، حتی خواستار اخراج كلی سوريه از لبنان بودند. در تاريخ 23/6/1976 در همان روزی كه نيروهای سوريه بيروت را ترك گفتند، نيروهای فالانژيست موقع را مغتنم شمرده به «تل‏زعتر» حمله بردند. توپخانه سنگين فالانژها در هر دقيقه به طور متوسط سه گلوله توپ بر «تل‏زعتر» مي‏انداخت و تانك‏ها و زره‏پوش‏های آنان نيز در اين محاصره شركت داشتند. حتی راكت‏های زمين به زمين ساخت اسرائيل كه توسط افسران اسرائيلی شليك مي‏شد، مواضع فلسطيني‏ها را در «تل‏زعتر» بشدت مي‏كوبيد.
روزهای پيش از خروج سوريه از بيروت، هنگامی كه «كتائب» به «تل‏زعتر» حمله مي‏كرد، توپخانه سنگين سوريه آنان را به عقب‏ مي‏راند و آتش توپخانه آنها را خاموش مي‏ساخت و از «تل‏زعتر» دفاع مي‏كرد، ولی پس از خروج سوريه از بيروت، اين دفاع سنگين توپخانه قطع شد و آنها توانستند بخوبی «تل‏زعتر» را بكوبند و سپس آن را محاصره كامل كنند.
وقتی «تل‏زعتر» در خطر سقوط قرار داشت، مقاومت فلسطين تصميم گرفت از راه «مُونْتِه وِردْي» (كوهی در پشت تل‏زعتر) راهی به «تل‏زعتر» باز كند و «تل‏زعتر» را از اين راه نجات بخشد. از سازمان «امل» نيز دعوت به همكاری شد و ما دوازده جنگنده ماهر و ورزيده خود را همراه سربازان «فتح» فرستاديم و اينها مدت‏ها در «مونته‏وردي» جنگيدند و شش نفر آنها بسختی مجروح شدند و به بيمارستان رفتند. خاطرات اين جوانان در جنگ‏های سخت «مونته‏وردي» يكی از قهرماني‏های بزرگ جنگ‏های لبنان به شمار مي‏رود، نبردهايی كه موی بر بدن آدمی راست مي‏كند. ولی به هر حال قادر به شكستن محاصره نشدند

شرح فاجعه سقوط

در تاريخ 30/6/1976، يعنی يك هفته پس از شروع نبرد، «جِسْرِالباشا» كه يك اردوگاه فلسطينی نزديك «تل‏زعتر» بود، سقوط كرد. در مدت سه ساعت، حدود 3000 راكت بر اين منطقه شليك كرده بودند.
در همين هنگام نيروهای دشمن به «تل‏مير» كه در بالای تل‏زعتر قرار گرفته است، حمله كردند و آن را به تصرف خود درآوردند. تيراندازان معروف كتائبی، از بالای اين تپه هر جنبنده‏ای را در داخل «تل‏زعتر» هدف قرار مي‏دادند و ديگر كسی نمي‏توانست در وسط شهر را برود.
آب شهر قطع شده بود و رزمندگان برای يافتن آب به چشمه‏ای در خارج شهر مي‏رفتند و چه بسا كشته مي‏شدند. به طوری كه معروف بود كه مشت آب از يك مشت خون گران قيمت‏تر بود. نان و آذوقه نيز وجود نداشت، تنها انباری از عدس به دست رزمندگان افتاده بود و از آن سد جوع مي‏كردند.اسلحه و مهمات مدافعان نيز به پايان رسيده بود و كسی نمي‏توانست از خارج به آنها كمكی برساند. رزمندگان نيز به سرعت تحليل مي‏رفتند و در روزهای آخرين تنها پانصد رزمنده فلسطينی در «تل‏زعتر» باقی مانده بود. سرانجام پس از 52 روز مقاومت و دفاع جانانه در برابر هفتاد بار هجوم دشمن، در روز جمعه 13/8/1976 «تل‏زعتر» سقوط كرد.
دو روز پيش از سقوط، سازمان‏های فلسطينی «تل‏زعتر» و توسط صليب‏سرخ بين‏المللی با «كتائب» تماس گرفتند و خواستار تسليم شدند، ولی جواب مناسبی داده نشد.
رزمندگان فلسطينی در شب چهارشنبه 11/8/1976 به منطقه «منصوريه» حمله بردند تا حلقه محاصره دشمن را پاره كنند و از «تل‏زعتر» خارج شوند، اما با مقاومت شددی «كتائب» روبرو شدند و به «تل‏زعتر» بازگشتند.
آنگاه در نيمه‏شب پنج‏شنبه 12/8/1976 با يك تصميم همگانی در تاريكی شب پانصد رزمنده ياقيمانده فلسطينی حلقه محاصره دشمن را شكافتند و به كوه‏های «موُنْته‏وِرْدي» شمال‏شرقی «تل‏زعتر» پناه بردند، و مدت چهار روز در كوه‏ها و دره‏های اطراف منطقه پياده‏روی مي‏كردند تا خود را به بيروت رساندند، در اين خروج بزرگ و درگيري‏های اطراف آن حدود سيصد نفر از ضانصد رزمنده فلسطينی به شهادت رسيدند.
پس از خروج رزمندگان فلسطينی در نيمه‏شب و ‌عملاً «تل‏زعتر» بي‏دفاع ماند و تنها زن‏ها و بچه‏ها و پيرها و غيررزمنده‏ها در شهر مانده بودند و از خروج رزمندگان خبر نداشتند.
روز بعد، جمعه 13/8/1976 نيروهای دشمن به شهر بي‏دفاع «تل‏زعتر» هجوم بردند و عده زيادی را قتل‏عام كردند، كه مورد اعتراض مجامع انسانی و شخصيت‏های بزرگ قرار گرفت،‌ تا سرانجام رهبران «كتائب» زير فشار افكار عمومی مانع ادامه قتل‏عام مردم شدند و دوازده هزار نفر از بازماندگان «تل‏زعتر» را با ماشين‏های صليب‏سرخ و ارتش و غيره به بيروت بردند…
«تل‏زعتر» اين چنين سقوط كرد…

فصل ٩-موضع شيعيان (امام موسي‏صدر و امل) در طول جنگ

درگيری با احزاب چپ

حمله به شهر انصار

حادثة قبريخا

توطئه ترور امام موسي‏صدردورة سوم جنگ

پايان دورة دوم و آغاز دورة سوم جنگ

صلح مجدد با سوريه

چرا معذرت نمي‏خواهد

درگيری با احزاب چپ

دورة دوم جنگ درحالی شروع شد كه مسلمان‏ها متفرق و متشتت شده و همه نيروهای خود را صرف كوبيدن يكديگر كرده بودند. دشمن نيز از اين فرصت استفاده كرده، مسلمان‏ها را شكست داد و پايگاه‏های بزرگی مانند «تل‏زعتر» و «نبعه» به سقوط كشانده شدند.
اين دوره جنگ نيز يك توطئه صهيونيستی بود كه به دست مسلمان‏ها انجام شد. تنها كسی كه حقيقت تلخ برادركشی را به عيان ديد و شجاعانه عليه اين اختلافات داخلی قيام كرد، شخص امام موسي‏صدر بود كه موضعی بي‏نظير گرفت! موضعی كه هيچ‏كس، جز شيعه علي(ع) و جز كسی كه خود را آماده شهادت كرده باشد، قادر به گرفتن آن نبود.
احزاب چپ لبنان حافظ‏اسد را نوكر اسرائيل مي‏خواندند و كشتن سربازان سوری را مهم‏تر از كشتن يك اسرائيلی مي‏دانستند، حتی پای سربازان سوری را به ماشين بستند و در خيابان‏ها كشاندند تا تكه‏تكه شدند.
ولی موضع امام موسی اين بود كه هر نوع انفجاری بين مقاومت فلسطين و سوريه خيانتی است بزرگ و به هر وسيله ممكن بايد جلوی انفجار را گرفت. يعنی درحالی كه چپي‏ها و «جنبلاط» و طرفدارانش شعارهای تند و به ظاهر انقلابی مي‏دادند، كه هر كس با سوريه جنگ نكند خائن است، امام موسی شعار مي‏داد: «هر كس به اين آتش دامن بزند خائن است.» يعنی چپي‏ها در اين توطئه خائنند.درگيری با احزاب چپ
اينجا بود كه درگيري‏های زيادی بين چپي‏ها و سازمان «امل» به وقوع پيوست. نيروهای چپ به مدرسه «جبل‏عامل» در جنوب لبنان حمله كردند، در ساير شهرها حملات زياد و تصفيه‏ها و درگيري‏های شديدی، انجام دادند كه مقداری از آنها را ذكر كردم و برای مثال نمونه‏هايی ديگر را شاهد مي‏آورم.
اصولاً اين حمله‏ ها از مدت‏ها پيش شروع شده بود. هرچند كه «حركت محرومين» و «حركت امل» با سازمان فتح «تنسيق» داشت و در سطوح بالا دائماً مقاومت فلسطين از امام موسي‏صدر كمك مي‏گرفت و امام موسی بزرگترين و صميمي‏ترين پشتيبان آنها بود. حتی «حركت امل» با احزاب چپ كه در مقابل «كتائب» مي‏جنگيدند، نيز همكاری داشت و تقريباً برای مدت يك‏سال در جلسات احزاب چپ، با حضور مقاومت فلسطينی فتح، شركت مي‏كرد. ما همه دشمني‏ها و خرابكاري‏های احزاب چپ را ناديده مي‏گرفتيم، تا صف اسلامی متحد بماند و اتهام انشقاق و تفرقه به شيعه‏ها بسته نشود… تا روزی كه احزاب چپ به رهبری «جنبلاط» اعلام «اداره محلي» كردند، كه يك نوع حكومت داخلی بود و آنها به قول خودشان در سرزمين‏های آزاد شده لبنان ايجاد حكومت ملی كردند و اين امور خود شروع تقسيم لبنان بود.(1) مسيحيان تندرو و نيز در محل خود اعلام حكومت ملی كردند و چپ تندرو نيز همان نقشه را پياده كرد، يعنی هر دو از آبشخوری آب مي‏خوردند كه به تقسيم لبنان مي‏انجاميد. در تقسيم لبنان، اسرائيلی جديد در شمال به وجود مي‏آمد كه پشتوانه آن مسيحيان جهان بودند و در جنوب حكومت چپ زيرنظر روسيه شوروی ايجاد شد كه از نظر ماهيت استعماری، نظير حكومت مارونی شمال بود. در اين زمان احتمال زيادی مي‏رفت كه اسرائيل حمله كند و اصولاً جنوب را بگيرد و منطقه‏ای كه متعلق به شيعيان بود، زير سلطه اسرائيل، ‌يا سلطه روسيه درآيد… به همين علت امام موسی مخالف تقسيم لبنان بود ولی هرچه اعتراض كرد به جايی نرسيد. ناگزير فرمان داد تا نمايندة «حركت» از شركت در جلسات احزاب خودداری كند و اين، ابتدای هجوم و حمله چپ (قبل از ورود ارتش سوريه و سقوط «نبعه») بود.
مقاومت فلسطينی فتح با تقسيم لبنان مخالف بود؛ زيرا در صورت تقسيم، اسرائيلی به جنوب حمله مي‏كرد و مقاومت را نابود مي‏ساخت… بدين‏جهت مقاومت فلسطينی فتح به آنها اعتراض كرد، ولی به جايی نرسيد… حتی ارتش لبنان عربی به اداره محلی احزاب اعتراض كرد ولی مؤثر نيفتاد. «جنبلاط» برای خود ارتش ملی تشكيل داد. برای اداره شهرها «اَمنِْ‏شَعْبي» بوجود آورد، كه كارشان ارعاب و سرقت و ارتكاب اعمال خلاف ناموسی بود… و برای اداره كلی مملكت يك «مكتب سياسي» از نمايندگان احزاب چپ ايجاد شد كه به فكر و سليقه خود قانون وضع كرده و اجرا مي‏كرد. يكباره بنزين، برق، نان، آب، راه‏ها، تلفن … و همه‏چيز مردم به دست «جنبلاط» و احزاب چپ افتاد. هر كس طرفدار حزب نبود، نان نمي‏گرفت، بنزين به او داده نمي‏شد و از حقوق مردمی محروم بود. يكباره بنزين از 5/7 ليره به 150 و يا 200 ليره رسی، نان بكلی ناياب شد. امنيت بكلی از ميان رفت، ناموس مردم به سادگی مورد تعرض قرار گرفت، جان مردم همچون مگس بي‏ارزش شد و اموال مردم برای احزاب مباح گرديد… جهنمی پديد آمد كه در تاريخ سابقه ندارد. آنان فكر كردند كه به راستی پيروز شده‏اند و امر بر همه آنها مشتبه شد كه كار تمام شده‏ است. لذا دست به تصفيه مخالفان خود زدند. مخالفان منحصر به فرد احزاب، امام موسی و «حركت محرومين» بودند. هر جوانی از حركت «امل يا محرومين» در خيابان ديده مي‏شد فوراً به رگبار گلوله بسته مي‏شد، شب‏ها به خانه‏های جوانان «حركت» هجوم مي‏بردند، مي‏زدند، و مي‏دزديدند و آنها را به زندان مي‏فرستادند. البته كادرهای فعال «حركت» گرختند؛ زيرا قتل آنها حتمی بود، سخن از مردم عادی و طرفداران ساده «حركت محرومين» است. در شهر «ديرزهراني» هنگامی كه (در رمضان) 25 نفر از جوانان مؤمن، از مسجد بازمي‏گشتند، «امن شعبي» كه اكثرشان كمونيست بودند آنها را گرفتند و زدند و مجروح كردند و زندانی كردند، كه شش نفر از آنها چند روز در بيمارستان خوابيدند. در نزديكی «زبدين» از سمت «نبطيه»، كمونيست‏ها به جوانان مؤمن حمله كردند، پنج نفر را گرفتند و به قصد كشت زدند و زندانی كردند، تنها به جرم آنكه نماز مي‏خواندند… در «نبطيه» شعر معروف چپي‏ها، مكرراً به مؤمنين حمله شد، هر كسی كه به مسجد مي‏رفت مشكوك به شمار آمده، گرفتار مي‏شد و كتك مي‏خورد و به زندان مي‏افتاد. اگر بخواهم از جنايات احزاب چپ مثال بياورم، بايد تاريخ روزانه اين يك ساله دوره جنگ لبنان را بازگو كنم…، جنايت و رذالت و پستی و خيانتی كه در تاريخ بي‏نظير است.
متأسفانه جناح چپ مقاومت فتح در جنوب نيز با احزاب همكاری مي‏كرد. اين احزاب از اسلحه مقاومت و قداست سوء استفاده مي‏كردند و مردم را مي‏كوبيدند. اگر احزاب تنها بودند و مقاومت داخلی دخالتی نمي‏كرد، در عرض چند روز از طرف جوانان «حركت» نابود مي‏شدند. در هر روستايی، اگر دو نفر كمونيست بود، اقلاً پنجاه نفر عضو فعال «حركت محرومين» و «حركت امل» وجود داشت. اما امام موسي‏صدر فرمان داده بود كه به سوی مقاومت و فتح اسلحه نكشيم، ولی اين احزاب با اسلحه مقاومت ما را مي‏زدند، اما ما بايد سكوت مي‏كرديم، مي‏مرديم و دست به اسلحه نمي‏برديم.

حمله به شهر انصار

شهر «انصار» در منطقه «نبطيه» قرار دارد و مركز قدرت حزب كمونيست بوده و حداقل هفتاد مسلح در آن وجود داشت و ما فقط شانزده قطعه اسلحه داشتيم و جوانان ماه‏ها در مقابل فشارهای سياسی و نظامی و روانی حزب كمونيست و احزاب ديگر مقاومت مي‏كردند. سرانجام مسئول مقاومت فلسطينی فتح در «نبطيه» به نام «سعيد» كه كمونيست است، مسئول نظامی «حركت امل» در «انصار» را خواست.
مسئول نظامی به دليل همكاری بين ما و فتح، الزاماً به «نبطيه» مركز فتح رفت، تا «سعيد» را ببيند، اما اين خدعه‏ای بود، تا او را بازداشت كنند و از بازگشت او به «انصار» جلوگيری كنند. در همان وقت سيصد جنگنده حزب كمونيست و احزاب و سازمان‏های افراطی چپ به شهر «انصار» حمله كردند. عده‏ای از جوانان «حركت» ابتدا مقاومت كردند و سه نفر از كمونيست‏ها به خاك افتادند، ولی مهاجمان خانه مدافعان را با توپ 75 و آرپي‏جی منفجر كرده و با دوشكا مقاومت آنان را درهم شكستند. لذا جوانان «حركت» پناه بردند. مهاجمان خانه‏های «حركت» را غارت كردند. پس از غارت خانه مسئول حركت و سرقت دو كاميون باری، پدر پير 65 ساله‏اش را به شدت كتك زدند و خواستند او را تيرباران كنند، ولی زن‏ها و بچه‏ها خود را روی بدن او انداخته و از قتل او جلوگيری كردند. اين مردپير چندين روز در اثر جراحات وارده بر سرش، در بيمارستان خوابيد. مهاجمان به خانه شخصی ديگر به نام «ظاهر» حمله كردند، ولی او را نيافتند، لذا زن او را در مقابل سيزده فرزندش كشتند. روحانی روستا به نام «مصري» سراسيمه به خيابان دويد و فرياد اعتراض برداشت. او را نيز به مسلسل بستند و هشت گلوله عبا و لباسش را سوراخ كرد، ولی او معجزه‏آسا نجات يافت. مهاجمان سه نفر را دستگير كرده و از شهر خارج شدند. بعد با ديگر احزاب چپ در حسينيه «انصار» تشكيل جلسه داده، بيانيه‏ای صادر كردند و خواستار شدند:
1- بايد اعضای «حركت محرومين» اعلاميه‏ای برضد امام موسی صادر كرده و از او دوری بجويند.
2- همه اسلحه خود را تحويل احزاب دهند.
3- در صف احزاب به «جبل» رفته، عليه سوريه بجنگند… والاّ زن و بچه آنها نابود خواهند شد!!!.
اين دو اولتيماتوم عجيب به دست ما رسيد. من همراه با عده‏ای از مسئولان سازمان در شهر «خرائب» اجتماع كرديم، تا جواب اولتيماتوم را تهيه كنيم، آراء متفاوت بود، ولی ترس و وحشتی بي‏نظير بر همه مستولی شده بود. حتی چند نفری حاضر به نوشتن اعلاميه برضد امام موسی شدند.
اين لحظات حساس كه سرنوشت در آن معين مي‏شود، مسلماً برای همه افراد، در زمان‏های مختلف و موارد گوناگون پيش مي‏آيد و تصميم‏گرفتن كار سختی است… اما يك امر به آدمی كمك مي‏كند و آن گذشت از جان و قبول هر نوع فداكاری است. در ميان ترديد، ترس و وحشت بعشی از دوستان جواب من قاطع و سريع و صريح بود و آن پيروی از رسالت حسينی تا شهادت بود، كه از طرف همه پذيرفته شد. فوراً گروه‏های از جان گذشته برای حمله به «انصار» مهيا شدند. به سرعت دو ماشين از بهترين رزمندگان امل را تجهيز كردم و آنان با كمك رزمندگان شهر «انصار» به دور شهر رفتند و در تاريكی شب در شهر يك مانور دادند. نيروها چپ كه نمي‏توانستند تعداد اينها را بفهمند، از ترس از شهر گريختند و آن را تخليه كردند. سپس همراه با دو نفر از مسئولان در همان نيمه‏شب، برای اتمام حجت به سراغ «ابوموسي»، فرمانده فتح در جنوب لبنان رفتيم كه با عده‏ای از فراندهان فتح جلسه داشتند. بعد از اطلاع از حمله به «انصار» و صدور التيماتوم از طرف احزاب، متوجه شديم كه او از همه‏چيز آگاه است و حتی با رضايت او همه كارها انجام شده است. او با كمال بي‏مروتی گفت: «اگر مي‏خواهيد زنده بمانيد، بايد اعلاميه‏ای برضد امام موسي‏صدر بدهيد و با احزاب همكاری كنيد…
تصور كنيد كه «ابوموسي» فرمانده كل نيروهای مقاومت فلسطينی در جنوب لبنان، كه بزرگترين و قوي‏ترين و مؤثرترين فرمانده فلسطينی بود (زيرا تمركز قدرت نيروهای مقاومت همه در جنوب لبنان است) به علاوه فرماندهی همة نيروهای احزاب و سازمان‏های چپ را نيز به عهده داشت، خود قوي‏ترين جبار جنوب لبنان به حساب مي‏آمد. او نمايندة «ابوصالح» كمونيست، عضو كميتة مركزی مقاومت فلسطينی فتح بود. اين ابوموسی با همه قدرتش مي‏خواست امام موسی را بكوبد و جوانان «حركت محرومين» را از او جدا كند و كسانی را كه در عقيده خود پابرجا هستند، نابود سازد… همين «ابوموسي» بود كه در «صور»، در مقرّ امام صدر به عمامه و منبر و عبای امام موسی ناسزا گفت و باب حمله به او را باز كرد…من كه فكر مي‏كردم آخرين لحظات عمر خود را مي‏گذرانم صلاح ندانستم در مقابل اين جبار سكوت كنم. مناقشه‏ای شديد و غيرمترقبه درگرفت و او تعجب مي‏كرد كه چگونه ممكن است با همة اين فشارها و خطرها من اين‏چنين بي‏مهابا با او حرف بزنم. به او عتاب كردم كه: «چگونه به خود اجازه مي‏دهی كه برضد رهبری خود (ابوعمار وابوجهاد) عمل كني؟ درحالی كه بين امام موسی و رهبری مقاومت؛ ابوعمار و ابوجهاد …. همفكری كامل برقرار است؟ تو در جنوب برضد امام صدرتحريك مي‏كنی و اوامر رهبر را زيرپای مي‏گذاري! …» ديدم كه با خنده و مسخره از جواب مي‏گريزد. گفتم؛ «مگر ماه پيش نبود كه تو و مسئولان رده بالای مقاومت در جنوب، بر اثر فشار رهبری مقاومت نزد من آمديد و در اطاق من نشستيد و از گذشته عذر خواستيد و از طرف مقاومت، پيشنهاد همكاری و تنسيق كامل با ما را كرديد؟ … چه شد كه دوباره به امام موسی حمله مي‏كنيد؟ و جوانان «حركت» را اينطور تحت فشار قرار مي‏دهيد؟» عاقبت با او اتمام حجت كردم و گفتم: «جنوب لبنان مخالف مقاومت فلسطينی بود و امام موسی در خلال چند سال كار طاقت‏فرسا و مداوم جنوب را طرفدار مقاومت كرد … ولی حملات به امام صدر سبب خواهد شد كه جنوب لبنان تغيير رأی دهد … و تو مسئول اين شكست هستی ….» با كمال غرور و مسخره گفت: «تو خيلی از امام حرف مي‏زنی. ما در هر روستايی دوازده امام خلق خواهيم كرد ….» اين غرورها و اين حقايق دردناك بزرگترين ضربه را به مقاومت فلسطينی زد، بطوری كه امروز لبناني‏ها غالباً از فلسطينی اكراه دارند. به هرحال مناقشه ما با ناراحتی و عصبانيت طرفين خاتمه يافت. بازهم برای اتمام حجت بيشتر، در ساعت سه بعد از نيمه شب به سراغ رهبری مقاومت (ابوعمار و اوجهاد) رفتم. ابوجهاد را در «كِيْفوُنْ» در اطاق عمليات يافتم كه در زير بمباران گلوله‏ها با همه افسران ارشد فتح جريان جنگ «جبل» را رهبری مي‏كرد. او ما را با گرمی زياد پذيرفت و از ماجرا باخبر شد و به شدت برآِفت و «ابوموسي» و «سعيد» و مسئولان جنوب را نفرين كرد. همان لحظه با همه مسئولان جنوب با بي‏سيم تماس گرفت و اوامر شديدی صادر كرد و برای «سعيد» فرمانده «نبطيه» نامه‏ای عتاب‏آميز توشت و او را مسئول همه تحريكات خواند … با «جرج حبش» و «جرج حاوي» (رهبر كمونيست‏ها) و «احمد جبريل» و «نايف حواتمه» … تماس گرفت، و از همه آنها خواستار شد كه تا ساعت هفت صبح همه نيروهای چپ از «انصار» خارج شوند … با ابوعمار نيز تماس گرفت و جريان را بازگو كرد و گفت لازم است كه برای فشار بيشتر بر «ابوموسي» من نيز شخصاً با ابوعمار سخن بگويم، تا ابوعمار نيز فشار بيشتری بر «ابوموسي» وارد آورد … سرانجام از «كيفون» به بيروت، مقر عمليات ابوعمار رفتم كه با افسران ديگری جلسه داشت … اوامر اكيدی نيزاز طرف ابوعمار صادر شد، تا جلوی خرابكاری عناصر چپ گرفته شود ….
مي‏بينيم كه رهبری مقاومت سعی داشت كه جلوی چپ را بگيرد، ولی چپ از موقعيت بحرانی استفاده كرده و بر خر مراد سوار شده به خاطر ماركسيست‏ها و كمونسيت‏ها و برضد رهبری مقاومت دست به خرابكاری مي‏زد.

حادثـه قبريخـا

نمونه‏ای ديگر را مثال مي‏زنم … چندی پيش يكی از فرماندهان ماركسيست جنوب به نام «نور» كه فرمانده منطقه وسيعی است، تصميم گرفت در شهر «قبريخا» پايگاهی برای حزب (عمل شيوعي) كه يكی از شعبه‏های كمونيست‏ها است ايجاد كند. «قبريخا» يك شهر كوچك مذهبی است و جوانان «حركت محرومين» نيز در اين شهر قدرت زيادی دارند … در مقابل، احزاب در اين شهر تقريباً صفرند.
مسئول «حركت» در شهر، به مسئول فتح گفت: «ما با شما تفاهم كامل داريم، اگر فتح مي‏خواهد مركزی در شهر بازكند، ما همه امكانات خود را در اختيار فتح مي‏گذاريم، ولی چه دليل دارد كه شما مي‏خواهيد برای حزب كمونيست در شهر مركز باز كنيد؟» «نور» با تأكيد مي‏گويد: «مي‏خواهم مركز اين جزب را باز كنم و هر اخلالی در شهر انجام شود، تو مسئول و محرك آنی …» تظاهرات زيادی در شهر برضد اين مركز برپا شد، كه حتی زن‏ها و بچه‏ها نيز در آن شركت داشتند. سرانجام نيروهای مسلح حزب «عمل شيوعي» دو تن از جوانان «حركت» را همراه اين مسئول گرفتند و زدند و در مركز زندانی كردند. شهر برآشفته شد و شيخ روحانی شهر شخصاً مسلسلی زير عبا گرفته و وارد مركز شده و مسلسل مي‏كشد و همه افراد مسلح حزبی را وادار به تسليم كرد و سه نفر جوان اسير را گرفته با خود بيرون برد … مردم شهر مركز را سنگسار كردند. حتی ارتش لبنان عربی اعلام كرد كه اين مركز را به توپ بست … و آنگاه رهبری مقاومت از اين افتضاح خبردار شده و دستور داد علي‏رغم ميل «نور» اين مركز بسته شود. اكنون اين شهر نه‏تنها احزاب را از خود مي‏راند، بلكه از فتح نيز چندان راضی نيست.
بزرگترين خطر چپ اين بود كه بر پشت مقاومت سوار شد و اسلحه مقاومت و قداست مقاومت را در راه مقاصد و اهداف حربی خود به كار انداخت و مقاومت فلسطينی را از مرتبه والای قداست به پايين كشيد و هم‏طراز احزاب و سازمان‏های ديگر كرد، كه هيچ آبرويی نداشتند و ندارند.

توطئه ترور امام موسي‏صدر

دشمن با بررسی توطئه‏هايی كه طرح‏ريزی كرده بود و نتايجی كه به دست آورد، احساس كرد مهمترين عامل بازدارنده و مقاوم در برابر آنها، در لبنان، امام موسی و جوانان «حركت» هستند. دشمنان مي‏ديدند كه با وجود امام موسي‏صدر و جوانانی اين‏چنين، قادر نيستند كه جنوب لبنان را بخورند، ‌لبنان را تقسيم كنند و به اهداف خود برسند. آنگاه توطئه‏ای بزرگ تكوين يافت و تصميم گرفتند كه اين مرد بزرگ را نابود كنند. چهار بار احزاب چپ و راست سعی كردند كه او را ترور كنند.يك نكته اساسی قابل توجه است و آن اينكه سابقاً احزاب چپ با امام موسی كاری نداشتند (مثل مسيحيان) اما پس از آنكه امام صدر دست به تشكيل سازمان زد و بخصوص بعد از آنكه جوانان را تشويق به عمليات نظامی و جنگی نمود، يكباره مخالفت شديد چپ و راست با شدت هرچه تمام‏تر شروع شد. آنان دريافتند كه موضوع امام موسی ديگر جدّی است. يك سازمان فكری و ايدئولوژيك عميق و با يك قدرت نظامی و جنگی مؤمن بكلی طومار حيات سياسی آنها را درهم خواهد پيچيد. لذا دشمنی و تهمت و اذيت و ترور … شروع شد. پيش از انفجار اخير لبنان، در جلسه‏ای سرّی از كادرهای حزب كمونيست لبنان در «بنت‏جبيل» از امام موسی سخن به ميان مي‏آيد و مي‏گويند امام موسی برای حزب ما خطرناك‏تر از اسرائيل است و بايد تصفيه شود. اما الان موقع آن نيست. بايد منتظر فرصت باشيم و در اولين فرت او را نابود كنيم … اين فرصت ناميمون به دست آمد و بارها به حيات امام موسی حمله شد .. و تنها خواست خدا بود كه او را نگاهدارد.
بسيار تعجب‏آور است، يك‏بار چند جوان شيعه- از همان جوانان شيعی كه همچنان در «جبهه شعيبه» و در احزاب كمونيستی باقی بودند- را فريب داده و اين جوانان شيعه را فرستادند كه امام موسی ‏صدر را بكشند. اين جوانان با آرپي‏جی و اسلحه سنگين بر سر راه امام موسي‏صدر كمين كردند، تا ماشين او را هدف قرار دهند. اما به خواست خدا، امام موسي‏صدر، مدتی زودتر از همان راه گذشته بود و آنها با وجود انتظار كشيدن زياد، ماشين او را نيافتند. اما در اين مدت تأخير، كه ساعت‏ها به طول انجاميد، اين جوانان شيعه با خود فكر مي‏كنند كه چه مي‏خواهند بكنند؟ چه كسی را مي‏خواهند بزنند؟ و چه كسی آنها را فرستاده است؟ مي‏دانيد چه كسی آنها را فرستاده بود؟ «جرج حبش»، يك كمونيست مسيحی يا يك مسيحی كمونيست، چند جوان شيعه را چنين اجير كرده بود،‌ تا بروند و امام خود را ترور كنند. رهبری كه اين همه كار كرده است، اين همه زحمت كشيده است. يكی از اين جوان‏ها منقلب مي‏شود كه اين چه كاری است كه ما مي‏كنيم؟ رهبر شيعه خودمان را، به خاطر يك مسيحی كمونسيت به دست خودمان بكشيم؟ چه منطقی اين را مي‏پذيرد؟ اين جوان منقلب مي‏شود و خود را به جوانان «امل» مي‏رساند و جريان را مي‏گويد. جوانان «امل» فوراً منطقه را محاصره مي‏كنند و هر چهار نفر را دستگير مي‏نمايند و آنها نيز اعتراف مي‏كنند كه در آنجا كمين كره بودند كه امام موسي‏صدر را بكشند. اينان چه كسانی بودند؟ از «جبهه شعبيه» به رهبری «جرج حبش».اينها همان كسانی هستند كه چريك‏های فدايی خلق را تعليم دادند. اينها همان كسانی هستند كه با چريك‏های فدايی خلق وحدت دارند، اشتراك دارند، همكاری نزديك دارند، همان جناياتی را كه اينان در ايران انجام مي‏دهند،‌ همان توطئه‏هايی را كه عليه انقلاب اسلامی ما برپا كرده‏اند، آنها نيز در آنجا عليه شيعيان و عليه مكتب و عليه ايدئولوژی راستين اسلام اجرا مي‏كنند.
اين چهار جوان دستگير شدند، آنها راپيش امام موسی بردند و امام موسی فرمان داد تا همه را آزاد كنند. زيرا او مي‏دانست كه اينها منحرف شده‏اند، مي‏دانست كه اينها بدبختانی هستند كه اسير و عبيد احزاب چپ واقع شده‏اند. يكی از اين جوانان آنقدر منقلب شد كه به سازمان «امل» پيوست و در منطقه «بنت‏جبيل» به فرماندهی برگزيده شد و در مدت زمانی كه در «بنت جبيل» با او بدوم، مي‏ديدم كه از روزگار گذشته خويش چقدر ناراحت بود و با چه شوقی و با چه هيجانی در سازمان «امل» مي‏جنگيد،‌ فداكاری مي‏كرد و چه مبارزه‏هايی عليه اسرائيل و عليه فالانژيست‏ها چه در جنوب لبنان و چه در نقاط ديگر توسط او انجام شده است.
عوامل استعمار چهار بار خواستند كه اين‏چنين امام موسی را ترور كنند،‌ اما نتوانستند،‌ تا بالاخره تصميم گرفتند كه او را بربايند.دولت ليبی دعوت‏نامه رسمی برای او فرستاد و امام موسی نيز با دوتن از همراهان خويش، «شيخ محمد يعقوب» و «عباس بدرالدين» رهسپار ليبی شدند و ديگر بازنگشتند و تاكنون نيز اثری از ايشان به دست نيامده است.

پايان دوره دوم و آغاز دوره سوم جنگ

دوره دوم جنگ توأم با درگيري‏های داخلی بين مسلمانان بود و مناطق مهمی همانند «تَلَّ زَعْتر»، «نَبَعِه»، «مَسْلَخْ»، «كَرَنْتينا»، «اردوگاه ضُبَيِّه»، «سِبْنَيه»، حی غورانه»، «جَسْرِپاشا» و … سقوط كردند و به انفجار بين مقاومت فلسطين و سوريه نيز انجاميد. اين توطئه اسرائيلي- امريكايی در سه مرحله زير پياده شد:
الف- جنگ بين مسلمانان و مسيحی و قتل طرفين براساس شناسنامه (قتل عَلَي‏الْهُويّه). يعنی هر مسلمان به علت آنكه مسلمان است بايد به دست «كتائب» كشته شود و هر مسيحی نيز به جرم اينكه مسيحی است به دست مسلمان‏ها كشته شود. چه كشتارها! چه جنايت‏ها! چه تحريكات غيرانسانی، كه نتيجة آن وحدت همة مسيحيان با «كتائب» و قدرت يافتن «كتائب» بود.
ب- انفجار بين سوريه و مقاومت، كه بزرگترين جنايت و خيانت بود و به دست احزاب چپ در لبنان پياده شد.
ج- انفجار در جنوب لبنان، بين لبنانی و فلسطينی كه هنوز هم اين توطئه ادامه دارد، و با تلاش امام موسی و صبر و تحمل شيعيان تاكنون{سال 1976}به جايی نرسيده است.
در اين دوران، شرايط سختی پيش آمد. لحظاتی بود كه اميد به ادامة حيات و ادامة حركت بسيار ضعيف بود، امام موسي‏صدر از طرف احزاب چپ مهدورالدّم عنوان شد و چنان كه گفتم چهار بار به حيات او سوء قصد كردند.
در چنين وضع و شرايط سخت و خطرناكی، كه ايراد كلمه حق مساوی با مرگ بود، در مقطعی كه عدة زيادی از مسلمان‏ها از لبنان گريختند،‌ عده‏ای از بهترين فدائيان اسلام ايستادند و كلمة حق را با كمال شجاعت بر زبان راندند. شمع فروزانی شدند در اين شب ظلمانی و معياری بين حق و باطل.
آنگاه مردم؛ مردم لبنان، كسانی كه نظاره‏گر اين صحنه‏ها و اين معركه‏ها بودند، پس از مدتی حق را از باطل تشخيص دادند. يعنی اگر امام موسی نبود، و اگر «امل» نبود و نظريات و تئوري‏های چپی پيروز مي‏شد، امروز جنوب لبنانی وجود نداشت. چون معياری نبود كه حق و باطل را با آن بسنجند، همه تنها يك معيار در مقابل خود داشتند و آن معيار چپي‏ها بود. ولی معياری كه «امل» و «حركت محرومين» و امام موسی آن را ارائه داد، معياری بود كه با حقانيت خودش، سرانجام تمام احزاب چپ را شكست داد. امام موسی مي‏گفت: «در اين لحظات كه اسرائيل مي‏خواهد مسلمان‏ها را قلع و مع كند و در اين لحظات كه مسيحيت دارد ما را مي‏كوبد، هر نوع مسلمان‏كشی و هر نوع برادركشی خيانتی است بزرگ به امت عربی و بايد جلويش گرفه شود.» او هفت بار به سوريه رفت و دوبار شخص ياسرعرفات را با خود به سوريه برد و نزد حافظ‏اسد نشاند. يك‏بار در يك جلسه‏ای هفت ساعته، تمام مشكلات را مطرح كرد تا عاقبت پيروز شد و بين مقاومت فلسطين و سوريه اتحاد و وحدت برقرار كرد.
دوباره روابط نزديك سوريه و مقاومت فلسطين برقرار شد و همانطور كه گفته شد، خود مقاومت و سوريه نيز احساس كردند كه هرگونه درگيری به زيان كلی آنها است. زمان نشان داده كه مقاومت فلسطين و سوريه و احزاب چپ، همه مانند مهره‏های صحنه شطرنج به نفع اسرائيل و قدرت‏های بزرگ، مات شدند و برندة اصلی اسرائيل بود، گرچه پول گزافی كه دولت‏های عربی، همچون عراق و ليبی در لبنان مي‏ريختند از سقوط حتمی احزاب جلوگيری كرد.

صلح مجدد با سوريه

سرانجام با تلاش شديد امام موسی، انفجار بين مقاومت فلسطين و سوريه خاتمه يافت. «كتائب» كه از اين عمل عصبانی شده بود به سوريه تاخت و در جنگ «فَيّاضّيِه»، حدود 150 نفر سوری را كشت. سوريه نيز اجباراً «عينُ‏الْرَّمانِه» را زير آتش خود گرفت و عدة زيادی مسيحی را كشت. بنابراين سوريه دوباره عملاً به عنوان حامی مقامت مسيحيان با «كتائب» وارد صحنه شد. حدود پنجاه هزار سوری در لبنان در مقابل سنگرهای مسيحی موضع گرفتند و همه‏روزه در بيروت، يا در شمال، جنگ‏های خونينی بين سوريه و مسيحيان جريان داشت. ولی دوستان! امورز همة چپي‏ها، همة كمونيست‏ها، حتی «جبهه شعبيه»، حتی شخص «جرج حبش»، تمامشان، به سوريه رفتند و با اظهار پشيمانی و ناراحتی از عمل سابق خودشان با حافظ‏اسد صلح كردند. درحال‏حاضر تمام احزاب چپ معتقدند كه اگر سوريه به كمك آنها نشتابد مسيحيت و اسرائيل، مسلمان‏ها را قتل‏عام مي‏كنند. هم‏اكنون تمام سازمان‏ها و بخصوص سازمان‏های چپ سعی دارند كه به سوريه بيشتر نزديك شوند. ولی چه كسی با چه قدرت روحی توانست اين مسير خطرناك توطئه را تغيير بدهد؟ هيچ‏كس جز امام موسي‏صدر!

چرا معذرت نمي‏خواهد

يكی از بزرگان فلسطينی مي‏گفت: «به خدا قسم! اگر امام موسي‏صدر شيعه نبود، سازمان‏های فلسطينی و سنّی و غيره او را به مقام خدايی مي‏رساندند، چون موضع‏هايی كه گرفت و فداكاري‏هايی كه كرد و شجاعت‏هايی كه از خود نشان داد، فوق طاقت بشری است و عاقبت قدرت ايمان پيروز شد.» ولی احزاب چپ كه آن روزگار به او تهت مي‏زدند كه دست‏نشانده سوريه است و چهار بار قصد كشتن او را كردند، امروز همگی فراموش كرده‏اند و حتی وجدانشان ناراحت نيست تا از اين مرد بزرگ معذرت بخواهند.امروز همه (حتی چپي‏ها) مي‏دانند كه انفجار مقاومت با سوريه خطايی بزرگ بوده است و حتی عده‏ای آن را خيانت مي‏نامند. امام هيچ‏كس نمي‏پرسد آخر مسئول اين انفجار كه بود؟ و آن كسانی كه آن شعارهای آتشين ضدسوری را مي‏دادند، كجا رفتند؟ و آن رجال (اگر رجل باشند) كه آن همه تبليغات مي‏كردند و شعار مي‏دادند، چرا معذرت نمي‏خواهند؟ آن رجال بزرگ كه چنين خطای بزرگی (معادل خيانت) مرتكب شده‏اند، چرا از تنها مردی كه علي‏رغم همة آنها به راه مستقيم رفت و همة تهمت‏ها و دشمني‏ها و حتی تهديد به قتل را تحمل كرد ولی از پای ننشست، تا بين آن دو گروه را آشتی داد، معذرت نمي‏خواهند؟ و لااقل فحش‏ها و تهمت‏های گذشتة خود را پس نمي‏گيرد و اصلاح نمي‏كنند؟ حقيقت اين است كه همة آنها، آنقدر پست و بي‏اصل و نسب هستند، كه از افتخار هر كرامت و شرفی بي‏بهره‏اند و حيف كه چنين حيوان‏های درنده پستی ادعای زمامداری انقلاب و تحول تكاملی اجتماع را دارند.

فصل10- گوشه‏ايی از حماسه‏های افتخار و شهادت (مقابل اسرائيل و فالانژها)

توطئه انفجار جنوب و حملات اسرائيل

حماسه بنت جبيل

نبرد افتخار و شهادت «طيبه» تپة معروف «رب ثلاثين»

شياح و تسخير يك پايگاه كتائبي

شياح و اتمام سنگر

حمله به ارتفاعات زحله

حمله سلم و فرار كتائب

شياح و حمله به عين‏الرمانه

سعديات– دامور

شياح و ايثار حسين حسيني

شياح و آتشفشان ايثار

توطئه انفجار جنوب و حملات اسرائيل

انفجار جنوب لبنان بين شيعه و فلسطينی، بر پاية اعمال ناشايست سازمان‏های چپ فلسطينی و احزاب چپ لبنانی، به جايی رسيد كه اسرائيل مي‏خواست آن دو را به جان هم بيندازد، با اين پيش‏بينی كه چون فلسطيني‏ها از شيعيان لبنانی قوي‏ترند، لذا در اين درگيري‏ها شيعيان به سختی شكست خواهند خورد و آنگاه اسرائيل به بهانة طرفداری از شيعه ضعيف، وارد لبنان شده، مقاومت فلسطين را تصفيه خواهد كرد. اما اين نقشة‌ خطرناك نيز با بينش آقای صدر و تحمل جوانان «امل»، نقش بر آب شد. «امل» و «فتح» باهم تنسيق كردند. به عبارت ديگر «امل» سپر بلا شد و فلسطينی را در آغوش خود حفظ كرد و به شيعه لبنانی اجازه نداد كه عليه فلسطينی وارد جنگ شود.
ولی احزاب چپ به توطئة ديگری دامن زدند. اين احزاب و سازمان‏های تندرو فلسطينی، به مركز شهرها و روستاهای مرزی رفته، به سوی اسرائيل راكت پرتاب مي‏كردند و بعد خود مي‏گريختند. آنگاه اسرائيل آن روستاها را به توپ مي‏بست و بمباران مي‏كرد. همه‏روزه عده‏ای از مردم بي‏گناه، زن و بچه و كوچك و بزرگ، كشته مي‏شدند و گروه‏گروه از آن روستاها و شهرها مي‏گريختند. برنامه اين احزاب ادامه توطئه اسرائيل، يعنی تخليه جنوب از شيعيان و وارد كردن اسرائيل به جنوب و تصفية مقاومت بود. متأسفانه مقاومت فلسطين هم قادر نبود جلوی اين احزاب را بگيرد (حتی عده‏ای از چپي‏های داخل مقاومت هنوز هم اخلال مي‏كنند) ولی به هرحال، با از خودگذشتگی و بينشی كه شيعيان نشان دادند، اسرائيل موفق به اجرای اين توطئه نشد، لذا پس از شكست اين توطئه، رأساً وارد جنوب لبنان شد. برخلاف انتظار اسرائيل استقامت و دفاع حماسه‏ساز شيعيان، با سلاح‏های سبك و اندك خود، درمقابل هجوم‏های وحشيانه اسرائيل و همكاری آنان با فتح، نه‏تنها جلوی پيشروی اسرائيل را سد نمود، بلكه همة محاسبات او را به هم ريخت. در اين نبردهای مظلومانه كه كمتر كسی حتی از وقوع آنها و شهامت‏های شيعيان باخبر شد، بسياری از بهترين رزمندگان «امل» به شهادت رسيدند و حدود چند هزار شيعه لبنانی در زير آتش توپخانه و بمباران‏ها كشته شدند.(1)

حماسه بنت جبيل

در ساعت 6 صبح 24/2/1977، توپخانة‌سنگين اسرائيل و «كتائب»، «بنْتِ جُبَيْل» و همة محورهای جنگی اطراف آن را به زير آتش گرفت. راديو اسرائيل و راديو مونت‏كارلو اعلام كردند كه «بنت‏جبيل» سقوط كرد! عده‏ای از احزاب چپ نيز در «بنت‏جبيل» شايع كردند كه شهر به زودی سقوط خواهد كرد و «كتائب» وارد «بنت‏جبيل» خواهد شد و هر كس دختری دارد بهتر است كه دستش را بگيرد و به سرعت از شهر خارج شود. هجرت از شهر در زير بمباران‏ گلوله «كتائب» و اسرائيل ادامه داشت، آنگاه چند تانك كتائبی، تحت حمايت توپخانة سنگين از «عَيْنِ اِبِل» (مركز كتائبي‏ها) و اسرائيل، به سمت محور «شَلْعَبوْن» شروع به پيشروی كردند. اين تپه مهم در دست حزب كمونيست حزب «عمل اشتراكي» و «جبهة ديموقراطيه» بود، يعنی تنها محوری كه احزاب و سازمان‏های ماركسيست در اختيار داشتند. اين احزاب بدون درگيری با دشمن و حتی بدون خالی كردن گلوله به سوی دشمن، فوراً تپه راخالی كرده و گريختند. اين عمل آنقدر باعتث ناراحتی نيروهای مسلمان شد كه فرماندة فتح (ابواحمد خميس) و فرماندة نيروهای ارتش لبنان عربی به سوی فراريان ماركسيست تيراندازی كردند و با فحش و عصبانيت آنها را بدرقه نمودند.
بعد از سقوط «تل شلعبون» تانك‏های فالانژيست‏ها راه «بنت جبيل» را بستند و شهر به صورت محاصره درآمد (زيرا راه ديگر بنت جبيل نيز از طرف جنوب بسته بود).
اين سقوط برای جبهة مسلمان‏ها، سخت سنگين و غيرقابل تحمل بود. لذا مي‏بايست به هر قيمتی كه بود اين «تل» دوباره آزاد گردد. نيروهای باقيمانده در منطقه، كه تنها «فتح»، «امل» و «جيش لبنان عربي» بودند، تصميم گرفتند با يك ضدحمله تل را آزاد كنند. فرماندة «امل» در محور «طِيري» با نيروهای خود از پشت تل شروع به پيشروی كرد، توپخانه «جيش لبنان عربي»، تانك‏های كتائبی را در بالای «تل شلعبون» زير آتش گرفت. يك گروهبان «جيش لبنان عربي» كه مسئول تيراندازی بود به پايش تير خورد و مجروح شد. نيروهای «امل» و «فتح»، از «تَلِّ مَسْعوُد» شروع به حمله كردند و نيروهای «امل» و «جيش لبنان عربي»،‌از «صَفِّ‏الْهَوا» شروع به پيشروی نمودند. جنگی سخت درگرفت. دو نفر از جوانان فتح در اين حمله شهيد شدند و دشمن مجبور به عقب‏نشينی شد و نيروهای «فتح» و «امل» و «جيش لبنان عربي»، پيروزمندانه «تل شلعبون» را تسخير كردند و «بنت جبيل» را از محاصره درآوردند. آتشبار توپخانة سنگين «كتائب» و اسرائيل، همچنان «بنت جبيل» و محورهای جنگ را مي‏كوبيد، ولی شجاعت و رشادت جنگندگان «امل» و «فتح» و «جيش لبنان عربي»،‌ همچون كوه در مقابل آتش و آهن مقاومت مي‏كرد.
«تل مسعود» بزرگترين پايگاه مسلمان‏ها بود. اين تل بر «بنت جبيل» مسلط است و با سقوط اين تل «بنت جبيل» نيز سقوط مي‏كرد؛ زيرا هر جنبنده‏ای در شهر، مورد اصابت تيزاندازان تل قرار گرفته و به خاك هلاك مي‏نشست. حفاظت اين تل برای دفاع از «بنت جبيل» حياتی است. در اوايل جنگ‏های جنوب (سه ماه پيش)، اين تل در دست حزب كمونيست بود، ولی يك شب وحشت بر آنها مسلط شد و فكر كردند كه اسرائيل حمله كرده است،‌ لذا اسلحه‏ها را گذاشته فرار كردند. در همان موقع رزمندگان «امل» به سوی قله پيشروی كردند و بعد از تسلط بر تل دريافتند كه دشمنی در كار نيست و اسلحه‏های حزب كمونيست بر زمين باقيست. از آن موقع حفاظت اين تل استراتژيك به عهده جنگندگان «امل» قرار گرفت و هم‏اكنون نيز «امل» و «فتح» در اين تل پاسداری مي‏دهند، ولی قدرت بيشتر،‌ قدرت «امل» است
ساعت 4 بعدازظهر، حمله‏ای جديد و شديد همراه با چند تانك و صدها جنگندة فالانژ از «عين ابل» به سوی «تل مسعود» شروع شد. تانك‏ها در زير آتشبار سنگين كتائبي- اسرائيلی، تا چند متری قله «تل مسعود» پيش رفتند و جنگندگان كتائبی نيروهای «امل و فتح» را زير آتش گرفتند. جنگی خونين در فاصلة چند متری درگرفت. وضع به سختی وخيم بود و تل در خطر سقوط حتمی قرار داشت. پاسداران «تل مسعود» قسم خورده بودند كه يك قدم به عقب نگذارند و تانك‏ها و افراد كتائبی، فقط از روی اجساد آنها بگذرند…در اين هنگام، گروه ديگری از جنگندگان شجاع بعلبك، كه در محور «بنت جبيل» در (تَلِّه خَلِهِ‏المُشَطَّه) پاسداری مي‏دادند و از دور شاهد زد و خوردهای سخت «تل مسعود» بودند، با يك تحرك انتحاری خود را به پشت نيروهای كتائبی رسانده از فاصلة سي‏متری آنها را به گلوله بستند و حدود 27 كتائبی را به خاك انداختند و با آتش راكت‏های بازوكا تانك‏ها را هدف قرار دادند كه بر حسب اطلاعات فتح 2 يا 3 تانك منهدم شدند. نيروهای كتائبی با تلفات سنگين عقب نشستند. حدود ساعت 7 شب، هلي‏كوپترها در تاريكی و در زير حمايت بمباران شديد به منطقه جنگ آمدند و اجساد كشته‏ها و زخما‏ها را بردند. تل مسعود قهرمانانه پايداری كرد و تبليغات اسرائيل كتائب نقش برآب شد.
اين فداكاری جوانان «امل»، زبانزد همة مردم لبنان است، حتی ماركسيست‏‎ها نيز به شجاعت و پايداری جوانان «امل» اذعان كردند و بزرگان و رهبران فتح به آقای موسي‏صدر تبريك گفتند.(1)
«بنت جبيل»؛ بزرگترين شهر منطقة مرزی لبنان با اسرائيل،‌ دارای جمعيت طبيعی در حدود 60 هزار نفر بوده و فاصلة آن تا اسرائيل حدود سه كيلومتر است.
«عَيْنِ اِبِل»؛ قرية مسيحی مارونی و زادگاه «پَطْرياركْ خُرِيْشْ» رهبر مذهبی ماروني‏ها كه 3000 نفر جمعيت دارد. «عين ابل» يكی از مراكز مهم و استراتژيك «كتائب و احرار» بود كه به تحريك اسرائيل، «بنت جبيل» را مورد حمله قرار مي‏دادند.«محور كازينو»؛ تپه‏ايست بالای قرية «عين ابل» كه هم‏اكنون مركز توپخانه و تانك‏های كتائبی است. اين محور با بتون‏آرمه ساخته شده است و با مسلسل‏های سنگين از اين تپه به سوی «تل مسعود» تيراندازی مي‏شد.
«صفِّ‏الْهَواء»؛ پاسگاهی است در مدخل «بنت جبيل» كه از قديم در دست ارتش لبنان بوده است و مراقب عبور و مرور اهالی «بنت جبيل» است. نيروهای «امل و جيش لبنان عربي» در اين منطقه متمركز شده بودند.
«تل مسعود»؛ بلندترين و مهمترين نقطه استراتژيكی منطقه كه مشرف به «بنت جبيل» است و جنگندگان «امل» در آنجا مستقر بودند. با سقوط اين تپه، «بنت جبيل» سقوط مي‏كرد. اين نقطه از ابتدا مورد هجوم «كتائب» و اسرائيل قرار داشته است و در حدود دو هفته پيش يكی از جنگندگان بعلبك به نام «حسين شكر» در اين تپه شهيد شد و يكی ديگز از رزمندگان بعلبك به نام «علی شكر» (ابن‏عم‏حسين) از ناحيه پا هدف گلوله قرار گرفت و مجروح شد. {مارس 1977} «تل مسعود» شاهد بزرگترين قهرماني‏های جنگندگان «امل» در مقابل اسرائيل و «كتائب» بوده است.
محور «تَلِّه خَلَهِ‏المُشَطَّه»؛ واقع در آخرين نقطة «بنت جبيل» كه جنگندگان امل در آنجا مستقر شده‏اند و در جريان جنگ با يك هجوم انتحاری خود را به پشت نيروهای كتائبی در «تل مسعود» رساندند و عدة زيادی از آنها را به خاك افكندند.
«تل شلعبون»؛ كه بر سر راه بنت جبيل قرار گرفته و نيروهای حزب كمونيست و منطقة عمل شيوعی و جبهة شعبيه در آن مستقر شده بودند. در اولين هجوم فالانژها به اين تپه، همة آنها بدون هيچ مقاومتی گريختند.
«طِيري»؛ قريه‏ای شيعه‏نشين كه جنگندگان امل و فتح در آن مستقر شده‏اند و خط دفاعی اول بشمار مي‏رفت.(1)

نبرد افتخار و شهادت «طيبه» تپه معروف «رب ثلاثين»

اين يك نمونه از حماسه‏هايی است كه رزمندگان امل در معركة افتخار و شهادت در صفحة خونين تاريخ شيعيان لبنان از خود ترسيم نموده‏اند.
محل: شهر «طَيِّبِه» و تپة معروف «رُبِّ ثَلاثينْ» در جنوب لبنان،‌ نزديك مرز اسرائيل.
زمان: 30/3/1977 ميلادي
صبحگاهان توپخانه سنگين اسرائيل، «طيبه» را زير آتش گرفت،‌ تا آنها كه برای تماشا آمده‏اند بگريزند! اين شهر سكنه‏ای نداشت، ولی در اينجا و آنجا عده‏ای از احزاب و سازمان‏های چريكی خانه‏هايی را گرفته و سنگرهايی ساخته بودند تا در مقابل هجوم اسرائيل بجنگند…
هرچند هنگامی كه آتش جنگ برافروخته مي‏شد، اكثريت آنها قبل از هرگونه درگيری مي‏گريختند….
آن روز نيز همه گريختند، از حزب كمونيست و «جبهه شعبيه» (جبهه خلق) و «جبهه ديموقراطيه» (جبهة دموكراتيك خلق) و … و ديگر سازمان‏های پر مدعا اثری نماند. تنها «فتح» ماند و «امل» كه فتح چهار شهيد برجا گذاشت و «امل» نيز شش شهيد قربانی داد و يك نفر ديگر نيز از «امل» مفقود گرديد.پس از آتش شديد توپخانه،‌ نيروهای اسرائيلی به سوی «طيبه» و نقاط استراتژيك آن به حركت درآمدند. مه نيز تپه‏ها و شهر را پوشانيده بود و به همين سبب نيروهای دشمن توانستند به راحتی تا كناره‏های شهر پيش بيايند و از سه طرف شهر را محاصره كنند. بلندترين نقطة استراتژيك آن منطقه، تپه‏ايست به نام «رب ثلاثين» كه بر همه اطراف احاطه دارد و مهمترين پايگاه بتونی لبان در ارتفاعات اين تپه ساخته شده است، كه حتی در زير توپخانه و بمباران‏های سخت نيز مي‏تواند مقاومت كند. جای توپ و خمپاره‏های دشمن در تمامی سطح اين تپه، فراروان ديده مي‏شود. در بعضی نقاط گلوله‏ها در فاصلة يك‏متری در كنار هم، بر زمين منفجر شده‏اند، بطوری كه منطقه را بكلی با يك آتش قوی جاروب كرده‏اند تا هيچ جانداری در تپه باقی نماند.تپه‏ای مخوف و وحشتناك كه تنها كنام شيران و رزمندگان از جان گذشته و تماشاگران و يا مدعيان دروغين انقلاب را در آنجا راه نيست. تپه‏ای بلند كه در مقابل مرزهای خطرناك اسرائيل سينه سپر مي‏كند و اولين نقطه‏ای كه گلوله‏ها و بمب‏های اسرائيلی را بر دامن خود مي‏پذيرد، همين تپه معروف و خونين شهادت است، كه هر گل شرخی بر اين تپه از خون شهيدی سيراب شده است.
بين اين تپه بلند و شهر «طيبه»، تپة ديگری وجود دارد كه يك مزرعه نمونه كشاورزی از طرف دولت لبنان در آنجا تأسيس شده است. اسرائيل نيروهای خود را به اين تپه فرستاد، تا رابطه بين رب‏ثلاثين و «طيبه» را قطع كند و هم‏زمان با اين كار نيروهای ديگری از شمال و جنوب، اطراف «رب‏ثلاثين» و «طيبه» را محاصره كردند و همراه تانك‏های سنگين به سوی قله «رب‏ثلاثين» و مركز شهر «طيبه» به حركت درآمدند.
«محمد شامي»، يكی از شجاع‏ترين فدائيان «امل» و فارغ‏التحصيلان مدرسة صنعتی «جبل‏عامل»، با خمپارة 81 ميليمتری خود در دامنه غربی اين تپه، سنگر گرفته بود و تانك‏های اسرائيلی را هدف قرار مي‏داد و از پيشروی آنها جلوگيری مي‏كرد. اين تنها خمپاره‏اندازی بود كه با دشمن مي‏جنگيد و سازمان‏های ديگر، حتی فته و ارتش لبنان عربی، كه دارای خمپاره‏های فراوان و توپخانة سنگين بودند، همه سكوت كرده بودند؛ يا غافلگير شده بودند و يا گريخته بودند.
فقظ «محمد شامي» بود كه يك‏تنه در مقابل هجوم تانك‏های اسرائيلی مقاومت مي‏كرد و پروانه‏وار به دور خمپاره‏انداز خود مي‏گشت و با سرعت گلوله‏ها را يكی پس از ديگری در داخل خمپاره مي‏گذاشت و همه سوز و گداز درونی خود را همراه با گلولة آتشين به سوی دشمن روانه مي‏كرد.
در وسط شهر «طيبه»، فرماندة امل به نام «ابوالفضل‏عباس» بر روی يك لندرور، پست مسلسل دوشكا، با تانك‏های اسرائيلی مبارزه مي‏كرد.(1) او درحالی كه اينجا و آنجا شاهد بود كه رزمندگان امل، با كلاشينكف در مقابل تانك، يكی بعد از ديگری به خاك شهادت مي‏افتند، سعی مي‏كرد كه با رگبار مسلسل سنگين، حركت تانك‏ها را متوقف سازد. اما تانك‏ها از سه طرف شهر را محاصره كرده بودند و به سوی مركز شهر پيشروی مي‏كردند و او قادر نبود كه در هر آن با سه جبهه بجنگد. در اين هنگام هليكوپتری در آسمان ظاهر شد و ماشين او را هدف قرار داد و راكتی به سوی او پرتاب كرد. راكت بر پهلوی ماشين فرود آمد و آن را واژگون كرد و ابوالفضل‏عباس نيز به ميان خار و خاشاك كنار جاده پرتاب گرديد، به چابكی برخاسته و در زير رگبار گلولة دشمن خود را به ماشين ديگری رساند و خواست كه در ماشين را باز كند كه راكت ديگری به وسط ماشين فرود آمد. ماشين نابود شد، ولی او معجزه‏آسا نجات يافت. تانك‏ها از هر طرف به سوی مركز شهر پيشروی مي‏كردند و هر رزمنده‏ای را مي‏يافتند،‌به خاك مي‏انداختند. شهر به تصرف دشمن درآمد،‌ فقط يك طرف آن باز بود كه دره‏ای متصل مي‏شد كه به سوی غرب مي‏رود.ابوالفصل‏عباس مي‏فهمد كه ديگر كار تمام شده است و بايد باقيماندة نيروهای خود را به ترتيبی كه شده، از محاصرة اسرائيلي‏ها نجات دهد. همة نيروهای او حدود پنجاه نفر بودند و مسلماً او با يك خمپاره‏انداز و يك دوشكا و اسلحة سبك، نمي‏توانست جلوی تانك‏ها و هليكوپترهای اسرائيلی رابگيرد،‌ لذا با پای پياده، دوان‏دوان خود را به نيروهای پراكنده خود مي‏رساند و فرمان عقب‏نشينی صادر مي‏كند، تا از راه دره‏غربی كه هنوز به تصرف دشمن درنيامده بود، خود را نجات دهند. در اين حال به سراغ «محمد شامي» مي‏آيد كه مشغول پرتاب خمپاره بود و به او فرمان عقب‏نشينی مي‏دهد…
«محمد شامي» به فرماندة خود مي‏گويد: «به خدا سوگند تا لحظه‏ای كه يك گلوله در اختيار دارم عقب‏نشينی نمي‏كنم.»… و همچنان مشغول نشانه‏روی به سوی تانك‏های اسرائيلی بود، كه هليكوپتری بر بالای سر او. ظاهر مي‏شود. موضع او را شناسايی مي‏كند و راكتی به سوی او پرتاب مي‏نمايد كه درست بر وسط خمپاره فرود مي‏آيد و «محمد شامي» اين سرباز فداكار و از جان گذشته «امل» را پاره‏پاره مي‏كند،‌ درحالی كه تنها سه گلولة ديگر برای او باقی مانده بود.در پس سقوط «طيبه»، تنها قلة «رب‏ثلاثين» بود كه همچنان مقاومت مي‏كرد. تانك‏های اسرائيلی كه از چهار طرف به سوی قله به حركت درآمدند و باقي‏مانده‏های رزمندگان «فتح و امل» را زير آتش خود گرفتند. جنگ‏های خونينی درگرفت و رزمندگان يكی پس از ديگری بر خاك شهادت افتادند، تا آنكه آخرين نقطة مقاومت، كه يك بانكر بتون مسلح،‌ از همه طرف محاصره شد. يكی از تانك‏ها، لولة مسلسل خود را متوجه مدخل بانكر كرد و چند نفر از مبارزان فتح را كه مي‏خواستند حلقة محاصره را پاره كنند، به خاك انداخت. يكی از رزمندگان «امل» به نام «موسوي» كه در داخل بانكر بتون درم حاصره افتاده بود و نمي‏توانست از در بانكر خارج شود، به يكی از پنجره‏های داخلی بانكر نزديك شد كه يك گلوله توپ ميله‏های آهنين شبكه آن را پاره كرده بود. «موسوي» ميله‏های ضرب ديده را با دست خود خم كرد و راهی برای خروج تهيه ديد و از آنجا خارج شد و خود را به وسط نيروهای دشمن انداخت. او با رگبار شديد كلاشينكف و هجوم جسورانه و سريع، عدة زيادی از دشمنان را بر خاك انداخت و خط دفاعی آنها را شكست و از ميان تانك‏ها و نيروهای دشمن خود را نجات داد و به درة غربی رسيد و خود را به دره پرتاب كرد و غلطان‏غلطان به سرعت تا پائين دره فرو رفت و از تيررس دشمن خارج شد.اين چنين بود جنگ‏های لبنان و هجوم اسرائيل و مبارزات رزمندگان «امل» و فداكاري‏ها و شهادت‏ها و شكست‏های رزمندگان، كه تپه‏ها و دره‏ها و كوه‏های لبنان را به خون خود رنگين كرده‏اند.چهار روز پس از اين شكست، سوريه نيز به پشتيبانی آمد و جبهه‏ای طويل، به طول چند ده كيلومتر، عليه دشمن باز كرد. آتشبارهای سوريه، موضع دشمن را به سختی كوبيد و رزمندگان مسلمان، زير فرماندهی فتح، «طيبه» را آزاد كردند. گروه ضربتی «امل» با يك هجوم شجاعانه و جسارت‏آميز،‌تپة «رب‏ثلاثين» را تسخير كرد و عدة زيادی از نيروهای دشمن را به خاك انداخت و يك نفر را اسير گرفت.(1)

شياح و تسخير يك پايگاه كتائبی

جنگ سختی بين «شياح» و «عين‏الرمانه» در گرفته بود. جنگندگان «امل» خروشان و جوشان به «عين‏الرمانه» حمله بردند و يكی از پايگاه‏های «كتائب» در «عين‏الرمانه» را كه ساختمانی بلند بود، تسخير كردند. حملات به «عين‏الرمانه» از طرف گروه‏های مختلف انجام شده بود و هر گروه درگوشه‏ای مي‏جنگيد. كشته‏ها زياد شده بود. گروه‏ها يكی بعد از ديگری عقب‏نشينی كردند و حتی بعضی از كشته‏ها، متعلق به گروه «ناصري» در معركه باقی ماندند.
«كتائب» ساختمانی را كه جوانان «امل» تسخير كرده بودند محاصره كرد و روبروی درِ بزرگ ورودی آن، مسلسلی سنگين قرار داد تا هر جنبنده‏ای را به خاك اندازد و سپس ساختمان را مورد بمباران شديد قرار داد.«مجاهد»، فرمانده رزمندگان «امل»، يك راكت‏انداز آرپي‏جی را بر دوش گرفت و با فرياد الله‏اكبر از پشت سنگر خود بالا پريد. در همان لحظه كه روی هوا قرار داشت محل مسلسل سنگين دشمن را هدف راكت قرار داد، ولی متأسفانه به علت خرابی مكانيسم آتش راكت به كار نيافتاد و «مجاهد» كه كاملاً مورد توجه كتائبي‏ها قرار گرفته بود بر زمين افتاد و رگبار شديد و انفجارهای متعدد او را مورد حمله قرار دادند. تركش يكی از انفجارها به او اصابت كرد و حتی پيشانی و بالای چشم او را مجروح كرد و خون همة صورت و چشمان او را پوشاند… «مجاهد» با چالاكی تمام خود را به گوشه‏ای كشيد.
يكی از جنگندگان «امل» به مجاهد اخطار كرد كه در گوشه‏ای استراحت كند تا جوانان به طريقی او را به بيمارستان ببرند. «مجاهد» ابا كرد و درحاليكه با دست خود خون‏های صورت و روی چشم را پاك مي‏كرد گفت: «تا لحظه‏ای كه رمقی در بدنم باقی است مي‏جنگم.»
او درحاليكه فلبش از عشق «مجاهد» مي‏جوشيد، مسلسل خود را به صورت تهديد به سوی «مجاهد» گرفت و با فرياد خشم‏آلود به او گفت: «تو مجروح شده‏ای، به تو امر مي‏كنم كه دست از جنگ بكشی و در نقطه‏ای پشت سنگر استراحت كنی، تا تو را به بيمارستان انتقال دهيم و مسئوليت جنگ ديگر به عهدة ماست.»… «مجاهد» مجدداً صورت خونين خود را پاك كرد و مسلسلش را به دست گرفت و با فريادی آمرانه گفت: «به نام فرمانده دستور مي‏دهم كه سخن را كوتاه كنيد و هر چه امر مي‏كنم فوراً انجام دهيد.» سپس تاكتيكی جديد برای شكستن خط محاصره طرح كرد و جوانان «امل» با ايمان قوی و شجاعت فراوان خط محاصره را شكسته از ساختمان خارج شدند و در محلی ديگر پناه گرفتند. دو نفر از شهدای «ناصري» هنوز در وسط معركه افتاده بدند و «ناصريون» به شياح عقب نشسته بودند.«مجاهد» با بدن مجروح و صورت خونين خود، تصميم گرفت كه برای نجات اجساد شهدا، به حمله‏ای جديد دست بزند. نقشه‏ای مدبرانه كشيد و همراه با چند نفر از رزمندگان «امل» از راهی غيرمستقيم و حتی با سوراخ كردن ديوار و گذشتن از خانه‏های اطراف و در زير آتشبار حمايت، با سرعت و بي‏باكی به محل اجساد رفته، آنها را بر دوش كشيده به شياح حمل كردند و در ميان تعجب و تحسين، اجساد را تحويل «ناصريون» دادند… در اين درگيری تقريباً هفت رزمنده مجروح شده بودند ولی تا آخر عمليات اصلاً به جراحات خود توجهی نداشتندشياح و اتمام سنگر .چند روزی بود كه جوانان رزمندة «امل» مستقلاً و به نام «حركت‏المحرومين» ساختمانی را به صورت سنگر درآورده و در كنار ديگر برادران فلسطينی «فتح» از «شياح» كه شرف مسلمانان است، دفاع مي‏كردند. ساختمان فقط چند متری با خيابان «اَسعّد» فاصله داشت و درست در تيررس «كتائب» واقع شده بود. 12 نفر از رزمندگان «امل» كه در بين آنان پدر و پسر، و حتی يكی از جنگجويان كه دارای نوه مي‏بشاد، وجود داشتند و با جوانان «امل» همكاری مي‏كردند.ماندن در سنگرهای ثابت ازنظر تاكتيكی جايز نيست و بايد سنگرهای جديد و محكمی ايجاد كرد. تصميم گرفته شد كه سنگری از بتون مسلح در جوار خيابان «اسعد» ساخته شود، و از آنجا دشمن را مورد حمله قرار دهند. شروط ساختن اين سنگر چند چيز است؛ شجاعت، نيروی ايمان به شهادت، بردباری و حمل و نقل كيسه‏های بسيار سنگين سيمان و شن و مفتول‏های آهنی.
رزمندگان كار خود را با شوق و ذوق و اتكاء به خدا آغاز كردند. ساعتی نگذشته بود كه مورد ديد «كتائب» واقع شدند و سيل گلوله به سوی آنان سرازير شد كه خوشبختانه به كسی آسيب نرسيد. آنان ساعت‏های متوالی با پشتكار و بدون ترس از مرگ به كار خود ادامه دادند. روز دوم نيز مشغول كار شدند. اين‏بار مي‏بايستی كيسه‏های سنگين شنی را حمل كنند كه حمل آنها به آسانی ميسر نبود و بايستی آن را بر پشت خود گذاشته و به محل سنگر مي‏بردند. طولی نكشيد كه كيسه‏ها با سرعت زيادی روی هم چيده شد و اين‏بار نيز عناصر كتائبی، رزمندگان «امل» را مشاهده نموده و شروع به تيراندازی كردند كه ناگاه تيری بر كتف رزمندة جوان «محمد بَسّام حاوي» معروف به «ابوحميد» اصابت كرد و او را نقش بر زمين نمود. ضربه هولناكی بود. اما شيعيان باكی از مرگ ندارند. مجروح را از صحنه خارج كرده و به بيمارستان بردند و ديگران كار نيمه تمام را ادامه دادند؛ زيرا «ابوحميد» در موقع ترك صحنه گفته بود: «برادران سنگر را باتمام رسانيد و از آهن و آتش نهراسيد.»
متأسفانه گلوله‏ای كه به او اصابت كرده بود از نوع انفجاری بود. گلوله در داخل كتف او منفجر شده و آسيب زيادی به او رسانده بود. «ابوحميد» 12 ساعت با مرگ و زندگی دست به گريبان بود و سرانجام شربت شهادت نوشيد و تنها از خود يك سلاح كمری و يك سفارش باقی گذارد برادران تا پيروزی اسلحه خود را بر زمين نگذاريد، دشمنان ضدانسانی كتائبی را كه خون محرومين لبنان را مي‏مكند مهلت ندهيد و تا آخرين لحظة عمر شرافتمندانه از شياح عزيز دفاع كنيد كه: مرگ شرافتمندانه هزار بار بر زندگی ننگين ترجيح داد.(1)

حی ليلكی و تسخير مدرسه‏الانجيليله
«كفرشيما»، «قريه ليلكي» و «قريه سَلّم» مناطقی هستند كه زيردست «حَدَث» قرار گرفته‏اند كه پايگاه «كتائب و احرار بود». ساكنان اين مناطق همه از شيعه‏های محروم و زجر ديده‏ای هستند كه در نهايت فقر و بدبختی زندگی مي‏كنند، و از بديهي‏ترين وسايل زندگی محرومند. در بعضی نقاط اين منطقه در زمستان، آنقدر گل مي‏شود كه پای آدمی تا زانو در گِل فرو مي‏رود. كوچه‏های تنگ و پيچ‏درپيچ، بناهای پست و زشت و محروميت و منظرة رقت‏باری به اين مناطق داده است.
هنگام زد و خوردهای طائفی، هميشه مسيحيان كتائبی شيعيان اين مناطق را زير آتشبار خود گرفته و از هيچ جنايتی فروگذار نمي‏كردند، جنگندگان «امل» نيز برای دفاع از شيعيان در سرتاسر اين مناطق پاسداری مي‏دادند. كتائبي‏ها معمولاً از بالای ساختمان‏های بلند «حدث» هر جنبنده‏ای را در اين مناطق هدف گلوله قرار مي‏دادند و روزها تقريباً عبور و مرور در اين حدود خطر مرگ را به همراه داشت.
بين «حدث» و قريه «ليلكي» مدرسة بزرگی به نام «مدرسه‏الانجيليه» وجود دارد. «كتائب» اين مدرسه را تسخير كرده و نيروهای خود را در آن متمركز نمود و از داخل مدرسه شيعيان را هدف گلوله قرار مي‏داد. تصميم گرفته شد كه اين مدرسه را از تسلط كتائبي‏ها خارج كنند. برای اين منظور چهار نفر از جنگندگان «امل» و چهار نفر ديگر از رزمندگان فتح، در يك برنامه مشترك به مدرسه حمله كردند، درحاليكه آتشبار كتائبي‏ها، رزمندگان را زير آتش مسلسل‏ها و انفجار راكت و توپ قرار داده بودند، هجوم شروع شد. چهار نفر از جنگجويان «فتح» به شهادت رسيدند، ولی جوانان «امل» با سرسختی آهن و سرعت آتش خود را به مدرسه رساندند و با رگبار مسلسل‏های سبك راه مدرسه را باز كرده، داخل مدرسه شدند.
پيش‏قراول جنگندگان «امل» جوانی مؤمن و شجاع از بعلبك به نام «منيردَندَش» بود،‌ كه قبل از هجوم دو ركعت نماز خواند و با دوستان و همرزمان خود خداحافظی كرد و رهسپار شهادت شد. «منير» سه خشاب كلاشينكف با خود همراه داشت كه مجموعاً 90 گلوله مي‏شد. «منير» آنقدر در شعله عشق و فداكاری مي‏سوخت كه سراپا محو شهادت شده بود و حيات ممات را نمي‏شناخت. او شجاعانه و با سرعت به مدرسه وارد شد و با رگبارهای گلوله، كتائبي‏ها را از چپ و راست درو كرد تا راه را برای دوستانش باز كند. هر خشابی كه تمام مي‏شد فوراً مخزنی ديگر وارد كلاشينكوف مي‏كرد و به هجوم و پيشروی ادامه مي‏داد. هفت كتائبی را به خاك انداخت، درحاليكه از دوستانش فاصله زيادی پيدا كرده بود و همچنان با سرعت پيشروی مي‏كرد. يكباره گلوله‏هايش تمام شد و گلوله‏ای از طرف كتائبي‏ها به سرش اصابت كرد و به شهادت رسيد. دوستانش فرا رسيدند و مدرسه را از وجود كتائبي‏ها پاك كردند. «منير» قهرمان با آرامش قلب وافتخار شهادت چشم از جهان فرو بست و همسر جوان خود را با يك طفل دوماهه باقی گذاشت،‌ تا او نيز راه پدرش را ادامه دهد.(1)

شياح و اتمام سنگر

چند روزی بود كه جوانان رزمندة «امل» مستقلاً و به نام «حركت‏المحرومين» ساختمانی را به صورت سنگر درآورده و در كنار ديگر برادران فلسطينی «فتح» از «شياح» كه شرف مسلمانان است، دفاع مي‏كردند. ساختمان فقط چند متری با خيابان «اَسعّد» فاصله داشت و درست در تيررس «كتائب» واقع شده بود. 12 نفر از رزمندگان «امل» كه در بين آنان پدر و پسر، و حتی يكی از جنگجويان كه دارای نوه مي‏بشاد، وجود داشتند و با جوانان «امل» همكاری مي‏كردند.ماندن در سنگرهای ثابت ازنظر تاكتيكی جايز نيست و بايد سنگرهای جديد و محكمی ايجاد كرد. تصميم گرفته شد كه سنگری از بتون مسلح در جوار خيابان «اسعد» ساخته شود، و از آنجا دشمن را مورد حمله قرار دهند. شروط ساختن اين سنگر چند چيز است؛ شجاعت، نيروی ايمان به شهادت، بردباری و حمل و نقل كيسه‏های بسيار سنگين سيمان و شن و مفتول‏های آهنی.
رزمندگان كار خود را با شوق و ذوق و اتكاء به خدا آغاز كردند. ساعتی نگذشته بود كه مورد ديد «كتائب» واقع شدند و سيل گلوله به سوی آنان سرازير شد كه خوشبختانه به كسی آسيب نرسيد. آنان ساعت‏های متوالی با پشتكار و بدون ترس از مرگ به كار خود ادامه دادند. روز دوم نيز مشغول كار شدند. اين‏بار مي‏بايستی كيسه‏های سنگين شنی را حمل كنند كه حمل آنها به آسانی ميسر نبود و بايستی آن را بر پشت خود گذاشته و به محل سنگر مي‏بردند. طولی نكشيد كه كيسه‏ها با سرعت زيادی روی هم چيده شد و اين‏بار نيز عناصر كتائبی، رزمندگان «امل» را مشاهده نموده و شروع به تيراندازی كردند كه ناگاه تيری بر كتف رزمندة جوان «محمد بَسّام حاوي» معروف به «ابوحميد» اصابت كرد و او را نقش بر زمين نمود. ضربه هولناكی بود. اما شيعيان باكی از مرگ ندارند. مجروح را از صحنه خارج كرده و به بيمارستان بردند و ديگران كار نيمه تمام را ادامه دادند؛ زيرا «ابوحميد» در موقع ترك صحنه گفته بود: «برادران سنگر را باتمام رسانيد و از آهن و آتش نهراسيد.»
متأسفانه گلوله‏ای كه به او اصابت كرده بود از نوع انفجاری بود. گلوله در داخل كتف او منفجر شده و آسيب زيادی به او رسانده بود. «ابوحميد» 12 ساعت با مرگ و زندگی دست به گريبان بود و سرانجام شربت شهادت نوشيد و تنها از خود يك سلاح كمری و يك سفارش باقی گذارد.
برادران تا پيروزی اسلحه خود را بر زمين نگذاريد، دشمنان ضدانسانی كتائبی را كه خون محرومين لبنان را مي‏مكند مهلت ندهيد و تا آخرين لحظة عمر شرافتمندانه از شياح عزيز دفاع كنيد كه: مرگ شرافتمندانه هزار بار بر زندگی ننگين ترجيح داد.(1)

حمله به ارتفاعات زحله

بيروت به سختی مورد هجوم كتائبي‏ها قرار رگفته بود و مناطق مسلمان‏نشين يكی پس از ديگری،‌ سقوط مي‏كرد. قريه «غَوارنِه» يكی از مناطق شيعه‏نشين بود كه مورد هجوم 2000 جنگجوی كتائبی قرار گرفت و پس از چند روز مقاومت سقوط كرد و حدود 25 نفر در آن به شهادت رسيدند. سپس كتائب همه مردان منطقه را كه بالغ بر 400 نفر مي‏شدند، در ميدان وسط قريه جمع كرد، تا تيرباران كند و صحنه‏ای نظير «ديرياسين» فلسطين به وجود آورد تا مسلمانان از مناطق خود گريخته ميدان را برای «كتائب» باز كنند. يكی از افسران كه از نزديك شاهد جريان و آگاه به تصميم شيطانی و جنايت‏بار «كتائب» بود به سيدموسي‏صدر، رهبر شيعيان تلفنی خبر داد كه اگر دير بجنبد،‌ حتماً 400 شيعه به خاك و خون كشيده خواهند شد. قرية «غوارنه» نقطه ضعيفی برای نيروهای «امل» بود و مستقياً امكان كمك به اسيران بي‏گناه در اين منطقه نبود.
آقای صدر ضمن كارهای مهمی كه برای حمايت از جان اين اسيران انجام داد، به نيروهای شيعه در بعلبك نيز دستور داد تا شهر بزرگ مسيحی «زَحلِه» را محاصره كرده و گلوله‏باران كنند. اين تاكتيك نظامي- سياسی، هشداری به «كتائب» بود كه اگر به شيعيان قرية «غوارنه» آسيبی برسد، مسلماً به همان سرنوشت دچار خواهد شد. لذا جان 400 نفر شيعه از مرگ حتمی نجات يافت

حمله سلم و فرار كتائب

بين قريه ^«سَلّم و قريه لِليَكي^» دهی كوچك به نام ^«قريه‏الصدرالمنوذجيه^» {قريه نمونه صدر} وجود دارد، كه زمين آن از طرف مجلس شيعيان و به همت آقای سيدموسي‏صدر تهيه شده است. ساكنان آن اغلب از شيعيان بعلبك هستند. اين قريه كاملاً زير دست ^«حَدَث^» كه يك منطقه قوی كتائبی است ، قرار دارد و هميشه مورد هجوم و آتشبار كتائبي‏هاست. بين ^«حدث^» و اين قريه، زمينی سراشيب و پوشيده از چمن و درخت‏های كوچك وجود دارد. در يكی از روزها گروه بزرگی از كتائبي‏ها به قريه ^‌«صدر^» حمله مي‏كنند و مدافعان قريه را عقب‏زده، وارد اولين خانه‏های قريه مي‏شوند.مرد و زن، كوچك و بزرگ از جلوی اين قدرت بزرگ مي‏گريزند…يك مسلسی سنگين 500، همراه با 6 جنگنده كتائبی، در نقطه‏ای بلند بين قريه و ^«حدث^» قرار گرفته و مدافعان قريه را گلوله‏باران مي‏كردند و بدين وسيله گروه مهاجم را حمايت مي‏نمودند. جوانی چهارده ساله از جنگندگان شيعة اين قريه، به نام ^«احمدشِبل^» (بچه شير)، كه ناظر پيشروی ^«كتائب^» به اولين خانه‏های قريه بود و نمي‏توانست زنده بماند و خانه‏های قريه را زير چكمه كتائبي‏ها ببيند و از طرفی ديگر قادر نبود كه اين همه مهاجم را جواب بگويد، دست به حمله‏ای تهورآميز و بي‏سابقه زد، كه قريه را از هجوم ^«كتائب^» نجات داد.^«احمد^» با تيزبينی و چابكی اسلحه كلاشينكوف خود را برداشت و مخفيانه از ميان يك نهر كوچك خود را به پشت نيروهای كتائبی رساند و يكسره به سراغ مسلسل سنگين 500 رفت و در يك هجوم برق‏آسا شش كتائبی را به خاك انداخت. البته ^«احمد^» با جثة كوچك خود قادر نبود كه مسلسل سنگين را با خود حمل كند، ولی سكوت اين مسلسل همة مهاجمان كتائبی را متوحش و مضطرب كرد و به مدافعان قريه نيز با آسودگی خاطر بازگشتند و مهاجمان را زير گلوله گرفتند و كتائبي‏ها بدون حمايت با تلفات زياد به ^«حدث^» عقب نشستند.⁽¹⁾

شیاح و حمله به عين‏الرّمانه

روحية مسلمانان ضعيف شده بود، احزاب چپ همه فرار كرده بودند. سازمان‏های فلسطينی خنثی شده، حتی مقاومت فلسطينی فتح از مقابله با كتائب عاجز مانده بود. «تل‏زعتر» و «دكوانه» بيش از دو ماه بود كه در محاصرة «كتائب» قرار گرفته بود. نان و مايحتاج اوليه وجود داشت، حتی هر كيلو نان چند برابر قيمت معمولی خريد و فروش مي‏شد و نژادپرستان كتائبی حتی از ورود نان به منطقه جلوگيری مي‏كردند. مقاومت فلسطينی 48 ساعت التيماتوم داد كه اگر حلقه محاصره را برای وارد كردن آرد باز نكنند مستقيماً وارد معركه خواهد شد و با قدرت آهن و آتش حلقة محاصره را خواهد شكست… ارتش قصد وارد كردن دو كاميون آرد به «تل‏زعتر» را داشت، ولی «كتائب» حمله كرد و زير آتش گلوله‏ها، ارتش عقب نشست…
سرانجام مقاومت فلسطينی فرمان هجوم صادر كرد؛ رزمندگان فلسطينی به نيروی خونين دست زدند كه چهار روز به طول انجاميد. زمين از خون جنگندگان رنگين شد، صدای انفجار و رگبار گلوله‏های سبك و سنگين لحظه‏ای قطع نمي‏شد. اما پس از چهار روز نبرد خونين، مقاومت عقب‏نشينی كرد و «تل زعتر» و «دكوانه» مأيوسانه در محاصرة «كتائب» باقی ماند… در عوض «كتائب» دست به تصفيه زد، اردوگاه فلسطينی «ضبَيَّه» را كه اغلب مسيحی بودند، تسخير كرد و عده‏ای را كشت و همه خانه‏ها را خراب كرد… سپس حمله به «مسلّخ و كرّنتيا» شروع شد كه مناطق مسلمان‏نشين بودند. پس از چند روز نبرد خونين اين دو منطقه را با خاك يكسان كرد و همة جنگندگان را به خاك و خون كشيد و داستان چنگيز و مغول را زنده كرد. آنان حتی زن و بچه‏ها را كشتند و بر نعش مردگان رقصيدند و شراب نوشيدند. {19 ژانويه 1976}در بحبوحه زد و خوردهای «مسلخ و كرنتينا»، هنگامی كه روحيه مسلمانان به شدت ضعيف شده بود و ديگر روزنة اميدی وجود نداشت، برای كاستن از فشار نظامی در «مسلخ و كرنتينا» و همچنين برای تقويت روحيه‏ها، مقاومت فلطسينی تصميم گرفت در منطقة «شياح و عين‏الرمانه» دست به يك عمليات تهورآميز بزند.
«عين‏الرمانه» سنگر قوی و پايدار «كتائب» و «احرار» به شمار مي‏رفت. در همين نقطه بود كه ده ماه پيش{آوريل 1975} يك اتوبوس را با سرنشينانش به خون كشيدند و آتش جنگ‏های داخلی را برافروختند.نيروهای مسلمانان در «شياح» تحليل رفته بود، احزاب همه گريخته و برای هجوم تنها سه گروه باقی مانده بود. گروه اول، مقاومت فلسطينی فتح به فرماندهی «شاستري»، فرمانده معروف و با تجربه‏ای كه در جنگ‏های اردن دلاوري‏ها كرده و از وفاداران ياسرعرفات به شمار مي‏رفت و در فرماندهی و قدرت و شجاعت بي‏نظير بود. فتح مأمور شد كه از ناحيه جنوبی «شياح»، يعنی حوالی كليسا به «عين‏الرمانه» حمله كند. گروه دوم منظّمه «صاعقه» كه از طرف دولت سوريه پشتيبانی مي‏شدند، و پس از فتح بزرگترين قدرت نظامی مسلمانان به شمار مي‏رفتند و قرار شد كه آنان از ناحيه شمالی «شياح»، به فرماندهی افسری عالي‏رتبه به «عين‏الرمانه» حمله كند. گروه سوم جوانان مؤمن شيعه «منظمه امل» از «حركت‏المحرومين»، با اسلحه اندك و حتی تعليمات محدود نظامی، امل سرشار از ايمان و شجاعت و با روحية فداكاری و شهادت، كه مأمور حمله از قلب «شياح»، به قلب «عين‏الرمانه» شدند ساعت موعد فرا رسيد، هجوم رزمندگان از سه ناحيه شروع شد، «شياح» و «عين‏الرمانه» در زير انفجار بمب‏ها و راكت‏ها و رگبار گلوله‏ها مي‏لرزيد. معركه شرف فرا رسيده بود، چشم‏ها به «شياح» خونين و داغ ديده و ستم‏كشيده دوخته شده بود. اينجا تقدير قلم به دست گرفت تا سرنوشت مسلمانان را ترسيم كند. معركه حيات و ممات بود. جوانان از جان گذشته شيعه با اعتقاد به اين اصل كه مرگ شرافتمندانه هزار بار بر زندگی ننگين و اسارات‏آميز ترجيح دارد، مي‏خواستند با قدرت فداكاری و شهادت بندهای اسارت را پاره كنند و از اين زندگی ننگين خود را نجات دهند و يا ايثار جان خود برای شيعيان كسب شخصيت و آزادی نمايند.جنگندگان مقاومت فلسطينی چيزی به پيش نرفته بودند كه ديوار آهن و آتش كتائبی مانع ورود آنان به «عين‏الرمانه» شد و فرماندة شجاع و مدبّر فتح «شاستري» هدف گلوله قرار گرفت و زخمی شد. «بركات»، فرماندة ديگری از فتح نيز مجروح شد و گلوله‏ای شكمش را سوراخ كرد و عده‏ای ديگر نيز مجروح شدند… رزمندگان فتح با مشكل زياد توانستند فرماندة نيمه جان خود را همراه با مجروحان ديگر نجات دهند و عقب‏نشينی كنند.
گروه «صاعقه» نيز فرماندة عالي‏رتبه خود را از دست داد و مجبور به عقب‏نشينی شد و تنها توانست جسد فرماندة شهيد خود و ديگر شهدا را به «شياح» برگرداند تابه دست «كتائب» نيفتد. بزرگترين سازمان‏های جنگی فلسطينی عقب نشسته بودند و اكنون همه اميدها و آرزوها متوجه «منظمه امل» و جنگندگان شيعه شده است.
بيروت خونين، ناله مي‏كرد، دود آتش‏سوزي‏ها آسمانآسمان بيروت را تيره و تار كرده بود. «شياح» مجروح و زجر ديده بهترين جوانان فدايی خود را تقديم مي‏كرد.
رزمندگان «امل» به فرماندهی «حسين حسيني» (جوان 18 ساله‏ای كه بعداً در حادثه‏ای شهيد شد) و جوانان پرشور ديگری نظير او، با قدرت ايمان و فداكاری، ديوار آهن و آتش «كتائب» را شكافتند و در زير آتش گلوله، وارد «عين‏الرمانه» شدند، جنگی خونين و قهرمانه درگرفت. ارادة آهنين رزمندگان «امل» همچون توفان، طومار مقاومت «كتائب» را درنورديد و فدائيان شيعه پيروزمندانه به قلب «عين‏الرمانه» دست يافتند و تمام مواضع استراتژيك داخل «عين‏الرمانه» را منفجر كردند، سپس به نقاطی كه به عهدة «فتح» و «صاعقه» گذاشته شده بود هجوم بردند و آن مواضع را نيز منفجر كردند و قدرت اراده و ايمان خود را با انفجارهای متعدد و آتش‏سوزي‏های فراوان، در «عين‏الرمانه» به ظهور رساندند. مهم آنكه جنگندگان «امل» در اين نبرد خونين هيچ تلفاتی ندادند و فقط با چند جراحت كوچك پيروزمندانه به «شياح» بازگشتند.
اين خبر پيروزی و افتخار در سرتاسر «شياح» و در ميان همه جنگجويان پيچيد و دوست و دشمن را وادار به تحسين كرد.(1)

سعديات- دامـور

بزرگترين نقطه استراتژيك ^«كتائب^» و ^«احرار^» در جنوب بيروت، منطقة جيه، دامور و سعديات بود كه هميشه راه بيروت و جنوب لبنان را زير سيطره داشت و چه بسا بي‏گناهانی كه در اين منطقة مسيحی كشته شدند. پس از كشتار بي‏رحمانه ^«كتائب^» در ^«مسلخ و كرنتينا^» در بيروت، مسلمانان جنوب، برای انتقام، به منطقة مسيحی فوق حمله كردند.^«كميل شمعون^»، رهبر حزب ^«احرار^»، شخصاً به سعديات رفته و از كاخش عمليات جنگی را هدايت مي‏كرد. نيمی از كماندوهای ارتش لبنان، همراه با تانك‏ها و توپ‏ها و مسلسل‏های سنگين نيز برای دفاع از مسيحيان كتائبی به منطقه آمده بودند. كشتي‏های جنگی و قايق‏های مسلح نيز از دريا نيرو و آذوقه پياده مي‏كردند. هواپيماهای ارتشی نيز مهاجمان مسلمان را زير رگبار مسلسل‏های سنگين و راكت‏های هوا به زمين هدف قرار مي‏دادند.جنگ‏های خوانين چند روز به طول انجاميد، ولی سرانجام نيروهای مسلمان قدرت مسيحی را در منطقه درهم شكست و همه ^«دامور و جيه و سعديات^» به دست نيروهای فاتح سوخت. مسحيان پيش از سقوط، به كوه‏های شرقی منطقة مسيحی ^«جِزّين^» پناه بردند و اكثريت از راه دريا با كشتي‏های فراوان جنگی فرار كردند و خود ^«شمعون^» نيز با يك هليكوپتر دولتی فرار را بر قرار ترجيح داد. همه مراكز ^«كتائب^» و ^«احرا^» با مواد منفجره ويران شد و كاخ زيبای ^«شمعون^» به صورت عبرت‏انگيزی به آتش كشيده شد.در جنگ‏های قهرمانانه اين منطقه، جنگندگان سازمان ^«امل^» نقشی بزرگ داشتند كه حيرت و تعجب همه را برانگيخته بود.در صحنه جنگ، تعدادی از مسلسل‏های سنگين (دوشكا) و خمپاره‏اندازهای بزرگ پيكار مانده بود و سازمان‏ها متخصص كافی نداشتند كه اين قطعات را به كار اندازند. رزمندگان ^«امل^» از موقعيت استفاده كرده، تمامی قطعات سنگين (دوشكا و خمپاره‏انداز) را به كار انداختند و در مواضع مهم موضع گرفتند. گروه ديگری از رزمندگان ^«امل^» تحت حمايت اين اسلحه‏های سنگين به پيش تاختند. حتی هجوم هواپيماهای جنگی ارتش به اين مواضع، ‌هيچ تزلزلی در ارادة اين جنگندگان شيعه به وجود نياورد، بلكه پس از ويرانی يك پايگاه توسط راكت، اسلحه‏های سنگين را از اين پايگاه تا محل ديگری بر دوش خود حمل كرده در مكان مناسبی نصب مي‏نمودند و دشمن را بمباران مي‏كردند.اولين گروهی كه به كاخ ^«سعديات^» حمله برند، ‌رزمندگان^«امل^» بودند كه به شعار ^«الله‏اكبر^» زمين را به لرزه درآوردند و همچون صاعقه از جنوب و غرب به قلعة ^«شمعون^» حمله بردند و با پرتاپ راكت‏های آر.پي‏جی ديوارهای كاخ را فرو ريختند و همچون شيران، خروشان و جوشان وارد كاخ شدند و آخرين پايگاه تقسيم طلبان مسيحی را تسخير كردند. آخرين باقي‏ماندگان شمعونی، ‌از يك نقب زيرزمينی كه كاخ را به دريا وصل مي‏كرد، گريختند و مسلمانان سقوط اين مناطق را جشن گرفتند.نكته قابل‏توجه آنكه پس از فرياد ^«الله‏اكبر^» از طرف جوانان ^«امل^» طوری اين شعار مقدس بر صحنه جنگ طنين انداخت كه همه گروه‏های ديگر، حتی كمونيست‏ها، با فريادهای ^«الله‏اكبر^» شعار مي‏دادند.⁽¹⁾

شياح و ايثار حسين حسيني

يكی از بهترين كادرهای جوان ما به نام «حسين حسيني» شاگرد همان مدرسة صنعتی بود كه من مديرش بودم. او از سادات حسينی و از خانواده‏های بزرگ حسينی محسوب مي‏شد. او شاگرد اول مدرسة ما و همچنين شاگرد اول همة لبنان شده بود. با آنكه جوان بود مسئوليت تشكيلاتی «شياح» را به عهدة او سپرده بوديم. «شياح» بزرگترين و مهمترين منطقة بيروت به شمار مي‏رفت. اين جوان در صحنه‏های جنگ، در جلوی فالانژيست‏ها با شجاعت و مهارتی عجيب مي‏جنگيد و مسئوليت يكی از محورهای برگ را داشت. به هرحال مسئول منطقة «شياح» بود.
يك روز در «شياح» به سراغ «حسين» فرستاد تا برای ناهار به خانه عمويش بيايد، زيرا من در آنجا مهمان بودم. غذای آنها نيز غذايی ساده بود؛ چون باتوجه به فقر و محروميت شيعيانؤ بخصوص ددر منطقة «شياح» جز يك تكه نان و مقداری سوپ چيز ديگری وجود نداشت. «حسين» آمد، افراد ديگری هم نشسته بودند. هركسی چيزی خورد، غذايی خورد، جز «حسين». عمويش به او اصرار مي‏كرد كه چرا غذا نمي‏خورد، ولی او از خوردن امتناع مي‏كرد. عاقبت من با او صحبت كردم و اصرار كردم كه غذا بخورد و بعد او علت اين امر را برای من شرح داد. داستان او از اين قرار بود.
در خيابانی كه در مقابل فالانژيست‏ها قرار گرفته و رزمندگان «حسين حسيني» در آنجا سنگربندی كرده بودند، در يك اتاق شكسته و متروك خانواده فقيری زندگی مي‏كردند كه دارای سيزده بچه بودند. مرد اين خانوادهشش ماه بود كه كار و كاسبی نداشت. خانه‏اش در جنونب لبنان ويران شده بود. اينها آواره بودند و جايی نيز پيدا نكردند كه بروند. تنها جايی كه پيدا كردند،‌ خانة متروكی در كنار محور جنگ بود، تصور كنيد! طبعاً در اولين هجوم فالانژيست‏ها آنها مي‏بايست شهيد شوند، كشته شوند. از آنجا كه خانه و جای ديگری پيدا نكرده‏اند به اينجا كه محل خطر است و كسی در زير خمپاره‏های فالانژيست‏ها دوام نمي‏آورد، پناه آورده بودند. به همين علت هم خانه خالی مانده بود. اين خانواده فقير كه از جنوب لبنان آواره شده بود خودشان را در اين اتاق كوچك محبوس كرده بودندغذای رزمندگان ما ساندويچ كوچكی بود، ساندويچی كه آن را به عربی «فول» مي‏گويند. دو قطعه نان است مثل همبرگر كه در داخل آن نخود و لوبيای پخته لِه كرده مي‏گذارند. غذايی است بسيار ارزان. هنگامی كه برای رزمندگان ما اين ساندويچ را مي‏آوردند «حسين حسيني» متوجه مي‏شود كه اين بچه گرسنه هستند و در اتاق كنار محور به غذای رزمندگان نگاه مي‏كنند. «حسين حسيني» به مدت غذای خود و غذای هركس ديگری را كه مي‏توانست به اين بچه‏های بي‏گناه گرسنه مي‏داد، تا آنها سدجوع كنند. مدت سه روز هيچ چيز نمي‏خورد و روده‏هايش خشك شده، معده‏اش به هم مي‏چسبد. پس از سه روز هم كه به منزل عمويش آمده بود، قادر نبود كه لقمه‏ای از گلويش پايين فرستد، چون روده‏ها و معده‏اش خشك شده بود. ناگزير آب‏جوش آوردند و آب‏جوش را قاشق‏قاشق در حلقومش ريختند تا سرانجام توانست كمی سوپ بخورد.
اين «حسنی حسيني» يكی از شهدای ماست، كسی است كه در اين مبارزه‏ها به شهادت رسيد. چنين جوانانی، چنين رزمندگانی در مقابل فالانژيست‏ها، در مقابل اسرائيلي‏ها و در مقابل كفار به شهادت مي‏رسند. نمونه پاكی، نمونه علو طبع، از نظر درسی در سرتاسر لبنان بي‏نظير، از نظر رزمی بي‏همتا و از نظر اخلاقی و خلوص و فداكاری نمونه اخلاق و فداكاری.(1)

شياح و آتشفشان ايثـار

در بحبوحة جنگ{ژانويه 1976} بود. رگبار گلوله از دو طرف مي‏باريد. صدای سنگين و موزون دوشكا هيبتی خاص به معركه مي‏بخشيد. جنگاوران كتائبی، در «عين‏الرمانه» و در نقاط مرتفع در سنگرها مسلح و مجهز تيراندازی مي‏كردند و هر جنبنده‏ای را در «شياح» شكار مي‏كردند. جنگاوران مسلمان، ‌پشت ديوارها، پشت كيسه‏های شن، در مخفي‏گاه‏های مختلف كمين كرده بودند. ابتكار عمل به دست «كتائب» بود و مسلمانان موضع دفاعی داشتند و گاه‏گاهی برای خالی نبودن عريضه، انگشت روی ماشه مسلسل فشار داده، بدون هدف دقيق، رگبار گلوله را به سوی «عين‏الرمانه» سرازير مي‏كردند.
ما در طول «شياح» سه مركز دفاعی به عهده گرفته بوديم، كه خطرناك‏ترين آنها نزديك خيابان «اسعدالاسعد» بود. مطابق معمول برای سركشی و دلجويی از جنگاوران «حركت» همه‏روز به ديدار مراكز مختلف «حركت» و جوانان جنگنده مي‏رفتم. با آنها مي‏نشستم، چای مي‏خوردم، پشت سنگرها را بازديد مي‏كردم، مواضع كتائبي‏ها را از دور مي‏ديدم، گاهی نقشه مي‏كشيدم،‌ گاه طرح مي‏دادم و حلاصه ساعاتی را در ميان جنگاوران مي‏گذراندم.
موازی با خيايان «اسعدالاسعد» خيابان كوچكی است به نام «شارع خليل» كه همچون «اسعدالاسعد» هدف تيراندازی كتائبی بود و هر جنبنده‏ای در آن هدف گلوله قرار مي‏گرفت. من در كنار اين خيابان، پشت ديواری بلند ايستاده بودم و دزدانه از كنار ديوار به «عين‏الرمانه» نگاه مي‏كردم و كيمن‏گاه‏های آنها را بررسی مي‏نمودم. خيابان ساكت بود، پرنده‏ای پَر نمي‏زد- حتی صدای گلوله‏ها نيز خاموش شده بود- سكوتی وحشتناك‏تر از مرگ سايه گسترده بود… و من در دنيايی از بهت و حيرت و نااميدی سير مي‏كردم…
آن طرف خيابان، در فاصله 10 متری من خانه‏ای بود كه بچه‏ای دو يا سه ساله در آن بازی مي‏كرد. در خانه باز بود و يكباره بچه به ميان خيابان كوچم دويد…
بدون اراده فريادی ضجه‏وار و رعدآسا، كه تا آن زمان نظيرش را از خود نشنيده بودم، از اعماق سينه‏ام به آسمان بلند شد… نمي‏دانم چه گفتم؟ و چه حالتی به من دست داد؟ و انفجار ضجه‏ام چه آتشفشانی برانگيخت؟… اما فوراً مادری جوان و مضطرب جيغی زد و با موی ژوليده و پای برهنه به ميان خيابان دويد… هنوز دستی به دست كودك نرسيده بود كه صدای تيری بلند شد و بر سينة پرمهرش تشست! چرخی زد و با ضجه‏ای دردناك بر زمين غلطيد. دستی به سينه گذاشت. از ميان انگشتانش خون فواره مي‏زد. دست ديگرش را به سوی بچه‏اش دراز كرده بود و مي‏گفت: «آه فرزندم! آه فرزندم!» من ديگر نتوانستم تحمل كنم،‌ جای درنگ نبود. خطر مرگ و ترس از خطر،‌ ديگر حايی از اعراب نداشت،‌ با سرعت برق خود را به وسط خيابان رساندم و با يك حركت بچه را بلند كردم و با يك خيز ديگر خود را در طرف ديگر خيابان به داخل خانه كشاندم… گلوله مي‏باريد و مسلماً تيراندازان ماهر كتائبی منتظر اين لحظه بودند، اما شانس بود و حساب احتمالات، تا از ميان گلوله‏ها كدام يك ما را به خاك بيندازد…
وارد خانه شدم، بچه زير بازويم دست و پا مي‏زد، به سمت مادر توجه كردم، ديدم هنوز دستش به طرف فرزندش دراز است وديدگاهش نگران ماست! وقتی از سلامتی ما اطمينان يافت، آهی دردناك كشيد و سرش را بر زمين گذاشت و دستش نيز بر زمين افتاد… بچه را در گوشه‏ای گذاشتم و آماده شدم تا خود را برای نجات مادر به مهلكه بيندازم.. تمام اينحوادث يكی دو ثانيه بيشتر طول نكشيد، ولی آنقدر مخوف و ضجه‏آور بود كه تا اعماق استخوان‏هايم نفوذ كرد
در اين هنگام دوستان رزمنده‏ام نيز فرا رسيده بودند و بي‏مهابا از هر گوشه‏ای رگبار گلوله را همچون باران به سمت «عين‏الرمانه» سرازير كردند و پرده‏ای از گلوله برای حمايت ما بوجود آوردند. در اين موقع به وسط خيابان رسيده بودم و جنگنده‏ای ديگر نيز كمك كرد و در مدتی كمتر از يك ثانيه مادر را به خانه كشانديم… بچه خود را به آغوش مادر انداخت. مادر آهی كشيد و بچه رابه سينه سوارخ شده خود فشرد. بچه گريه مي‏كرد و از گوشة چشم مادر قطره‏ای اشك سرازير شده بود… اشك سرور، اشك شكر برای نجات فرزندش…
اما آرام‏آرام دست مادر شل شد و چشمان خسته‏اش به سمت گوشه‏ای خشك گرديد. آري! مادر جان داده بود و بچه هنوز مي‏گريست. زن‏ها و بچه‏های همسايه‏ها جمع شده بودند، شيون مي‏كردند، فرياد مي‏زدند، مي‏آمدند و مي‏رفتند. شلوغ شده بود… اما من در دينايی ديگر سير مي‏كردم، به دور از مردم، به دور از سر و صدا و به دور از معركه جنگ، به اين كودك خيره شده بودم؛ كودكی كه جنايت كرده بود! و چه جنايتي! مادرش را به كشتن داده بود و در عين حال بي‏گناه بود و از صورت معصوم و چشمان اشك‏آلود و لب‏های لرزانش پاكی و صفا و نياز به مادر خوانده مي‏شد…
به صورت اين مادر فداكار نگاه مي‏كردم كه دستش بر سينه‏اش و پنجه‏هايش در ميان خون خشك شده بود. گوشة چشمانش هنوز اشك‏آلود بود و از گوشة لبش لبخند آرامش و آسايش خوانده مي‏شد.(1)
…

فصل ١١-تحليلی از «فتح» و «امل» و حوادث لبنان

دورنمای جنبش شيعيان لبنان

توطئه عليه امام موسي‏صدر

دورنمای جنبش شيعيان(1)

حركت شيعيان در عرض چند سال گذشته راهی چند صدساله را طی كرده است كه بطوركلی مي‏توان نتايج آن را خلاصه كرد:
1- بر اثر اين جنبش،‌ شيعيان دارای شخصيت شده‏اند. احساس افتخار مي‏كنند. درحاليكه سابقاً از ذكر مذهب خود شرم داشتند و در مقابل ذلت‏ها و بدبختي‏های گذشته تسليم شده بودند، ولی اكنون با حماس زياد و شجاعت و شرافت قيام كرده‏اند و حاضر نيستند در برابر هيچ قدرتی حتی اسرائيل و امريكا سكوت كنند و تسليم ظلم شوند.
2- ايجاد يك سازمان ايدئولوژيك شيعي- اسلامی برای لبنان و ايجاد قدرت برای محرومان و توجه به مفهوم شهادت و جهاداسلامی و ايجاد يك سازمان شيعی برای اولين‏بار در لبنان كه مي‏تواند برای خود اردوگاه تهيه كند و از وجود خود مسلحانه دفاع كند.
3- دفاع از مقاومت فلسطينی، بطوری كه اگر امام موسی و «حركه‎‏المحرومين» و قدرت شيعيان نبود تا به حال اقلاً پنج‏بار مقاومت فلسطينی را به تلاشی كشانده بودند و به سرنوشت شوم 1970 سپتامبر سياه اردن دچار ساخته بودند و اين خدمتی بزرگ به مقاومت و همه آزادي‏خواهان خاورميانه است.
4- تغيير و تحول كيفی در طرز تفكر فلسطينيان نسبت به شيعيان. درگذشته شيعه ضدفلسطينی به شمار مي‏آمد و خائن خوانده مي‏شد و حيوان دم‏دار محسوب مي‏گرديد، درحاليكه اكنون بزرگان فلسطينی در بزرگداشت شيعه و افكار شيعه اهتمام خاص دارند و از آنجا كه افكار رهبران فلسطينی در تمام دنيای عرب نفوذ و شيوع دارد،‌ اين خود بزرگترين روش برای انتشار محبوبيت و مقبوليت شيعه و افكار شيعی در دنيای عرب است.
5- به همين ترتيب مقاومت فلسطينی نيز به طرفداری «حركه‏المحرومين» كمر بسته است. بطوری كه اگر مقاومت نبود، تا به حال شايد چندين‏بار «حركه‏المحرومين» مورد هجوم و متلاشی شدن قرار گرفته بود و اين نشان مي‏دهد كه اشتراك هدف و استقلال از دولت‏های عربی ديگر و قدرت‏های شرق و غرب باعث نزديكی اين دو سازمان به هم شده است.
6- برای اولين‏بار افكار انقلابی اسلامی، از سطح تئوری و نظری وارد عمل مي‏شود و مسلمانان واقعی و مؤمن وارد عمل مي‏شوند و رهبری مبارزات ضداستعماری را به دست گرفته و يك پايگاه عملی برای افكار فلسفی خود به وجود مي‏آورند و اسلام واقعی انقلابی را به جهان مي‏نمايانند.
7- پخش افكار انقلابی اسلامی به تمام كشورهای عربی و تهييج شيعيان و مسلمانان در همه خاورميانه بر ضد ظلم و استبداد و استعمار. بطوری كه اكنون اخبار «حركه‏المحرومين» در اكثر كشورهای عربی و خليج‏فارس سانسور مي‏شود و با انتشار افكار «حركت» در اين كشورها مبارزه‏ای درگير است. بطوركلی چشم اميد همه مردم محروم و ستم‏كشيده اين كشورها متوجه لبنان و «حركه‏المحرومين» است.
8- توجه و احترام مذاهب واديان ديگر به مذهب شيعه، بطوری كه عده زيادی از جوانان سنی به «حركه‏المحرومين» پيوسته‏اند و حتی عده‏ای از جوانان پاكباز مسيحی كه قيد و بند طائفی را گسسته‏اند به «حركه‏المحرومين» علاقه دارند. اينان جنبش شيعيان را راه نجات مردم و بهترين طريقه مبارزه با استعمار و استثمار مي‏شمرند و شيعه به عنوان يك مذهب انقلابی پيشرو به همه اديان معرفی مي‏شود.
9- ايدئولوژی اسلامی به عنوان يك رسالت تاريخی و جهانی به منصه ظهور مي‏رسد. بعد از 1300سال مجالی برای تحرك و پيشروی و اثبات وجود پيدا شده است كه وسعتش از دايره لبنان مي‏گذرد،‌ از محدوده زمان و مكان خارج مي‏شود و در اين سير تكاملی تاريخ از آدم… و ابراهيم و موسی و عيسی و محمد(ص) و علي(ع) و حسين(ع)… تا زمان ما ادامه مي‏يابد و اين رسالت بزرگ تكامی را به دنيای جديد متصل مي‏كند واميد و آرزويی برای آينده بشريت تا ظهور مهدی موعود(عج) به وجود مي‏آورد.

ارتباط فتح و امل (1)

مقاومت فلسطينی فتح، به رهبری ابوعمار، ابوجهاد و عده‏ای ديگر از مردان فلسطين و با هدف مقدس آزاد كردن فلسطين به وجود آمد و در مدت يازده سال حيات پرآشوب خود جزر و مدهای زيادی ديد و پيشرفت‏های مافوق تصور نيز نمود. نظر دنيا را جلب كرد و مورد توجه همه انقلابيون و آزادگان دنيا شد.بزرگترين پيشرفت فتح پس از شكست سال 1967 بود. طی اين جريان دولت‏های بزرگ عرب در مقابل اسرائيل به سختی شكست خوردند و كاخ آمال و تصورات عرب فرو ريخت و توجه همگان به سوی انقلاب و «فتح» معطوف گرديد. در عرض يكسال بيش از صدهزار نفر از همه دنيا به فتح روی آوردند و پول و ثروت نيز به سوی فتح سرازير شد. نبرد «كرامه» اوج پيشرفت روح انقلابی، فداكاری ايمان و تقوا و پاكی فتح بود… كسانی كه در آن لحظه حسين‏وار فكر مي‏كردند، حسين‎‏وار مي‏جنگيدند و به شرف شهادت مفتخر مي‏شدند و بزرگترين ضربه‏ها را به اسرائيل زدند. گواينكه از 450 جنگنده فتح در حدود 150 نفر شهيد شدند، ولی پشت اسرائيل را شكستند.
اما اين روح پاك و انقلابی و متقی و فداكار فتح كم‏كم با ورود هزارها تازه وارد تغيير ماهيت داد. اين تازه‏ها با همه عقده‏های شكست و فساد و حقارت و خودخواهی و انتقام وارد مقاومت شدند، اسلحه به دست گرفتند و چه بسا اسلحه آنها در راه ارضای عقده‏های باقيمانده آنها به كار افتاد… كادرهای كم و بي‏تجربه فتح قادر نبودند كه سيل تازه‏واردها را تربيت كنند و سلوك انقلابی به آنها بياموزند. فتح به صورت يك مؤسسه با پول و سرمايه و شهرت و محلی برای ارضای قدرت‏طلبی و انتقام‏جويی حقارت‏ها و ذلت‏ها و ظلم‏ها درآمده بود و اندك‏اندك گذشت انقلابی، ‌پاكی انقلابی، ‌تقوای انقلابی و سلوك انقلابی فراموش مي‏شد.
گروه‏های ماركسيست چپ نيز ضربات كشنده‏ای به فتح زدند. استعمار و صهيونيسم و عمال آنها نيز از اين نقطه ضعف استفاده كرده، مقاومت را با ملت و ارتش اردن به جان هم انداختند كه نتيجه آن سپتامبر سياه اردن و تصفيه مقاومت فلسطينی فتح و اخراج آنها از اردن بود. در اين تحليل به هيچ‏وجه نمي‏خواهيم ملك‏حسين و يا صهيونيسم را بي‏گناه نشان داده و تبرئه كنيم؛ چون از نظر ما دشمن، دشمن است و از هر پديده‏ای به نفع خود استفاده مي‏كند. وقتی ما به جنگ دشمن مي‏رويم، انتظاری از دشمن نداريم و شمنی او امری طبيعی برای ما است، ولی خطاهای خودی و احتمالاً خيانت‏های داخلی كه غيرمنتظره است، ‌باعث شكست ما مي‏شود. ما بايد با دقت به اين خطاها رسيدگی كنيم و خيانت‏ها را با شدت هر چه تمامتر بكوبيم و آنها را عامل شكست خود بدانيم، نه دشمنی دشمن را.`پس از سپتامبر سياه، رهبران مقاومت مدتی به خود آمدند و دست به اصلاحات و تصفيه زدند و با روح بورژوازی و مادّيگری و اشرافی، كه در مراكز فتح و بين كادرهای فتح به وجود آمده بود،‌به مبارزه پرداختند و پيشرفت‏هايی نيز كردند، ولی اين پيشرفت‏ها متأسفانه بسيار سطحی و زودگذر بود.
فتح اصولاً ايدئولوژی ندارد، گواينكه اكثريت رهبران آن مسلمان هستند (تنها يك نفر، «ابوصالح» كمونيست است). فتح فقط يك هدف دارد و آن آزاد كردن فلسطين است. از اين رو هر نوع ايدئولوژی قادر است وارد فتح شود. لذا ماركسيست‏ها به داخل فتح نفوذ كردند و به علت خلاء ايدئولوژيك موجود در فتح، به سرعت پيشرفت نمودند و اغلب كادرهای تحصيل‏كرده جوان را جذب كرده‏اند. بخصوص چون ابوعمار و ابوجهاد و رهبران فتح به طرز تفكر ايدئولوژيك بي‏اعتماد بودند، ماركسيست‏ها بدون رقابت، همه فتح را دربست در اختيار خود درآوردند،‌ همه تبليغات و روزنامه‏ها و مجله‏ها و راديوهای فتح به دست ماركسيست‏ها افتاد…
«ماجدابوشرار» كمونيست، مسئول اول تبليغات فتح شد. به طوری كه جز افكار ماركسيستی خوراكی ديگر به مغز كادرهای مقاومت نمي‏رسيد. چند وقت پيش در «شياح» با يك كادر ساده مقاومت فلسطينی فتح مناقشه داشتم، بيچاره فكر مي‏كرد كه ايدئولوژی فتح ماركسيسم است و استدلال من در اين مورد كه فتح ايدئولوژی ندارد، برای او تازه و تعجب‏آور بود.
دوش به دوش فتح، سازمان‏های فلسطينی ديگری كار مي‏كردند كه از ابتدا طرفدار ماركسيسم بودند و بعداً در «جبهه‏الرفض» برضد فتح متمركز شدند و رهبر فكری آنها تقريباً «جرج‏حبش» بود. اين گروه‏های افراطی خواهان نابودی فتح هستند. آنها در سال 1969 سپتامبر سياه را به وجود آوردند و خود گريختند و فتح ايستاد و فدايی داد. در سال 1973 بازهم همين گروه ماركسيست افراطی، ارتش لبنان را به جان مقاومت فلسطينی فتح انداخت و انفجاری بزرگ به وجود آورد كه با كشته شدن 400 فلسطينی و 63 سرباز لبنانی و مداخله سوريه و فعاليت‏ها فراموش نشدنی امام موسي‏صدر در طرفداری از مقاومت فلسطيني… جنگ خاتمه يافت.
انفجار اخير لبنان(1) نيز به مقدار زياد برگردان احزاب چپ و سازمان‏های افراطی «جبهه‏الرفض» است، گواينكه جنگ را مسيحي‏ها شروع كردند و خواهان تقسيم لبنان بودند، ولی چپ نيز مرتباً به آتش جنگ دان مي‏زد و تحريك مي‏كرد.
از نظر سازمانی، «جبهه‏الرفض» و احزاب چپ، دشمن فتح به شمار مي‏روند، ولی از نظر ايدئولوژيك يك رابطه قوی بين چپ و كادرهای ماركسيست فتح وجود دارد و در مواقعی كه اختلاف نظر اساسی و ايدئولوژيك مطرح مي‏شود،‌ همه كادرهای چپ فتح با «جبهه‏الرفض» هم‏رأی مي‏شوند و رهبری مقاومت فتح را فلج مي‏كنند. اگر فشار رهبری زياد شود، خطر انفجار داخل فتح بيشتر مي‏شود كه در روزهای بحرانی غيرقابل تحمل است. بنابراين مي‏بينيم كه ماركسيست‏ها با نفوذ ايدئولوژيك خود در فتح، عملاً كنترل حساس‏ترين قسمت‏های مقاومت فلسطينی را به دست گرفته‏اند و افكار و اهداف خود را در لباس مقاومت و به نام مقاومت و قدرت اسلحه مقاومت پياده مي‏كنند. از همه خطرناك‏تر آنكه مقاومت فلسطينی قداست پيدا كرده و اين قداست، به عنوان بزرگترين حربه به دست ماركسيست‏های چپ افتاده استس از سپتامبر سياه، رهبران مقاومت مدتی به خود آمدند و دست به اصلاحات و تصفيه زدند و با روح بورژوازی و مادّيگری و اشرافی، كه در مراكز فتح و بين كادرهای فتح به وجود آمده بود،‌به مبارزه پرداختند و پيشرفت‏هايی نيز كردند، ولی اين پيشرفت‏ها متأسفانه بسيار سطحی و زودگذر بود.
فتح اصولاً ايدئولوژی ندارد، گواينكه اكثريت رهبران آن مسلمان هستند (تنها يك نفر، «ابوصالح» كمونيست است). فتح فقط يك هدف دارد و آن آزاد كردن فلسطين است. از اين رو هر نوع ايدئولوژی قادر است وارد فتح شود. لذا ماركسيست‏ها به داخل فتح نفوذ كردند و به علت خلاء ايدئولوژيك موجود در فتح، به سرعت پيشرفت نمودند و اغلب كادرهای تحصيل‏كرده جوان را جذب كرده‏اند. بخصوص چون ابوعمار و ابوجهاد و رهبران فتح به طرز تفكر ايدئولوژيك بي‏اعتماد بودند، ماركسيست‏ها بدون رقابت، همه فتح را دربست در اختيار خود درآوردند،‌ همه تبليغات و روزنامه‏ها و مجله‏ها و راديوهای فتح به دست ماركسيست‏ها افتاد…
«ماجدابوشرار» كمونيست، مسئول اول تبليغات فتح شد. به طوری كه جز افكار ماركسيستی خوراكی ديگر به مغز كادرهای مقاومت نمي‏رسيد. چند وقت پيش در «شياح» با يك كادر ساده مقاومت فلسطينی فتح مناقشه داشتم، بيچاره فكر مي‏كرد كه ايدئولوژی فتح ماركسيسم است و استدلال من در اين مورد كه فتح ايدئولوژی ندارد، برای او تازه و تعجب‏آور بود.
دوش به دوش فتح، سازمان‏های فلسطينی ديگری كار مي‏كردند كه از ابتدا طرفدار ماركسيسم بودند و بعداً در «جبهه‏الرفض» برضد فتح متمركز شدند و رهبر فكری آنها تقريباً «جرج‏حبش» بود. اين گروه‏های افراطی خواهان نابودی فتح هستند. آنها در سال 1969 سپتامبر سياه را به وجود آوردند و خود گريختند و فتح ايستاد و فدايی داد. در سال 1973 بازهم همين گروه ماركسيست افراطی، ارتش لبنان را به جان مقاومت فلسطينی فتح انداخت و انفجاری بزرگ به وجود آورد كه با كشته شدن 400 فلسطينی و 63 سرباز لبنانی و مداخله سوريه و فعاليت‏ها فراموش نشدنی امام موسي‏صدر در طرفداری از مقاومت فلسطيني… جنگ خاتمه يافت.
انفجار اخير لبنان(1) نيز به مقدار زياد برگردان احزاب چپ و سازمان‏های افراطی «جبهه‏الرفض» است، گواينكه جنگ را مسيحي‏ها شروع كردند و خواهان تقسيم لبنان بودند، ولی چپ نيز مرتباً به آتش جنگ دان مي‏زد و تحريك مي‏كرد.
از نظر سازماني«جبهه‏الرفض» و احزاب چپ، دشمن فتح به شمار مي‏روند، ولی از نظر ايدئولوژيك يك رابطه قوی بين چپ و كادرهای ماركسيست فتح وجود دارد و در مواقعی كه اختلاف نظر اساسی و ايدئولوژيك مطرح مي‏شود،‌ همه كادرهای چپ فتح با «جبهه‏الرفض» هم‏رأی مي‏شوند و رهبری مقاومت فتح را فلج مي‏كنند. اگر فشار رهبری زياد شود، خطر انفجار داخل فتح بيشتر مي‏شود كه در روزهای بحرانی غيرقابل تحمل است. بنابراين مي‏بينيم كه ماركسيست‏ها با نفوذ ايدئولوژيك خود در فتح، عملاً كنترل حساس‏ترين قسمت‏های مقاومت فلسطينی را به دست گرفته‏اند و افكار و اهداف خود را در لباس مقاومت و به نام مقاومت و قدرت اسلحه مقاومت پياده مي‏كنند. از همه خطرناك‏تر آنكه مقاومت فلسطينی قداست پيدا كرده و اين قداست، به عنوان بزرگترين حربه به دست ماركسيست‏های چپ افتاده است
امام موسي‏صدر دستور داد كه، علي‏رغم تحريكات چپ و آزار بعضی از كادرهای چپ فتح، «حركت محرومين» بايد بر روی خط استراتژی خود كه همكاری با مقاومت است، ادامه راه دهد و اين تهمت‏ها، دروغ‏ها، هجوم‏ها و اهانت‏ها و حتی خيانت‏ها را تحمل كند و بازهم شيعيان را به همكاری با مقاومت تشويق نمايد؛ زيرا هدف آنها مقدس است و به خاطر آن هدف مقدس، ما بايد همه چيز را تحمل كنيم.
در مقابل اين بزرگواری و فداكاری و صبر و تحمل، ماركسيست‏های چپ بر خَر مُراد سوار شده، رسوايی،‌ بي‏شرفی، رذالت، خيانت و جنايت را به درجه جهنمی خود رساندند؛ زيرا مطمئن بودند كه امام موسی برضد فلسطينی موضع نخواهد گرفت و آنها مي‏توانند با آزاری تام در پشت سنگر مقاومت فلسطينی و قداست آن تراكتازی كنند.
بزرگترين رشد و فداكاری ما وقتی به ظهور رسيد كه همه اين بلايا و مشكلات را تحمل كرديم، ولی يك لحظه از مقاومت فلسطينی فتح جدا نشديم و از پشتيبانی آن دست برنداشتيم و رابطه خود را با ابوعمار و ابوجهاد قطع نكرديم…، سنگرهای مقدم جنگ را ترك ننموديم و در لحظاتی كه همه احزاب و سازمان‏های «جبهه‏الرفض» از بيروت گريختند،‌ فقط ما در كنار فتح باقی مانديم واز «شياح» و «كَفَرْشيما» و «حَيِّ‏لَيْلَكي» و «بُرْجُ‏البَراجِنِه» و «روُيِسْ» دفاع كرديم. در لحظاتی كه اسرائيل و «كتائب» به جنوب حمله كردند و تا حوالی «بِنْتِ جُبَيْل» رسيدند و احزاب چپ گريختند،‌ جوانان «حركت محرومين» حتی قبل از سنگرهای فتح‏، در مقابل دشمن موضع گرفتند و به دفاع پرداختند… و امروز ابوعمار با جرأت مي‏گويد: «فقط فتح و امل قادرند كه جنوب را محافظت كنند.» امروز ماركسيسم و جناح چپ در لبنان، رو به شكست مي‏روند و مقاومت فلسطينی فتح مي‏تواند آرام‏آرام خود را تكان دهد و از زير نفوذ چپ كمی آزاد گردد و به مسير طبيعی خود كه آزاد كردن فلسطين، با آزادی همه ايدئولوژي‏ها است، برگردد…جريان اخير، احزاب چپ و راست خيلی استفاده كردند. با پول سرشاری كه از خارج مي‏آمد و سرقت بانك‏ها و مؤسسات و غيره، پول كافی به همه نيروهايشان مي‏دادند. اسلحه و ذخيره نيز فراوان بود. محرومان گرسنه و بدبخت برای سد جوع و همچنين برای دفاع از جان خود، به سوی احزاب مي‏رفتند، تا پول و اسلحه بگيرند… و احزاب نيز اينها را گروه‏گروه به جلوی آتش مي‏فرستادند و به كشتن مي‏دادند. اكثريت مطلق كشته‏شدگان حزبی جريان اخير، در سال‏های 1975 و 1976 به احزاب پيوسته بودند، بنابراين هيچ رابطه ايدئولوژيك با حزب نداشتند. مثلاً در وسط لبنان، در جايی كه نه جنگ بود و نه اسرائيل و هيچ خطری وجود نداشت، حزبي‏ها وسط شب، در سكوت و آرامش شبانگاهی، رگبار مسلسل به هوا مي‏بستند و مواد منفجره را باصدای وحشتناكی در كنار شهر منفجر مي‏كردند و صحنه‏های دروغين جنگ و ناامنی به وجود مي‏آوردند… فردای آن شب همه جوانان خواستار اسلحه مي‏شدند، تا از جان خود در اين جنگل ناامن دفاع كنند. البته ما كه محروم بوده و اسلحه نداشتيم، ولی احزاب آماده اين كار،‌اسلحه، ذخيره و پول تقديم جوانان كرده، آنها را جذب مي‏كردند. جوانان گروه‏گروه در حزب اسم مي‏نوشتند تا اسلحه بگيرند و حقوق ماهانه دريافت كنند و در ضمن موادغذايی مجانی بگيرند و زنده بمانند… تنها كسانی كه به طرف احزاب نرفتند، مؤمنين و جوانان وابسته با امام موسی و «حركت‏محرومين» و «امل» بودند.
بسيار سخت است كه كسی گرسنه باشد، بي‏سلاح باشد و مورد هجوم و حتی قتل و تحقير قرار بگيرد و سازمان او قادر به تأمين احتياجات او نباشد و با همه اينها، گرسنگی، ترس، قتل، تحقير و اهانت را تحمل كند و به احزاب نپيوندد و به افكار خود و سازمان خود و رهبری خود وفادار بماند… خيلی سخت ونادر است و در راه خدمت، ما را همين بس. بدون شك، تأثير فكری و تربيتی كه ما و سازمان ما و ارزش‏های خدايی ما و فداكاری و گذشت و ايستادگی ما بر مردم لبنان گذاشته است، در تاريخ آنها بي‏نظير بوده است. همين ايمان و خط‏مشی جديد است كه پايه‏های پوشالی احزاب دروغين لبنان را مي‏لرزاند و همه آنها را برضد ما برمي‏انگيزاند…

خلاصه توطئـه

حوادث لبنان، توطئه‏ای بود اسرائيلي- امريكايی برای كوبيدن مقاومت فلسطينی، در اين توطئه از اول مسلم بود كه«كتائب» و «احرار»، خود را به استعمار فروخته‏اند و برای كسب امتيازات و انتقام از مسلمانان مي‏خواهند با اسرائيل و امريكا همكاری كنند. اولين گلوله از طرف «كتائب» به سمت مقاومت رها شد و «كتائب» بود كه برای اولين‏بار ايجاد انفجار كرد. مقاومت از ايجاد اين توطئه‏ها آگاه بود و زيركانه از درگيری با مسيحي‏ها پرهيز مي‏كرد. حتی هنگامی كه مسيحي‏ها (در اولين انفجار) از «سِنُّ‏الْفيلْ» به «تَلِّ‏زَعْتَر» حمله كردند، مقاومت سعی كرد كه جنگ را از «تل‏زعتر» به «نَبَعِه» منتقل كند. يعنی جنگ «لبناني- فلسطيني» را به «لبناني- لبناني» تبديل كند و در اين كار موفق نيز شد و جنگ در ناطق شيعه‏نشين «بُرجِ‏حَمود»، «نبعه»، «شياح»، «روُيِسْ»، «حي‏ليلكي»، «كفرشيما»… شروع شد.
در ماه‏های اول جنگ، مقاومت به كلی خود را كنار كشيد و مرتباً خواستار آتش‏بس بود و بر امام صدر فشار مي‏آورد كه همه نفوذ خود را برای ختم جنگ به كار اندازد. امام موسی نيز شب و روز در جستجوی حل مشكل و ختم كشتار بود. اما متأسفانه چپ، علي‏رغم خواسته مقاومت، مدام تحريك به جنگ مي‏كرد و به محض آنكه صلح پيروز مي‏شد، مجدداً انفجار جديدی به وجود مي‏آورد و پای مقاومت را به ميدان مي‏كشد و جنگ را بر مقاومت تحميل مي‏كرد. به هرحال دست راستي‏ها و دست چپي‏ها، هر دو در اين توطئه خطرناك نقشی بزرگ داشتند. هر دو مي‏خواستند لبنان را تقسيم كنند، تا حكومتی مسيحی مارونی در شمال به وجود آيد و حكومتی كمونيستی در جنوب. روسيه نيز به اين آتش دامن مي‏زدد و تبليغات شرق و غرب، هر دو در اين راه هماهنگی داشت.
مقاومت ابتدا از درگيری با مسيحيت مي‏گريخت، ولی متأسفانه به ميدان كشيده شد. يك‏سال پيش (سال 1975)، هنگامی كه «تل‏زعتر» دو ماه در محاصره بود، مقاومت اولتيماتوم داد كه اگر تا 24ساعت حلقه محاصره باز نشود، رسماً وارد معركه مي‏شود تا به «تل زعتر» موادغذايی برساند. محاصره باز شند و مقاومت وارد معركه گرديد و چهار روز جنگيد، ولی نتوانست به «تل‏زعتر» برسد. غرور «كتائب» فزونی گرفت. ضعف مقاومت آشكار شد، ترس و وحشتی كه از مقاومت و قدرت مقاومت در ذهن مسيحی بود، زائل شد. «كتائب» بي‏رحمانه به «مَسْلَخْ و كَرَنْتينا» حمله برد و قتل‏عام كرد. فالانژها بر اجساد كشتگان رقصيدند و شراب خوردند… مناطق مسلمان‏نشين يكی بعد از ديگری سقوط مي‏كرد، اردوگاه «ضُبَيِّه»، «سَبْنَيْه» و محله «غَوارنِه» همگی سقوط كردند. «جِسْرِپاشا»، «نبعه» و «تل‏زعتر» در حال سقوط بودند. بيروت محاصره شد. به مدت چهار روز همه راه‏های بيروت بسته شد، نان و بنزين و مازوت و مهمات در بيروت پيدا نمي‏شد و خطر آن بود كه مسيحيت همه بيروت را تسخير و قتل‏عام كند.كنفرانس «عرمون» از بزرگان مسلمان، «ابوعمار»، «جنبلاط»، مفتی سني‏ها، امام موسی، «رشيدكرامي» (نخست‏وزير) و «صائب سلام» تشكيل شد، تا به وضع مسلمانان و سرنوشت وخيم آنها فكر كنند… آنان هيچ راهی نيافتند، جز كمك سوريه و همگی آنها يكجا خواستند كه سوريه وارد لبنان شود. سوريه نپذيرفت و آن را توطئه‏ای برضد خود دانست، اما مسلمانان اصرار كردند و حتی فشار آوردند كه امام موسی شخصاً به سوريه رفته، حافظ‏اسد را قانع كند. امام موسی نيز در زير رگبار گلوله و خطر مرگ به سوريه رفت و پس از مناقشه‏ای طولانی، حافظ‏اسد را قانع كرد كه وارد لبنان شود.
سوريه وارد لبنان شد، «دامور» سقوط كرد، «زحله» محاصره شد «زغرتا» پايتخت «فرنجيه» مورد هجوم قرار گرفت و در حال سقوط بود… لذا مسيحيت تسليم شد و آتش‏بس را پذيرفت، ولی توطئه‏گران بيكار ننشسته بودند. عراق را به جان سوريه انداختند.
عراق با پول و اسلحه زياد وارد ميدان شد. متأسفانه ليبی هم احزاب چپ را برضد سوريه برانگيخت. نزاع داخلی بين مسلمان و مسلمان شروع شد. «كتائب» دوباره از فرصت استفاده كرد و برای استمرار توطئه دست به كار شد. پس از ورود سوريه به لبنان به مدت دو ماه صلح و امنيت برقرار بود. همه‏جا باز شد، حتی «تل‏زعتر» و «نبعه». هيچ مسيحی جزأت نداشت. به مسلمان نگاه چپ كند، مقرراتی با صلاح‏ديد مسلمان‏ها و قسمتی از آن با خط خود رهبران مقاومت نوشته شد و سوريه به زور اين مقررات را به مسيحي‏ها قبولاند. «فرنجيه» شخصاً اين مقررات را از راديو تلويزيون خواند و پذيرفت. حافظ‏اسد قهرمان و نگاهبان صلح شد. اما متأسفانه چپي‏ها شروع به توطئه كردند و جنگ «جبل» را به راه انداختند… مسيحيت قيافه حق به جانب گرفت و به سوريه رجوع كرد كه ما صلح را پديرفته‏ايم و حافظ‏اسد نگهبان صلح شده است، بنابراين بايد در مقابل اخلال‏گران بايستد. اين يك كلام نطقی بود و حافظ‏اسد هم چاره‏ی نداشت جر اينكه جلوی جنگجويان را بگيرد، حتی اگر اين جنگجويان فلسطينی باشند. از اينجا انفجار بين سوريه و «مقاومت» شروع شد و بزرگترين قسمت توطئه به مرحله اجرا درآمد؛ يعنی تصفيه «مقاومت» به دست سوريه…
امام موسی با همه اخلاص خود به شدت سعی كه جلوی اين انفجار سوم را نيز بگيرد، هفت‏بار به سوريه رفت و حتی يك‏بار ابوعمار را شخصاً نزد حافظ‏اسد برد تا مشكلات خود را رودررو مطرح كنند. او سعی كرد كه آنها را آشتی دهد و موفق شد و ماه‏ها جلوی انفجار را گرفت. ولی استعمار قوي‏تر بود و عوامل داخلی آنها فعال‏تر بودند و طران مقاومت و سوريه غافل‏تر و ناپخته‏تر. لذا انفجار بين سوريه و مقاومت شروع شد. اين افنجار نيز به دست احزاب چپ در صيدا (و همچنين تحريك سرگرد «ابوموسي») انجام شد.
پس از اين انفحار امام موسی فوراً اعلاميه‏ای صادر كرد كه با حضور «ابواياد» و «ابواللطف» رهبران مقاومت نوشته شد و بسيار معروف بود. يك ماده از اين اعلاميه مي‏گويد:
«مقاومت فلسطين شعله‏ای مقدس است و ما آن را با جان و قلب و بازوهای خود نگاهداری مي‏كنيم».
در ماده ديگر از حكومت سوريه مي‏خواهد كه:
«فوراً به جنگ خاتمه دهد و به حدود اطمينان فلسطينی، عقب‏نشينی نمايد».
و در ماده ديگری متذكر مي‏شود كه:«هرنوع نفجاری بين سوريه و «مقامت»، مصيبتی بزرگ برای سوريه و «مقاومت» است و هر كس كه در راه اين انفجار قدم برمي‏دارد، به مقاومت فلسطينی و ملت عرب خيانت مي‏كند».
هجوم اين ماده، مخصوصاً به «جنبلاط» بود كه با همه قوا در صدد تهييج جنگ و هجوم بي‏منطق به سوريه واستمرار كشتار بود. همين بيانيه امام سبب شد كه «جنبلاط» و چپ كينه نسبت به امام موسی به دل گرفته و از هيچ سم‏پاشی و تهمت و هجوم و جنايتی، فروگذار نكنند.
سرانجام فشارهای امام صدر بود كه جلوی سوريه را گرفت و بعداً سوريه از «صيدا» و بيروت عقب نشست و به كوه‏های «جِزّين» و «صوُفْرْ» رفت. ناگفته نماند كه پس از انفجار «صيدا»، به علت همكاری بين فتح و «حركت محرومين»،‌ يك دسته از جنگندگان «حركت محرومني» به صيدا رفته، برای دفاع از «مقاومت»، در اولين سنگر جلوی ارتش سوريه موضع گرفتند و بعد در «جِزّين» نيز برای دفاع از مقاومت با سوريه جنگيدند. يعنی «حركت محرومين» اعلام كرد و عملاً نيز نشان داد آنجا كه حيات «مقاومت» در خط است، «حركت محرومين» با تمام قوای خود، از مقاومت فلسطينی دفاع مي‏كند. اين حقيقتی بود كه حتی «ابوموسي» نمي‏توانست آن را انكار كند و هميشه مي‏گفت: «جوانان «حركت محرومين» شجاع‏ترين و مخلص‏ترين جنگندگان لبنانند و تنها گناه آنها اين است كه از امام موسي‏صدر پيروی مي‏كنند و دنبال احزاب نمي‏روند».
عاقبت با فشار و ميانجيگری امام موسی، دوباره بين «مقاومت» و سوريه آشتی برقرار شد و سوريه در مقابل «كتائب» به دفاع از مسلمانان ايستاد. هم‏اكنون سوريه و «مقاومت» و همه مسلمانان و احزاب چپ، در جناح مقابل مسيحيان قرار گرفته‏اند و فعلاً روابط دوستانه‏ای دارند{سال1976}.

نتيجه توطئـه

ديديم كه در اين حوادث هر كس هدفی دشات. اسرائيل مي‏خواست «مقاومت» را تصفيه كند. «كتائب» و مسيحيان مي‏خواستند امتيازاتی بيشتر كسب كنند. چپ ماركسيست نيز مي‏خواست حكومتی در جنوب برای خود به وجود آورد و از نظر فكری، ايدئولوژی خود را بر فتح و بر لبنان تحميل كند. برای مدتی دراز (در منطقه مسلمان‏ها) قدرت به دست چپ افتاد. تبليغات، راديوها، تلويزيون‏ها و روزنامه‏ها و مجله‏ها به دست چپ افتاد، قدرت و اسلحه «مقاومت» به دست چپ افتاد. اينها به نام «مقاومت» و تحت سرپوش «مقاومت»، افكار خود را پياده كردند. يك توفان شديد تبليغاتی به راه انداخته، روز را شب و سفيد را سياه كردند و توده‏های جاهل را تحت تأثير قرار دادند. (با اينكه خود ضد دينند) با تحريك احساسات دينی، عواطف مذهبی و طائفی را به ميدان معركه كشيدند و همه، حتی فتح (و حتی رهبران «مقاومت» را مجبور به سكوت و دنباله‏روی از خود نمودند. با تبليغاتی شديد، جهنمی و ابوسفيانی، تا معيارها و ارزش‏های خود را پياده كنند، تا هر كس در كادر آن معيارها نگنجد، خائن و مرتجع و جاسوس و مهدوالدم به حساب آيد…در اساطير عرب داستانی است كه به «نهرجنون» شهرت دارد. اين نهر از شهری عبور مي‏كرد. مردم شهر، بجز حكيم شهر و فرزندش، همه از آب نهر نوشيدند و ديوانه شدند. حكيم و فرزندش، در مقابل اعمال ديوانه‏وار مردم شهر، خسته و مضطرب به عاقبت وخيم خود مي‏انديشيدند و هيچ چاره‏ای نيافتند، جز آنكه از آب نهر نوشيدند و ديوانه شدند و به پيروی از قانون «خواهی نشوی رسوا، هم‏رنگ جماعت شو»، هم‏رنگ شهر شده، از خطر و خوف انزوا و انفراد رستند.در لبنان نيز، در خلال يك‏سال و نيم گذشته همه مردم از نهر جنون تبليغات چپ نوشيدند، هم‏رنگ و هم‏صدا با بلندگوهای آنها، همه حقايق و واقعيت‏های عينی را زير پا گذاشتند. حتی مقاوت فلسطينی فتح نيز هم‏رنگ آنها شد. ولی ما نخواستيم از نهر جنون آنها بنوشيم. نخواستيم هم‏رنگ جماعت شويم، نخواستيم افكار و عقايد خود را در قالب ارزش‏ها و معيارهای آنها بريزيم. اين بزرگترين گناه ما بود، والاّ هميشه از مقاومت فلسطينی با اخلاص دفاع كرديم (درحالی كه ديگران گريختند) و هميشه با «كتائب» جنگيديم و اكنون در مقابل اسرائيل مي‏جنگيم و بيش از همه فدايی و شهيد داده‏ايم. در عين حال، از همه سو مورد هجوم و تهمت و دشمنی قرار گرفته‏ايم، ولی صابر و صامد و سرسخت، در راه حق استوار مانده‏ايم.

<![if !supportLineBreakNewLine]>
<![endif]>

نقش مكتبی حركت ما

رهبران مقاومت هميشسه به روش‏ها و معيارهای ما اعتقاد داشتند و از صميم قلب مي‏خواستند خود را از زير فشار قالب‏ها و تبليغات پوچ آزاد كنند، ولی امكان و جسارت كافی را نداشتند، تا در اين عصر طوفانی خود را در مشكلات جديد و گردابی خطرناك غرق كنند. ما راه را برای آنها باز كرديم و شمع فروزان حق را روشن نگاه داشتيم و راه بازگشت رهبران مقاومت را به راه صحيح نشان داديم و كلمه حق را كه حجت خداست زنده نگاه داشتيم.اگر ما نبوديم و پرچم حق را به دوش ني‏كشيديم و راه درست را هميشه در مقام مقايسه با راه‏های انحرافی چپ و راست نشان نمي‏داديم، بعيد بود كه مقاومت به راه مستقيم برگردد و چشمان مردم به حقايق باز شود. اين بزرگترين نقش مكتبی ما در لبنان بود.⁽¹⁾

تغيير معيارها و مقاومت امام موسي‏صدر وامل (2)

در خلال جنگ‏های سه‏ساله اخير معيارها عوض شد، ادعاهای پوچ و گزاف همچون كف دريا، ناپديد گرديد. دروغ‏ها و تمت‏ها، مكر و فريب‏ها، شعارهای غلط و خيانت‏ها همه كشف شد. ارزش و پرستيژ چپ و راست و حتی مقاومت فلسطين فرو ريخت. ولی آنچه بيش از پيش در صحنه لبنان به ظهور رسيد (و همه روزه بيشتر هويدا مي‏گردد)، شجاعت و پاكی و صراحت آقای صدر بود كه در سخت‏ترين لحظات، در آغوش مرگ و شكست، در زير ضربات طاقت‏فرسای اتهام و فحش‏های عجيب، برای يك لحظه ساكت ننشست. همه‏جا و هميشه كلمه حق را اعلام كرد. در لحظاتی كه كلمه حق خريداری نداشت و او مي‏دانست كه بيان حق و همه جناح‏ها را عصبانی و ناراحت خواهد كرد. هم او بود كه بزرگترين معجزه‏ها را انجام داد. بدون اغراق (و به گواهی خود رهبران مقاومت) او چندين بار مقاومت فلسطين را از تصفيه شدن تجات داد. در سخت‏ترين لحظات كه لبنان تقسيم واقعی شده بود، به شدت برضد تقسيم موضع گرفت و عاقبت پيروز شد.
او تنها كسی است كه برخلاف ديگران كه هر روز حرف خود را عوض كرده‏اند (حتی فتح) از ابتدای نبردها تا به امروز، يك حرف زده و بر يك راه مستقيم رفته است، شعارها و پيش‏بيني‏های او به حقيقت پيوسته است. او تنها و تنها كسی است كه از دولتی خارجی پول نگرفته واز كسی نوكرری و حرف‏شنوايی نداشته، بلكه فقط و فقط به خاطر مصلحت مردم و اعتقاد خود اقدام كرده است. مي‏دانم كه ممكن است عده‏ای به من ايراد بگيرند كه چرا اين همه از صدر حرف مي‏زنم و حتی بگويند من عاطفی هستم! درحالی كه اينطور نيست. با آنچه كه من ديده‏ام و با وجود خود حس كرده‏ام و در مقايسه با ديگران –حتی ياسرعرفات- و با وجود وارد كردن اين همه تهمت‏های ناجوانمردانه به او و اين همه فداكاری و ثبات و ايمان او به راهش، دريغ است كه من سكوت كنم و حرف حق را نزنم، فقط از ترس اينكه ممكن است مرا عاطفی بنامد. در يك جمله بكويم كه در پاكی، فداكاری، ايمان، شخصيت… بين صدر واين مدعيان رهبری كه من مي‏شناسم، از آسمان تا زمين فاصله است.(1)
ارزش‏های اخلاقی و انسانی نيز بر مبنای ايدئولوژی اسلامی، زيربنای سلوك و رفتار امام صدر و «امل» بود. بنابراين، او معيارهای جديدی به جامعه عرضه مي‏داشت؛ تقوی، فداكاری، ايمان به خدا، پاكی، صدق، خدمت به خلق و … ارزش‏هايی بود كه همه انسان‏ها را جذب مي‏كرد. عمل به اين روش‏ها، برای حزب كمونيست و احزاب چپ ديگر صرفه‏ای نداشت. اينها اهل زد و بند سياسی، دروغ، تهمت، معامله و تجارت بودند و نمي‏توانستند همه چيز خود را فدای ارزش‏های انسانی كند.
اين احزاب، با همه اختلافات بين خود، مي‏توانستند باهم معامله كنند، ولی با آقای صدر و «امل» نمي‏شد معامله كرد، زيرا صدر و «امل» را نمي‏شد با پول يا امتيازات ديگری خريد. اگر قدرت ارزش‏های صدر و «امل» در جامعه ثابت مي‏گرديد، پنبه احزاب ديگر زده مي‏شد. اگر مردم از اين احزاب انتظار پاكی و صدق و صفا مي‏داشتند، آنها در صحنه عمل شكست مي‏خوردند. آنها خوش نداشتند كه ارزش‏های اسلامی پيروز گرددو جامعه به آنها برگرود. آنها همه دست‏نشانده كشورهای ديگری بودند و از آنها پول مي‏گرفتن. همه آنها مي‏دانستند كه بازيچه عوامل خارجی هستند. همه آنها مي‏دانستند كه شعارهای تند و پوچ آنها دروغ است.
اگر در ميان اين ظلمت ارزش‏ها، شمعی روشن مي‏شد، كاخ رفيع قدرت سياه آنها، در پرتو نور شمع فرو مي‏ريخت، لذا تصميم گرفتند كه با همه قدرت اين شمع را خاموش كنند. توفان‏ها به پا كردند؛ توفان‏های تبليغاتی شديد، كه دنيا نظير آن را كمتر ديده است، چپ و راست هم‏داستان شدند؛ چرا كه منافع هر دو طرف به خطر افتاده بود. هر دو طرف گرچه باهم دشمن بودند، ولی صدر را دشمن مشترك ايدئولوژيك خود مي‏دانستند. ظلم و جنايتی به پا شد! چه تهمت‏ها، چه دروغ‏ها، چه فحش‏ها و چه هجوم‏های سياسی و نظامی بر او شد، كه اگر هر كس ديگری به جای او بود، خرد مي‏شد و نابود مي‏گرديد. جوانان «امل» ايستادند. عده كمی از آنها با تكيه بر فداكاری دل به مرگ دادند، از همه چيز خود گذشتند. شمع شدند، سوختند و در مقابل ظلمتی كه بر همه جا سيطره يافته بود مقاوت كردند…
اين مقاومت… فقط اين مقاوت جوانان «امل» و صدر، در مقابل توفان‏های ظلمت و قبول مرگ و نيستی و چنگ‏زدن به حقيقت و زير بار زور و ظلم نرفتن، بزرگترين و پرافتخارترين قدم تكاملی تاريخ انسانيت است. شايد فكر كنيد كه مبالغه مي‏كنم، ولی تا كسی در ميدان عمل، از يك طرف مورد هجوم ظلم و ستم و ناپاكی و حمله‏های شديد شبانه‏روزی قرار نگيرد، تهمت‏ها و دروغ‏های عالمگير و مرگ ونيستی هر لحظه را در مقابل چشم نبيند و به زندگی خود تا دقيقه ديگر مطمئن نباشد، اخبار كشته شدن، يا نابود شدن و اسير شدن دوستان خود را لحظه به لحظه بشنود، ولی بازهم تسليم ظلمت نشود. تا كسی حجم توطئه و خطر مرگ و هجوم وحشيانه اصحاب طاغوت را نبيند و از طرفی ديگر فداكاری و استقامت و پاكی جوانان «امل» را لمس نكند، نمي‏تواند عمق خطر و اوج ايمان و ارزش فداكاری جوانان «امل» را بفهمد.
جوانان «امل» عليه اسرائيل در مرزهای جنوب مي‏جنگند و شش نفر از آنها در يك نبرد حماسه‏انگيز، به درجه شهادت نايل مي‏آيند، ولی در جنوب ظلمت‏زده، در جنوب غرق در كفر و جهل و ظلم، در جنوب كثيف و تاريك،‌ احزاب خودفروخته، به جوانان «امل» اتهام خيانت مي‏زنند و حتی تصاوير اين شهدا را از ديوارها مي‏كنند. روی ديوارها مي‏نويسند كه جوانان «امل» خيانت‏كارند و ما (يعنی احزاب چپ) به آنها اجازه نمي‏دهيم كه جنوب را تسليم اسرائيل كنند!
در ورستاهای متعدد جنوب، در همان روزها به جوانان «امل» حمله مي‏كردند و آنها را مي‏زدند و مي‏گرفتند… جوانی كه مي‏خواست به مرزهای جنوبی برود، تا با اسرائيل بجنگد و شهيد شود، در خانه‏اش و قريه‏اش و مسير رفتن به جنوب، امنيت نداشت. مي‏بايست مخفيانه و در تاريكی شب برود. هنگامی كه خبر شهادت شهدای «طَيِبِّه» رسيد، همان احزاب چپ گفتند كه جوانان «امل» در صف «كتائب» و اسرائيل بوده‏اند و به دست فتح كشته شده‏اند. فتح (تشكيلات فتح جنوب زير سيطره چپي‏ها) نيز لب به هم دوخته، يك جمله نمي‏گفت كه اينها برضد اسرائيل جنگيدند، تا شهيد شدند. يك كلمه اعلام نمي‏كرد كه «امل» و فتح با هم همكاری نزديك دارند. فتح چپ مي‏خواست «امل» را نابود كند. در ظاهر نمي‏توانست به نام فتح، برضد «امل» كلمه‏ای بگويد زيرا رهبری فتح، احتياج مبرمی به صدر داشت، حياتش در دست صدر بود. لذا ظاهراً نمي‏توانست برضد صدر و «امل» حرفی بزند. ولی ميدان را برای احزاب چپ باز مي‏كرد، تا آنها حمله كنند،‌ آنها تهمت بزنند و خود با سكوت خويش آنها را كمك مي‏كرد… كسی اينها را نمي‏فهمد، مگراينكه خودش با همه وجودش آنها را لمس كرده باشد… تتعجب نكنيد! خيلی دردناك است، ضربه خوردن از فتح، كشته شدن با اسلحه انقلاب، ولی بازهم راه حق ادامه دادن، بازهم از فتح دفاع كردن، باهم با دشمن جنگيدن، بازهم شهيد دادن و يازهم به خيانت متهم شدن.
راستی جز ايمان به خدای بزرگ و جز گذشت از همه چيز در مقابل ارزش‏ها، چه نيروی ديگری مي‏توانست جوانان «امل» را اينطور آهنين اراده و غيرقابل انعطاف و فداكار نمايد؟ جز وابستگی به خدای بزرگ، چه اميدی شخصی مي‏توانست وجود داشته باشد، در ميان گرداب توطئه‏ها و دشمني‏ها و مشكلات؟
«موسی شعيب» شاعر و نماينده حزب بعث عراقی در جنوب لبنان، در يك جلسه گفته بود: «من تعجب مي‎‏كنم كه «امل» چه اعجوبه‏ايست؟ چه معجونی است؟ با اين همه فشار و صدمه و هجوم و ناملايمات هنوز پايدار است! هر حزب و گروه ديگری اگر اينطور مورد هجوم قرار مي‏گرفت، مسلماً نابود شده بود!» موسی شعيب راست مي‏گفت! هيچ‏كس نمي‏توانست اين همه ظلم و دشمنی و هجوم را تحمل كند، جز خداپرستان، خداترسان و بي‏نيازان از دنيا و مافي‏ها.
در بزرگی و اهميت «امل» و صدر همين بس كه طاغوت‏ها همه باهم، ‌از چپ و راست، از داخل و خارج، با همه نيروی خود به امل و به صدر حمله مي‏كنند و با سيل تهمت و دروغ و قدرت گلوله و آتش مي‏خواهند آنها را نابود كنند… اگر صدر و «امل» اهمتی و ارزش و تأثيری نداشتند، مسلماً اين چنين كوبيده نمي‏شدند. اين همه حقد، اين همه كينه، اين همه صدمه، اين همه بي‏انصافی و بي‏عدالتي… راستی كه حد و حصری بر آن وجود ندارد، و اين خود دليل ارزش و اهميت صدر و «امل» است.حركت «امل»… ايجاد چنين جنبشی،‌خلق چنين انسان‏هايی، در محيطی كاملاً فاسد و ظلمت‏زده، در مدتی كم و محدود (سه سال) با فقر و تهيدستی و بي‏سلاحی، با موقعيت كاملاً غيرمناسب، با دشمنی ديگر كشورهای عربی و كينه‏توزي‏های عراق و ليبي! و مصر! و دشمنی عميق روسيه و حزب كمونيست… راستی كه معجزه است. راستی جز عشق، جز راه حسينی، جز ايمان مطلق به خدا هيچ چيز قادر نيست چنين تحولی ايجاد كند. در محيطی كه بهترين سازمان انقلابی و پاكش فتح است، يك عنصر حركت «امل» از نظر ايمان و پاكی و فداكاری، هزاربار به عنصر «فتح» رحجان دارد… آقای صدر از نظر ايمان به ارزش‏ها، صدق، پاكی، و فداكاری هزاربار بر ياسرعرفات ارحج است…
فراموش نشود كه آقای صدر و جوانان «امل» معصوم نيستند و من مي‏گويم كه با كمال و آرزوی ما خيلی فاصله دارند. من ناراحتي‏ها و نارسايي‏ها و عيوب آنها را خوب مي‏دانم… اما در محيط لبنان، در ميان طاغوت‏ها در ميان شيطان‏ها، در محيط لجن‏آلود و متعفن لبنان، اين جوانان{جوانان امل} فرشته‏اند.بعضی به من انتقاد مي‏كنند كه من در دفاع از «امل» و صدور مبالغه مي‏كنم، اما شما را به خدا حرف من، ناله دردآلود من، در برابر اين توفان‏های عظيم تبليغاتی چپ و راست چقدر است؟ هر چه بگويم، يك‏هزارم دروغ‏ها و تهمت‏های آنها را نيز خنثی نخواهم كرد… اگر كسی مرا درست بفمد، درك مي‏كند كه وجود من، حيات من، عشق من، فداكاری من همه و همه فرياد شده است. فرياد برضد ظلم، فرياد بر ضددروغ، فرياد برضد طاغوت‏ها… و كسی كه طاغوت‏ها را نبيند، كسی كه فتح را بپرستد، كسی كه خيانت احزاب چپ را نداند و با من برخورد كند و وجود فريادآلود مرا لمس نكند و يك‏طرفه قضاوت نمايد، آنگاه حرف‏های مرا مبالغه مي‏خواند! ولی حقيقت اينكه من هر چه از «امل» بگويم و هر چقدر در دفاع از صدر مبالغه كنم، هيچ‏گاه قادر نخواهم بود كه ذره ناچيزی از اتهامات و فحش‏ها و حقدهای دشمنان را خنثی نمايم. ظالمانه است اگر سازمان‏های ديگری را با همه بديها و خبث و كج‏روي‏ها و دشمني‏ها و خرابكاري‏ها، مقدس بشماريم، ولی دوستان خود را كه در مقابل آن عفريت‏ها فرشته‏اند، به محاكمه بكشيم و متّه روی خشخاش بگذاريم. خطاست اگر محيط لبنان و قياس بين احزاب و جوانان «امل» را فراموش كنيم و به طور مطلق حكم كنيم.من خود از جوانان «امل» كاملاً راضی نيستم و از هر كس ديگری نارسايي‏ها و نقص‏های آنها را بهتر مي‏دانم. هر بدی كه مي‏كنند، ابتدا دودش به چشم من مي‏رود و من بيشتر از هر كس رنج مي‏برم. كج‏روي‏ها،‌غرورها، تك‏روي‏ها و خودخواهي‏های جوانان «امل» را بهتر از هر كس ديگری مي‏دانم؛ زيرا در ميان آنها به سر برده‏ام. روح حساس من نمي‏تواند بدی و دروغ و غرور و فساد را بپذيرد. اما در عين حال مي‏دانم كه در قياس با فتح، يك عنصر «امل»، قابل مقايسه با عنصر فتح نيست. يك مسئول «امل» با ك مسئول «فتح» قابل مقايسه نيست و براستی ظلم است كه در قالب افكار موجود در دنيا كه بر قداست فتح دور مي‏زند، كسی بنشيند و از ضعف ايدئولوژيك اسلامی «امل» بحث كند.
در طول جنگ، احزاب چپ و فتح، با پول و اسلحه افراد خود را جمع مي‏كردند. هر كسی برای امنيت خود و خوردن و اسلحه‏داشتن، به يك سازمانی كه چرب‏تر بود مي‏پيوست و خيلی مرد مي‏خواهد كه مورد هجوم همه اطراف باشد، از زمين و آسمان بر او بلا ببارد، فقير باشد، بي‏سلاح باشد و احزاب چپ به او پول بدهند و از او حمايت كنند و به او اسلحه بدند و اين مرد همه آنها را رد كند و بدون پول و بدون اسلحه در «امل» بماند و در خطر تصفيه قرار بگيرد و به ديگران نپيوندد… راستی كه مرد مي‏خواهد واين نكته خود در اصالت و سلوك و پاكی جوانان «امل»، كافی است. من هم بيشتر از اين نمي‏گويم و نمي‏طلبم و انتظاری ندارم…
در نتيجه مي‏خواهم بگومی كه «امل» با تكامل بسيار فاصله دارد. قدمی برداشته شده، هر كسی به راه افتاده و مشكلات زيادی سد راه است. كادر مناسب نداريم، پايه‏های اخلاقی و ايدئولوژی در منطقه ضعيف است، ولی ميدان كار باز و فراخ است. هر كسی بخواهد در زمينه فرهنگی، اخلاقی، مبارزاتی و حتی نظامی كار كند، آزادی و امكان دارد، ‌امكانی كه در كشورهای ديگر به ندرت دست مي‏دهد. لبنان بايد برای ما يك پايگاه به شمار آيد. يك پايگاه مردمی، يك پايگاه فكری، يك پايگاه نظامي… و اين ما هستيم كه مي‏توانيم در جهت پيروزی اين پايگاه قدم برداريم و آن را آنطور كه خود مي‏خواهيم تقويت كنيم. مشكلات فراوانی وجود دارد كه بزرگترين آنها خود انسان است، انسان لبنانی شايد عقب‏مانده باشد، ولی به نظر آقای صدر مي‏توان شمعی روشن كرد كه در كنار شمع و زيرپای شمع، كه لبنان است، تاريك بماند. در حالی كه شمع به ساير نقاط نور مي‏دهد. لبنان، مركزی برای انتشار افكار و اديان و افكار سياسی و نظامی دنياست و برای اولين‏بار چنين حركتی با چنين خصوصياتی به راه افتاده است كه مسلماً شخصيت آقای صدر در ايجاد و استمرار آن سهم بسيار مهمی داشته و در ابتدا وجود چنين حركتی محال بود، ما مي‏توانيم و بايد لبنان و به «امل» به صورت پايگاه فكری و سياسی و نظامی بينديشيم، از امكانات آقای صدر استفاده كنيم و در ضمن حركت «امل» را عميق‏تر، اسلامي‏تر، ميتحكم‏تر نماييم و بدانيم كه پيروزی بزرگ برای ما و برای همه مردم ستمديده دنياست.(1)

توطئه عليه امام موسي‏صدر

امام موسي‏صدر در لبنان بزرگترين حركت تاريخی را ايجاد كرد، اما در مقابل اين حركت راست‏ها و چپي‏ها، هر دو مخالفت ورزيدند؛ زيرا امام موسي‏صدر از همان سال‏ها، شعار «لاشرقيه و لاغربيه» را مطرح كرده بود. سيستم فكری راستي‏ها و چپي‏ها نمي‏توانست اين حقيقت را بفهمد و درك كند. برای يك آدم دست‏راستی، هر كسی كه در جناح او نباشد، كمونيست است. آنها مي‏گفتند: «امام موسي‏صدر كمونيست است.» «كميل شمعون» بي‏همه‏چيز به طور صريح و روشن در روزنامه‏ها مي‏نوشت كه امام موسي‏صدر، كمونيست است. بخصوص به خاطر دارم كه دو سال پيش{سال1375} در مراسم چهلم دكترعلی شريعتی كه در شهر بيروت برپا شد. به علت مخالفت شاه ملعون و «كميل شمعون» كه دستيار شاه بود، حملات شديدی عليه امام موسي‏صدر شروع شد. طی اين حملات مي‏گفتند كه امام موسي‏صدر كمونيست است و دكترعلی شريعتی هم كمونيست است. مصيبتی بود! بخصوص كه در زبان عربی كمونيست مي‏شود «شيوعي» و «شيوعي» و شيعی از نظر تلفظ به هم نزديك هستند. لذا اين دو واژه را به طور مترادف استفاده مي‏كردند. بدين ترتيب كه شيعی يعنی «شيوعي»، يعنی اينها همه كمونيست هستند.
از طرف ديگر چپي‏ها، مزدوران عراق و دست‏نشاندگان احزاب چپ، از آنجا كه مي‏ديدند امام موسی در جناح آنها نيست و برای خود خط مستقلی دارد، او را محكوم مي‏كردند، و مي‏گفتند كه او نوكر امريكاست، در بيشتر روزنامه‏ها و نوشته‏های آنها، بازار تهمت و شايعه عليه امام موسي‏صدر و شيعيان به شدت رواج داشت. حتی در خود ايران هم شاهد بوده‏ايد كه در عرض دو سال{اول انقلاب} چقدر كتاب و نشريه و پوستر عليه امام موسي‏صدر و سازمان «امل» منتشر كرده‏اند. چپي‏های ايران به دليل وابستگی به چپي‏های لبنان، امام موسي‏صدر را به شدت كوبيدند و كتاب‏ها عليه او نوشتند و پوسترهای متعددی در دانشگاه‏ها منتشر كردند. زيرا در روش فكری چپي‏ها و راستي‏ها نمي‏گنجد كه كسی مستقل باشد، كسی خط مستقيم داشته باشد و اگر كسی در جبهه آنها نباشد حتماً بايد در جبهه دشمن قرار بگيرد. آنان نمي‏توانند تصور كنند، كسانی باشند كه مستقل بوده و بر روی پای خود بايستند و با نيروی خود با دشمن بجنگند. به همين علی بود كه باران تهمت و شايعه عليه امام موسي‏صدر و سازمان «امل» جريان داشت و هنوز هم جريان دارد و در ايران ما هم از اين تهمت‏ها زده مي‏شود.
به هر حال چپي‏ها و راستي‏ها به شدت عليه او موضع‏گيری مي‏كنند و او را مي‏كوبند، اما كسی كه راه خدا را انتخاب مي‏كند، از قدرت دشمن نمي‏ترسد، از فزونی كه امام موسي‏صدر اين چنين كرد. دشمنان چپ و راست؛ سعی كردند كه او را نابود كنند، زيرا كه مي‏ديدند وجود او برای آنها منشاء خطر است. همچنان كه امام امت ما و انقلاب مقدس ما، شرق را و غرب را به لرزه درانداخته است و رژيم‏های آنها را متزلزل كرده است، در لبنان نيز چپ و راست احساس مي‏كردند كه وجود امام موسي‏صدر برای آنها منشاء خطر است.(1)
اسرائيل، مصر و امريكا در كمپ‏داود{كمپ‏ديويد} دور هم جمع شدند و قرارهايی گذاشتند تا برای حل مشكل فلسطين، جنوب لبنان را تجزيه و تقسيم كنند، قسمتی را به اسرائيل بدهند و قسمت ديگر را مأمن و موطن فلسطيني‏ها گردانند. بنابراين شيعيان را كه بايد در اين منطقه زندگی كنند، زير توپخانه و بمب‏باران‏های خود بگيرند و از خانه و كاشانه خود برانند. اين يكی از نتايج كمپ‏ديويد، بود كه توسط اسرائيل، مصر و امريكا به تصويب رسيد. اما امام موسي‏صدر به شدت مخالفت كرد. او اجازه نمي‏داد كه جنوب لبنان، يعنی منطقه «جبل‏عامل»،‌ منطقه مقدس شيعيان را تقسيم كنند و بخورند. محال است كه چنين چيزی را بپذيرند، بنابراين مبارزه‏ مي‏كند، او تنها كسی است كه مبارزه مي‏كند و دشمن تصميم مي‏گيرد كه امام موسي‏صدر را از ميان بردارد؛ زيرا مي‏فهمد كه با وجود او برنامه‏های شوم آنها قابل پياده شدن نيست. چندين‏بار سعی مي‏كنند كه او را ترور كنند، اما وی هر بار به لطف خدا نجات پيدا مي‏كند، تا سرانجام دو سال پيش به طور رسمی از طرف دولت ليبی به اين كشور دعوت مي‏شود. به ليبی مي‏رود و پنج روز در آنجا اقامت مي‏كند. روز ششم، سي‏ويكم اوت1978، از ساعت دو بعدازظهر به بعد، كه در جلوی هتل خويش به اتفاق دو همراهش سوار اتومبيل‏های دولتی مي‏شوند كه به ديدن قذافی بروند، ديگر ديده نمي‏شود و به طور مرموزی ناپديد مي‏گردد. به عقيده ما دولت ليبی مسئول حفظ جان او بوده است و در اين خصوص مسئوليت دارد.

فصل 12–ربوده شدن امام موسي‏صدر در طليعة پيروزی انقلاب اسلامی ايران

روند رو به پيروزی انقلاب اسلامی ايران

لبنان و امام موسي‏صدر

تأثير انقلاب ايران بر همسايگان

ربوده شدن امام موسی صدر

چگونگی خطف (ربوده شدن)

عکس ‏العمل مردم

انعكاس خارجي

وساطت با امام خميني

تا به حال فكر مي‏شد كه مسئله توطّن فلسطيني‏ها در جنوب لبنان و مخالف آقای صدر با اين موضوع سبب ربوده شدن اوست، اما اوج انقلاب اسلامی ايران و انتشار اميد و آرزوی پيروزی محرومان و مظلومان در همة كشورهای تحت ستم و احساس خطر اساسی برای سقوط نظام‏های فاسد و ظالم منطقه، همه و همه يك تفسير جديد و يك آگاهی تازه دربارة علل ربوده شدن آقای صدر به وجود آورده است. در اينجا سعی مي‏شود ابعاد قضية آقای صدر و ابعاد انقلاب ايران در منطقه و روابط آنها با هم بررسی و تجزيه و تحليل شود.(1)

روند رو به پيروزی انقلاب اسلامی ايران

انقلابی بزرگ و بي‏نظير، كه در هيچ جا ديده نشده است، انقلابی كه با هيچ تئوری غربی و شرقی قابل توجيه نيست و شرق و غرب از آن به وحشت افتاده‏اند. بعضی از نتايج حتمی و بزرگ اين انقلاب از اين قرار است:
1- برتری ايدئولوژی اسلامي؛ راهی جديد به دنيا نموده شده است، تئوري‏های مادی و غربی و ماركسيستی شرقی همه در توجيه اين انقلاب درمانده‏اند. دنيای معاصر خاطرة دو انقلاب بزرگ تاريخی را به ياد مي‏آورد: اول، انقلاب كبير فرانسه كه به خاطر آزادی و دموكراسی و مساوات به وجود آمد و زيربنای تحولات بيشتر نظام‏های غربی است. دوم، انقلاب كبير اكتبر لنين كه ماركسيستی و اشتراكی است و برای مبارزه با سرمايه‏داری و بورژوازی و از بين بردن طبقات به وجود آمده و زيربنای نظام‏های شرقی اشتراكی عالم است.
اما انقلاب اخير ايران، به رهبری امام خمينی راهی تازه گشوده است كه بكلی با دو انقلاب معروف گذشته فرق دارد. مهمترين ارزش انقلاب ايران بُعد روحی و خدايی و روحية گذشت و فداكاری آرزوی شهادت‏طلبی و رسيدن به كمال مطلق است. در دنيای مادی امروز، كه همه و همه، از تاجر و عالم و انقلابی، همه به دنبال زندگی مادی و مصالح شخصی خود هستند. مردمی در ايران سينه پاك خود را سپربلای گلوله‏های سوزان مي‏كنند و حتی هنگام مرگ نماز شهادت مي‏خوانند و نمايندة پاك‏ترين اخلاص‏ها و عميق‏ترين عشق‏ها و شيرين‏ترين شهادت‏ها هستند. معمولاً حكومت‏های زور و قلدر، به كمك سرنيزه و ايجاد وحشت و تهديد مردم به مرگ، مي‏توانند حكومت كنند، اما در ايران امروز مردمی پيدا شده‏اند كه خود به پای خود به قربانگاه عشق رفته، سينه سپربلا كده و آرزوی شهادت دارند. بدينوسيله نظام را خلع سلاح كرده‏اند. سلاح نظام، گرفتن حيات مردم بود، ولی مردمی كه خود حيات خويش را در طبق اخلاص گذاشته تقديم مي‏دارند. ديگر از نظام فاسد شده خطرسوزان گلوله نمي‏ترسند.
ايدئولوژي‏های ماركسيستی و مادی غربی به طور قطعی شكست مي‏يابند، هر دو طرف مي‏خواهند با اتهامات دروغ و شايعات ناجوانمردانه از اصالت و اهميت اين انقلاب مقدس بكاهند، اما مژحقيقت به مراتب بزرگتر از آن است كه با اين تهمت‏ها و دروغ‏ها از بين برود.
2- تحرك شيعيان جهان؛ برای قرن‏ها شيعه متهم به جاسوسی و خيانت و كفر و الحاد مي‏شد. هميشه شيعيان را، عقدة حقارت رنج مي‏داد و هميشه بارانی از اتهامات دروغ،‌ از آسمان تعصب و كينه بر شيعيان مي‏باريد. اما تاكنون احساس افتخار مي‏كنند، زيرا اصالت انقلابی شيعه، به عنوان مسلمان واقعی بر همه ثابت شده است. شيعيان محروم و مظلوم مي‏توانند به بركت انقلاب ايران نفس بكشند و از وجود خود شرم نكنند. البته حربة تكفير و هجوم و اتهام به مقدار زيادی از مخالفان گرفته شده و اباطيل گذشته و اتهامات و اغراض متعصبان خودبه‏خود از ميان رفته است.
3- خطر سقوط برای نظام‏های فاسد؛ از آنجا كه اكثر نظام‏های فاسد و ظالم منطقه احساس خطر مي‏كنند، لذا مصالح امريكا نيز به خطر افتاده است، بخصوص بيشتر نظام‏های عربی منطقه به شدت از سقوط خود مي‏ترسند. انقلاب ايران آنقدر سوزان و نورانی است، كه همة نظام‏های فاسد را مي‏سوزاند و همة جهل و ظلمت موجود را نابود مي‏كند. انقلاب ايراناكثريت است، نه انقلاب اقليت،‌ مانند اكثر انقلاب‏های نظامی معاصر، آنجا كه اكثريت مطلق مردم از زن و مرد و كوچك و بزرگ با اين همه رشد و ايمان و فداكاری برضد ظلم و فساد به پا خاستند، ديگر هيچ نيروی طاغوتی قادر نيست جلوی آنها را بگيرد.(1)

لبنان و امام موسي‏صدر

بايد گذشتة لبنان و خدمات آقای صدر را كمی بررسی كرد:
1- در گذشته شيعيان لبنان رنج‏ها و ستم‏های زيادی را تحمل كرده‏اند،‌ كشتارهای فجيع، آتش‏سوزي‏های هولناك از شهرهای شيعيان و جنايت‏های بزرگ، هميشه شيعيان را كوبيده و خرد كرده است. ظلم و ستم تركان عثمانی بر شيعيان لبنان، ناگفتنی است. در عصر حاضر نيز ماروني‏ها و ديگران، كه حاكمان واقعی لبنانند، به شيعيان اجحاف زيادی كرده‏اند، به طوری كه شيعيان درجه سوم به حساب مي‏آمدند، حيوان، كافر، و مزدور و جاسوس خوانده مي‏شدند. شيعه بودن برای عدة زيادی عقده حقارت بود و حتی بعضی از شيعيان در طول اين مدت شناسنامة خود را عوض كرده،‌ به دين ديگران درآمده‏اند.
2- امام موسي‏صدر به لبنان آمد و برای اولين‏بار برای شيعيان ايجاد مركزيت كرد. مجلس شيعيان را پس از مبارزه‏ای سخت تأسيس نمود و برای احقاق حقوق از دست‏رفتة شيعيان وارد مبارزه شد، تظاهرات و اعتصاب‏ها و مبارزه‏های فراوان لبنان و نظام آن را به لرزه درانداخت و برای مسلمانان پيروزي‏های چشم‏گيری نيز به دست آورد. برای شيعيان ايجاد هويت كرد. عقدة حقارت را از قلوب شيعيان زدود، شيعيان به خود افتخار كردند و احساس شرافت و كرامت و انسانيت نمودند. آنان احزاب چپ و راست را رها كردند و به دور امام صدر جمع شدند و قدرتی بي‏نظير به وجود آوردند.
3- چپ و راست مصالح خود را در خطر ديده،‌ عليه آقای صدر وارد معركه شدند. باران اتهام، فحش‏های ناروا و تبليغات زهرآگين، بر آقای صدر و شيعيان فرو باريد. توطئه‏ای بزرگ شروع د كه لبنان را به آتش كشيد، شيعيان بيشتر از هر گروه ديگری خسارت ديدند و كشته دادند. جنگ اگثر اوقات در محلات شيعيان و بر سر زن و بچه بي‏گناه آنان واقع مي‏شد. مخالفان شيعه دست به تصفية بزرگان و كادرهای فعال شيعه زدند و حتی چندين‏بار به زندگی آقای صدر سوء قصد شد، به تصور اينكه آقای صدر مسئول انفجار لبنان است و او بود كه با ايجاد تظاهرات مسلحانه و اعتصابات مختلف مردم را تشويق به مسلح‏شدن و آموزش نظامی كرد و اين سبب شد كه مسيحيان به وحشت افتاده، دست به آموزش و مسلح شدن بزنند و بالاخره انفجار راه بيندازند.
4- شكست احزاب چپ و راست، در نظر مردم، به علت خطاهای زياد و دروغ‏ها و تهمت‏ها و خرابكاري‏ها و اذيت و آزارها…. برای مدت سه‏سال، اين احزاب قدرت و سيطره داشتند، ولی جز نكبت و مصيبت و جنايت و خيانت كاری نكردند. آقای صدر خطّی مستقل گرفت و لذا هر دسته او را دست‏نشاندة دستة ديگر قلمداد مي‏كرد و به او هجوم مي‏آورد و او بدون درنظر گرفتن اتهامات و هجوم‏ها، براساس عقيدة خود و ارزش‏های انسانی و اسلامی خود به راهی مستقيم و مستقل مي‏رفت.از اول انفجار لبنان، امام صدر برنامة توطئه استعماری را فاش كرد و همه را دعوت نمود كه با هشياری عمل كرده و به دام توطئه‏گردان نيفتند. در روزگاری كه دو طرف فرياد جنگ برمي‏آوردند، او ندای صلح و آرامش مي‏داد و سعی مي‏كرد كه جلوی انفجار را بگيرد… اما توطئه قوي‏تر بود، آتش انفجار شروع شد و چپ و راست بر آن آتش دامن مي‏زدند. «قتل علي‏الهويه» شروع شد. جناح مسلمانان!! (كه متأسفانه توسط احزاب چپ ماركسيستی اداره و رهبری مي‏شد) هر مسيحی را مي‏يافتند، تنها به جرم مسيحی بودن مي‏شكتند و مسيحيان نيز هر مسلمانی را فقط به جرم مسلمان بودن مي‏كشتند و لذا ادامة جنگ و انفجار به سرعت بالا گرفت و مسيحيان اجباراً متحد و مسلح شدند و در كنار «كتائب» قرار گرفتند. آقای صدر تنها كسی بود كه عليه «قتل علي‏الهويه»، ندای انسانيت سرمي‏داد و حتی چهار روز در مسجد «عامِليِّه» روزه گرفت.
احزاب چپ و راست برای تقسيم لبنان دست به كار شدند و حكومت داخلی تشكيل دادند. تنها كسی كه مخالف كرد و عليه دو طرف به شدت ايستاد،‌ آقای صدر بود.
هنگامی كه بر اثر توطئه اسرائيل و امريكا، سوريه و مقاومت فسلطين به جان هم افتادند و احزاب چپ هر چه بيشتر تحريك مي‏كردند و اگر بين آنها صلحی مي‏شد فوراً با توطئه‏ای جديد دو طرف را وادار به جنگ مي‏كردند، و راستي‏ها نيز اين برادركشی را تشويق مي‏نمودند،‌تنها آقای صدر بود كه عليه اين برادركشی موضع گرفت و اين انفجار را خيانتی به امت عربی ناميد و هفت- هشت‏بار به سوريه رفت و جندين‏بار ياسرعرفات را نزد حافظ‏اسد برد و نهايت بين آنها را آشتی داد. عملی كه بابت آن فحش‏هاو تهمت‏های زيادی دريافت كرد. امروز كه هر دو طرف به اعمال ناشايسته گذشته اعتراف دارند و اكنون كه متحد و همكارند، متأسفانه تهمت‏ها و اتهامات گذشتة خود را عليه آقای صدر ناديده گرفته، حتی معذرتی نيز نخواسته‏اند و نمي‏خواهند به قدرت ايمان و پايداری و فداكاری او و صحت نظرات و اخلاص او و بي‏نيازی او از قدرت‏های بزرگ موجود و استقلال او از جبهه‏بندي‏های چپ و راست اعتراف كند.
سپس استعمارگران خواستند كه بين شيعه و سنی اختلاف بيندازند و بعد خواستند كه بين شيعه جنوب و فلسطينی انفجار به وجود آورند و آنگاه خواستند شيعيان را، كه به علت كارهای خطای فلسطيني‏ها، از آنها زده شده بودند، به سمت اسرائيل برانند،‌ اما همه اين توطئه‏ها با رهبری و وجود آقای صدر نقش بر آب شد. فرمان‏های محكم و خلل‏ناپذير او مانند: «اَلتَّعامُلْ مَعَ اِسْرائيلَ حَرام»،{معامله با اسرائيل حرام است} همه توطئه‏ها را درهم شكست و شيعيان را از خطر سقوط نجات داد. استعمارگران دريافتند كه با وجود و حضور آقای صدر،‌ برنامه‏های استعماری آنها قابل پياده شدن نيست. محبوبيت و قدرت او روزبه‏روز اوج مي‏گرفت و افكار و نظرات او در عقول و قلوب همه مردم جا باز مي‏ركد. مردم دسته‏دسته به او روی مي‏آوردند و احزاب چپ و راست از نظر فكری و مردمی بيش از پيش ورشكست مي‏شدند.

تأثير انقلاب اسلامی ايران بر همسايگان

اين تأثير از چند نظر مورد توجه است:
1- تحرك شيعيان دنيا؛ از تركيه، هند، عراق، كويت، سعودی، خليج‏فارس و لبنان، همه جا خون در قلب شيعيان به جوش آمده است. شيعيانی كه سال‏ها و قرن‏ها و قرن‏ها تحت فشار، تهمت، فقر اقتصادی و سياسی و اجتماعی زندگی كرده‏اند، اكنون فرصت نفس كشيدن يافته، به حركت درآمده‏اند. خطر انفجار شيعيان در زير سقف كبود طنين‏انداز شده است.
2- نظام‏های عربی در خطر سقوط؛ نيمی از جمعيت لبنان شيعه است، در تركيه حدود 14 ميليون شيعه و علوی زندگی مي‏كنند. عربستان سعودی 300.000تفر شيعه دارد. 60% جمعيت عراق شيعه است. در كويت و خليج فارس و بحرين… عدة زيادی شيعه هستند. اين منطقه بزرگترين و مهمترين نقطة نفت‏خيز دنياست كه مصالح امريكا در آن بي‏حساب است. لذا خطر سقوط نظام‏های عربی، امريكا را سخت به وحشت انداخته است.
3- روسيه نيز از قدرت و انتشار انقلاب اسلامی ايران به وحشت افتاده است. حكومت اسلامی، صرف‏نظر از وابستگي‏های طايفی و زبانی و نژادی، همة اقوام را به خود جلب مي‏كند و مسلمانان مناطق جنوب روسيه (قفقاز، تركستان، تاجيكستان، ازبكستان…)، به سمت برادران مسلمان خود جذب خواهند شد. به علاوه روسيه در ايران مصالح زيادی دارد كه همه از دست خواهد رفت و از همه مهمتر شكست ايدئولوژی است كه سرنوشت ماركسيسم را در دنيا واژگون خواهد كرد.
4- امام موسي‏صدر رهبر شيعيان لبنان، فعال‏ترين و محبوب‏ترين رهبر مذهبی دنيای عرب است، كه دارای روح انقلابی و ديناميكی و آشنا با علوم جديد و قديم و دارای تجربه سياسی و اجتماعی و انقلابی است. اين رجل شيعه، تحولات زيادی در سرنوشت شيعيان لبنان به وجود آورده و تأثير زيادی نيز بر شيعيان عرب در نقاط ديگر منطقه گذاشته است. اكنون كه انقلاب ايران مراحل تكاملی خود را طی مي‏كند{پائيز سال1357} و شور و هيجان انقلابی همه شيعيان محروم و مظلوم منطقه را به جوش و خروش انداخته است، وجود امام صدر به عنوان يك رهبر فعال و مؤثر شيعه، قادر است كه اكثر نظام‏های عربی را در خطر سقوط قرار دهد. درحال حاضر اكثر شيعيان جهان بدون رهبری و قيادت به سر مي‏برند (جز ايران و لبنان). برای مثال تركيه با 14ميليون شيعه و علوی، فاقد رهبری است و شيعيان انقلابی و به جان آمده، اجباراً به سازمان‏های چپی مي‏پيوندند و دشمن نيز آنها را به نام كمونيست به سادگی درو مي‏كند و جهان نيز در مقابل اين جنايات سكوت مي‏نمايد. مسلماً وجود رهبری رشيد و هشيار و صالح، قادر است كه اين نيروهای انقلابی را در جهت صحيح به كار اندازد. از نظر ابرقدرت‏ها وجود آقای صدر از اين نظر برای منطقه خطرناك است.(1)

ربوده شدن امام موسی صدر

در اين شرايط بحرانی و دقيق، رهبری فعال و هشيار ربوده شده است، دلايلی كه برای ربوده شدن او ذكر مي‏شود از اين قرار است:
1- اختلافات مذهبي؛ قذافی نسبت به شيعيان نظر موافقی ندارد، به علاوه خود را «خَليفَهُ‏الله‏عَلَي‏الاَرض» و اميرالمؤمنين مي‏خواند و فقط قرآن ما را مي‏پذيرد و سنت و چيزهای ديگر شريعت را رد مي‏كند. برای قرآن نيز تفسيراتی خاص قائل است. مذاهب شيعه و سنی را رد مي‏كند. او كتابی به نام «كتاب سبز» نوشته و طرز تفكر جديد خود را شرح داده است. بر اثر همين اختلافات دينی، حدود سي‏نفر از بزرگترين علمای سنی ليبی را به زندان انداخت. حتی نمايندة سني‏ها و مفتی لبنان را نيز بر اثر اختلافات نظر دينی، به مدت ده‏روز به زندان انداخت. مي‏گويند كه همين مناقشات مذهبی و اختلافات دينی، سبب ربوده شدن امام صدر توسط معمرقذافی است.(2)
2- احزاب ماركسيستی و سازمان‏های چپ، مثل «جبهه شعبيه» و حزب كمونيست و غيره كه در ليبی پايگاهی قوی دارند، ممكن است امام صدر را بوده باشند. دشمنی و مخالف اين سازمان‏های چپی با او روشن است و كارشكني‏ها و اتهامات و هجوم‏های آنها، از قديم برای نابود كردن امام صدر، امری عادی بوده است. اما به نظر ما، در ليبی ممكن نيست حزبی يا سازمانی بدون آگاهی و رضايت قذافی عملی انجام دهد، يعنی حتی اگر اين سازمان‏های چپی برای مصالح خود امام موسی را ربوده باشند، مسلماً با اطلاع و رضايت ليبی بوده است.
3- توطئه‏ای بين‏المللي؛ مشاركت قدرت‏های بزرگ و حتی رضايت بعضی از دولت‏های عربي… سبب ربوده شدن امام صدر است. اين نظر طرفداران زيادی داد و همه روزهاهميت بيشتری پيدا مي‏كند. چهار ماه پيش اعتقاد بر اين بود، كه مسئله توطّن فلسطيني‏ها در جنوب لبنان و اجرای قرارهای كمپ‏ديويد سبب اصلی بوده شدن آقای صدر است؛ زيرا او با قدرت مردمی خود با اين قرارها مخالفت مي‏كرد، ولی امروز با اوج انقلاب ايران، ابعاد جديدتری از اين توطئه روشن مي‏گردد كه به مراتب مهمتر از مسئله تَوّطُنّ فلسطيني‏ها و مسئله جنوب لبنان و حتی منطقه فلسطين است. امروز نظام‏های مهم عربی در خظر سقوطند و مصالح نفت امريكا و استراتژی مهم دنيا دستخوش تطاول و تحول است و خطر امام صدر برای غرب و امريكا به مراتب بيشتر از آن بود كه فكر مي‏شد، بخصوص امام موسی مي‏تواند دنبالة رسالت امام خمينی را در كشورهای عربی پياده كند، چون از طرف شيعيان عرب شناخته شده و محبوب است و كلامش نافذ است و به روحيه اعراب و عادات و افكار آنها و زير و بم تلاطم روحی آنها آشنايی دارد، عقده‏ها و دردها و رنج‏های آنها را مي‏شناسد و از نزديك با آنها در تماس بوده است، لذا برای انفجار شيعيان عرب و اسقاط نظام‏های موجود عربی، عامل مؤثری به شمار مي‏رود.

چگو نگی خطف (ربوده شدن)

روابط امام موسي‏صدر با ليبی دوستانه نبود. سازمان‏های وابسته به ليبی در لبنان زياد به او فحش و ناسزا مي‏گفتند و اتهامات عجيب مي‏زدند، روزنامه‏های اجير ليبی در لبنان و راديوهای وابسته به ليبی از هيچ اهانت و تهمتی به امام صدر فروگذار نبودند. در اواسط تابستان 1978، امام صدر سفری به الجزاير رفت و با مسئولان آنجا و بخصوص شخص «بومدين»، مذاكرات زيادی انجام داد و توافق‏های كلی به عمل آمد و از آن به بعد سازمان «امل» و «جبهه آزادي‏بخش الجزاير» با يكديگر هم‏پيمان (حليف) شدند و اعلامية مشترك صادر كردند. ضمناً بعضی از مسئولان رده بالای الجزاير، به روابط تيرة امام صدر و قذافی اشاره كرده و پيشنهاد نمودندكه اين تيرگی برطرف شود. امام موسی پذيرفت اتصالاتی صورت گرفت و از طرف دولت ليبی دعوتی خاص از امام صدر بعمل آمد. امام صدر در تاريخ 25 اوت 1978رهسپار ليبس شد. امام تا 31 ماه اوت در آنجا بود، ولی (براساس اطلاع رسمی دولت ليبي) ملاقاتی با قذافی صورت نگرفت. امام صدر تصميم داشت كه در روز سي‏ويكم اوت به لبنان بازگردد. او تا ساعت 5/2 بعدازظهر در جلوی هتل ديده شد، ولی بعد از آن ساعت به اتفاق «شيخ محمديعقوب» و «عباس بدرالدين»، مفقود گرديد.
بعضی از روزنامه‏های وابسته به ليبی (مثل السفير در لبنان)، به منظور انحراف افكار از حقيقت با آب و تاب نوشتند كه امام صدر برای همكاری با انقلاب ايران و مبارزه عليه شاه،‌ مخفيانه به ايران رفته است!! ولی كسی نپذيرفت.

عكس‏العمل مردم

به محض انتشار خبر گرفتاری آقای صدر، لبنان به هيجان درآمد، رهبران دينی، شيعه و سنی و دُروز، يك روز را برای اعتصاب عمومی اعلام كردند و قسمت‏های مسلمان‏نشين لبنان همه‏جا بسته شد، به طوری كه در تاريخ نظير نداشته است. تظاهرات بي‏سابقه‏ای در نقاط مختلف مثل «بعلبك و صيدا و صور» به وقوع پيوست. در شهر ماتم‏زدة «صور»، كه به مدت سه‏سال تحت سيطرة احزاب چپ (ضدامام صدر) و همچنين زير بمباران‏های اسرائيل و تاخت و تازهای مداوم بود. آنچنان تظاهرات و راهپيمايی انجام شد كه بكلی بي‏سابقه بود. بيشتر از صدهزار نفر در تظاهرات شركت كردند، حتی زنان و مردان پير، همانند بچه‏های كوچك با چشمان گريان و احساسات پرشوری كه برای يك پدر انجام مي‏دادند به خيابان‏ها آمدند.
پس از مدتی، دوباره تظاهرات جديدی شروع شد و در همه مساجد لبنان مردم و بزرگان و رهبران دينی روزه گرفتند… پس اط مدتی ديگر، برای سومين‏بار مردم برای اثبات وفاداری خود مسيره‏اي{راهپيمايي} بزرگ و طولانی. از همة‌لبنان به شام تشكيل دادند. در روزی كه سران كشورهای عربی برای كنگره صمود{جبهة پايداري} در شام تشكيل جلسه دادند و «بومدين و قذافی و ياسرعرفات و حافظ‏اسد»، همه چضور داشتند. مسيره‏ای طويل كه يك سر آن در حدود مرزهای لبنان بود و سر ديگر به شام رسيده بود. فريادهای شيعيان لبنان به طرفداری امام صدر، شام را مي‏لرزانيد. اعضای كنگره همه متوجه اين مسيرة سيصدهزارنفری شده بودند. از همه مهمتر اينكه قذافی مبهوت اين عظمت و قدرت و وفاداری شيعيان شده بود و از پشت پنجره مقر كنگره به اين ماشين‏ها و اتوبوس‏ها و جوانان پرشور نگاه مي‏كرد.
نمايندگان شيعيان به كنگره داخل شدند و قضية آقای صدر را مطرح كردند. به درخواست حافظ‏اسد، جلسه‏ای خاص بين قذافی و نمايندگان در اطاقی ديگر تشكيل شد. اولين حرفی كه قذافی زد اين بود: «آيا شما همه شيعه هستيد؟» شيخ احمدزِيْنْ، مفتی سنی صيدا،‌ به پا خاست و گفت: «من سنی هستم و امام صدر تنها متعلق شيعيان نيست،‌ بلكه او رهبر همة‌ماست…» و بعد قذافی گفت: «آخر او ايرانی است، چرا شما از يك ايرانی دفاع مي‏كنيد؟» و «شيخ‏عَبْدُالاَميرقَبَلان» مفتی شيعه بيروت، به او پاسخ‏های منطقی داد. اين تظاهرات و راهپيمايي‏ها، محبوبيت آقای صدر را به همه ثابت كرد و پشتيبانی اكثريت مطلق مردم را در هواداری از او آشكار و محكمترين مشتی بود به دهان احزاب چپ و راست كه فكر مي‏كردند با سه‏سال تبليغات دروغ و تهمت و افترا محبوبيت او را از بين برده‏اند. حتی عده‏ای به قذافی گفته بودند كه امام صدر ديگر طرفداری ندارد و ربودن و نابودی او امری ساده بدون اشكال است، ولی اين پشتيبانی عظيم و تحرك انتحاری جوانان «امل»، برای انتقام همه را به وحشت انداخت. توطئه‏گران سعی كردند كه شيعه عصبانی و خروشان را با فلسطينی و سنی به جنگ بكشانند و با انفجار داخلی همه نيروها را تحليل ببرند، كه بر اثر هشياری و بيداری بزرگان شيعه، اين توطئه نيز خنثی شد. شيعيان خود را يتيم شده احساس مي‏كنند، ولی به هيچ‏وجه در مقابل توطئه‏ای اين چنين ناجوانمردانه، سكوت نخواهند كرد.

انعكاس خارجی

حافظ‏اسد و بومدين و ياسرعرفات، ظاهراً فعاليت زيادی برای قانع كردن قذافی در اخراج امام مبذول كردند. حافظ‏اسد در جلسه‏ای خطاب به قذافی گفته بود: «مواظب‏باش كه حادثة كربلا تكرار خواهد شد.» و ياسرعرفات سه‏بار شخصاً به ليبی رفت و به قذافی فشار آورد و در مرحلة‌آخر مناقشة شديدی بين او و قذافی به وقوع پيوست.
مرجع و رهبر برگ مسلمانان، امام‏خمينی، پس از اطلاع از دستگيری امام‏صدر به شدت ناراحت شد و فوراً تلگرافی به ياسرعرفات مخابره كرد و ناراحتی خود را اظهار نموده، خواستار شد كه تحقيق كند و قضيه را حل نمايد. هنگامی كه سران كنگرة «صمود» در شام جلسه داشتند، ‌مجدداً امام‏خمينی تلگرافی به حافظ‏اسد رئيس كنگره مخابره كرد و خواستار تحقيق و فعاليت اعضای كنگره در مورد قضيه آقای صدر شد. هنگامی كه دولت ليبی از امام خمينی دعوت كرد تا به ليبی برود، امام همه چيز را تعليق بر بازگشت آقای صدر نمود و از دخول در هر نوع كاری با ليبی، تا بازگشت سالم آقای صدر، سرباز زد.
بعد از تلگراف‏های امام‏خمينی، سيل تلگراف‏ها از طرف مراجع ديگر و بزرگان و سازمان‏های اسلامی، به سمت ليبی و الجزاير و سوريه سرازير شد. سخنگويان زيادی در جلسات خود در ايران،‌ قضيه آقای صدر را مطرح كردند و حتی تصوير او در ميان تظاهركنندگان در اين ماه‏های پرتلاطم روی دست‏ها ديده مي‏شد.(1)

وساطت با امام خميني

آنچه به عيان ديده مي‏شود، اوج انقلاب اسلامی ايران و شكست حتمی شاه و نابودی مصالح امريكا در منطقه است. اما امريكا تلاش مي‏كند كه از اين شكست جلوگيری كند. گاهی با عناد و خشونت وارد معركه مي‏شود و گاهی كه كاملاً بيچاره مي‏شود، دست سازش و همكاری دراز مي‏كند. از آنجا كه بيچارگی امريكا حتمی است، آن كشور خيلی سعی كرده و مي‏كند كه با امام‏خمينی از در مصالحه درآيد و حاضر شده است شاه را ببرد، حاضر شده است حتی نظام را تغيير دهد، اما مي‏خواهد مصالح خود را در منطقه حفظ كند. ولی تا به حال در همة آنها شكست خورده است.
1- اصلاح شاه؛ امريكا سعی كرد تا با فشار زياد، روش شاه را تغيير و تحول دهد تا او شخصاً به مردم آزادی و دموكراسی دهد و مردم را راضی كند.- اميني؛ امريكا حتی حاضر شد دكتر امينی با آب و تاب فراوان بيايد و شاه را تأذيب و حتی سرنگون كند…
3- دكتر سنجابي؛ امريكا خواست او را به نام «رهبر مخالفان» جا بزند و با تبليغات زياد او را بزرگ كند و بعدها با او سازش نمايد. به هرحال در همة اوقات حاضر بوده است كه به سهولت از شاه صرفنظر كند، (زيرا مي‏داند كه شاه ديگر فايده‏ای ندارد و بكلی رسوا شده است) به شرط آنكه مصالح امريكا محفوظ بماند… اما بر اثر مقاومت امام‏خمينی همه راه‏ها و پيشنهادها به اين بن‏بست رسيده است.
در پی اين شكست‏ها امريكا سعی كرد كه به طور مستقيم با امام‏خيمنی وارد مذاكره شود و به نوعی سازش كند… و برای اين كار راه‏های زيادی انتخاب كرد، شخصيت‏های بزرگی را واسطه قرار داد، آنگاه ملك‏حسين را رسماً وارد معركه كرد. ملك‏حسين حتی از قضية آقای صدر استفاده كرد و به طرفداری از آقای صدر پيشنهاد كرد تا جناحی از ملك‏حسين + حافظ‏اسد + امام‏خمينی تشكيل شود و اين سه مشتركاً نامه‏ای به قذافی نوشته و او را تهديد كنند، كه امام‏خمينی نپذيرفتند. مسلماً اين نظر برای نزديكی با امام‏خمينی و اشتراك طرفين در يك امر مهم پيشنهاد شده بود تا راه‏حلی برای وساطت بعدی باشد. همه اين امور و حقايق نشان مي‏دهد كه امريكا، با دستپاچگی زياد مي‏خواهد وسيله‏ای برای نزديكی و فشار به امام‏خمينی به دست آورد… ولی آيا امريكا مي‏خواهد تسليم رأی امام‏خمينی شود؟ آيا حقيقتاً امريكا مي‏خواهد با امام‏خمينی كنار بيايد؟… خيلی بعيد است! زيرا اولاً جناح امام‏خمينی،‌با طرز تفكر انقلابی اسلامی برای امريكا بسيار خطرناك است. ثانياً اگر امركا مي‏خواست تسليم نظر امام‏خمينی شود، چرا اين همه دست به كشت و كشتار مي‏زند؟ اين همه در دفاع از نظام فاسد شاه، اصرار مي‏ورزيد و اين همه امام‏خمينی را تحت فاشر قرار مي‏داد…؟
واضح است كه امريكا مي‏خواهد با امام‏خمينی وارد مذاكره شود،‌ اما نه برای تسليم به اوامر امام،‌ بلكه برای داد و ستد و معامله و حفظ مصالح خود به حداكثر ممكن و حتی فشار بر امام، برای قبول بعضی نظرات امريكا در منطقه… نظراتی كه امام‏خمينی آن را نمي‏پذيرد. لذا برای پذيرش آن نظرات، امركا احتياج به فاشر دارد، تا نظرات خود را بر امام‏خمينی تحميل كند. يعنی وساطت، برای تحميل نظرات خود بر امام.
عدة‌ زيادی از انديشمندان، در اين رابطه،‌ معتقدند كه ربوده شدن امام صدر، نقش بزرگی برای وساطت امريكا بازی مي‏كند و دستگيری آقای صدر و فشار بر امام خمينی، در رابطه با امام‏خمينی و تحميل نظراتی بر او با زور و فشار است كه نتيجة آن به نفع امريكاست.
برای درك بيشتر موضوع بايد توجه كرد كه غرب برای پيشبرد برنامه‏های استعماری خود راه‏های زيادی دارد. يكی از اين راه‏ها، تحريك عده‏ای انقلابی، با شعارهای تند و انحرافی و تخريب هر نوع برنامة‌سازنده است. «جبهه شعبيه» در مقاومت فلسطينی چنين نقشی را بازی مي‏كند و هميشه كارهايی كرده، كه به انفجار و قتل‏عام فلسطيني‏ها ختم شده است، ولی با شعارهای تند انقلابی كه هيچ‏كس قادر به اجرای آن نيست. لذا آنها هميشه معارض برنامه‏های معمولی مقاومت فلسطين هستنند. دولت عراق نيز خود را خيلی انقلابی به حساب مي‏آورد و حتی دولت‏های ديگر عرب را خائن و يا عقب‏مانده و ترسو معرفی مي‏كند. لذا از همكاری با آنها سرباز
مي‏زند. «جبهه صمود» عرب{جبهة پايداري} ضدمصر و اسرائيل را مي‏شكند. ولی به اسم انقلابي‏گری و با شعارهای تند. در عمل مي‏بينيم كه عراق در خلال سال‏های گذشته هرچه كرده به نفع اسرائيل و عليه مقاومت فلسطين و عرب بوده است. در مورد امام‏خمينی نيز ديديم كه عراق با وقاحت تمام در كنار شاه قرار گرفت و امام را از عراق اخراج كرد و اكنون اگر با سوريه نزديك شده است{سال1357} و يا دست همكاری به سوی كشورهای ديگر عرب دراز كرده، فقط از ترس سقوط حتمی خود پس از پيروزی انقلاب اسلامی ايران است.
در جنگ سال1973 بين اعراب و اسرائيل، همه دولت‏های عربی صدور نفت خود را به غرب قطع كردند، جز عراق و ليبي! لبنان نفت امريكا را تأمين نمودند. اعمال اين دو دولت،‌ با شعارهای تند و كارشكنی در برنامه‏های جاری، برای هر آدم منصفی حداقل ايجاد شك مي‏كند.
دستگيری آقای صدر، بزرگترين شك را در مورد ليبی ايجاد مي‏نمايد. چون اين دستگيری تنها به سود استعمارگران و اسرائيل و نظام‏های فاسد مرتجع عربی است. ولی به صراحت و جرأت مي‏توان گفت كه آقای قذافی امام‏خمينی را درست نشناخته است، همانگونه كه ابرقدرت‏ها نيز نشناخته‏ند.(1)

فصل 13-انقلاب اسلامی ايران روزنة اميد شيعيان لبنان

اثر پيروزی انقلاب اسلامی ايران بر شيعيان لبنان

پيروزی انقلاب اسلامی ايران و تغيير موازنه قوا

درگيري‏ها و شهادت‏ها به دنبال پيروزی انقلاب اسلامي

شهادت محمد فتونی و علی مرتضي

جنايات مزدوران عراق در سوگ شهادت آيت‏الله سيدمحمدباقر صدر

حمله به سفارت‏خانه ايران

حمله به بيمارستان الزهراء

جبهه بزرگ عوامل چپ عليه «امل» (تنها مدافع انقلاب اسلامي)

شهادت علی موسوي

قهرمان‏ بازی با مرگ

انقلاب اسلامی ايران؛ پل پيروزی لبنان و فلسطين

بي‏توجهی به شيعيان لبنان

شش نفر با يك تفنگ

اثر پيروزی انقلاب اسلامی ايران بر شيعيان لبنان

در حال حاضر بايد بگويم كه شيعيان لبنان يتيم شده‏اند. پس از هزار و چهارصد سال فرصتی مناسب به دست آورده بودند كه خود را از زير خاكستر لجن و نكبت و ذلت بيرون بكشند و برای اولين‏بار، بر عقده‏های خود سيطره پيدا كنند. اما يكباره مي‏بينيد كه رهبرشان مفقود شده و كشورشان مورد هجوم قرار گرفته است. بدون شك اين توطئه از يك منبع و از يك مصدر سرچشمه گرفته است و بايد بگويم اگر پيروزی انقلاب اسلامی ايران نبود، زندگی بر مردم شيعه لبنان محال مي‏شد. مردم فقير و محروم و متسضعف لبنان ديگر هيچ‏چيز در زندگی خويش ندارند و فقط چشم به ايران و انقلاب ايران دوخته‏اند. مي‏بينيد كه بزرگترين تظاهرات عالم در پشتيبانی از انقلاب اسلامی ايران در لبنان صورت مي‏گيرد، بخصوص در مناطقی كه مردم همه روزه در زير گلوله‏های اسرائيل جان مي‏دهند. يعنی كسانی كه هر روز زجر و شكنجه استعمار را با همه وجود خود حس مي‏كنند، ارزش انقلاب ايران را مي‏دانند. حتی در اين تظاهرات، شدت احساسات به درجه‏ای مي‏رسد كه اغلب مردان لباس‏های خود را تكه‏تكه مي‏كنند، زن‏ها بر پشت‏بام‏ها هلهله مي‏كنند و بر سر تظاهركنندگان برنج پرتاب مي‏كنند(1). اين احساسات پرشوری است كه اين مردم محروم و بدبخت و مستضعف نسبت به انقلاب ايران دارند و بدون شك بايد بگويم كه در اين دنيا هيچ پشتيبانی برای شيعيان لبنان جز ايران وجود ندارد.
هريك از سازمان‏های عربی داخل لبنان به يك كشور عربی متكی است، اما شيعيان لبنان هيچ پشتيبانی جز ايران پيدا نمي‏كنند،‌ بنابراين همه چشم اميد آنها بعد از خدا به ايران دوخته شده است. بايد مطلب ديگری را نيز فاش كنم كه شايد خطرناك باشد و آن اينكه سربازان «امل»،‌ اين جوانان از جان گذشته «امل» كه تصميم گرفته‏اند تا در برابر اسرائيل بايستند، بجنگند و مرگ شرافت‏مندانه را بر اين زندگی ترجيح دهند،‌ كسانی بودند كه مي‏خواستند به ايران بيايند و دوش‏به‏دوش برادران خويش، عليه طاغوت بجنگند. در آن بيست‏وچهار ساعت آخری كه مسئله ايران و جنگ و حمله به نيروی هوايی به وقوع پيوسته بود، پانصد نفر از سربازان «امل» آماده شدند و دولت سوريه نيز تقبل كرده بود كه هواپيماهای جنگی در اختيار آنها بگذارد تا آنها يكسره به ايران بيايند، در داخل تهران يا كنار تهران فرود آيند و بجنگند.اينجا احساس مي‏كنم كه ملت ما در برابر يك‏چينی فداكاری و تعيين سرنوشت،‌ مسئوليتی دارد كه هيچ‏گاه نبايد آن را فراموش كند؛ زيرا درحال حاضر پس از خدای بزرگ اميد ديگری برای آنها در سرتاسر گيتی جز ايران وجود ندارد.
تنها رهبری كه پس از سال‏ها و قرن‏ها برای آنها آمده بود، به آنها افتخار داده بود،‌ عظمت بخشيده بود، آنها را متحد كرده بود،‌ در مقابل دشمنان به آنها قدرت بخشيده بود، ربوده شده است. اگر انقلاب اسلامی ايران و پيروزی آن نبود، چه بسا كه اكثريت اين مردم بدبخت از شدت ناراحتی دست به خودكشی مي‏زدند. شما همه‏روزه مي‏بينيد كه جوانی از شيعيان جنوب لبنان هواپيمايی را مي‏ربايد و باز برمي‏گرداند. آيا آنها ديوانه هستند؟ نمي‏دانند چه كنند! مي‏گويند امام موسی را مي‏خواهند،‌ پدر خود را مي‏خواهند،‌ يتيم شده‏اند، تنها اميد و آرزوی آنها، همچنان كه گفتم به ايران است. اينجاست كه ملتی ديگر و مردمی ديگر، با تمام وجود و از صميم قلب، ارزش و اهميت انقلاب ايران را درك مي‏كنند،‌ مي‏فهمند،‌ مي‏سنجند، ‌بيش از آنچه كه مردم ما بفهمند و حس كنند آنها به پيروزی انقلاب ما اميد بسته‏اند. شما مي‏بينيد كه مردم ما به جان هم افتاده‏اند،‌ نيروهای خود را تباه مي‏كنند. اختلافات داخلی سبب مي‏شود كه به دست دشمن حربه بدهد تا همه ما را و انقلاب ما را بكويند،‌ زيرا اينان ارزش اين انقلاب را آنچنان كه بايد و شايد درك نكرده‏اند{سال1359}. اماآنها كه زير آتش آتش‏بارها زندگی مي‏كنند و همه حيات و هستی خود و تنها پدر خود را نيز اين‏چنين از دست داده‏اند، به خوبی ارزش انقلاب را درك كرده‏اند و بيش از ما دلشان برای اين انقلاب مي‏سوزد.همه طايفه‏ها و احزاب لبنان برای خود پشتيبانی دارند و از طرف كشوری يا كشورهايی حمايت مي‏شوند، جز شيعيان لبنان و «امل»، كه تنها متكی به خدا بوده و هستند. ولی اينان با پيروزی انقلاب اسلامی ايران، پس از خدای بزرگ به كشور مسلمان ايران، ‌مركز شيعه و انقلاب اسلامی اميد بسته‏اند، تا از حمايت و بخصوص پشتيبانی معنوی و سياسی آن كمك گيرند، تا بهتر بتوانند در مقابل دشمنان چپ و راست اسلام و اسرائيل جبار بايستند.

پيروزی انقلاب اسلامی ايران و تغيير موازنه قوا

انقلاب اسلامی ايران،‌ با سقوط حكومت طاغوت به پيروزی رسيد، اين پيروزی تعادل قوا را در منطقه به هم زد و راه پيروزی مردم را عليه استعمار هموار كرد. به آنها قدرت و جرأت داد كه با اتكاء به اسلام عليه همه طاغوت‏ها بايستند و بجنگند. معيارهايی ارائه داد كه راه صحيح مبارزه را به همه آموخت. در رابطه با كشورهای منطقه، ‌بخصوص لبنان و عراق،‌ معيارهای انقلاب اسلامی ايران اثراتی عميق برجای گذاشت.
پس از پيروزی انقلاب اسلامی ايران، در لبنان و بخصوص در شهرهای مصيبت‏زده جنوب لبنان، زن‏ها و بچه‏ها، ‌پير و جوان ديوانه‏وار به خيابان‏ها ريختند و فرياد «زنده‏باد خميني»، «زنده‏باد خميني» سرتاسر جنوب لبنان را پر كرد. مي‏توانم بگويم هيچ‏كس در هيچ نقطه از دنيا،‌ اين‏چنين از صميم قلب پيروزی انقلاب اسلامی ايران را آرزو نكرده است. چون اگر انقلاب ايران پيرزو نمي‏شد، برای شيعيان لبنان، بخصوص شيعيان جنوب لبنان،آينده‏ای تاريك و وحشتناك پيش‏بينی مي‏شد، بدون هيچ روزنه اميد. از يك طرف چپي‏ها، از يك طرف اسرائيل و از طرف ديگر مسيحيانی كه دست‏نشاندگان اسرائيل هستند و تحت رهبری «سعدحداد» يك دست‏نشانده اسرائيل به جنوب لبنان دست‏اندازی مي‏كنند. هيچ راه‏حلی برای جنوب وجود نداشت، جز آنكه پيروزی انقلاب اسلامی ايران،‌ تمام موازنه قوا را عوض كندو اسرائيل و مسيحيت به جای خودشان بنشينند و شيعيان نفس راحتی بكشند.
پشتيبان مسيحيت و احزاب مسيحی لبنان دنيای مسيحی غرب است كه از آنها همه‏گونه حمايت مي‏كنند و عمق استراتژی سني‏ها در لبنان كشورهای عربی مجاور لبنان هستند. در بين تمام اين طوايف شيعيان لبنان بي‏پناهند،‌ در طول تاريخ تنها كشور شيعه در منطقه، دولت ايران بوده است. همانطور كه مي‏دانيد شاه سابق همكار و مددكار اسرائيل بود و برضد شيعيان عمل مي‏كرد. حتی برضد رهبر شيعيان، ‌امام موسی صدر و ديگران توطئه مي‏كرد. شاه كسی بود كه به كَميلْ شَمعْون، فرمانده «حزب اَحْرارْ» اسلحه و پول مي‏داد. بنابراين تنها كشور شيعه در دنيا، برضد مصالح شيعيان لبنان عمل مي‏كرد و شيعيان نه‏تنها پناهی در عالم نداشتند، بلكه از جانب دولت ايران صدمه مي‏ديدند. اما با پيروزی اين انقلاب مقدس حقيقتی بارز و معجزه‏آسا برای شيعيان لبنان روشن شد و آنان هم‏پيمان حقيقی و واقعی خويش را پيدا كردند. آنان برای اولين‏بار، در تاريخ به اين نتيجه رسيدند كه ملتی و مردمی وجود دارند كه با اخلاص و محبت از آنها پشتيبانی مي‏كنند، كه همانا ايرانيان هستند.

درگيري‏‏ها و شهادت‏ها به دنبال پيروزی انقلاب اسلامی

از آنجا كه پيروزی انقلاب اسلامی ايران با معيارهای جديد خود پايه‏های سست و پوشالی دولت‏های مرتجع و دست‏نشانده منطقه را به لرزه انداخت، همه آنان برای خفه‏ كردن انقلاب ايران و عدم گسترش آن يكپارچه وارد عمل شدند. اولين عكس‏العمل آنان، در احزاب دست‏نشانده آنها و در لبنان نمودار شد. يكايك آنها شروع به مخالفت صريح و روشن و دشمنی با تنها سازمان مكتبی طرفدار انقلاب اسلامی در لبنان، يعنی «امل» نمودند كه منجر به ايجاد درگيري‏ها و شهادت‏های بي‏شماری در سرتاسر لبنان شد و مي‏خواهم چند نمونه از آنها را برای شما بازگو كنم؛ حقايقی را كه هيچ‏جا نخوانده و نشنيده‏ايد.

<![if !supportLineBreakNewLine]>
<![endif]>

شهادت محمد فتونی و علی مرتضي

در شهر صور، شهری كه من در آن زندگی مي‏كردم، در شهری كه چپي‏ها و فلسطيني‏ها قدرت مطلق را در دست دارند و منطقه نفوذ آنها به شمار مي‏رود،‌ مدرسه بزرگی است به نام ^«ثانويه‏صورالرسميه^» يا مدرسه متوسط شهر صور، كه بيش از دو هزار شاگرد دارد. در اين مدرسه بزرگ، عده‏ای از رزمندگان ^«امل^» نيز تحصيل مي‏كنند. يكی از شاگردان مدرسه، جوانی بود به نام ^«محمد فتوني^»، فتوفی از بهترين ورزشكاران لبنانی و در عين حال از بهترين رزمندگان سازمان ^«امل^» بود. كسی بود كه در سوريه و در بعلبك تعليمات زيادی ديده بود و با استعداد جسمانی كه داشت بهترين رزمندگان دشمن را از پای درمي‏آورد.^«محمدفتوني^» در روزهای پيروزی انقلاب اسلامی ايران، تصاوير امام امت ما را در داخل شهر صور پخش مي‏كرد، تا وقتی كه به داخل مدرسه رسيد. داخل مدرسه نيز عكس امام را به ديوارها مي‏چسباند. يكی از كمونيست‏ها مي‏آيد عكس امام را پاره مي‏كند. ^«محمد فتوني^» يك قهرمان، يك رزمنده و كسی كه هيچ‏كس نمي‏تواند در مقابل او مقاومت كند،‌ از اين بي‏حرمتی عصبانی مي‏شود و با دو سيلی محكم اين جوان كمونيست را به خاك مي‏اندازد. چند نفر از چپي‏های ديگر مي‏ريزند،‌ آنها را نيز مي‏زند. يك ساعت مي‏گذرد و يكباره حزب كمونيست نيروهای مسلح خود را به مدرسه بسيج مي‏كند و مدرسه را محاصره مي‏نمايد. عده‏ای از افراد مسلح چب كمونيست وارد مدرسه مي‏شوند و يك راست به سراغ ^«محمدفتوني^» مي‏روند. ^«محمدفتوني^» رزمنده، با يك ديد مي‏فهمد چه كسانی و با چه اسلحه‏ای مي‏خواهند او را محاصره كنند. لذا از چنگ آنها مي‏گريزد، خود را به ديوار مي‏رساند و با يك جهش از روی ديوار به پشت مدرسه كه زمينی باز و دارای قبرهای باستانی است مي‏پرد و مي‏گريزد.هنگامی كه خبر به من رسيد، من در چند كيلومتری اين مدرسه و در مدرسه ديگری بودم. عده‏ای از نيروهای خود را، همراه مسئول نظامی خود به اين مدرسه فرستادم كه قضايا را تحقيق كند. آنها نيز نزد مدير مدرسه جمع شدند و همه قضايا را بازگو كردند. مدير مدرسه گفت كه فردا محاكمه‏ای تشكيل مي‏دهد، ^«محمدفتوني^» و آن دانشجويان كمونيست را در محكمه حاضر مي‏كند و در آنجا حكم صادر مي‏نمايد. از آنجا كه ما نمي‏خواستيم درگيري‏های داخلی به وجود بيايد، من ^«محمدفتوني^» را شخصاً خواستم و به او گفتم: «تو بايد روز بعد ساعت چهار بعدازظهر در اين محكمه حاضر شوی و آنچه را كه مدير حكم مي‏كند بپذيری، حتی اگر اخراج از مدرسه باشد.» ^«محمدفتوني^» نيز پذيرفت و روز بعد در ساعت دو بعدازظهر رهسپار مدرسه شد.ساعت سه بعدازظهر، يعنی يك ساعت قبل از محكمه، كمونيست‏ها دوباره مدرسه را محاصره كردند. ^«محمدفتوني^» خواست مانند روز پيش خود را از حلقه محاصره نجات دهد. بنابراين از ديوار خود را به كوچه پرتاب كرد، ولی در مقابل خود متأسفانه ماشين‏های حزب كمونيست را با اسلحه سنگين مشاهده نمود كه همه به سوی او نشانه روی كرده بودند. به او فرمان دادند كه دست‏های خود را بالا ببرد، يعنی تسليم شود. ^«محمدفتوني^» گفت: «به خدا سوگند كه جز در مقابل خدا، در مقابل هيچ قدرتی تسليم نخواهم شد و دست بلند نخواهم كرد.» يك رگبار گلوله بر او مي‏وزد و سينه او را هدف قرار مي‏دهد و او در خاك و خون خويش مي‏غلطد.در اين موقع يكی از بهترين ستارگان سازمان ^«امل^» به نام ^«علی مرتضي^»، كه فرمانده سازمان ^«امل^» در شهر صور بود و ماه‏های متوالی در برابر اسرائيل جنگيده بود و مدت‏های مديد در بيروت، در ^«شياح^» در برابر فالانژيست‏ها فداكاري‏ها كرده بود، فرا مي‏رسد. شايد عكس معروفی را كه در روزهای انقلاب در شهر تهران بر دست تظاهركنندگان مي‏گرداندند و جوانی را با حالت رزمی، كلاشينكوف در دست بر روی تخته سنگی نشان مي‏داد ديده باشيد. اين عكس، ‌عكس ^«علی مرتضي^» است كه در جنوب لبنان در ^«بِنْتِ‏جُبَيْلْ^» كنار سنگر مقابل اسرائيل خود من از اين جوان فداكار و فرمانده بزرگ برداشتم و بعداً ديگران از آن استفاده كردند و در تظاهرات خويش اين عكس را مي‏گرداندند. هم‏اكنون نيز كتاب‏های متعددی را مي‏بينيد كه عكس ^«علي‏مرتضي^» در پشت‌ آنها نقش بسته است. ^«علي‏مرتضي^» قهرمان بزرگ، رزمنده بي‏نظير و مؤمنی كه به راستی نظير نداشت و فرمانده سازمان ^«امل^» در شهر صور بود، از راه فرا مي‏رسد و مي‏بيند ^«محمدفتوني^» دوست او در خاك و خون مي‏غلطد. به سرعت خود را به او مي‏رساند كه او را بلند كند و به بيمارستان برساند. هنوز نمي‏داند چه شده است. هنگامی كه پيش مي‏رود تا ^«محمدفتوني^» را بردارد، يك رگبار مسلسل نيز به طرف او سرازير مي‏شود و او با يك‏خيز خود را بر خاك مي‏اندازد و در پشت ديوار سنگر مي‏گيرد و از رگبار گلوله جان سالم به در مي‏برد. او احساس مي‏كند كه دشمن قدم‏ به قدم نزديك و نزديك‏تر مي‏شود و او فقط يك هفت‏تير دارد، كه 9 گلوله در آن بيشتر نيست. با 9 گلوله خود هشت نفر از دشمن را به خاك مي‏اندازد و دشمن در اين وقت با آر. پی.‏جی و دوشكا و اسلحه سنگين منطقه او را مي‏كوبد. او همچون گنجشك از يك طرف به طرف ديگر مي‏جهد و مي‏زند تا سرانجام گلوله‏هايش تمام مي‏شود و هدف گلوله قرار مي‏گيرد و بر خاك مي‏افتد.اينجا مي‏خواهم داستانی را برای شما بازگو كنم كه ضروری است، بخصوص در اين روز مقدس و در ماه مبارك رمضان. اين جوان؛ علی مرتضی، كه از خانواده مرتضی، همان نويسنده بزرگ نهج‏البلاغه و از سيّدهای بيت مرتضی است، در روزهای پيروزی انقلاب آرزو مي‏كرد كه به ايران بيايد و در ايران به شهادت برسد. ما نيز در نظر داشتيم كه پانصد رزمنده سازمان ^«امل^» را تجهيز كنيم و خود را به وسط معركه برسانيم. با دولت سوريه صحبت كرده بوديم و دولت سوريه نيز پذيرفته بود كه هواپيما و همه امكانات در اختيار ما بگذارد تا اين پانصد نفر رزمنده سازمان امل را به هر كجا كه ما مي‏خواهيم حتی در فرح‏آباد، در وسط خيابان‏های تهران پياده كند و خود من دست‏اندكار اين سازماندهی بودم تا اين افراد را با اين امكانات نظامی در وسط معركه نبرد پياده كنم. من نمي‏توانم شوق و حرارت و احساسی كه اين جوان برای آمدن به ايران و شهادت در كناربرادران ايرانی خويش داشتند بيان كنم. اما همچنان كه مي‏دانيد، نبرد در تهران، بيش از بيست‏وچهار ساعت به طول نينجاميد، يا حتی كمتر از بيست‏وچهار ساعت، طاغوت گريخت و ملت پيروز شد. بنابراين فرصتی به دست نيامد كه اين رزمندگان، كه ستاره‏های نبرد و بخصوص نبردهای چريكی هستند، به تهران بيايند و در كنار برادران ايرانی خود بجنگند.^«علی مرتضي^» يكی از آن كسانی بود كه آنقدر شوق و رغبت برای آمدن به ايران داشت كه حتی شب‏ها در مدرسه ما مي‏خوابيد. مي‏ترسيد كه من بروم و او را با خود نبرم. او از جنوب لبنان آمده بود. از بيروت، از صحنه‏های جنگ كناره‏گيری كرده بود كه مبادا او را جا بگذاريم، مبادا برويم و او را به همراه خود نبريم.به ياد دارم كه در هفدهم شهريور 1357 هزاران نفر در تهران به شهادت رسيدند. در ميان اين شهدا جوانی بود كه عكس او را در اروپا و امريكا منتشر كردند. اين جوان مؤمن و پاك هدف گلوله قرار مكي‏گيرد و بر خاك مي‏افتد و سپس همه نيروی خود را جمع مي‏كند و دوباره بر پای مي‏ايستد، تا نماز شهادت به جای آورد و بعد بميرد. با آن خلوص و با آن پاكی و طهارت كه بر پای ايستاده است و خون از بدنش جاری است و نماز بر زبانش مي‏گذرد، در همين لحظه رگبار گلوله‏ای از طرف تانك‏ها به سوی او مي‏وزد و او را بر خاك شهادت مي‏اندازد، درحالی كه نماز بر لبانش جاری بوده است.هنگامی كه من اين داستان را از شهيد برای كادرهای سازمان ^«امل^» تشريح مي‏كردم، ^«علی مرتضي^» به شدت گريه مي‏كرد، مرتعش مي‏شد و آرزو مي‏كرد كه چنين شهادتی نصيب او شود، تا آنجا كه در آن روز منحوس توسط حزب كمونيست هدف گلوله قرار مي‏گيرد و بر خاك مي‏افتد. آنها كه در اطراف بودند مشاهده كردند كه ^«علی مرنتضي^» هنوز نيمه‏جانی داشت، بدن خود را به سمت قبله كرده و شروع مي‏كند به نمازخواندن. مي‏خواست مانند برادر شهيد خود در هفدهم شهريور، آخرين لحظه حيات خود را با نماز شهادت به پايان برساند، ولی دشمن خونخوار به او اجازه نمي‏دهد. به او نزديك مي‏شوند و با يك رگبار گلوله كلاشينكوف از كمر او را به دونيم مي‏كنند و با يك رگبار ديگر دست و شانه او را از بدن جدا مي‏كنند و ^«محمدفتوني^» را كه همچنان در خون مي‏غلطيد با يك رگبار ديگر به شهادت مي‏رسانند.تصور كنيد! چنين ستارگانی، با چنين ايمانی توسط چه افراد خبيثی و با چه دلايل موهنی بايد كشته شوند؛ زيرا مي‏خواستند تصوير امام‏خمينی را در مدرسه به ديوار بچسبانند. تمثال امام مشخص‏كننده خط مكتبی است و حزب كمونيست نمي‏پذيرد كه اين خط و خط اين امام بزرگ، در لبنان و در نقاط ديگر منتشر گردد. پس بايد دو جوان بزرگ اين چنين به شهادت برسند. روز بعد بازار شهر صور اعتصاب كرد، كمونيست‏ها به تمام دكان‏ها و بازاري‏ها و تجّار اولتيماتوم دادند كه اگر مغازه‏هايتان را ببنديد آن را نفجر خواهيم كرد، سرمايه شما را خواهيم گرفت و تهديدهای ديگر. اما مردم صور گفتند كه با چنين جنايت‏ها كه حتی يزيد نكرده است، حاضر نيستيم به ساز شما برقصيم، هرچه مي‏خواهيد بكنيد. شهر صور در اعتصابی عميق فرو رفت كه بزرگترين درجه تفرت مردم را به حزب كمونيست و افراد وابسته به آنها نشان مي‏داد.⁽¹⁾

جنايات مزدوران چپی در سوگ شهادت آيت‏الله سيدمحمدباقر صدر

شما مي‏دانيد كه «آيت‏الله سيدمحمدباقر صدر» بزرگترين مرجع شيعيان عراق بود. كتاب‏هايش، مكتبش، نوشته‏هايش و طرز تفكرش در دنيا بي‏نظير است. بهترين نويسندگان و متفكران عرب كسانی هستند كه خود را پيرو مكتب او مي‏دانند. مردی مكتبی، مؤمن. متّقی و بي‏نظير كه از انقلاب مقدس اسلامی ما طرفداری مي‏كرد. مدت‏ها به زندان مي‏افتد؛ زيرا از امام امت ما طرفداری كرده است. آيت‏الله سيدمحمدباقر صدر مرجع شيعيان عراق، پسر عموی امام موسي‏صدر رهر شيعيان لبنان است، شيعيان لبنان مي‏بينند كه رهبر آنها دزديده شده است و مدت دوسال است كه آيت‏الله سيدمحمدباقر صدر نيز به دست صدام سفّاك به شهادت مي‏رسد. در يك شب هولناك، سيدمحمدباقر صدر و خواهر بلند پايه‏اش «بِنْتُ‏الْهُدي» را در زير شكنجه شهيد مي‏كنند. در عرض يك‏ماه چند هزار تفر از رزمندگان و آزاديخواهان عراقی را به خاك و خون مي‏كشانند و يك چنين جنايت‏هايی مرتكب مي‏شوند.امام امت ما سه روز عزای عمومی اعلام كرد و شيعيان لبنان نيز به كوچه‏ها و خيابان‏ها ريختند و تظاهرات بزرگی را عليه صدام سفّاك به راه انداختند. نظاهركنندگان از خيابان‏های بيروت مي‏گذشتند، تا به كنار ساختمان بلندی كه روزنامه «اَلْمُحَرَّر» در آنجا قرار دارد،‌رسيدند.(2) مزدوران عراقی بر بالای اين ساختمان بلند كيسه‏های شنی گذاشته و سنگر بسته بودند. هنگامی كه مردم بي‏نوا و عزادار به سر و روی خود مي‏زدند و از خيابان‏ها مي‏گذشتند، آنان اين مردم بي‏پناه و بي‏گناه را به رگبار گلوله بستند و عده زيادی را به خاك و خون كشاندند. رزمندگان «امل» به پيش آمده و از مردم مي‏خواهند تا مدتی صبر كنند و صحنه معركه را خالی نمايند. يك گروه ضربت از رزمندگن «امل»، به طور انتحاری به اين ساختمان هفت طبقه حمله مي‏كنند، در همان هجوم اول با قدرت آر. پی. جی دو طبقه يا سه طبقه از اين ساختمان بلند را به آتش مي‏كشند و به داخل هجوم مي‏آورند. هفده نفر از مزدوران عراقی را مي‏كشند و چهار نفر باقيمانده آنها را اسير مي‏كنند و در اين نبرد يك شهيد نيز تقديم مي‏دارند. اين ضرب‏شست به ينروهای مزدور عراق، سبب مي‏شود كه صدام سفاك عصبانی شود، چون مي‏بيند كه سازمان «امل» مزدوران عرقی را در بيروت اين چنين كشته است، ضرب‏شست نشان داده است، تصميم به انتقام مي‏گيرد

حمله به سفارتخانه ايران

روز بعد عراقي‏ها به سفارتخانه ايران در بيروت حمله مي‏كنند. سفارتخانه ايران هيچ رابطه‏ای با سازمان «امل» ندارد. تنها رابطه‏ای كه مي‏توان برشمرد آن كه، سازمان «امل» طرفدار خط مكتبی امام امت است و از انقلاب اسلامی ايران طرفداری مي‏كند. ولی نبرد روز پيش شيعيان عرب و مزدوران عراق بود و با ايران رابطه‏ای نداشت. اما مزدوران عراقی سفارتخانه ايران را محاصره مي‏كنند و مدت پنج ساعت سفارتخانه ايران را با خمپاره و موشك و اسلحه سبك و سنگين مي‏كوبند و چندين ميليون ليره خسارت وارد مي‏آورند. تمام اتاق‏ها را با آر. پی. جی به آتش مي‏شكند. در آن روز تنها هشت ايرانی در سفارتخانه بودند. آنها با سرعت خود را به زيرزمين مي‏سرانند،‌تا از خطر خمپاره‏ها و موشك‏های عراقي‏ها مصون بمانند. مسئول سفارت با همه نيروهای لبنان تلفنی صحبت مي‏كند. از دولت لبنان، از دولت سوريه، از ژاندارمری، از ارتش، از پليس، از مقاومت فلسطين، از همه سازمان‏های ديگر طلب كمك مي‏كند. مي‏گويد: «ما مسلح نيستيم، ما اسلحه نداريم، ما فقط هشت نفريم و اينان مي‏خواهند ما را نابود كنند، به ما كمك كنيد.» اما هيچ‏‏كس به كمك آنها نمي‏رود. زيرا همچنان كه گفتم در آنجا مي‏گويند جنگ بين عرب و عجم درگرفته است و هنگامی كه بين عرب و عجمی نبرد درگرفته است، هيچ‏كس حقّی ندارد به عجمی كمك كند. قوميت عرب، مافوق اين حرف‏ها است. آنجا كه خط مكتبی وجود نداشته باشد، قوميت سيطره خواهد داشت.
دوباره سازمان «امل» مجبور مي‏شود كه وارد معركه شود. با يك هجوم انتحاری به سفارتخانه عراق با پرتاب موشك و آر. پی. جی عده‏ای از عراقي‏های مزدور را به خاك مي‏ريزند و خود را آماده مي‏كنند كه سفارتخانه عراق را به تسخير در بياورند. عراقي‏ها، هنگامی كه مشاهده مي‏كنند سفارتخانه آنها در خطر سقوط قرار گرفته است، سفارتخانه ايران را رها مي‏كنند و به سراغ سفارتخانه عراق مي‏روند و با رزمندگان «امل» به جنگ مي‏پردازند و بدينوسيله هشت نفر از ايرانيان مقيم سفارتخانه ايران جان سالم به در مي‏برند و از سفارتخانه خارج مي‏شوند. بازهم دو نفر از كاركنان سفارت را هدف گلوله قرار مي‏دهند و زخمی مي‏كنند كه بحمدالله زخمي‏ها سطحی بود.

حمله به بيمارستان الزهرا

عراقي‏ها در مقابل اين شكست دوم (كه دولت عراق نيز آن را برای خود شكستی به حساب مي‏آورد؛ زيرا مي‏خواست سفارتخانه ايران را تسخير كند و ايرانيان را بكشد. اما در عوض عده زيادی از عراقي‏ها كشته شدند و سفارتخانه خود عراق مورد هجوم سازمان «امل» قرار گرفت)، روز بعد به «مُسْتَشْفي‏الزَّهْرا» (بيمارستان الزهرا) لبنان، كه امام موسي‏صدر آن را تأسيس كرده است، حمله مي‏كنند، با خمپاره و آر. پی. جی نيمی از بيمارستان را ويران مي‏كنند و عده‏ای از محروحان را مي‏كشند. بيمارستان محلی بي‏دفاع است، آنجا كه محل جنگ و دعوا نيست. آنها مي‏خواهند از شيعه انتقام بگيرند. حال كه نمي‏توانند در خيابان بجنگند و در سفارتخانه مبارزه كنند، پس بايد بيمارستان را با خمپاره ويران كنند. چند نفر در بيمارستان به شهادت مي‏رسند. يكی از موشك‏هايی كه به بيمارستان پرتاب مي‏كنند در خانه همسايه‏ای به زمين مي‏آيد و پيرزن بي‏گناه را مي‏كشد. اين خونخوارها و مزدوران عراق خبائث را به درجه‏ای رسانده‏اند، كه به بيمارستان حمله مي‏كنند و بيماران را مي‏كشد. شيعيان عصبانی مي‏شوند و بسيج مي‏گردند. روز بعد در شهر بيروت به همه پايگاه‏های كثيف حزب بعث و مزدوران عراقی حمله مي‏كنند و همه پايگاه‏های آنان را به آتش مي‏كشند همه آنها را از شهر مي‏رانند.
برای شما گفتم، هنگامی كه يك جوان شيعه، يا يك بعلبكی اسلحه به دست مي‏گيرد و وارد خيابان مي‏شود، هيچ‏كس نمي‏تواند در مقابل او مقاومت كند. شيعيان مي‏ريزند و تمامی پايگاه‏های عراقی را نابود مي‏كنند و آنها مي‏گريزند. متأسفانه مقاوممت فلسطينی دخالت مي‏كند و اين پايگاه‏ها را از سازمان «امل» مي‏گيرد و دوباره تقديم حزب بعث و «جبهه‏التحريرالعربيه» مي‏نمايد!

جبهه بزرگ چپ عليه امل (تنها مدافع انقلاب اسلامي)

در مقابل اين شكست كه بازهم شكست بزرگی برای عراق و مزدوران عراقی است،‌ دولت عراق با هواپيماهای خود تعداد زيادی كماندو و نيروهای نظامی وارد بيروت مي‏كند و همه نيروهای خود را از شمال و جنوب لبنان به سمت بيروت گسيل مي‏دارد. علاوه بر آن با همه سازمان‏های چپی و كمونيستی لبنان متحد مي‏شود و جبهه‏ای بزرگ تشكيل مي‏دهد. همه فلسطيني‏ها و لبناني‏های چپ و مزدوران عراق متحد مي‏شوند، تا سازمان ^«امل^» را نابود كنند. جبهه‏ای بزرگ، عليه سازمان ^«امل^». از طرف ديگر هنگامی كه صدام‏حسين متوجه مي‏شود كه نيروهای مكتبی و مؤمن، بر مزدوران او در لبنان مسلط شده‏اند،‌ تصميم مي‏گيرد كه با ضرب پول دست‏راستي‏ها را بخرد، لذا پنج ميليون دلار به ^«كميل‏شمعون^» رشوه مي‏دهد. ^«كميل شمعون^»نوكر اسرائيل است. نوكر امريكاست، ^«كميل شمعون^» رهبر حزب ^«اَحرار^» از احزاب دست‏راستی لبنان و از همكاران فالانژيست‏های معروف لبنان است. ^«كميل‏شمعون^» راه مزدوران عراقی را از طرابلس به سوی بيروت باز مي‏كند، تا نيروهای عراقی در بيروت متمركز شوند. نيروهای ديگری كه در ^«حاصِبيّا^» و جنوب لبنان داشتند نيز به بيروت مي‏آورند و بعد با تمام احزاب چپ لبنان متحد مي‏شوند.حزب كمونيست، حزب ^«عمل شيوعي^» كه باز شعبه‏ای از حزب كمونيست لبنان است، ^«جبهه شعبيه^»، ^«جيهه ديمقراطيه^» ماركسيست‏های ديگر و حتی يك جناح از مقاومت فلسطين فتح، كسانی كه پشتيبانان ^«ابوصالح^» و كمونيست‏ها بودند، با آنها متحد مي‏شوند و جبهه وسيعی را عليه شيعيان و سازمان ^«امل^» به وجود مي‏آورند. در يك يورش بزرگ به شيعيان، 75 نفر از رزمندگان شيعه به خاك و خون خويش مي‏غلطند كه در ميان آنها هشت نفر به شهادت مي‏رسند و بقيه آنها معلول و مجروح مي‏شوند.نبرد سختی درمي‏گيرد.. در مقابل هر رزمنده شيعه، حدود پنجاه رزمنده چپی از گروه‏های فلسطينی و لبنانی متمركز شده بودند. يكی از اين رزمندگان را در تهران ملاقات كردم. مي‏گفت با شكم گرسنه، با پای برهنه، بدون گلوله، آنچنان انتحاری در مقابل نيروهای چپ ايستاده بودند و مي‏جنگيدند و حماسه خلق مي‏كردند كه هيچ‏كس نمي‏تواند تصور كند. مي‏جنگيدند تا اجازه ندهند اين مزدوران وارد مناطق شيعه بشوند. در اين روز سخت زن‏ها و بچه‏ها نيز وارد معركه مي‏شونند. با چوب و چماق و سنگ و كلوخ و گلدان، از پائين و بالا،‌ بر سر احزاب مي‏كوبند. احزاب با اسلحه سبك و سنگين تا نزديك مناطق شيعه‏نشين پيش مي‏آيند، ولی نمي‏توانند وارد مناطق شيعه‏نشين شوند. آنگاه به منطقه ^«برج‏البراجنه^» و ^«صبرا^» مي‏روند كه اردوگاه‏های فلسطينی است و از آنجا با خمپاره مناطق شيعه‏نشين را زير آتش نيروهای سوری، نيروهای ^«پاسدار صلح^» وارد بيروت مي‏شوند و بين نيروهای سازمان ^«امل^» و نيروهای چپ حايلی به وجود مي‏آورند تا چنگ متوقف شود.پس از آن، ترور و كشتار همچنان ادامه پيدا مي‏كند. روزی نيست كه چهار نفر، پنج نفر، هجده نفر، دوازده نفر، به دست تروريست‏های عراقی كشته نشوند. همين امروز چهلم دو شهيد ايرانی بود، به نام محمدحسين شريف و محمدرضا رمضان‏خانی كه از مؤسسان انجمن اسلامی داشنجويان در لبنان به شمار مي‏رفتند.⁽¹⁾ محمدحسين شريف مؤسس انجمن اسلامی لبنان بود و از بهترين فعالان و كسی بود كه از نظر فكری و ايدئولوژی واقعاً بي‏نظير بود. اينان هنگامی كه از دانشگاه خارج مي‏شوند، عده‏ای موتورسوار عراقی آنها را محاصره مي‏كنند و ترور مي‏نمايند. سه روز پيش ^«شيخ علي‏بدرالدين^» نماينده امام‏موسي‏صدر در يكی از شش نفر به شهادت رسيدند و چند روز قبل از آن هجده نفر.

شهادت علی موسوي

يكی از رزمندگانی كه به شهادت رسيد به نام ^«علی موسوي^» از رزمندگان معروفی بود كه درجه‏دار ارتش بود. هنگامی داخلی لبنان مشتعل شد، اين جوان شيعه در داخل يكی از پادگان‏های بيروت در ميان مسيحيان پاسداری مي‏داد. رايو و تلويزيون خبری را منتشر مي‏كند كه مثلاً سيصد شيعه را سر بريده‏اند،⁽²⁾افسران مسيحی كه در آنجا بودند ابراز شادمانی مي‏كنند، كف مي‏زنند، هورا مي‏كشند، ^«علی موسوي^» شجاع نمي‏تواند تحمل كند. كلاشينكف (يا مسلسل) خود را برمي‏دارد و با يك رگبار چهل نفر از اين افسران را برخاك مي‏ريزد و مي‏گريزد. امام موسي‏صدر او را به ^«شام^» برد و در ^«زينبيه شام» حجره‏ای به او داد. او نيز ريش بلندی گذاشت و حالت طلبه به خود گرفت و دو سالی در آنجا زندگی كرد. بعد دوباره به بيروت بازگشت و در منطقه ^«شياح^»، در منطقه شيعيان سازمان انتحاری به وجود آورد و در نبردهای سخت عليه دشمن مي‏جنگيد. ^«علی موسوي^» نيز توسط همين تروريست‏ها به شهادت رسيد، كه چه فاجعه بزرگی بود!

قهرمان بازی با مرگ

يكی از بهترين رزمندگانی كه به شهادت رسيد و هرگز نمي‏توانم از اسمش بگذرم، جوانی است كه مدت چهار سال در مدرسه ما، در شهر صور مكانيكی مي‏كرد. اين جوان از نظر هوش، استعداد و رزمندگی بي‏نظير بود، در مقابل اسرائيل بازی معروفی مي‏كرد كه به «بازی مرگ» شهرت دارد. اين بازی اين چنين است كه بر تپة معروفی به نام «رُبِّ‏ثلاثين» كه پانصدمتر با اسرائيل و سنگرهای اسرائيل كه با بهترين توپ‏ها و خمپاره‏ها و وسايل مجهز هستند، فاصله دارد. اسرائيل دارای دستگاه‏های الكترونيكی است كه به محض آنكه كسی به سوی آنها آتش مي‏كند در عرض چند ثانيه موضع آتش را كشه و معين مي‏كند و توپخانه، يا خمپاره خود را فوراً بر روی محل آتش تنظيم مي‏كند. در عرض مدتی اندك توپی بر روی آن هدف فرود مي‏آيد و آن را متلاشی مي‏كند. خود من شخصاً شاهد بوده‏ام كه به چه دقتی، در فاصله بسيار كوتاهی، كمتر از ده ثانيه، اين هدف را مورد اصابت قرار مي‏دادند.
اين جوان، به نام «حسين‏عَوّاد» از يكی از خانواده‏های بزرگ بعلبك و بهترين مكانيك و رزمنده بود. يك وانت داشت كه بر بالای آن يك دوشكامثل كاليبر 50 نصب شده و يك رزمنده نيز در پشت آن قرار گرفته بود. اينها در مقابل اسرائيل قرا مي‏گرفتند و سنگر اسرائيل را با دوشكا به زير آتش خويش مي‏گرفتند. به محض آنكه اسرائيل با دستگاه‏های الكترونيكی خود محل آتش را معين مي‏كرد و خمپاره آنها با توپ آنها آتش مي‏شد، «حسين عواد» ماشين را به حركت درمي‏آورد و هنوز به بيست متر آن طرف‏تر نمي‏رسيد كه گلوله بر محل سابق ماشين فرود مي‏آمد و منفجر مي‏شد. در اين موقع «حسين عواد» به سی يا چهل متر آن طرف‏تر رسيده بود. او از محل جديد نيز رگبار گلوله به سوی سنگر سرازير مي‏كرد و اسرائيل محل جديد را نيز شناسايی مي‏نمود و گلوله جديد شليك مي‏شد، «حسين عواد» مجدداً زيگزاك به نقطة ‌ديگری مي‏شتافت. او ساعت‏های متوالی در مقابل اسرائيل ان چنين مي‏جنگيد. اين را «نبرد مرگ» مي‏گفتند؛ «بازی با مرگ». اگر كسی لحظه‏ای تأخير مي‏كرد، يا در محاسبات خود خطا مي‏نمود، مسلماً كشته مي‏شد. اسرائيل تصور مي‏كرد كه صدها نفر در اينجا جمع شده‏اند و عليه او مي‏جنگند، درحالی كه فقط دو نفر بودند و قهرمان آن «حسين عواد» بود، چنين جوانی با چنين شجاعتی. در سخت‏ترين نبردها كه خود مي‏خواستم يكّه و تنها به جايی بروم تنها كسی را كه با خود مي‏بردم «حسين عواد» بود، كه از نظر نبرد، از نظر هوش، از نظر فداكاری بي‏نظير بود. اين ستاره جنگ‏های چريكی، اين قهرمان مبارزه عليه اسرائيل در همين ماه گذشته، در همان روز مخوف، در شهر بيروت توسط تروريست‏های عراقی به شهادت رسيد. جوانی كه بايد قدس را آزاد كند، جوانی كه بايد عليه اسرائيل بجنگد، اين چنين توسط اين مزدوران به شهادت مي‏رسد.
به هرحال اعمال مزدوران عراق همچنان ادامه پيدا مي‏كند و نتيجه آن جز به نفع فالانژها و اسرائيل نيست. اين مزدوران هيچ حركتی عليه اسرائيل ندرند، بلكه بهترين رزمندگان شيعی را كه ضداسرائيل هستند ترور مي‏كنند و اين خود بزرگترين دليل وابستگی آنها است

انقلاب اسلامی ايران؛ پل پيروزی لبنان و فلسطين

مي‏خواهم بگويم شيعيان لبنان، هيچ پناهگاهی جز ايران ندارند. از پيرزنی كه شوهر و فرزندش به شهادت رسيده بودند و خانه‏اش ويران شده بود، مي‏پرند: «چه مي‏خواهي؟» مي‏گويد: «از خدای بزرگ مي‏طلبم كه انقلاب ايران را پيروز كند؛ زيرا مي‏دانم كه اگر انقلاب ايران پيروز شود، ما نيز نجات پيدا خواهيم كرد». اگر انقلاب ايران خدای ناكرده به شكست بينجامد همه ما نابود خواهيم شد، هيچ فايده‏ای برای لبنانی و فلسطينی ندارد. به همين جهت است كه به عده زيادی از جوانان كه يه من رجوع مي‏كنند تا برای مبارزه به لينان بروند صراحتاً مي‏گويم، اگر مي‏خواهند لبنان و فلسطنی پيروز شود بايد از انقلاب مقدس ايران پاسداری كنند، بايد در كردستان بجنگند، بايد در خوزستان مبارزه كنند، بايد انقلاب ما را عليه عراق و عليه توطئه‏گران پاسداری نمايند.

بی ‏توجهی به شيعيان لبنان

درحال حاضر بزرگترين نبردها در شهر بيروت و نقاط ديگر در جريان است. همه روزه عده‏ای از جوانان ما به شهادت مي‏رسند. تنها و تنها سازمان مكتبی كه در لبنان وجود دارد و از ايران دقاع مي‏كند، از انقلاب مقدس ما طرفداری مي‏كند، سازمان «امل» است. بهتر بگويم سازمانی كه در همه دنيا دارای خط مكتبی است –آن نوع خط مكتبی كه در ايران وجود دارد- و تا آخرين قطره خون خود حاضر است به خاطر اين انقلاب بجنگد و مبارزه كند، سازمان «امل» است. ولی متإسفانه مي‏بينيم گاهی عده‏ای نمي‏خواهند اين سازمان شناخته شود، ابا دارند كه از شيعيان لبنان دفاع كنند. چند روز پيش{سال1359} نهضت‏های انقلابی دنيا برای روز مقدس قدس به ايران آمدند و يكبار نيز به مجلس شورای اسلامی رفتند و در آنجا سخن گفتند. از همه سازمان‏ها دعوت شده بود جز سازمان «امل» و اين بزرگترين ظلم است. من مطمئنم كسانی كه دعوت‏كننده بودند، اگر «امل» را نيز دعوت كرده بودند برای آنها افتخار و شرف بود؛ زيرا تنها سازمانی است كه در مقابل اسرائيل و در مقابل عراق و در مقابل دشمن همه روزه شهيد مي‏دهد و اعضايش كسانی هستند كه به شهادت و ايمان خويش افتخار مي‏كنند. با دعوت از «امل» هيچ گلی بر سر آنها نمي‏زدند، بلكه گلی بر سر خودشان زده مي‏شد.ضدانقلابيون عليه «امل» كتاب‏ها نوشتند، پوسترها چاپ كرده‏اند، چپ و راست برای كوبيدن سازمان «امل» مي‏كوشند. همان كسانی كه در ايران ما، افراد مكتبی ما را مي‏كوبند، همان كسان خط مكتبی «امل» را در لبنان مي‏كوبند. همچنان كه امام امت ما فرمود، تنها و تنها در سايه ايدئولوژی اسلام و خط مكتبی است كه مي‏توان اسرائيل را نابود كرد و قدس را آزاد ساخت. سازمان «امل» مفتخر است كه در كمال فقر و محروميت شهيد مي‏دهد، فداكاری مي‏كند و فقط به ايمان خود و خط مكتبی خود تكيه مي‏كند و به مبارزه ادامه مي‏دهد و حاضر است بازهم بجنگد تا هر چه زودتر انقلاب اسلامی ايران به پيروزی برسد.همچنان كه برای شما شرح دادم، دولت عراق سعی مي‏كند كه برخوردهای خود را با ايران، به صورت يك مبارزه قومی درآورد و بگويد كه عرب عليه عجم به مبارزه دست زده است. حتی مي‏بينيد كه سازمان‏های انقلابی منطقه نيز جرأت نمي‏كنند كه از انقلابيون ايران و حتی از انقلاب اسلامی ما دفاع كنند و سكوت مي‏كنند؛ زيرا فكر عربی بيش از پيش در آنجا سيطره دارد. تنها گروهی كه به دنبال خط مكتبی ما و اتقلاب مقدس اسلامی ما وارد مبارزه مي‎‏شود سازمان «امل» است.مدتی پيش، در عرض يك هفته{سال1359} سه گروه از جوانان شيعه، سه هواپيما را ربودند. يكی از آنها جوانی بود از جنوب لبنان، كه بر فراز بغداد هواپيمايی را ربود. او مي‏خواست هواپيما را به ايران بياورد، ولی دولت ايران نپذيرفت تا او وارد تهران شود. اين جوان مجبور شد كه هواپيما را به بيروت بازگرداند. هنگامی كه هواپيما در فرودگاه بيروت بر زمين تشست، شركت هواپيمايی با او وارد صحبت شد تا شرايط تحويل هواپميا را تعيين كنند. شما مي‏دانيد، كسی كه هواپيمايی را بربايد برای ابد محكوم به زندان است. اين جوان مي‏توانست شرايطی بگذارد تا بگريزد و به كشورهای ديگری برود. اما گفت مي‏خواهد به زندان برود ولی به شرط آنكه همه خبرنگاران را در كنار هواپيما جمع كنند تا او بتواند حرف‏های خود را برای دنبا با آزدی اعلام كند. شركت هواپيمايی و دولت لبنان نيز تقبل كردند و خبرنگاران جمع شدند. اين جوان شيعه فقط چند مطلب بيانت داشت.مطلب اول او، دفاع از انقلاب مقدس اسلامی ايران بود. تصور كنيد جوان شيعه‏ای را از سازمان «امل»، كه رهبرش را دزديده‏اند، خاكش هم‏اكنون مورد تجاوز اسرائيل است. از جنوب لبنان، كه چهارصدهزار جمعيت دارد دارد، بيش از سيصدهزار آواره هستند، نيمی از جنوب لبنان بكلی ويران شده است، هيچ‏يك از آنان نمي‏توانند در جنوب زندگی كنند. سرنوشت او، مملكت او، رهبری او، سازمان او، همه و همه در خطرند، اما اولين مطلبی را كه بيان مي‏كند و اولين و بزرگترين آرزوی اوست پيروزی انقلاب اسلامی ايران است.
مطلب دومی كه ارائه مي‏دهد، نجات و آزادی امام موسي‏صدر رهبر شيعيان لبنان است.
يعنی مي‏بينيد برای اين جوانان در لبنان،‌ انقلاب مقدس ما بيش از هر حقيقتی ارزش و اهميت دارد. آنها خوب مي‏دانند كه اگر ابن انقلاب به پيروزی برسد، آنها نيز پيروز خواهند شد. به همين سبب همه وجود خود را، همه حيات و هستی خود را در اختيار انقلاب اسلامی ما قرار داده‏اند. اما حتی همين خبری را كه هم‏اكنون ذكر كردم –كه هواپيمايی را ربودند و اين جوان برای ابد به زندان رفت، تا ندای پيروزی انقلاب ايران را در دنيا طنين‏انداز كند- متأسفانه در اخبار جهانی و در دستگاه‏های خبری ما منعكس نگرديد. جای تأسف است! بايد مردم بدانند كه شيعيان لبنان در دنيا هيچ پناهگاهی جز ايران ندارند. مسيحيان به ا مريكا و اسرائيل و غرب وابسته‏اند. برادران سنی ما دارای پشتيبانان زيادی در منطقه و كشورهای عربی هستند. شيعيان تنها كسانی هستند كه مي‏توانند به ايران تكيه كنند. زمان طاغوت آنها را به شدت كوبيده‏اند؛ زيرا شاه طاغوتی هم‏دست فالانژيست‏ها و «كميل شمعون» بود. با شيعيان مبارزه مي‏كرد، شيعيان را مي‏كوبيد، آنها را نابود مي‏نمود. اكنون كه طاغوت سرنگون شده است و انقلاب اسلامی ما به پيروزی رسيده است، آنها انتظار دارند كه اين انقلاب مقدس يه آنها كمك كند.

شش نفر با يك تفنگ

مي‏خواهم سخن خود را با ذكر خاطرات بعضی از جوانان ايرانی (به همراه شهيد باقری افشردي) كه در ماه اخير به جنوب لبنان رفته و مشاهدات خود را در روزنامه‏های ايرانی منتشر كردند ختم كنم. اين خاطره از جنوب لبنان در نزديكی مرز اسرائيل است. روستايی است به نام «جُميْجَمِه» كه پانصدمتر با مرز اسرائيل فاصله دارد. هنگامی كه اين جوانان وارد روستا مس‏شوند،‌ تقريباً غروب شده بود. رزمندگان «امل» در اين ده به آنها مي‏گويند، كه بازگشت شما در شب خطرناك است. بهتر است در ده بمانيد؛ زيرا در جاده‏ها كمين مي‏كنند و احتمالاً شما را مي‏كشند. آنها نيز تصميم مي‏گيرند كه شب را در آن ده يمانند. به خانه‏ای در وسط روستا مي‏روند و همه مردم روستا، كوچك و بزرگ، دور آنها جمع مي‏شوند. عده‏ای گريه و ناله مي‏كردند و مشكلات خود را بازگو مي‏نمودند. در همان روز، چهار نفر از رزمندگان «امل» در همان منطظقه به دست اسرائيلي‏ها به شهادت رسيده بودند. بنابراين خانواده‏های آنها پجّه مي‏كردند، صحبت مي‏كردند، صحبت‏های مختلف. خبرنگار يكی از روزنامه‏ها، از پيرزنی كه گريه مي‏كرد، چون فرزندش شهيد شده بود و هيچ چيز نداشت، مي‏پرسد: «تو از امام امت ما چه انتظاری داري؟» او دست به دعا برمي‏دارد و مي‏گويد: «فقط از خدا مي‏خواهم كه او را سلامت بدارد.» نه تقاضای پول مي‏كند،‌ نه كمك، نه اسلحه، نه رزمنده، نه چيز ديگری، فقط سلامت امام را مي‏خواهد.
هلي‏كوپترهای اسرائيل بر بالای روستا به حركت درمي‏آيند؛ زيرا حتماً جاسوس‏هايی خبر داده بودند كه ايرانيان وارد روستا شده‏اند. تمام مردان ده تصميم مي‏گيرند كه تمام شب از روستا حراست كنند. به سنگرها مي‏روند. اين خبرنگار (از روزنامه جمهوری اسلامي) به سنگرها مي‏رود تا سنگرها را بازديد كند و ببيند كه آنان چگونه مي‏جنگند. او به سنگری در مقابل مرز اسرائيل مي‏رود و مي‏بيند فقط يكی از جوانان كلاشينكف دارد و حدود پنج شش نفر ديگر از مردان جوان تا پير، بدون اسلحه ايستاده‏اند، بدون اسلحه! اين ايرانی از آنها مي‏پرسد: «آخر بدون اسلحه، دست‏خالی چگونه مي‏خواهيد با اسرائيل بجنگيد؟» مي‏گويد: «چه كنيم؟ نداريم! فقط همين يك قبضه اسلحه را داريم. به علاوه منتظريم كه اگر اين جوان به شهادت رسيد، نفر دوم اسلحه را بردارد و بجنگد و نفر سوم تا هفتم.» مردان ده مي‏گويند: «بخصوص ما به اين سنگرها آمده‏ايم كه اگر اسرائيل حمله كرئد،‌ اول ما را بكشد و از روی نعش ما بگذرد و بعد به سراغ خانواده‏ها و زن‏های ما برود. ترجيح مي‏دهيم كه در آن لحظات زنده نياشيم. بنابراين با اسلحه و بدون اسلحه به سنگرهای مبارزه مي‏رويم.» اين جوانان ايرانی مرتعش مي‏شوند، كه چگونه اين شيعيان در چنين محيط خطرناك و در مقابل اسرائيل جبار بدون سلاح كافی، با ابتدايي‏ترين امكانات، مقاومت مي‏كنند و مي‏جنگند و نمي‏گريزند.فرمانده،‌ صبح روز بعد به ايراني‏ها مي‏گويد: «شما هرچه زودتر حركت كنيد؛ زيرا حيات شما در خطر است. اسرائيل مي‏داند كه شما اينجا هستيد.» آنها پس از نماز صبح فوراً سوار ماشين خود شده و از روستا خارج مي‏شوند، ولی در همان لحظاتی كه از روستا خارج مي‏شدند،‌ آتشبار سنگين اسرائيل روستا را در زير آتش توپخانه خود مي‏كوبد و خانه‏ای را كه در آن بيتوته كرده بودند به زير آتش مي‏گيرند، چون جاسوس‏ها خبر برده بودند. لذا فوراً اسرائيل اين خانه‏ها را فرو مي‏كوبد. خوشبختانه ايراني‏ها خارج شده بودند و به سلامت مي‏گريزند. اما ندانستند و كسی هم نمي‏داند كه چند نفر از آن بينوايان كشته شده‏اند و چه خساراتی به خانه آنها وارد شد، فقط به علت اينكه آنان ايراني‏ها را در خانه خود جای دادند.
اين ظلم‏ها و اين جنايت‏ها در آنجا عادی است، خانواده‏هايی هستند كه جوانان خود را از دست مي‏دهند، خانه آنها ويران مي‏شود و هيچ‏كس نيست كه به درد آنها برسد، هيچ‏كس. تنها دولت شيعه‏ای كه در عالم وجود دارد ايران است، كه متأسفانه ايران هم تاكنون آنچنان توجهی به آنها نكرده است. ولی سرنوشت آنان با انقلاب ايران گره خورده است.
سرنوشت محرومان و مستضعفان دنيا وابسته به انقلاب اسلامی ايران است. اگر انقلاب اسلامی مابه پيروزی نهايی برسد، آينده‏ای روشن در انتظارشان خواهد بود و اگر خدای ناكرده به سقوط بينجامد، همه نابود خواهند شد. نه تنها لبنان و فلسطين، بلكه بيشتر كشورهای آفريقايی و مبارزان ديگری كه در سرتاسر دنيا عليه طاغوت‏ها مبارزه مي‏كنند و چشم انتظار به انقلاب مقدس اسلامی ما دوخته‏اند.
ما از روح پاك شهدا طلب همت مي‏كنيم تا افتخار داشته باشيم كه راه آنها را ادامه دهيم و طاغوت‏ها را به زير بكشانيم.
خدايا! شيعيان لبنان برای قرن‏های دراز، دچار ظلم و ستم و قربانی جنايت‏ها و قتل‏عام‏ها بوده و در ذلت و بدبختی زندگی مي‏كردند. جنايات بني‏اميه، جنايات بني‏عباس، قتل‏عام‏های عثمانی و سرانجام دوران ظلمت استعمار غرب و سيطره شوم و صهيونيسم در منطقه و تجاوز به سرزمين مسلمانان و بمب‏باران‏ها و قتل‏ها و جنايت‏ها و ذلت‏ها….
خدايا! ترا شكر مي‏كنم كه شيعيان را به سلاح شهادت مجهز كريد، تا عليه طاغوت‏ها و ستم‏گران و تجاوزكاران قيام كنند و با خون سرخ خود، ذلت هزار ساله را از دامان تشيّع پاك كنند و اززش و اهميت شهادت را در معركه حيات بفهمند، با ايمانی خدايی و اراده‏ای آهنين خود را از لجنزار اسارت جسدی و روحی نجات بخشند، علي‏وار زندگی كنند و در راه سرخ حسين(ع) قدم بگذارند و شرف و افتخار راستين تشيّع را، كه قرن‏ها دستخوش تطاول ستم‏گران بود، دوباره كسب كنند.
خدايا! خود را به تو مي‏سپاريم تا در ميان توفان‏ها، از ميان گرداب‏های خطر ما را راهنمايی كنی، با نور ايمان قلب‏های ما را روشن نمايی، با آتش عشق، خودخواهي‏ها و ناپاكي‏های وجود ما را بسوزانی.
خدايا! از تو مي‏خواهيم كه طبع ما را آنقدر بلند كنی كه در برابر هيچ‏چيز جز خدا تسليم نشويم. دنيا ما را نفريبد، خودخواهي‏ها ما را كور نكند، سياهی گناه و فساد و تهمت و دروغ و غيبت، قلب‏های ما را تيره و تار ننمايد.خدايا! به ما آنقدر ظرفيت ده كه در برابر پيروزي‏ها سرمست و مغرور نشويم و كوچكی و بيچارگی خويش را فراموش نكنيم و در برابر شكست‏ها و مصيبت‏ها خود را نبازيم و در تاريكترينم لحظات كشنده حيات، اميد خود را به تو از دست ندهيم.
خدايا! به ما آنقدر قدرت ده تا بر نفس سركش خود غلبه كنيم، آنقدر بينش ده تا طاغوت درون خود را بشناسيم و سرسختانه عليه آن مبارزه نمائيم.
خدايا! آنقدر به ما بي‏نيازی ده تا به دنبال منفعت خويش نباشيم و گدامنشانه نخواهيم از اين انقلاب مقادس چيزی به سود شخص خويش برداشت كنيم، به ما آنقدر سخاوت ده تا همه چيز خود را، حتی حيات و هستی خويش را، در راه اين رسالت بزرگ فدا كنيم.
خدايا! پس از 1500 سال اسلام راستين را پيروز كردی و رسالتی بزرگ و سنگين را بر دوش‏های ضعيف ما گذاشتی، محرومان و مستضعفان دنيا را اميدوار كردی، كاخ ظلم و ستم را ويران نمودی و بزرگترين طاغوت‏ها را به زير كشيدی. اكنون بر ما رحمت كن كه با تكيه بر ايمان و فداكاری از اين انقلاب مقدس پاسداری كنيم و در برابر شهدای خونين‏كفن كه از ورای آسمان‏ها همچنان نگرانند شرمنده نشويم و در برابر قلب‏های مضطرب و چشم‏های منتظر و اميدهايی كه بر دل‏های شكسته و پژمرده محرومان دنيا شكفته شده است سرافكنده نگرديم.
خدايا! به ما فرصت ده تا در اين معركه مرگ و زندگی، در زمره شهدای كربلا درآييم و در نبرد حق و باطل علي‏وار بجنگيم و در راه پاسداری از انقلاب تا آخرين قطرة خون خود فداكاری كنيم.
از خدای بزرگ مي‏طلبم كه اين ابرقدرت‏ها، صهيونيست‏ها و اين كسانی كه دنيا را به خاك و خون كشيده‏اند، همه را نابود گرداند!
از خدای بزرگ مي‏طلبم كه به همه ما امكان دهد تا برای پاسداری از اين انقلاب مقدس تا آخرين قطره خون خويش بكوشيم!
من از خدای بزرگ مي‏خواهم كه رزمندگان «امل» و همه مسلمانان را در مقابل فالانژيست‏ها و در مقابل اسرائيل و در مقابل مزدوران عراق محافظت كرده و پيروز گرداند!
من از خدای بزرگ مي‏طلبم كه امام موسي‏صدر، رهبر عالي‏قدر شيعيان لبنان را به سلامت بازگرداند!
من از خدای بزرگ مي‏طلبم كه صدام سفاك و رژيم فاسد او را واژگون نمايد!
من از خدای بزرگ مي‏طلبم منافقينی را كه در داخل كشور ما توطئه و آتش‏افروزی مي‏كنند رسوا بسازد!
من از خدای بزرگ مي‏طلبم كه به امام امت ما، اين بزرگ رهبر مسلمانان و مستضعفان جهان سلامتی و بقای عمر، تا ظهور حضرت مهدي(ع) عطا فرمايد.
وَالسَّلامُ‏عَلَيْكُم‏ و رَحْمَهُ‏اللهِ و بَرَكاتُه

بسم الرَّحْمنِ الرَّحيمِ

اَلَّذينَ آمَنوا وَهاجَروا وَجاهَدوا في‏سَبيلِ‏اللهِ بِاَمْوالِهِم وَاَنْفُسِهِم اَعْظَمُ دَرَجَهٌ عِنْدَاللهِ وَاولئِكَ هُمُ‏الْفائِزونَ
(سوره توبه، آيه20)

خدايا! يا يك دنيا آرزو قدم به اين سرزمين گذاشتم، با آرزوهای پاك، آروزهايی مقدس، آرزوهای خدايی كه هيچ رنگی از خودخواهی و كوته‏نظری نداشت.
آرزو داشتم كه در راه انقلاب فلسطين جانفشانی كنم و جان خود را وثيقه آزادی فلسطين قرار دهم.
آرزو داشتم كه با پای پياده، به قدس سفر كنم و آنجا خدای بزرگ را سجده كرده و از لطف و رحمتش سپاسگزاری كنم.
آرزو داشتم كه در راه عدل و عدالت مبارزه كنم و يار و ياور محرومان و بينوايان و دل‏شكستگان باشم.
آرزو داشتم كه پرچم علي(ع) را بر فرق زمين بكوبم، پرده‏های چركين و سياه تهمت و حسد و حقد و دروغ و كينه و تزوير را –كه ستم‏گران تاريخ بر روی علي(ع) كشيده‏اند- پاره كنم و وجود پاك و درخشانش را با افتخار و عشق به تشنگان حقيقت و عدالت بنمايانم و انسانيت را در راه كمال، به دور شمع وجودش جمع كنم و در برخورد با مشكلات سخت و طاقت‏فرسا، در حياتی كه سراسرش امتحان و غم و درد و مصيبت است از ارادة بلندش طلب همت نمايم و در روز قيامت، آنجا كه دستم از همه چيز كوتاه است. برای اثبات صدق و عشق وايمان خود، علي(ع) را به درگاه خدا به شفاعت آورم.
آرزو داشتم كه در معركه‏های سخت و توفان‏زای حوادث، در نبرد مرگ و زندگی بين حق و باطل، پرچم خونين حسين(ع) را به دوش كشم و با فداكاری هستی خود، يك حلقه به زنجير دراز شهدای راه حق بيفزايم و انسانيت را يك قدم به كمال نزديك‏تر كنم.
آرزو داشتم كه مدينه فاضله‏ای به وجود آورم، كه در آن عدالت سايه افكند، چشمه عشق و محبت، سرزمين سينه‏های پاك انسان‏ها را آبياری كند، حقد، حسد، تهمت، بدی، كفر، جهل و ظلم از آن رخت بربندد، يتيمی با چشم اشك‏آلود به خواب فرو نرود، ناله دردمندی در نيمه‏های شب، سكوت ظلمت را نشكافد و آه سوزانی از سر نااميدی به آسمان نرود.آرزو داشتم كه تجلی صفات خدايی را در همه‏جا و همه‏كس ببينم، جمال، جلال، كمال، علم، خلاقيت، عشق، محبت، اخلاص و انسانيت را مدار زندگی بيابم.
آرزو داشتم كه شمع باشم و سرتا به پا بسوزم و ظلمت را محبور به فرار كنم و به كفر و جهل و ظلم اجازه ندهم كه بر دنيا سيطره يابند.
آرزو داشتم…!
چه آرزوهای دور و دراز! چه آرزوهای طلايي! كه احساس مي‏كنم همه‏اش خاك شده است، اكنون نااميد و دل‏شكسته، دست از آرزو برداشته‏ام و تسليم قضا و قدر شده‏ام.
فقير و بي‏نوا دل بر مرگ نهاده‏ام و فهميده‏ام كه در خلال اين تاريخ دراز و پردرد، من نيز بهتر و بلندپايه‏تر از آنها نيستم و نبايد ادعاهای گزاف در سر بپرورم و نبايد انتظارهای بي‏جا داشته باشم.
اكنون حيات آنقدر در نظرم پست شدهاست كه به خاطر جان خود يا هستی همه دنيا حاضر نيستم حقی را زير پا بگذارم، يا دانه‏ای را به زور از موری بستانم و يا در ادای كلمه حق، از مرگ يا چيزی و يا كسی وحشت كنم، بلكه دست از جان شسته، خود به پيشواز حوادث آمده‏ام، و همه هستی خود را خالصانه نقديم كرده‏ام.
من با ايمان به انقلاب قدم به اين راه گذاشته‏ام و همه روزه در معرض مرگ و نيستی قرار گرفته‏ام، ولی براساس ايمان به هدف و آزادی فلسطين از مرگ نهراسيده‏ام و همه خطرات را با آغوش باز استقبال كرده‏ام. امروز ايمان من به اين انقلابيون از بين رفته است، قلبم راضی نيست. قناعتی ندارم، خصوصيات انقلابی را در اينان نمي‏يابم و فكر نمي‏كنم كه اينان قصد آزاد آزاد كردن فلسطين را داشته باشند.
هرچه سعی مي‏كنم كه خود را راضی نمايم و قلبم را قانع كنم كه مقاومت فلسطينی همان شعله مقدس است كه برای آزادی انسان‏ها بايد نگاهش داشت و با قلب و جان و روح خود بايد از آن محافظت كرد، متأسفانه قادر نمي‏شوم خود را راضی كنم، يا اقلاً خود را فريب دهم و همچنان در تخيلات شيرين انقلابی سير كنم و شربت شيرين شهادت را آرزو نمايم.
در مقابل مي‏بينم كه اينان با زور مي‏خواهند مرا راضی كنند و به قلبم قناعت بپاشند و روح آشفته‏ام را تسكين دهند، ولی قادر نيستند؛ زيرا ارضای قلبی و ايمان زائيده زور نيست…
در عين حال نه مي‏توانم خود را گول بزنم و نه ناراحتی قلبی خود را كتمان كنم… به من ايراد مي‏گيرند كه چگونه جرأت مي‏كنی در مقابل مقاومت بايستی و رضايت صددرصد خود را اظهار نكني؟ چگونه جرأت مي‏كنی در سرزمين مقاومت زندگی كنی و ايمان به راهشان نداشته باشی و هنوز زنده باشي؟ ايرادكنندگان دوستان مصلحی هستند كه تنها حقايق موجود را گوشزد مي‏كنند… ولی من، منی كه به حيات خود انقلاب را خريده‏ام و هميشه حيات خود را در كف دست تقديم داشته‏ام ديگر نمي‏ترسم كه زورگويی حيات مرا بستاند، كسی نمي‏تواند با ترس از مرگ مرا به زانو درآورد و راه غلطی را بر من تحميل كند. انقلاب مرا آزاد كرده است و آزادی خود را به هيچ‏چيز، حتی به حيات خود نمي‏فروشم.{سطوری را كه گذشت، شهيدچمران دو سال پس از جنگ‏‎های داخلی لبنان نگاشته است، كه چرا قدم به لبنان گذاشتم و كدامين آرزوها را با خود داشتم…
توطئه جنگ‏های داخلی لبنان آنچنان اوج مي‏گيرد كه نه تنها لبنان به انفجار كشيده مي‏شود، بلكه انقلاب فلسطين و سوريه نيز در دام اين توطئه مي‏افتند و نيروهای ضداسلامی چپ و راست لبنان، در اين شرايط خاص، قدرت را در دست مي‏گيرند. هر دو طرف، شيعيان لبنان، در اين شرايط خاص، موسي‏صدر را، مورد هجوم و حمله قرار مي‏دهند. در اين زمان دفاع از شيعيان و از رهبر آنان بسی خطرناك بود، به طوری كه سياست‏بازان و مصلحت‏طلبان سكوت و كتمان حقيقت را ترجيح مي‏دادند، ولی شهيدچمران در همان اوج غلبه جوّ ترس و وحشت به دفاع از حق و حقيقت برمي‏خيزد و از هيچ‏چيز نمي‏هراسد و در دست‏نوشته ديگری كه در ايران نگاشته است، در اين باره چنين مي‏نويسد:}
خدايا! آتش فتنه مشتعل شده بود، دشمنان همه را به جان هم ريخته بودند، بازار شعار دروغ و شايعه گرم شده بود، توفانی از تهمت و افترا عليه شيعيان و رهبرشان امام موسي‏صدر كولاك مي‏كرد، بارانی از مصيبت و بلا بر مردم مي‏باريد.
همه مصلحت‏انديشان، از ترس تهمت و تهديد سكوت كرده بودند و بر اعمال شوم توطئه‏گران صحه مي‏گذاشتند.
امام من نمي‏توانستم در اين معركه حق و باطل سكوت كنم. با همه وجودم به ميدان آمدم، نه فقط حياتم را تسكين حق كردم، بلكه روحم را و قلبم را و عرفانم را نيز در وثيقه مبارزه گذاشتم

عده‏ای از دوست‏نمايان مصلحت‏انديش توصيه مي‏كردند كه از اين نبرد سخت كناره بگيرم و از امام موسي‏صدر دفاع نكنم؛ زيرا نام نيك من و سابقه مبارزاتی من و حتی همه هستی من در خطر نيستی قرار مي‏گيرد.
ای خدای بزرگ! ترا شكر مي‏كنم كه مرا بنده حق كردی، وسوسه را از دلم پاك نمودی و در گرداب ناملايمات و مشكلات به راه راست هدايتم كردی و در اين امتحان سخت مرا سربلند و روسفيد كردی و از سنگلاخ سردرگم محاسبات مصلحت‏طلبی نجاتم دادی و دلم را به نور عشق و ايمان روشن كردی و حيات و مماتم را با حق عجين نمودي؛ زيرا ارزش من در اين بود كه در چنين شرايط سختی از حق دفاع كنم و همه وجود خود را در اين راه فدا نمايم، چون اگر مي‏خواستم بر مبنای تجارت و مصلحت عمل كنم با ديگران تفاوتی نداشتم.
خدايا! تو لبنانيان را مورد آزمايش قرار دادی –آزمايشی سخت و خطرناك- كه حق و باطل به محك تجربه درآمدند و هركس در وجودش غش داشت مشتش باز شد و ماهيتش آشكار گرديد.
در اين امتحان بزرگ احزاب و قدرت‏ها به زانو درآمدند و خراب شدند. انقلابيون دروغين رسوا گشتند، تهمت‏زنندگان بي‏شرم خود به غرقاب اتهام درافتادند، دشمنان خلق كه دم از خلق مي‏زدند از طرف خلق مطرود شدند.
ای خدای بزرگ! ترا شكر مي‏كنم كه دوستان مؤمن ما، فدائيان «امل» را در اين امتحان سخت موفق كردی، به آنها فرصت دادی كه همه سختي‏ها و مشقت‏ها و تهمت‏ها و فشارها و قتل و شكنجه و زندان و اتهام به خيانت را تحمل كنند و لحظه‏ای از طريق حق منحرف نشوند.
خدايا! تو محال را ممكن كردی، تو به من فرصت دادی كه در مقابل جبر تاريخ بايستم، برخلاف سيل شنا كنم و در ميان توفان بلا كلمه حق را اعلام نمايم.
خدايا! تو مي‏بينی كه ظلمت و جهل بر عالم سيطره دارد، مي‏بينی كه دروغ و خدعه و تهمت و سياست‏بازی بر همه‏جا حكومت مي‏كند، مي‏بينی كه همه اطراف برای مصالح شخصی خود با سرنوشت شيعيان محروم معامله مي‏نمايند، همه تاجرند، همه سياست‏پيشه‏اند و از اينكه ما به سلسلة ارزش‏های خدايی پايبنديم ما را ديوانه و ابله مي‏نامند و سعی دارند بر گرده ما سوار شوند.
خدايا! از اين دريای فريب، از اين دنيای سياست و تزوير خسته و اندوهگين شده‏ام، تنها سعی مي‏كنم به دنبال حق بروم و خود را به هيچ معبود ديگری جز خدا نفروشم و برای آنكه در مقابل ظلم و كفر رويين‏تن شوم و شرف ايمانی خود را از خطر تعرض محفوظ بدارم، سعی مي‏كنم بر آنچه آسيب‏پذير است و ممكن است ملعبه دست سياست‏بازان قرار گيرد قلم بطلان بكشم، از مال و منال خود، از جان و هستی خود و حتی از نام و نشان خود نيز بگذرم و بدينوسيله بازيگران شعبده‏باز را خلع‏سلاح كنم، تا هرچه كردند و هر چه خدعه نمودند و هرچه تهديد كردند، كارگر نشود.
خدايا! تصميم گرفته‏ام كه بميرم ولی تسليم ظلم و كفر نشوم و تا زنده‏ام آزاده باشم، جز حق كسی را نپرستم و جز حق نگويم و جز حق نخواهم.
خدايا! مي‏بينم كه همه سياست‏بازی مي‏كنند، كلاه‏برداری مي‏نمايند، دروغ مي‏گويند، خدعه مي‏زنند، خلف‏وعده مي‏كنند و هر جكه كه دستشان برسد با سرنوشت شيعيان معامله مي‏نمايند.
راستی كه سياست‏بازی پيچيده و بغرنج است! راستی كه پررويی و بي‏آبرويی مي‏خواهد! هزار نوع محاسبه دقيق! هزار نوع دوز و كلك!… ولی از خدای بزرگ! ترا شكر مي‏كنم كه از سياست به من آموختی كه فقط حق بگويم و فقط حق بخواهم و حتی به خوش‏آيند مردم و يا اكراه آنها كاری نداشته باشم.
{رهبران مقاومت فلسطين اكثراً مي‏دانستند، راهی را كه شيعيان لبنان انتخاب كرده‏اند، (عدم اتكاء به شرق و غرب و اتكا به خدای بزرگ و خط لاشرقيه و لاغربيه) راه صحيحی است، ولی جرأت و شهامت و قداست انتخاب اين راه و حتی بيان اين مطلب را نداشتند و در حالی كه گروه‏های چپ و راست لبنانی و حتی فلسطينی با آنها مخالفت مي‏كردند و در عين حال بازهم همان رهبران مي‏دانستند كه امام موسي‏صدر حامی آنان و شيعيان لبنان و سازمان نظامی آنها «امل» سپربلای آنان است و حفظ جان دكتر مصطفی چمران، سازمان‏دهنده و حركت‏دهنده شيعيان، برای مقاومت فلسطين اهميت پيدا مي‏كند. زيرا مي‏دانند كه او حقيقتاً برای رهايی قدس از چنگال صهيونيسم و خنثی كردن توطئه‏های امريكايی –اسرائيلی تلاش مي‏كند و شيعيان محروم لبنان نيز مبارزه او را دنبال مي‏نمايند. شهيد چمران سخنان خصوصی خود را با يكی از مسئولان مقاومت فلسطينی و اتكا خود را به نيروی لايزال الهی در دست نوشتاری چنين بيان مي‏كند:}
«روزی (25ژودئن1978) مسئول «امن‏ثوره»{سازمان امنيت انقلاب فلسطين} در جنوب لبنان به مؤسسه آمد، مرا به كناری كشيد و گفت: «از طرف رهبری مقاومت فلسطين مأمور شده‏ام كه جان ترا محافظت كنم، لذا مي‏خواهم سه جنگنده فلسطينی را برای تو بفرستم كه هميشه، حتی در ماشين در كنار تو باشند و از تو حراست كنند.»
گفتم: «مگر چه خبری رسيده است؟»
گفت: «تقريرهای امنی، حاكی از اين است كه دشمنان در كمين قتل تواند و جان تو در خطر حتمی است و چنين حادثه‏ای برای مقاومت فلسطين سنگين و غيرقابل تحمل است و من در قبال رهبری مقاومت برای حفاظت از تو مسئوليت دارم.»
از او تشكر كردم و گفتم: «خدای بزرگ نگهبان من است. او اين كلام را رد كرد و مسئوليت خود را تكرار نمود. بالاخره گفتم: «جوانان «امل» زيادند، در صورت ضرورت از من حفاظت خواهند كرد و بازهم تشكر كردم.
عجبا! اينان مرا تهديد به مرگ مي‏كنند؟ كسی كه در آغوش مرگ غوطه مي‏خورد و از لطف و آرامش مرگ خرسند است.
من زاده غم و دردم، در دريای درد غوطه مي‏خورم و زير كوهی از غم فشرده مي‏شوم و مدام در آتش حرمان و محروميت مس‏سوزم و از دنيا و آنچه در آنست احساس بيگانگی مي‏كنم.»
{شهيدچمران سپس در راز و نيازی با خدای خود دردهای درونی خويش را بازگو مي‏كند و نيت قلبی خود و شيعيان، در پيروزی از علي(ع) و حسين(ع) و دفاع از محرومان و مظلومان و سرزمين قدس را با زبانی نيايش‏گونه بيان مي‏دارد:}«خدايا! تو مي‏دانی كه ما به فلسطين، زادگاه پيامبران و محل نزول وحی عشق مي‏ورزيم و آزادی فلسطين و قدس را از سيطره شوم صهيونيسم هدفی مقدس از اهداف زندگی خود مي‏شمريم و تو مي‏دانی كه در اين راه از هيچ كمكی به سازمان آزادي‏بخش فلسطين دريغ نكرده‏ايم و هميشه خالصانه و مخلصانه از آن دفاع نموده‏ايم.
تو مي‏دانی كه امروز توده‏های وسيعی از مردم، به علت خطاها و اشتباه‏های فراوان، به مقاومت فلسطين و سرنوشت فلسطينيان بي‏اعتنا شده‏اند، مسيحيان عموماً به دشمنی علنی برخاسته‏اند و علناً با اسرائيل برضد فلسطينيان همكاری مي‏كنند. بعضی سنّي‏ها و دروزي‏ها نيز جسته و گريخته نارضايتی خود را از فلسطينيان اظهار مي‏دارند و با رهبران افراطی مسيحی طرح دوستی مي‏ريزند، تا در تقسيم منافع امتيازات بيشتری كسب كنند، اما شيعيان علی و حسين(ع)، مظلومان جنگ را بر گرده خود تحمل كرده‏اند، كشته داده‏اند و از هستی ساقط شده‏اند، اينان، همچنان در كنار فلسطينيان باقی مانده‏اند و از مقاومت فلسطين دفاع مي‏كنند و همه روزه شهيدی در اين راه قربانی مي‏دهند. به اين علت بغض و كينه مسيحيان عليه شيعيان برانگيخته شده و لبه تيز حمله صهيونيسم و عمّال داخلی آنها متوجه شيعه و تخريب مركزيت و رهبری آن گشته است. اكنون همه اطراف برای چپاول حقوق شيعيان مشغول معامله هستند و بر سرنوشت شيعيان توطئه مي‏كنند و از همه دردناك‏تر آن كه، بازهم شيعه را خائن و جاسوس قلمداد مي‏كنند!
خدايا! ما همه اين ظلم‏ها، حق‏كشي‏ها، هجوم‏ها و تهمت‏ها را با سعة‏صدر و به خاطر تو هدف مقدس آزادی فلسطين تحمل مي‏كنيم و بازهم در كنار فلسطينيان باقيمانده، از هيچ نوع فداكاری در راه آزادی فلسطين دريغ نمي‏كنيم.»

زيباترين سرود هستی

زيباترين سرود هستی
دكتر مصطفی چمران

بسم‏الله الرحمن الرحيم

نمي‏دانم، چگونه مي‏توان از علی سخن گفت كه شايستة حق او باشد. علی بزرگ است؛ ولی چه كسی جرأت دارد كه از بزرگی او نيز سخن بگويد؟ علی از هر چه بگوييم و بنويسيم بازهم بزرگتر است. او در فهم و وهم ما نمي‏گنجد. چه بهتر كه عاشقان راه علی و شيفتگان و مشتاقان راستين او، شهدا- كه رنگی از او دارند و رايحه‏ای از عطر و شميم ولايت او بو كرده‏اند- از علی بگويند كه قطعاً سخنانشان صاف‏تر و به بزرگی علی نزديك‏تر است.
شهيد دكتر مصطفی چمران، عارفانه به علی عشق مي‏ورزيد و هميشه او را در بي‏نهايت مي‏جست، علی را در اوج كمال انسانی مي‏ديد كه در معراج در پيشگاه الهی ايستاده است و خود را آن‏قدر پائين، كه شرم مي‏كرد از علی سخن بگويد و اين را جسارتی در پيشگاه علی مي‏دانست. همه مظاهر زيبای كمال علی را تجلّی صفات خدايی مي‏دانست كه به بي‏نهايت متصل است. فريفته علم او، حلم او، زهد و تقوای او، ايمان واعتقاد او، شجاعت او، عدالت بي‏نظير او، قضاوت او، قدرت بيان او، نيزهوشی و زكاوت او، عطوفت و مهربانی او، خلوص و عرفان او، عشق سوزان او و بالاخره تنهايی تنهای او بود و همه اين فضايل را در علی، نمونه و الگو و اسوه‏ی خود مي‏ديد و مي‏گفت كه بايد سعی كنسم به سوی اين اقيانوس بي‏كران فضايل و كمال بشتابيم، گرچه نمي‏توانيم به آن دست يابيم؛ ولی اگر در اين مسير طی طريق كنيم خود نعمت و پيروزی بزرگی است.
در اين مجموعه كه از چند دست‏نگاشتة شهيد دكتر مصطفی چمران درباره علي(ع) يا راز و نياز با علی و سه سخنرانی تشكيل يافته است، سعی شده است درحد اختصار از نگاهی ديگر به علي(ع) نگريسته شود، و آن نگاه شهيدی از عاشقان دل‏سوختة‌علی است كه همة عمر نام علی و ياد علی، روحيه‏بخش دردها و رنج‏ها و غم‏ها و تنهايی او بود و همه اينها را به درد و رنج و غم و تنهايی علی گره مي‏زد و بي‏پروا به مصاف گرداب‏های مهيب خطر مي‏رفت تا شايد عشق و محبت به ذات ازلی را- كه از علی اموخته بود- او را به وصال معشوق و لقاء حق برساند. او در معراج محبوبيت با شهادت خود به سوی معبود پر كشيد و سينه پردرد و عشق سوزان و قلب مجروح خود را تقديم حق كرد.
بدان اميد كه راه علی و نام علی و ياد علی چون چراغی فروزان، راه هدايت و انسانيت را به همة ما بنماياند.

مهدی چمران
21/11/79
<![if !supportLineBreakNewLine]>
<![endif]>

بسم ‏الله الرحمن الرحيم

اَلصَلواهُ وَالسَّلام عَلی سَيِدالاَنبياءِ وَالمُرسَلين اَبِي‏القاسِمِ مًحَمَّد صَلَّ‏للهُ عَلَيهِ وَآلِه‏الطَّيِبينَ‏ الطاهِرينِ
ماه مبارك رمضان است و ماه خداست و ماه ذكر. از اين نظر مي‏خواستم كه در مطلع سخنم چند كلمه‏ای درباره‏ی ذكر بگويم، شما مي‏دانيد كه در مكتب مقدس ما، علاوه بر آن كه انسان را از نظر نظری و تئوری تربيت مي‏كند، از نظر تربيتی، تربيتی نيز را به او نشان مي‏دهد. اسلام ما مكتبی نيست كه فقط با يك مشت فرمول و كتاب و تئوری بخواهد انسان‏ها را راهنمايی كند، بلكه با اقسام راه‏های علمی و تربيتی اين انسان را مي‏سازد. نماز ما و روزه‏ی ما در اين ماه مبارك، ‌نمونه‏ای بسيار مؤثر و عميق برای همين تربيت عملی است.
شما مي‏دانيد كه يك پزشك به مضّار الكل آگاهی كامل دارد. علم دارد؛ اما متأسفانه الكل مي‏نوشد، با آن كه مي‏داند برای سلامت او مضّر است. علت آن است كه از نظر تربيتی نمي‏تواند نفس خود را به زير كنترل و اراده‏ی خود درآورد. بنابراين مي‏بينيم كه علم و آگاهی نظری كافی نيست، ‌بايد يك تربيت نفسی هم وجود داشته باشد. آن علومی را كه در كتب مي‏خوانند و ياد مي‏گيرند،‌ برای سرنوشت انسان‏ها كافی به حساب نمي‏آيد. بين مثال‏های مختلفی كه مي‏زنند –به خصوص برای جوانان- مثال فوتبال است. يكبار ممكن است كه شما در كنار زمين بنشينيد و به بازی ديگران نگاه كنيد و بدانيد كه هر يك از بازيكنان چه نقشی به عهده دارد و چگونه بازی مي‏كند؛ اما اگر كسی بخواهد سال‏های دراز در كنار زمين بنشيند و بازی ديگران را نظاره كند، ‌خود او هيچ‏وقت فوتباليست نمي‏شود، مگر آن كه خودش وارد بازی شود، بازی كند، دريبل كند، به زمين بخورد و در خلال تجربه‏ی علمی اين بازی را مي‏آموزد.
خيلی چيزها در طبيعت هست كه انسان بايد در خلال تعليم و تربيت آن را بياموزد. از روی كتاب، از روی نوسته‏ در داخل مدرسه كافی نيست. نمونه‏های بزرگ ديگری است كه اين‏چنين است و طبيعت بشری طوری ساخته شده است كه انسان را برای تربيت آماده مي‏سازد. برای اين تربيت بايد بك‏نوع عادت برای انسان به وجود بيايد كه آن را طبيعت ثانوی مي‏گويند. برای شما مثالی مي‏زنم:
فرض كنيد يك طفل كوچك كه طبيعتش همان فطرت و طبيعت اسلامی است، از فساد و ظلم و دروغ به دور است. بنابراين مي‏بينيم كه در اوان كوچكی اين طفل نمي‏تواند دروغ بگويد، اين طفل قادر نيست كه كسی را اذيت و ايذا كند. مي‏بينيد كه مثلاً طلبكاری به در خانه مي‏آيد و صاحب خانه پول ندارد كه به طلبكار خود بدهد. طلبكار در مي‏زند. بچه در را باز مي‏كند و طلبكار از بچه درخواست مي‏كند كه به پدرش خبر دهد كه طلبكار آمده است. اين بچه كوچك نيز كه فطرتش همان فطرت اسلامی است پيش پدر مي‏آيد و مي‏گويد طلبكاری است كه به در خانه آمده است. پدر كه مي‏خواهد از دست طلبكار بگريزد، به اين طفل كوچك مي‏گويد: «برو به طلبكار بگو كه پدرم نيست»، يعنی اولين دروغ را بر دهان اين طفل مي‏گذارد؛ اما اين طفل كه هنوز طبيعتش با دروغ آشنا نشده است، به در خانه مي‏رود و مي‏گويد: «پدر مي‏گويد كه بگو نيست»، يعنی كه هست. نمي‏تواند دروغ بگويد. آن‏گاه پدر از اين طفل عصبانی مي‏شود، ‌او را ممكن است تنبيه كند و با زور اين صفت كذب را بر قلب پاك كودك تحميل مي‏كند و آرام‏آرام اين كودك پاك با دروغ و فساد انس مي‏گيرد، يا تربيت مي‏شود. آن‏چنان ساده نيست كه بتوان فطرت آدمی را به سادگی از اين طرف يا به آن طرف سوق داد. بايد تربيت‏اش كرد، ممكن است از راه غلط باشد يا از راه صحيح.
اسلام ما در صدد است كه اين انسان را به راه صحيح آن‏چنان تربيت كند كه دروغ نگويد، فساد نكند، ظلم به راه نياندازد، حق ديگری را نخورد. و برای اين كار عبادات در اسلام بزرگترين نقش را بازی مي‏كند كه هم‏چنان كه گفتم، همين روزه در ماه مبارك رمضان از بهترين نمونه‏های اين نربيت نفسانی است. اين انسان را آن‏چنان قوی مي‏كند و مي‏پروراند كه برخلاف هوا و هوس خود، برخلاف خواسته‏های خود، آن‏چنان اراده او قوی مي‏شود كه حبّ ذات را و شكم را و احساسات و شهوات را به زير پا مي‏گذارد و اراده‏ی روحانی خود را بر همه‏ی خواسته‏های نفسانی مسلط مي‏نمايد. بنابراين اين روزه كه در اين ماه مبارك دوستان ما با آن انس مي‏گيرند، يكی از راه‏های تربيتی است كه اين انسان را مي‏سازد تا در مقابل مشكلات بتواند مقاومت كند.
مقاومت كار سختی است. آن كسانی كه به زير شكنجه در زندان‏های طاغوت يا برای مدت‏های دراز زجر و شكنجه ديده‏اند، آن‏ها مي‏دانند كه در مقابل شكنجه كسانی مي‏توانند مقاومت كنند كه اراده‏ی قوی داشته باشند، بتوانند بر خواسته‏های خود مسلط شوند. يكی از ساده‏ترين طرقی كه در شكنجه‏های سال‏های پيش متداول بود زندانی را برای روزهای متمادی تشنه و گرسنه مي‏داشتنند تا آن‏جا كه طاقتش به سر مي‏آيد، يكباره او را بر سر سفره رنگين وارد مي‏كردند كه از همه نوع طعام بر سر سفره حاضر بود. اين زندانی اگر اسير شكم بود، به سرعت تسليم مي‏شد و آن‏چه را كه از او مي‏خواستند مي‏گفت. اما كسانی مي‏توانستند در مقابل اين خواسته‏ی شكم مقاومت كنند كه دارای سابقه و تجربه بودند. كسانی كه روزه گرفته‏اند و اين تربيت نفسی را تجربه كرده‏اند، به سادگی در مقابل دشمن تسليم نمي‏شوند و مقاومت مي‏كنند. نمونه‏های آن بسيار زياد است. به طوری كه مي‏بينيد مؤمنين و آن كسانی كه نفس خود را تربيت كرده‏اند، در مقابل خواسته‏های شيطانی اين زندانيان چه مقاومت‏ها از خود بروز داده‏اند و اراده‏ی خود را به حبّ‏ذات و منافع شخصی ترجيح داده‏اند.
يكی از اصول تربيتی در اسلام ذكر است. ذكر، تسبيحی را كه به دست داريد و همه‏روزه لااله‏الا‏الله ، الحمدالله ، سبحان‏الله و ذكرهای ديگری را مي‏گوييد، يك مظهر و نمونه‏ای است كه از يك ذكر. اين ذكر يكی از اصول تربيتی است كه مي‏خواهد قلب اين انسان را، روح انسان را پاك كند و اين انسان را محل تجلی صفات خدايی قرار بدهد و او را چنان تربيت گند كه خليفه‏الله علي‏الارض باشد، جانشين خدا بر زمن گردد. آيه‏های زيادی در قرآن برای ذكر آمده است.1 يكی از اين آيه‏ها را برای شما مي‏خوانم. در يك‏جا مي‏فرمايد:

وَاذْكُرواللهَ كَثيراً لِعَلَّكُمْ تُفْلِحون2 و در جای ديگر:يا اَيُّهاالَّذينَ آمَنوا اذ‎كُرُاللهَ ذِكْراً كَثراً.3
برای آن كه سعادتمند و رستگار شويد خدای بزرگ را به مقدار خيلی زياد ذكر بگوئيد. خدای را فراموش مكنيد.
آيه‏ی ديگری است در سوره‏ی آل‏عمران كه بيشتر تكيه كلام من بر آن است:
اِنَّ فی خَلقِ‏السَّماواتِ وَالاَرضِ وَاختِلافِ‏الّيْلِ والنَّهارِ لَآياتٍ لِاوْليِ‏الْاَلبابِ اَالّينَ يَذكُرونَ‏اللهَ قياماً وَ قُعوداً وَعَلی جُنُوبِهِم وَ يَتَفَكَّرونَ فی خَلقِ‏السَّمواتِ وَالارضِ رَبَّنا ما خَلَقْتُ هذا باطلاً سُبْحانِكَ فَقِنا عَذابّ‏النّار.1
در اين آيه نكته‏ی مهمی را بيان مي‏فرمايد، كه كسانی كه خدای را ذكر مي‏گويند، درحالی كه ايستاده‏اند يا نشسته‏اند و يا حتی خوابيده‏اند، و بعد شرح مي‏دهد كه اينان چه كسانی هستند. اصولاً هنگامی كه درباره‏ی ذكر صحبت مي‏كنيم و برای اكثر دوستان ما كاری متداول است، به طور خلاصه و مختصر مي‏توانيم سه نوع ذكر را در نظر بگيريم:
يك نوع ذكر، ذكر زبانی است، كسانی كه تسبيح به دست مي‏گيرند و خدا را ذكر مي‏گويند. سي‏وسه‏بار، يا صدبار بعد از نماز سبحان‏الله مي‏گويند. اما ممكن است در دل خود غافل باشند، ‌يعنی فكر آنها و دل آن‏ها متوجه جای ديگری است؛ ولی زبان آن‏ها ذكر مي‏گويد. اين يك‏نوع ذكر است كه آن را مي‏توان ذكر زبانی ناميد.
نوع دوم ذكر، ذكری است كه نه فقط زبان ذكر خدا مي‏گويد بلكه قلب نيز متوجه خداست. هنگامی كه سبحان‏الله مي‏گويد قلب او به سمت خدای بزرگ متوجه مي‏شود و با تمام وجود خدای را تسبيح مي‏گويند. اين ذكر، ذكر بسيار قوي‏تری است از نوع اول كه ذكر زبانی بود.
قسمت سوم از ذكر كه مي‏خواهم آن را بيشتر تشريح كنم، ذكری است كه همه‏ی وجود انسان تسبيح خدا مي‏شود. اين انسان آئينه‏ی تمام‏نمای خدا مي‏شود و هرچه مي‏كند، هر عملی را كه انجام مي‏دهد حتی خوابش، نه فقط راه رفتنش، نه فقط مبارزه‏اش،‌ حتی استراحتش و خوابش، نوعی تسبيح به درگاه خدای بزرگ به حساب مي‏آيد. آيه‏ای را كه برای شما تلاوت كردم الذين يذكرون‏الله ، كسانی كه خدای بزرگ را ذكر مي‏گويند قياماً و قعوداً و علی جنوبهم ، چه در حال ايستاده و چه در حال نشسته و استراحت و چه در حال خواب، گويای همين نوع ذكر است. توجه كنيد، اگر مفهوم از ذكر ذكر زبانی بود كه انسان بايد با سبحان‏الله و لااله‏الا‏الله ذكر خدای را بگويد، مسلماً در خواب عملی نمي‏شد؛ زيرا در خواب شعور آدمی خفته است و بنابراين اين آدم نمي‏تواند در خواب خدای را ذكر كند. اما آيه‏ی قرآنی مي‏فرمايد برای اين نوع از انسان‏ها حتی خوابشان ذكر خداست؛ يعنی حتی در حالت خواب خدای را ذكر مي‏گويند، گواين كه زبانش خفته است و ذكر نمي‏گويد؛ اما همه‏ی وجودشان را ذكر خدای فرا گرفته است.
از اين نظر مي‏بينيم كه مسئله‏ای بسيار عميق است و فقط به مسئله اداء لغت و به راه زبان منحصر نمي‏شود، بلكه ممكن است به جايی برسد كه يك انسان همه‏ی وجودش، سرتاسر حياتش ذكر خدای باشد و آن چيزی برای ما هدف است و مقدس است كه به اين درجه‏ی سوم برسد؛ يعنی انسان به جايی مي‏رسد كه ديگر خود را احساس نمي‏كند، آن‏چه را كه احساس مي‏كند فقط خدای بزرگ است. ديگر بين او و خدا جدايی نيست؛ بنابراين مي‏بينيم كه هدف از ذكر شناختن خداست،‌ بزرگ داشتن خداست. قرآنی كه دو سوم آن درباره‏ی خدای بزرگ سخن مي‏گويد، ‌سعی مي‏كند كه اين انسان را نيز به جايی برساند كه همه‏ی وجودش از چنين خدايی پر شود و اين صفات خدايی، اين معيارهای خدايی، بر همه‏ی اعمال اين انسان منعكس شود آن‏جا كه اين انسان نتواند دروغ بگويد،‌ نتواند فساد به راه بياندازد، نتواند بر كسی ظلم روا بدارد، همه وجودش را خدا و صفات خدايی پر كند، جز خدا نخواهد، جز خدا به دنبال كسی نرود، همه‏ی وجودش فی سبيل‏الله باشد، اين هدف خلقت است، اين هدف رسالت اسلامی است، هدف اين ذكر كه اين صفات خدايی را در ذهن آدمی و در قلب آدمی زنده مي‏كند تا اين انسان، اين شعارها را جذب كند و به دنبال آن برود و خود را برای اين صفت‏ها تربيت كند و به جايی برسد كه سراپای وجودش تسليم خداباشد. و اين چنين انسانی را خليفة‏الله علي‏الارض يا نماينده‏ی خدای بزرگ بر زمين مي‏گوييم، و اين انسان برای ما مقدس است.
برای شما مي‏خواهم نمونه‏ای ذكر كنم؛ نمونه از انسان‏هايی كه همه‏ی وجودشان را خدای بزرگ پر كرده است،‌ هر چه بر آن‏ها بگذرد، و خدای بر آن‏ها بپذيرد با ميل و رغبت آن را قبول مي‏كنند. صحنه‏ی كربلا و روز عاشورا را تصور كنيد. نصور كنيد،‌حسين(ع) را در آخرين لحظات حيات، هنگامی كه بر خاك داغ كربلا بر زمين افتاده است و سيلاب خون از سرتاسر بدنش جاری است و ديگر طاقت ندارد كه از زمين برخيزد و با دشمنان خويش مبارزه كند، از همه حلقه‏های زره‏اش خون جاريست، تنها قدرتی كه در بدن او وجود دارد كلماتی است كه به آرامی بر لبان مباركش مي‏گذرد. او را محاصره كرده‏اند. شهر جلاد و ديگران آماده هستند كه او را به شهادت برسانند. يكی از اعراب مي‏بيند كه لبان مباركش حركت مي‏كند، حسّ كنجكاوی او تحريك مي‏شود كه ببيند اين مرد بزرگ در آخرين لحظه‏ی حيات چه مي‏گويد. خود را به او نزديك مي‏كند تا سخنان آخرين را بشنود. امام‏حسين در آخرين لحظات حيات با خدای خود مناجات مي‏كرد، ذكر مي‏گفت:
اِلهی رضاً بِقَضائِك ، صَبراً عَلی بَلائِك ، تَسليماً لِأَمْرِك ، لا مَعبُودَ سِواك يا غياثَ‏الْمُستَغيثين
مردی كه اين همه زجر و شكنجه ديده است، هفتاد و دو نفر از بهترين ياران و اصحابش در مقابل ديدگانش به خاك و خون در غلطيده‏اند، خيمه‏هايش در مقابل ديدگانش مورد هجوم دشمن قرار گرفته و به آتش كشيده شده، تمام اين مصيبت‏ها را تحمل كرده است و همه را ديده و اين‏چنين با خدای خويش راز و نياز مي‏كند:«كه ای خدای بزرگ، آن‏چه را كه تو بر من بپذيری من به آن راضی و خوشنودم خدای را شكر مي‏كنم آن چيزی را كه در قضا و قدر تو بر من پذيرفته است من تسليم اراده‏ی تو هستم. من جز اراده تو چيزی نمي‏خواهم و جز تو معبودی ندارم تو را مي‏پرستم و تو معبود منی و به هيچ‏كس جز تو روی نمي‏آورم»
در آخرين لحظات حيات اين‏چينن مناجات و اين‏چنين ذكری از زبان مباركش خارج مي‏شود. نشان مي‏دهد كه اين انسان سرتاپای وجودش را خدا پر كرده است، جز خدا را نمي‏بيند و جر خدا نمي‏خواهد. اين‏چنين انسانی است كه حتی خوابش عبادت خداست، ذكر خداست؛ زيرا سرتاسر وجودش آئينه‏ی تمام‏نمای خداست و صفات خدايی در وجود او تجلی كرده است. بنابراين آن‏چه را كه مي‏كند و آن‏چه را كه مي‏گويد و آن‏چه را كه در زندگی عمل مي‏كند، ‌همه خواسته‏ی خداست.
امام جعفرصادق(ع) نيز بيانی دارد بسيار شيوا در همين زمينه شايد بدانيد كه در محضر امام جعفر صادق(ع) بزرگترين كلاس‏های درس تشكيل مي‏شد كه شش‏هزار دانشجو در آن جمع مي‏شدند كه از بزرگترين دانشمندان زمان بودند. يكی از آنها جابرابن‏حيان بود و جابرابن‏حيان بزرگترين شيمي‏دان زمان خود به حساب مي‏آمد. كسی است كه اسيدنيتريك و بعضی از ادويه شيميايی را كشف كرده است و او را پدر علم شيمی دنيا مي‏نامند. اين مرد بزرگ در عين تسلط به علوم و شيمی و فيزيك از نظر روحانی و معنوی نيز به درجات اعلايی رسيده بود. يك روز به محضر امام جعفرصادق(ع) جابرابن‏حيان مي‏گويد:
«ای اما من از خدای بزرگ مي‏طلبم و آرزو مي‏كنم كه مرا هميشه فقير و مريض نگاه دارد.» پرسيدند كه چرا چنين آرزويی مي‏كني؟
جابرابن‏حيان مي‏گويد: «زيرا فقير و مريض هميشه به فكر خدا هستند، هميشه ذكر خدا را مي‏گويند و بنابراين قلب آن‏ها و روح آن‏ها هميشه از ذكر خدا انباشته شده است. بنابراين از خدا مي‏خواهم كه مرا فقير و مريض نگاه دارد كه هميشه ذكر خدا بر زبانم باشد.»
امام جعفرصادق(ع) در مقابل اين مرد روحای بزرگ، جابرابن‏حيان مي‏فرمايد ای جابر من از خدای بزرگ نمي‏خواهم كه حتی آرزويی اين‏چنين كنم، يعنی نمي‏خواهم كه آرزويی اين‏چنين را بر اراده‏ی خدا تحميل كنم. هرچه را كه خدای بزرگ بر من بپسندد، من راضی و خوشنود هستم. اگر مي‏خواهد مرا مريض و فقير كند، راضی و خوشنودم. اگر مي‏خواهد به حالت ديگری درآورد، بازهم راضی و خوشنودم و نمي‏خواهم كه اراده‏ی خود را بر اراده‏ی خدای بزرگ تحميل كنم. من تسليم او هستم، سرتاپای وجودم تسليم خداست.»
چنين كسی است كه حتی خوابش ذكر خدا و عبادت خدا به شما رمي‏آيد و اين افراد كسانی هستند كه بر جهان و بر وجود خود تسلط كافی دارند. آن‏چه را كه اراده مي‏كنند قادرند كه انجام دهند؛ زيرا اراده‏ی آن‏ها اراده‏ی خداست. جز اراده‏ی خدا اراده‏ای نمي‏كنند؛ خواسته‏ای ندارند؛ يعنی بين اراده‏ی آن‏ها و اراده‏ی خدای بزرگ هماهنگی به وجود آمده است، يكسان شده است. بنابراين آن‏جا كه اراده مي‏كنند، خدای بزرگ نيز اراده‏ی آن‏ها را قبول مي‏كند و امر آن‏ها عملی مي‏گردد.
داستانی اين بين عرفای ما كه آموزنده است. مي‏گويند كه عطار –عارف بزرگ ايران ما- شغلش عطاری بود؛ يعنی دوا و ادويه مي‏فروخت و متخصص شيمی و ادويه بود، و دكان بزرگی داشت و سخت به اين ادويه‏فروشی علاقه داشت و دكان خود را به ترتيب بسيار جالبی آراسته بود. يك روز درويشی در جلوی دكان او ظاهر مي‏شود. هنگامی كه عطار را مي‏بيند، در وجود عطار استعدادی بزرگ را حس مي‏كند، آن‏گاه در بيرون دكان مي‏ايستد و خيره‏خيره به اين عطار مي‏نگرد. عطار كه گاه‏گاهی به بيرون دكانش متوجه مي‏شد. اين درويش را مي‏بيند كه خيره‏خيره به او مي‏نگرد. پس از چنربار كه به او متوجه مي‏شود، عطار عصبانی مي‏شود، اعصاب خود را از دست مي‏دهد و با عصبانيت به اين درويش مي‏گويد كه از حال من چه مي‏خواهی كه اين‏چنين خيره‏خيره به نگاه مي‏كني؟ درويش مي‏گويد:
«فكر مي‏كنم كه هنگامی كه روح تو مي‏خواهد از بدنت خارج شود با اين عشق و علاقه‏ای كه به اين دواخانه و به اين داروها داری، چگونه قادری كه بميري؟ چگونه قادری كه جان به جاندار تسليم كني؟ زيرا هر‏چه قدر كه علاقه‏ی انسان به اين دنيا زايدتر و شديدتر باشد، سخت‏تر مي‏ميرد.»
عطار در مقابل اين سؤال عصبانی مي‏شود و به اين درويش فرياد برمي‏آورد كه من همان‏طور مي‏ميرم كه تو مي‏ميری.درويش لبخندی مي‏زند و مي‏گويد محال است، ‌تو به هيچ‏وجه قادر نيستی كه مثل من بميري!
عطار تأكيد مي‏كند كه نخير، همچنان مي‏ميرم كه تو مي‏ميری.
اين درويش كوله‏پشتی خود را كه بر پشت داشت در كنار خيابان بر زمين مي‏گذارد و سر خود را بر روی كوله‏پشتی مي‏نهد و مي‏خوابد و فوراً مي‏ميرد،‌ جان به حاندار تسليم مي‏كند. عطار اول فكر مي‏كرد كه اين مرد شوخی مي‏كند، بازی مي‏كند، ولی كم‏كم متوجه شد كه نه راست مي‏گويد، بيرون رفت و اين درويش را تكان داد و ديد كه نه، جان به جاندار تسليم كرده است. انسانی كه تا اين درجه حيات خود و جسم و روح خود را در كنترل داشته باشد كه بتواند يك لحظه تصميم بگيرد و جان به جاندار تسليم بكند. عطار منقلب مي‏شود و دكان خود را و ادويه را و همه‏چيز را رها مي‏كند و سر به بيابان مي‏زند و مدت سي‏وسال اين طرف و آن طرف كسب علم و فيض مي‏كند. و نتيجه آن كه بزرگترين عارف و فيلسوف زمان خويش مي‏گردد، كه تمام اين‏ها از نفس درويشی است كه اين‏چنين خودباخته است و اين‏چنين بر وجود خود و بر حيات خود سيطره دارد.
هستند اين انسان‏هايی كه نه فقط شكم خود را بلكه حيات خود را، همه‏ی وجود خود را تحت كنترل دارند. من ديده‏ام كسانی را كه حتی قلب خود را از كار مي‏اندازند. تصميم مي‏گيرد، اراده مي‏كند، مي‏خوابد و قلبش برای مدتی از كار مي‏افتد. يكی از اين دوستان ما بود كه برای پزشكان امتحان مي‏كرد و اين پزشكان گوشی مي‏گذاشتند و مي‏ديد ……….. قلب او تكان نمي‏خورد و راستی به جايی رسيده بودند كه اين مرد مرده است. و بعد اراده مي‏كند، قلب خود را دوباره به كار مي‏اندازد. هستند چنين كسانی در حيات بر قلب خود، بر شكم خود، بر اراده‏ی خود، بر سرتاسر وجود خود كنترل دارند، سيطره دارند، اسير جسم خود نيستند، بلكه جسم آن‏ها اسير اراده‏ی آن‏هاست، در دست اراده آن‏هاست،‌ تسليم اراده‏ی آن‏هاست و اراده‏ی چنين انسان‏هايی با اراده‏ی خدای بزرگ هماهنگ شده است، خواسته‏ی ديگری ندارند.يادم هست روزگاری كه بچه بودم و در فلسفه تعمق مي‏كردم، با خود مي‏گفتم كه اين مرد بزرگ، اين روحانی عالي‏قدر كه دعايش نزد خدای بزرگ پذيرفته است، چرا دعا نمي‏كند كه اين طاغوت سرنگون شود، يا فلان مرد كثيف بميرد، يا خواسته‏های ديگری از اين قبيل. آن روزگار فكر مي‏كردم كه اگر اين مرد بزرگ دارای چنين قدرت روحی باشد بايد همه‏ی قدرت روحی خود را به كار بياندازد تا همه‏ی طاغوت‏ها و شيطان‏ها و افراد ناباب را سقط كند، بكشد، نابود كند و نمي‏فهميدم كه چرا چنين آروزها و دعاها نمي‏كند. پيش خودم مي‏گفتم كه اين مرد بزرگ كه اين‏قدر اراده و قدرت دارد، چرا اراده نمي‏كند كه يكباره همه‏ی پول‏های بانك پيش او بيايد و اين پول‏ها را بين فقرا تقسيم كند. اينها خواسته‏ها و تفكراتی بود كه در بچگی برای من رخ مي‏داد. اما بعد به خوبی دريافتم كه چنين انسان‏هايی كه به اين درجه‏ی روحی و اراده رسيده‏اند، اراده‏ی آن‏ها با اراده‏ی خدای بزرگ هماهنگ مي‏شود. آن‏ها ديگر روی هوا و هوس و روی خواسته‏های بچگانه عمل نمي‏كنند. آن‏ها براساس سنت خدای بزرگ و براساس قوانين خلقت و آن‏چه را كه خدای بزرگ پذيرفته است، خود را هماهنگ مي‏كنند و به آن خوشنود مي‏شوند.
امامحسين(ع) مي‏توانست دعا كند و ابن‏سعد و ابن زياد را در هفتادهزار لشكرش را در يك لحظه سقط كند؛ اما حسين(ع) نمي‏خواهد اراده‏ای به غير از اراده‏ی خدای بزرگ داشته باشد، مي‏تواند و نمي‏خواهد خواست‏های برخلاف سنت خدايی داشته باشد، همه‏ی وجودش اراده‏ی خداست، همه‏ی فطرت طبيعتش آئينه‏ی تمام‏نمای اراده‏ی خدايی است. بنابراين آنچه را كه خدای يزرگ و سنت خدای بر اين انسان مي‏پذيرد، او نيز راضی و خوشنود است و اراده‏ی او جز اراده‏ی خدای بزرگ چيزی طلب نمي‏كند، درخواست نمي‏كند.
يكی از بزرگترين نمونه‏های اين انسان‏ها كه برای ما مظهر انسانيت، مظهر الام، رمز حق و عدل به شمار مي‏رود حضرت علي(ع) است كه در چنين روزهايي1 در محراب مسجدكوفه ضربت مي‏خورد. اين مرد بزرگ بهترين نمونه‏ای است كه همه وجودش را خدای بزرگ پر كرده است جز خدا آرزويی ندارد. شما مي‏دانيد كه هنگامی كه به مسجد مي‏رفت ابن‏ملجم را مي‏بيند. حتی از قبل، مدت‏ها قبل به او خبر مي‏دهد كه تو كسی هستی كه مرا به قتل مي‏رسانی و حتی همان صبح كه به سوی محراب مي‏رفت ابن‏ملجم خوابيده بود، او را بيدار مي‏كند. علي(ع) مي‏توانست كه قاتل خود را با يك ضرب به دو نيم كند؛ اما اراده‏ی او اراده‏ی خداست. برخلاف سنت خدايی نمي‏خواهد عملی انجام دهد. وجودش از اراده‏ی خدای بزرگ پر شده است. در بين دعاهای بزرگی كه اين مظهر انسانيت و اسلام از خود به يادگار گذاشته است؛ دعای كميل است كه دوستان ما در اين شب‏ها از آن استفاده مي‏كنند. دعايی كه از نظر عمق هيچ حدی و نهايتی ندارد؛ دعاهای بزرگی از اين مرد به ما رسيده است. تصور كنيد مردی را كه از نظر قدرت جسمانی و رزم‏آوری در دنيا بي‏نظير است؛ چنين مردی در دل شب اشك مي‏ريزد، فرياد مي‏كند، سر خود را به داخل چاه فرو مي‏برد و ضجه مي‏نمايد. شما مي‏دانيد كه اگر پيرمردی يا پيرزنی دست به دعا بردارند و چنين سخنانی را بر زبان خويش جاری كنند، امری است طبيعي؛ اما مردی قدرتمند و بي‏نظير كه از ضربت شمشيرش بزرگترين فرماندهان عرب به خاك افتاده‏اند، با چنين قدرت و يا چنين جبروت در مقابل خدای بزرگ خويش اين چنين خاضعانه و خاشعانه ذكر مي‏گويد، دعا مي‏كند، اشك مي‏ريزد و لابد مي‏نمايد. من يك جمله از دعاهای او را ترجمه يك جمله‏ی او را برای شما مي‏گويم كه در دنيای عرفان، در سرتاسر تاريخ بي‏نظير است.
مي‏فرمايد: «ای خدای بزرگ من به بهشت تو طمعی ندارم، يعنی كارهايی كه مي‏كنم به طمع بهشت تو نيست، و از دوزخ تو نيز نمي‏هراسم، محرك من در اين زندگی عشق به توست.»
همه‏ی وجود او را و قلب او را عشق خدای بزرگ پر كرده است. اگر مبارزه مي‏كرد، اگر به كام اژدهای مرگ فرو مي‏رفت، همه و همه‏ی محرك او عشق خدای بزرگ بود. مي‏فرمايد:
«ای خدای بزرگ تو مرا بسوزان، تو خاكسترم را به دست باد بسپار؛ يعنی هر شكنجه‏ای و هر عذابی كه مي‏خواهی بر من روبدار؛ اما مرا يك لحظه از خود دور مكن، زيرا دوری تو را نمي‏توانم تحمل كنم.» آن‏گاه در جای ديگری مي‏فرمايد:«من تاجرپيشه نيستم كه به خاطر تجارت تو را عبادت كنم، من عاشق تو هستم و به خاطر عشق به توست كه اين مبارزه‏ها و اين فعاليت‏ها را در زندگی انجام مي‏دهم.»
اين‏چنين انسان‏هايی هستند كه وجود آن‏ها و سرتاسر حيات آن‏ها از خدا پر شده است، جز خدا نمي‏خواهند و جز خدا به راه ديگری نمي‏روند، و به راستی مظهر اسلام و رسالت مقدس ما چنين مردی است. اسلام علي(ع) را نمونه قرار مي‏دهد تا به انسان‏ها بگويد كه هدف نهايی شما چنين شخصيتی است، درست است كه به پايگاه او نميرسيد، ولی بايد او را هدف قرار دهيد و سعی كنيد كه به جانب او رهسپار شويد. سعی كنيد كه وجود خود را و قلب خود را آن‏چنان تربيت كنيد كه به علی نزديك شويد، علی الگوی شماست. رمز ونمونه‏ی شماست. از روزی كه در خانه‏ی كعبه متولد مي‏شود و در خانه‏ی خدا به شهادت مي‏رسد، سرتاسر زندگي‏اش عبادت است، نه فقط مبارزه‏اش حتی استراحتش و خوابش ذكر خداست. عبادت خداست؛ زيرا سرتاسر وجودش را اين صفات خدايی پر كرده است و آنچه را كه انجام مي‏دهد امر خداست، اراده‏ی خداست و چنين انسانی رمز ماست، سمبل ماست، هدف ماست. در اين مكتب مقدسی كه آن را اسلام مي‏ناميم، ما مي‏خواهيم كه چنين انسان‏هايی به وجود بيايند، و سرتاسر تاريخ مبارزه‏ای است، جهش‏هايی است در پی تكامل كه يك چنين انسان‏هايی قدم به عرصه‏ی وجود بنهند، و آن روزگاری است كه امام مهدي(عج) ظهور مي‏فرمايند، روزگاری است كه چنين انسان‏ها اجتماع آن روز را پر مي‏كنند. انسان‏هايی كه وجودشان از صفات خدای بزرگ پر شده است. در چنين اجتماعاتی است كه ظلم و ستم ريشه‏كن مي‏گردد و هيچ اثری از ظلم و فساد و طاغوت باقی نمي‏ماند.علی در روزگار خود بي‏نظير بود، يكتا بود، فقط گروه انگشت‏شماری بودند كه حتی از انگشتان دست تجاوز نمي‏كردند كه علی را درك مي‏كردند، علی را مي‏فهميدند، علی را واقعاً دوست مي‏داشتند و پيروی مي‏كردند؛ اما عده‏ی آنها بسيار بسيار قليل بود. علی تنها بود و نمونه‏ی تنهايی او همان بود كه در ميان نخلستان‏های كنار فرات سر خود را به داخل چاه فرو مي‏برد و از اعماق قلب خود ضجه مي‏كرد، فرياد برمي‏آورد. اين نشانی از تنهايی او بود كه در دنيايی كسی او را درك نمي‏كرد، عدالت او را نمي‏فهميد و حتی نمي‏توانست با حق و حقيقتی كه علی نمونه‏ی آن است زندگی كند. شما مي‏دانيد كه طلحه و زبير پرچمداران صدر اول اسلام بودند. طلحه و زبير كسانی بودند كه پس از كشته شدن عثمان، علی را به زور بر منبر بردند و او را مجبور كردند كه خلافت را بپذيرد؛ اما درست چند ساعت پس از قبولی خلافت از طرف علي(ع) هنگامی كه طلحه و زبير و عده‏ای ديگر دور او حلقه مي‏زنند، برای سياست مملكت مشورت مي‏كنند. علي(ع) يكباره شمعی را كه در وسط اين مجلس روشن بود خاموش مي‏كند، طلحه و زبير مي‏گويند:
«ای علی چرا شمع را خاموش كردي؟» مي‏گويد: «تا جايی كه برای مصلحت مسلمين سخن مي‏گفتم حق داشتيم كه از شمع بيت‏المال استفاده كنيم؛ اما أنجا كه مسئله‏ای خصوصی و فردی مطرح مي‏شود، به هيچ‏وجه اجازه نمي‏دهم كه حتی يك لحظه از شمع بيت‏المال برای مصالح خصوصی صرف گردد.» اين بزرگ‏ترين ضربتی بود كه بر طلحه و زبير وارد مي‏شوداين پرچمداران اسلام مي‏فهمند كه با عدل علی نمي‏توانند زندگی كنند. علی بالاتر از آن است كه بتوانند با او زندگی كنند و به همين علت علی را ترك مي‏كنند. مي‏روند و عايشه را عَلَم مي‏كنند و جنگ جَمَل را به راه مي‏اندازند و أن خونريزي‏های بزرگ كه نتيجه‏ی خودخواهي‏ها و خودپرستي‏های يك چنين كسانی بود. خيلی سخت است كه كسی بتواند با عدل علی با حقيقت علی، زندگی كند. مردم آن روزگار نمي‏توانستند او را تحمل كنند، از آن بالاتر برادرش عقيل ، عقيل برادر علي(ع) بود، كه مسلم‏بن‏عقيل نماينده‏ی امام‏حسين(ع) در داستان كربلاست كه در كوفه به شهادت مي‏رسد. عقيل خانواده‏ی بزرگی داشت و خود او نابينا بود و مقرری ماهيانه‏ای كه دولت برای او تعيين كرده بود، تكافوی بچه‏های او را نمي‏داد. او مي‏گويد كه برادرم خليفه‏ی مسلمين است، قدرت دارد، پيش او مي‏روم و شايد مقرری خود را به علت بچه‏های زياد، كمی زياد كنم. پيش علي(ع) مي‏آيد و داستان فقر و فاقه‏ی خود را بازگو ميكند و از خويش بيشتر مي‏خواهد. علي(ع) سكه‏ای را در آتش داغ مي‏كند و اين سكه را به دست عقيل نزديك مي‏كند. عقيل از شدت اين آتش ضجه برمي‏آورد كه ای علی با من كور چه مي‏كني؟ حضرت علي(ع) به برادرش عقيل مي‏فرمايد:
«اگر تو نمي‏توانی كه گرمی اين سكه را كه به دست بشری ضعيف مثل من داغ شده است تحمل كنی، چگونه انتظار داری كه من در روز قيامت آتش جهنم را كه به فرمان خدای بزرگ برافروخته شده است، تحمل كنم؟»و اين عقيل، اين برادری كه به علی عشق مي‏ورزد، ولی نمي‏تواند با عدل علی زندگی كند، علی را ترك مي‏كند و به سراغ معاويه مي‏رود و اين داستان را برای معاويه ذكر مي‏كند و همگان اشك مي‏ريزند و از بزرگی علی و تقوای علی، از عظمت روح علی سخن مي‏گويند. اما همه‏ی آنها مي‏دانند كه با عدل علی نمي‏توانند زندگی كنند. علی بزرگتر از آن است كه اجتماع آن روز بتواند وجود شريف او را تحمل كند و به همين علت است كه مي‏بينيم پس از حدود پنج سال جنگ و جدال و مجادله با دشمنان به شهادت مي‏رسد، بدون آن كه بتواند اجتماع آشفته‏ی آن روز را آن‏گونه كه مي‏خواهد سروسامانی بدهد. در نتيجه معاويه به حكومت مي‏رسد. اسلامی آمده بود كه قيصر و كسری را نابود كند و حكومت خدايی را بر اين جهان مستقر گرداند، يكباره مي‏بينيد معاويه و يزيد و بني‏اميه و بني‏عباس مي‏آيند و همان حكومت‏های امپراتوری را به راه مي‏اندازند و به نام اسلام و از منبر نبي‏اكرم بر دنيا حكومت مي‏كنند. و چه ظلم و جنايت بزرگی است، و همه‏ی اين جنايات از اين‏جا سرچشمه مي‏گيرد كه آن انسان‏ها اين علی بزرگ را درك نمي‏كردند و نمي‏توانستند با عدل او، با حقيقت او، با عشق او، زندگی كنند. خيلی سخت است. در روزگار ما نيز اگر كسی پيدا شود كه بخواهد به راستی مظهر حق و عدل باشد، چه بسا كه اكثر مردم از او ناراضی شوند، او را تكفير كنند، او را از خود برانند. بيشتر مردم انتظار دارند كه افراد براساس مصلحت آنها و مصالح آنها عمل بكنند و سخن بگويند؛ اما اگر كسی بيايد كه جز خدای بزرگ و جز حق و عدل هيچ برنامه‏ای نداشته باشد و مصالح همه را زير پا بگذارند مردم از او مي‏رنجند، زده ميشوند. خيلی كم‏اند كسانی كه تسليم عدل و عدالت باشند. خيلی سخت است كه با علی بتوانند زندگی كنند. بنابراين تمام مبارزه‏ای كه در طول تاريخ درگرفته است، برای اين است كه اين انسان را مورد آزمايش قرار دهند اين انسان را تربيت كنند با ذكر با عبادات، با نماز، با روزه و با انواع و اقسام امورتربيتی تا بتواند اين حق را و اين عدل را بپذيرد، اين انسان آن‏چنان تربيت شود كه همه‏ی وجودش را صفات خدايی پر كند و آماده شود كه علي‏وار زندگی كند، آماده شود كه حكومت علی را بفهمد، تسليم عدل علی شود و آن روزگاری است كه حضرت حجت(عج) ظهور مي‏فرمايد و روزگاری است كه اين انسان‏ها به درجه‏ای از رشد رسيده‏اند و اين صفات خدايی آن‏چنان در وجود آنها شعله افكنده است كه خود را با عدل و عدالت هماهنگ مي‏كنند. اگر رهبری مثل امام ظهور كرد كه مظهر عدل و حق بود او را مي‏پذيرند، به دنبالش مي‏روند، از او اطاعت مي‏كنند. و تمام ذكر ما، عبادات ما و روزه‏ی ما برای پروراندن همين نفس ما و وجدان ماست كه ما را برای آن روز تربيت كند، كه ما را آن‏چنان تربيت كند كه اگر امام‏مهدي(عج) در ميان ما ظهور فرمود به دنبالش برويم، از او اطاعت كنيم، در ركابش بجنگيم و طاغوت‏ها را بر زمين بريزيم. اينجا است كه ارزش ذكر، ارزش عبادات روزه و نماز برای ما روشن مي‏شود. رسالت مقدس اسلامی ما با اين عبادات خويش، اين انسان را تربيت مي‏كند تا به آن نمونه‏ی عالی و بزرگواری كه علي(ع) است نزديك شود كه كمال مطلوب خلقت است و خدای بزرگ همه‏ی وجود را به خاطر يك‏چنين انسانی خلق كرده است.
من از خدای بزرگ مي‏خواهم كه در اين ماه مبارك رمضان، ماهی كه ماه خداست، ماهی كه ما همه ميهمان خدا هستيم ذكر خدا را، عبادت خدا را، عرفان خدا را بر قلوب همه‏ی ما پرتوافكن سازد.
ما از خدای بزرگ مي‏خواهيم كه به يمن اين ماه مبارك در ميان اين طوفان‏های حوادث، ما را هدايت بفرمايد.ما از خدای بزرگ مي‏خواهيم كه ما را هرچه بيشتر مستعد كند تا حكومت امام زمان را بپذيريم.
از خدای بزرگ مي‏طلبيم كه انقلاب مقدس ما را كه يك جهشی در راه رسيدن به همان مدينه‏ی فاضله است، اين انقلاب مقدسی كه آمده است ما را هرچه بيشتر و زودتر برای آن روز تربيت كند، اين انقلاب را پيروز گرداند.از خدای بزرگ مي‏طلبم كه كفار را، ابرقدرتها را، دشمنان داخلی و خارجی اين انقلاب را از ميان بردارد.
از خدای بزرگ مي‏طلبم كه دشمنان ما و منافقين را كه در ميان ما توطئه مي‏كنند، أتش‏افروزی مي‏نمايند، همه را رسوا سازد، و از خدای بزرگ مي‏طلبم كه امام امت ما را سلامتی و طول عمر اعطا فرمايد.

والسلام عليكم و رحمه‏الله وبركاته

اگر پرستش غير از خدا مجاز بود، علی را مي‏پرستيدم

به خود اجازه نمي‏دهم كه برای شناخت علی كلمه‏ای بر زبان برانم و با قدرت عقل شخصيت او و زندگی پرماجرايش را تجزيه و تحليل كنم.
شناخت علی فقط به قدرت عشق ميسر است و فقط عشق اجازه دارد به حريم علی نزديك شود.
من هم فقط به قلب سوخته‏ی خود اجازه مي‏دهم كه از علی سخن بگويد و فقط به حرمت عشق جرأت مي‏كنم به علی نزديك شوك. اگر شعله‏ی عشق او در دلم زبانه نمي‏كشيد، ابداً به ساحتش جسارت نمي‏كردم و نامش به زبان نمي‏راندم.ولی چه كنم كه سرتاپای وجودم در آتش عشق او مي‏سوزد. هر وقت كه نام او بر زبان مي‏رانم يا ياد او بر دلم مي‏افتد، به خود مي‏لرزم، اشك از چشمانم فرو مي‏چكد، آتش دردناك و لذت‏بخشی وجودم را فرا مي‏گيرد، در او محو مي‏شوم، عاشقانه با او راز و نياز مي‏كنم، و روحم آشفته‏وار علي‏علی مي‏گويد…
آخر چگونه مي‏توان خدای بزرگ را پرستيد و به علی عاشق نشد؟ چگونه ممكن است به خدا كه كمال مطلق است چشم دوخت ولی كمال متعالی علی را نديده گرفت؟ عشق به علی جزوی از پرستش خداست.
قلبی حساس دارم كه نوازش نسيم حيات آن را مي‏لرزاند، زيبايی غروب و طلوع آفتاب ديوانه‏اش مي‏كند، آسمان بلند پرستاره مستش مي‏نمايد. مرغ‏های هوا و ماهي‏های دريا جذبش مي‏كند، كوه‏های بلند، افق بي‏پايان و اقيانوس بي‏كران به ابديتش مي‏برد.اين احساس مرموز قلبی، مسحور عظمت و زيبايی عالم خلقت مي‏شود و مرا در مقابل خالق آن وادار به سجده مي‏كند… همان احساس نيز تارو پود قلبم را به عشق علی به لرزه مي‏اندازد و مرا اين چنين شيفته و شيدای او مي‏كند.عجب دارم اگر كسانی قلب داشته باشند و زيبايی و عشق و انسانيت در آنها اثر كند، ولی در مقابل آن همه لطف و كمال و عشق و انسانيت علی شيفته نگردند… مگر ممكن است اين همه لطف و عشق را فقط پديده‏ای مادی دانست؟ آن احساس مرموز قلبی را كه در وجود انسان‏ها موج مي‏زند. چگونه مي‏توان با فرمول‏های خشك و بي‏روح مادی توجيه كرد؟ روح علی در قالب ماده نمي‏گنجد و آن همه عشق و كمال نمي‏تواند از ماده‏ی سرد و بي‏جان بتراود.
هر كه را ديده‏ام، علی را دوست مي‏دارد و در مقابل عظمت و انسانيت او تعظيم مي‏كند. چرا اين‏قدر علي‏علی مي‏گوئيم و دنبال او مي‏رويم؟ چرا اين‏قدر شيفته علی هستيم؟ چرا اين‏قدر در عشق او مي‏سوزيم؟ زيرا همه‏ی ما مي‏خواهيم مثل علی باشيم، دوست داريم در عشق و كمال به درجه‏ی او برسيم، خوش داريم در شجاعت، در صبر، در علم و تقوا، در سخنوری، در همة فضايل اخلاقی مثل او باشيم؛ ولی مي‏دانيم كه حدعلی مافوق طاقت بشری است و برای ما به هيچ‏وجه ميسر نيست كه به حدعلی برسيم. لذا علی تبلور آرزوهای انسان‏هاست كه لااقل به صورت آرزو، عظش درونی و قلبی ما را تسكين مي‏بخشد.
ما هزار گناه مي‏كنيم و از كمال بي‏نهايت بدوريم، ولی هنگامی كه تموج روح ما بر شهوات و خواسته‏های مادی مسلط مي‏گردد، يكباره به سراغ علی مي‏رويم و تمام احساسات قلبی و آرزوهای برآورده نشده خود را در او مجسم مي‏كنيم و با ذكر علي‏علی عشق خود را به كمال و حق و خواسته‏ی خود را برای مبارزه با جهل و فساد بيان مي‏كنيم. علی مظهر كمال و فداكاری و عشق و تمام ارزش‏های عالی انسان است و با ذكر نام او به خدا نزديك مي‏شويم و از گناهان استغفار مي‏كنيم و به سوی كمال رهسپار مي‏شويم.
در پهنه‏ی زمان و مكان اگر بخواهم بگردم، كسی را بيابم كه رابطه‏ی من و او عشق باشد، نه فقط الان، نه فقط در يك نقطه، در همه‏جا و همه‏وقت… فقط علی را مي‏يابم كه اين‏چنين به او عشق بورزم و رابطه‏ی من و او بر پاية عشق پاك باشد.
عشقی از تاروپود وجودم، از اعماق روحم، از معراجم، از مرگم، از حياتم، برای علوّ روحم، برای طيران به آسمان‏ها، به علی پناه مي‏برم.
هنگام تنهايی، درد، غم و شكست و مظلوميت به علی نزديك مي‏شوم و تشفّی مي‏كنم. انيس شب‏های تار من هنگام مناجات، همراه من در كوچه‏های پر پيچ و خم و تاريخ، مددكار من در نبردهای مرگ و حيات، آرزوگاه عالي‏ترين تجليات روح من، برای خليفه‏الله علي‏الارض شدن.
انيس تنهايی من، غمخوار من هنگامی كه كوهی از غم مرا مي‏شمرد، تسلي‏بخش قلب مجروحم هنگامی كه در آتش درد مي‏سوزم، در طوفان‏های حوادث، در گرداب‏های خطر و نابودی، هنگامی كه كشتی شكسته‏ی وجودم بر تخته سنگ‏های كينه و نفرت برخورد مي‏كند، و باران تهمت و افترا بر من مي‏بارد، در تاريكی ظلمت، كه ديگر هيچ اميدی ندارم و همه‏ی راه‏ها كور شده است و دل به نيستی نهاده‏ام و فقط توكل علي‏الله قلبم را روشن كرده است، آن‏جا علی كشتيبان كشتی شكسته‏ی وجود من است.علی، علی، ‏علی، چه بگويم؟ چگونه بگويم؟ چه‏طور نام تو را كه بر قلبم گره خورده است، بر زبان آورم؟ چگونه عشق ازلي‏ام را به تو كه در سراچه‏ی دلم نهان شده است و گوش نامحرم را جای پيغام ملكوتی او نيست، بازگو كنم؟ علی چه بگويم؟ كه مرا ممكن است به شرك متهم كنند؟
اگر پرستش جز ذات خدا مجاز بود، بدون شك تو را مي‏پرستيدم. تو تجلی خدايی، تو تجسم صفات خدا و معيارهای خدايی، تو خليفه‏الله علي‏الارضی، تو هدف انسانيتی، تو خدا نيستي؛ ولی وجود تو را جز خدا پر نكرده استعلی آرزوگاه راز و نيازهای شبانه‏ی من، آه‏های سوزان صبحگاهی من، ناله‏های دردآلود من زير شكنجه‏ی ظلم، فريادهای پر خروش قلب سوزانم در ظلمت‏كده‏ی جهان…
گاه‏گاهی كه در محك تجربه قرار مي‏گيرم، در آتش درد مي‏سوزم، خودخواهی، و مصلحت‏طلبي‏هايم ذوب مي‏شود و فرو مي‏ريزد، در سخت‏ترين تجربه‏ها قرار مي‏گيرم، و به كمك خدا پيروز مي‏شوم و جهشی به جلو برمي‏دارم، آن‏گاه مي‏خواهم علی خود را ببينم. يكباره مي‏بينم در اين راه آن‏قدر جلوست، آن بي‏نهايت كه از خود و از پيروزی خود شرمنده مي‏شوم. در حالتی كه زانوهايم را در آغوش مي‏كشم، و سرم را بر سينه‏ام خم مي‏كنم، و سيلاب اشك از چشمانم سرازير مي‏شود با شديدترين تواضع احساس شوم و خجلت مي‏كنم و از برخورد با علی مي‏گريزم.
آری چنين بود پانزده سال پيش كه به زيارتش رفتم؛ اما از كوچكی خود آن‏قدر خجل شدم كه نتوانستم به او نزديك شوم. مي‏سوختم، اشك مي‏ريختم. بر ديوار صحن تكيه داده بودم و در عالمی ديگر سير مي‏كردم؛ ولی نمي‏خواستم و نمي‏توانستم كه از آن به او نزديك‏تر شوم. به ضريحش وارد نشدم، به قبرش دست نساييدم، درحالی كه او در قلبم بود. در وجودم بود، و عشق او با تاروپود وجودم، سرشته شده بود، ولی احساس مي‏كردم كه نمي‏خواهم به محضرش حاضر شوم. گويا فكر مي‏كردم آن‏جا نشسته است، مثل خورشيد مي‏درخشد و نور وجودش فيضان مي‏كند؛ ولی نمي‏توانستم نزديكش بروم و از وجودش استفاضه كنم…
علی كسی كه در اوج ادب و سخنوری، با سكوت خود سخن مي‏گويد.
علی كسی كه در ذروة علم – انا مدينه‏العلم و علي‏بابها – است، ولی با قلب مي‏فهمد و اشراق مي‏كند. علی قهرمانی كه نظيرش را عالم نديده است، رهبری كه در مظلوميت‏اش مي‏توان حقانيت‏اش را شناخت.
چشمه‏ی جوشان عشق و محبت و عرفان كه در ناله‏های صبحگاهش، در فريادهای نيمه‏شبش، در ميان نخلستان‏های خلوت مي‏توان از او مستفيض شد.
آری اين علی است!
من در گذشته به قلب خود مغرور بودم، بزرگ‏ترين پناهگاه خود را در عالم قلبم مي‏دانستم، و فكر مي‏كردم كه اگر در مقابل خدا در صحرای محشر مورد عتاب قرار بگيرم، فقط قلب خود را عرضه مي‏كنم و زمين و آسمان و فرشتگان مرا سجده مي‏كنند؛ اما وای بر من، چه ورشكسته‏ام، چه ناچيز و ناتوانم، پركاهی در عالم وجود كه به قلب خود اين‏قدر بنازد؟! هيهات… هيهات… ای علی به تو پناه مي‏آورم، قلب خود را به تو مي‏دهم، تو مرا در مقابل خدای بزرگ شفاعت كن.

خدايا، در دنيای انسان‏ها، آدمی بزرگ‏تر و كامل‏تر و بهتر از علي(ع) نمي‏شناسم؛ ولی حتی او را در مبارزات حيات پيروزی نبخشيدی و حكومت عدل و دادش را زير تازيانه‏های ظلم و ستم و فساد معاويه خرد كردی، و اجزاه ندادی كه نهال عدل و آزادی و انسانيت بشكفد و حكومت حق لااقل به دست علی، بر ظلمت و كفر و جهل و ظلم پيروز گردد… هيهات من چه مي‏گويم؟ چه انتظار بي‏جايی دارم؟ چه آرزوهای شگفت، چه ا دعاهايی عجيب!
خدايا آرزو داشتم كه پرچم علی را بر فرق زمين بكوبم، پرده‏های چركين و سياه تهمت و حسد و حقد و دروغ و كينه و تزوير را كه ستمگران تاريخ بر روی علی كشيده‏اند، پاره كنم و وجود پاك و درخشانش را با افتخار و عشق به تشنگان حقيقت و عدالت بنمايانم و انسانيت را در راه كمال به دور شمع وجودش جمع كنم.

علی نمونه‏ای نشان داد كه:

1. در موارد تنهايی، از ورای قرن‏ها و كره‏ها و درياها، ما را به علی متصّل مي‏كند درعالم تنهايی خود را در او مي‏يابيم، ‌در عالم تنهايی با او به وجد مي‏رسيم.
2. در موارد درد و غم و شكنجه روحی او را به ياد مي‏آوريم و تحمل دردها را بر ما آسان مي‏كند.
3. در موارد مظلوميت، تهمت‏ها،‌ افترا، شايعه، او را به ياد مي‏آوريم و آرامش مي‏يابيم.
4. در عشق و ايمان به او توجه مي‏كنيم و از او روح مي‏گيريم و طلب همت مي‏كنيم.
5. در فداكاری و جهاد و شجاعت او را مقتدا قرار مي‏دهيم و از او پند مي‏گيريم، و يا از او تجربه مي‏آموزيم.
6. در مبارزه با ظلم و استقرار عدالت راه او را دنبال مي‏كنيم.
7. در مقام شهادت، هنگامی كه ديگر زندگی برای زيستن تنگ مي‏شود و مرگ شرافتمندانه بر زندگی ننگين هزاربار ارجح است، او را به ياد مي‏آوريم و از او طلب همت مي‏كنيم.
علی، زندگي‏اش، شهادتش، مكتبش و خاطره‏اش برای ما منبع خير و بركت است، به ما روح مي‏دهد، ما را به خدا نزديك مي‏كند، ما را به معراج مي‏برد و از او طلب همت مي‏كنيم.علی با عشق تمام عبادت مي‏كرد، عبادت او رفع تكليف نبود، بلكه عاشق حقيقی بود. در يكی از جنگ‏ها تيری به پايش فرو رفته بود، نمي‏توانستند بيرون بياورند، در نماز چنين كردند و او متوجه نشد. سجده‏های طولانی كه سجده‏گاهش از اشك مرطوب مي‏شد. هنگام وضوگرفتن مي‏لرزيد، لرزش حقيقی وجودش را فرا مي‏گرفت.
علی هر شب بيدار است، با خدای خود راز و نياز مي‏كند. برای علی رمضان و شوال يكسان است. علی يكه و تنها در ميان تخلستان‏های فرات در نيمه‏های شب در مناجات مي‏گويد:
«ای خدای بزرگ به بهشت تو طمعی ندارم، از دوزخ تو نمي‏هراسم، من تو را مي‏پرستم،‌ زيرا شايسته‏ی پرستش،1 اگر مي‏خواهی مرا بسوزان، و خاكسترم را به باد بسپار، همه را تحمل مي‏كنم؛ ولی يك لحظه مرا از خود دور مكن كه نمي‏توانم تحمل كنم. من به تو عاشقم، من تاجرپيشه نيستم كه در ازای عبادت تو پاداش بخواهم.»
عده‏ای از مردم به اميد بهشت خدا را عبادت مي‏كنند و اين عمل تاجران است، برخی هم از ترس عقوبت دوزخ او را پرستش مي‏كنند و اين عبادت بردگان است – و گروهی نيز خدا را برای ادای شكر عبادت مي‏كنند و اين عبادت آزادگان است.2
اِلهی ما عَبَدْتُكَ طَعَناً لِلجَنَّه وَلا خَوفاً مِن‏النّار بَل وَجَدتًكَ مُستَعَخَّاً لِلعِباد.1
ما رّأَيتُ شَيْئاً اِلاّ رَأّيتَ‏اللهُ وَ مَعَهُ وَ بَعدًه 2
او در همه‏ی مظاهر وجود خدا را مي‏بيند.
لَم اَعبُدُ رَبّاً لَم اَرَه 3 خدايی را كه نديده باشم، عبادت نمي‏كنم.
آنان كه گفتند حقيقت نديدنی است
در حيرتم كه غير حقيقت چه ديده‏اند4

بسم‏الله الرحمن الرحيم

13 قرن از شهادت حضرت علي‏ابن‏ابي‏طالب(ع) رهبر بزرگوار بشريت مي‏گذرد. نام او ذكر زبان‏ها و ياد او صفای قلب‏های دوستداران اوست. طول زمان و گردش روزگار نه‏تنها او را محو نكرد، بلكه روزبه‏روز بر قدرت و عظمت بي‏نظير او افزود.
شمع فروزانی بود كه سرتا پا بسوخت تا جهانی را منوّر كند. در دامان محمد(ص) پيامبر بزرگوار ما پروزش يافت و اولين ندای عشق و پرستش را از زبان او شنيد و در قلب پاك خود جای داد، در عالي‏ترين مرحله‏ی الهام درآغوش وحی رشد پيدا كرد، اولين كسی بود كه به دعوت محمد(ص) –مبنی بر پرستش خدای يگانه، ‌لبيك گفت درحالی كه هنوز ده و چند سالی از عمر او نگذشته بود. كشمكش‏ها و جنگ‏های فراوان بين خداپرستان و پيروان كفر و جهالت شروع شد و علی همه‏جا و هميشه سپربلا بود. در اقيانوس مرگ فرو مي‏رفت تا به ساحل نجات برسد. شمشير او حجتی قاطع عليه ستمگران و زورمندان بود و وجود او سپری آهنين در مقابل ظلم و فساد به شمار مي‏رفت.
پاكی و طهارت او سرمشق زهّاد و فداكاری او راهنمای زبده‏ترين سربازان صدر اول اسلام بود.
اسلام ندای آزادی و مساوات در داد و هدف پرستش را خدای يگانه معرفی كرد، بت‏های مصنوعی و خدايان ساختگی را درهم شكست، دست زورمندان و ستمگران را از دامن اجتماع كوتاه كرد و ارزش هر فرد را در علم و تقوای او قرا ر داد. منطق و استدلال ارائه داشت و تا آن‏جا كه ممكن بود، با روشی متين پيش رفت و صاحبان عقل و فهم را به راه راست دعوت كرد. ولی در مقابل با كسانی كه عقل خود را قربانی تعصّب خشك كرده، قلب خود را غرق كفر و ظلمت كرده بودند، در مقابل زورمندانی كه اجتماع را وسيله‏ی ارضای هوا و هوس خود مي‏دانستند به مقاومت برخاست، به انسانيت منطق و استدلال عرضه كرد و در مقابل گردنكشان و ستمگران شمشير ارائه داشت و دشمنان را يكی پس از ديگری منكوب كرد.
مكتب خداپرستی اسلام توسعه يافت و مدينه‏ی فاضله‏ای به وجود آورد كه آرزو و آرمان انسان‏ها و متفكران بود. اگر چه مردم عادی آن روز ظرفيت چنين سيستمی را نداشتند و معنويت علويّت اجتماع آن‏ها، بيش از ربع قرن نپائيد؛ ولی همين يك دوره‏ی كوتاه از طلائي‏ترين دوره‏های ترقی و آزادی و مساوات به شمار مي‏رود. علی رهبر بزرگواری كه به وجود او افتخار مي‏كنيم – در ايجاد اين اجتماع مؤثرترين نقش را داشت و از پايه‏های اصولی و اساسی آن به شمار مي‏رفت و از طرف محمد– بانی بزرگ اين مكتب – به عنوان سرمشق و سمبل انسانی اين مدينه‏ی فاضله معرفی شده بود.
رسالت محمد،‌ با وفات او پايان يافت و وظيفه‏ی علی سنگين‏تر شد. تا مدتی كه رسماً مسئوليت خلافت نداشت به كارهای عمرانی و آبادانی پرداخت و ثروت‏های بزرگ گردآورد و همه را وقف اجتماع كرد، و هنگامی كه بر فشار مردم رسماً خليفه شد، يك نمونه‏ی عالی و ايده‏آلی به جهانيان نشان داد كه در تاريخ نظير نخواهد يافت. درحالی كه بر ثروتمندترين و بزرگترين امپراطوري‏ها حكومت داشت مانند كوچك‏ترين و فقيرترين مردم قلمرو حكومت خود زندگی مي‏كرد. همه، و حتی بزرگ‏ترين بستگان خود را يكسان مشمول قانون قرار مي‏داد. قانونی صادر نمي‏كرد مگر آن كه شخصاً آن را به همه نشان دهد. با آن كه شصت‏سال از عمر او مي‏گذشت، در پيشاپيش همه‏ی لشكريان مبارزه مي‏كرد و يكه و تنها به صفوف دشمن مي‏زد و از هيچ خطری نمي‏هراسيد و مرگ در نظرش ناچيز مي‏نمود. شبانگاه كه سكوت و ظلمت بر همه‏جا دامن مي‏گستراند، در ميان نخلستان‏های كنار فرات به مناجات مي‏پرداخت و جزر و زمزمه‏‏ی آب و ناله‏ی علی شنيده نمي‏شد، جز ستارگان آسمان و ديدگان علی، بيداری وجود نداشت، و با خدای خود راز و نياز مي‏كرد. راز عشق مي‏گفت و مي‏شنود، مي‏گفت:
«خدای بزرگ به بهشت تو طمعی ندارم،‌ از دوزخ تو نيز نمي‏هراسم و در راهی كه مي‏روم فقط عشق تو محرك من است. مرا بسوزان و استخوان‏هايم را در آتش عذاب بگداز؛ ولی مرا لحظه‏ای از خود دور مساز.»
او خود را خالصانه وقف خدای بزرگ كرده بود و اين را وظيفه‏ی خود مي‏دانست. در علوّ طبع، بخشش و محبت عشق و فداكاری، نويسندگی و سخنوری، قدرت و شجاعت،‌ جنگ و ستيز، علم و تقوا برتر از همه بود. در خانه‏ی خدا –كعبه- قدم به عرصه‏ی وجود گذاشت و در خانه‏ی خدا –مسجدكوفه- هنگام عبادت به شهادت رسيد.
انجمن اسلامی دانشجويان شهادت اين رادمرد بزرگ را به همه‏ی جهانيان و مخصوصاً دوستداران بي‏ريای او تسليت مي‏گويد و همه را به پيروی اين رهبر بزرگ تشويق مي‏نمايد.

بسم ‏الله الرحمن الرحيم

اای علی، ای علی، ای علی به من تهمت زدند. مرا محكوم مي‏كردند. به من فحش مي‏دادند. زيرا تو را دوست مي‏دارم.
ای علی، نمي‏دانی كه چه جنايت‏ها كردند، چه ظلم‏ها، چه بدي‏ها، كه همه را تحمل كردم. فداكاری مي‏كردم، بازهم فحشم مي‏دادند، بدی مي‏كردند.
يكباره به خود آمدم،‌ ديدم كه در سرتاسر ايران به من بد مي‏گويند، حتی مؤمنين به خدا نسبت به من اهانت مي‏كنند، مشكوك‏اند، مرا جنايتكار مي‏دانند، سَبّ مي‏كنند، فحش مي‏دهند. مگر نه اين بود كه به فرمان امام‏ در كردستان جنگيدم و دشمنان را قلع و قمع كردم. در مقابل فداكاري‏ها و جانبازي‏ها، در راه پاسداری از انقلاب، چگونه ممكن است كه ايران را از فحش و ناسزا پر كنند، و از زمين و آسمان تهمت و شايعه بسازند، مرا جلاد تَلّ‏زَعتر2، جلاد كردستان بخوانند و حتی يك نفر در ايران از من دفاع نكند، همه سكوت كنند، گويی كه با سكوت خود، تهمت و شايعه‏ی دروغ را تصديق مي‏كنند.
به خود آمدم. ديدم كه همه بر قتل من كمر بسته‏اند، همه‏ی سازمان‏ها و احزاب مي‏خواهند مرا بكشند، همه‏روزه دوستان مرا به خاك و خون مي‏كشند، به خانه‏های آن‏ها مي‏ريزند، هر يك از دوستانم را بيابند يا مي‏كشند يا مي‏زنند يا اسير مي‏كنند. چرا اين‏طور است؟ زيرا من خواسته‏ام كه معيارهای تو را پياده كنم، نتوانسته‏ام كه با سرنوشت ياران بي‏گناه بازی كنم، نتوانسته‏ام كه احساس تعهد و مسوليت وجدانی خود را بكشم و در مقابل ظلم‏ها، و جنايت‏ها سكوت كنم.
شيعه‏ی علی از مرگ نمي‏ترسد. معيارهای خدايی خود را در مذبحه ساستمداران قربانی نمي‏كند، و برای من زندگی ارزشی نداشت كه به خاطر آن اسارت فريبكاران و دغلكاران را بپذيرم و روح خود را بكشم، برای آن كه جسم خود را محافظت كنم.
ای علی، تو گفتی كه مرگ شرافتمندانه،‌ هزاربار بر زندگی ننگين ترجيح دارد، و من نيز اين اعتقاد مقدس، همه‏ی وجودم آماده‏ی قربانی شدن كردم تا تسليم زندگی ننگين نشوم.
ای علی هنگامی كه جوان بودم از قهرمانان عالم لذت مي‏بردم، قهرماني‏های تو مرا فريفته بود. نبردهای بدر و احد و خندق مرا به وجد مي‏آورد. هنگامی كه در خيبر را با يك دست مي‏كندی، ديگر از خوشحالی در پوست نمي‏گنجيدم.
ای علی، بزرگ‏تر شدم، به علم و ادب پرداختم،‌ علم تو و ادب تو مرا فريفت.
ای علی بزرگ‏تر شدم، ايمان تو و عرفان تو مرا مبهوت كرد…
ای علی اكنون دردها و غم‏های تو مرا مسحور كرده است. درد و غم پيوندی عميق بين من و تو به وجود آورده است كه در هر ضربان قلبم درد تو را احساس مي‏كنم، چه دردهای كشنده‏ای. دردی كه تا مغز استخوان مرا مي‏سوزاند،‌ دردی كه تو اسلام را بدانی و بتوانی پياده كنی و سعادت انسان‏ها را تأمين كنی. آن‏گاه ببينی كه به دست فرصت‏طلبان به گمراهی كشيده مي‏شود و تو مجبور به سكوت باشی، اما قتل‏‏عام‏ها جنايت‏ها، خيانت‏ها، ظلم و فسادها را در طول تاريخ ببينی و شكست اسلام را به دست خلفايی كه به نام اسلام خلافت مي‏كنند ببينی، انحراف را ببينی، راه حل را بدانی و در حضور تو اسلام را قربانی كنند و تو ببينی كه رگ و پوستت را مي‏سوزانند. وجودت را قطعه‏قطعه مي‏كنند، فرزندانت را قتل‏عام مي‏نمايند، طاغوت‏ها و فرعون‏ها به وجود مي‏آورند، قارون‏ها، گنج‎‏ها از خون ملت مي‏دوشند، بلعم‏باعورها،‌ مردم را فريب مي‏دهند و آن‏چنان اجتماعی به وجود مي‏آورند كه در مساجد آن‏ها برای قرن‏ها تو را لعنت مي‏كنند و به تو و خاندان تو فحش مي‏دهند، آن هم در منابر و نماز جمعه‏ها. ای علی چه درد بزرگی است كه هنوز هم در جامعه‏ی اسلامی ما به تو اهانت مي‏كنند، ارزش تو را نمي‏فهمند،‌ و هنوز استعداد درك تو را نيافته‏اند. چه درد بزرگی است كه تو شاهد سقوط اسلام باشی و نتوانی عملی انجام دهی.
ای علی امروز هم تو را مي‏كوبند،‌ حتی شيعيان تو هم تو را مي‏كوبند، هر كسی كه راه تو را در پيش بگيرد مي‏كوبند، گويا مقدر شده است كه پيروان راستين تو بايد مثل تو لعن و نفرين شوند، تكفر شوند، كوبيده شوند و در زجر و شكنجه، در دنيايی از غم و درد به ملاقات خدابروند، و آن‏قدر شكنجه ببيند كه هنگام شهادت فرياد برآورند: «فزت و رب‏الكعبه»، به خدای كعبه آزاد شدم.
ای علی تشنه‏ی عدالتم. تو كجايي؟ نمي‏دانی از ظلم و ستم –كه به نام اسلام مي‏كنند- چه رنجی مي‏برم؟ خوش داشتم لحظه‏ای در كنار عدالت بنشينم و دل دردمند خود را بر تو بگشايم و تو بين من و اين همه مدعيان اسلام و مكتب حكم مي‏كردی و داد مرا مي‏ستاندی.
ای علی، جز عشق و فداكاری از وجودم تراوش نكرده است، حسودان و توطئه‏چينان كه از اعمال گذشته‏ی من نمي‏توانند نقطه‏ضعفی پيدا
كنند، مي‏گويند در آينده خواهيد ديد كه او آدم تبهكاری است مي‏گويند نشان خواهد داد كه او جنايتكار است!
كسانی كه خود يك‏قدم مثبت برنداشته‏اند، جز ريا و تزوير و تهمت و توطئه كاری نكرده‏اند، برای كوبيدن عمل صالح به چنين فريبی دست مي‏زنند و مردم عادی را بدين وسيله مي‏فريبند.
ای علی، من ناراحت ظلم و ستمی كه بر من رفته و مي‏رود نيستم، من خوشحالم كه هم‏درد توام و اين خود نعمتی است.ما ناراحتم كه چنين كسانی بر سرنوشت ملت من حاكم شوند، به نام اسلام حرف بزنند، خود را مكتبی بنامند و اسلام را ضايع كنند. و بايد هزاروچهارصد سال ديگر صبر كرد تا شايد انقلاب ديگری به وجود بيايد كه از اين ناخالصي‏ها پاك باشد و ديگر نگران دسيسه و دروغ و سياست‏بازی نباشيم.
ای علی، آرزو مي‏كردم كه بعد از هزاروچهارصد سال انقلاب اسلامی ما پيروز شود، حق و عدل مستقر شود، حكومتی نظير حكومت تو برقرار گردد، عشق و محبت بين مردم انتشار پيدا كند، ايمان و عرفان در قلوب مردم جايگزين شود، طاغوت‏ها از بين بروند، انسان‏ها از همه‏ی قيد و بندهای مادی و سياسی و اجتماعی آزاد شوند، فقط در مقابل خدا سجده كنند، مدينه‏ی فاضله‏ای به وجود آيد كه ديگر استثمار و استعمار وديكتاتوری و ظلم و فساد در آن نباشد، همه‏جا نور حق را ببينيم،‌ از همه‏جا زمزمه‏ی سبحان‏الله و فرياد الله‏اكبر بشنويم، همه استعدادهای ما بشكفد،‌ با همه‏ی توان،‌ با اخلاص و ايثار برای خودسازی و سازندگی جامعه بكوشيم.
هنگامی كه دشمنی حمله كرد، بي‏محابا به جنگ او برويم و به آسانی خود را قربانی اين مكتب كنيم، و ديگر دغدغه خاطر و وسوسه‏ای نماند اما ای خدا، با كمال تعجب مي‏بينم كه ظلم و ستم به نامی ديگر رخ مي‏نماياند، ريا و فريب و دروغ در لباس زهد و تقوا خود را مي‏آرايد تا جامعه را تسخير كند. افرادی ناچيز و بي‏تقوا با تهمت و شايعه، شيعيان راستين علی را مي‏كوبند تا از صحنه خارج كنند.
ای علی، به لبنان رفتم تا با محرومين و مستضعفين آن‏جا انيس و هم‏درد باشم. عده‏ای كه لباس دين به تن كرده بودند مرا دشمن مي‏داشتند، از علم و تواضع و فداكاری و استعدادهای من وحشت داشتند، مرا متهم مي‏كردند كه يا جاسوسم يا بهايي؛ زيرا ممكن نيست كه كسی با اين همه علم و اين همه امكانات و مقام و زندگی خوب امريكا را رها كند و با كمال تواضع، در كمال فقر، بدون هيچ پاداشی، در دامان خطر در جنوب لبنان با فقرا هم‏نشين و هم‏درد باشد. از نظر آن‏ها بايد دليل ديگر وجود داشته باشد. لابد زير كاسه نيم‏كاسه‏ای است! خدايا چه بگويم؟ چگونه به درگاه تو استغاثه كنم؟ كه عده‏ای مرا اين‏چنين لعن و نفرين كنند. درحالی كه با همه‏ی وجود برای كمك به آن‏ها آمده‏ام و از زندگی و همه مزايا شيرين آن،‌ گذشته‏ام، و زن و فرزند را فدا كرده‏ام، در گوشه فقر و گمنامی در دامان خطر، در ميان طوفان‏های تهمت و ناسزا مي‏خواهم خدمتی به شيعيان محروم تو كنم. آن‏جا نيز اين‏چنين مرا استقبال مي‏كنند، و بر دل دردمندم نمك مي‏پاشند.
ای علی، در لبنان موسي‏صدر را ديدم كه با اخلاص و ايثار برای محرومين كار مي‏كرد و در دلش درد زجرديدگان موج مي‏زد، ديدم كه شيعيان تو را متحد مي‏كند، به آن‏ها قدرت مي‏دهد، به آن‏ها شخصيت مي‏دهد. هويت تاريخی آن‏ها را زنده مي‏كند، تشيع را كه برای آن‏ها عقده‏ی حقارت به جايگاه انقلابی خود برمي‏گرداند و مكتب سرخ تشيع را رواج مي‏بخشد، و در سايه‏ی شهادت و فداكاری ارزش و هويت تاريخی شيعه به او باز مي‏گردد. جوانانی كه غرب‏زده بودند، خدا را نمي‏شناختند، همه‏ی وجود خود را تسليم دشمنان كرده بودند، يكباره زنده مي‏شوند، صوراسرفيل در آن‏ها دميده مي‏شود، جانی تازه مي‏گيرند و فرياد اعتراض عليه رژيم طاغوتی برمي‏دارند. انقلابی بزرگ درمي‏گيرد، جوانان با عشق و شور و شوق به استقبال شهادت مي‏روند و مردمی زنده و متحرك قدم در مرحله‏ی حيات مي‏گذارند كه حركتی عظيم و اجتماعی و تاريخی را پي‏ريزی مي‏كنند. مي‏بينم كه موسي‏صدر چگونه حيات و هستی خودرا وقف شيعيان و محرومان كرده است، و با چه نيروی خدادادی اين حركت عظيم تاريخی را هدايت مي‏كند. اما با كمال تأسف شاهديم كه باران تهمت و افترا از همه اطراف بر او مي‏بارد. و اين نواده‏ی تو را مي‏كوبند، لعن و نفرين مي‏كنند، و بزرگترين گناهی كه بر من مي‏شمرند اين است كه چرا از او حمايت مي‏كنم!
ای علی، وضع بر من سخت شد، همه درندگان دندان تيز كردند كه مرا بدرند، همه‏ی صيادان اجتماع دام انداختند كه به دام بياندازند، همه‏ی توطئه‏گران فاسد برای نابودی من شروع به غعاليت كردند، نقشه‏ها ريختند، دسيسه‏ها طرح كردند. و من، هنگامی كه خود را كشته يافتم، به سيم آخر زدم، تصميم گرفتم كه علي‏وار در برابر جبّاران با فريادی سخت طنين‏انداز كنم و تا زنده‏ام آزاد باشم و جز خدا نپرستم. در مقابل هيچ قدرتی تعظيم نكنم و هيچ حقی را فدای مصلحت ننمايم و آزادی و شرف خود را به رندگی نفروشم. اين‏چنين كردم. به گرداب‏های خطر فرو رفتم، طوفان‏های سخت مرا به هر طرف پرت كرد. در ميان امواج مرگ غوطه مي‏خوردم. گاهی زير امواج دفن مي‏شدم، گاهی بالا مي‏آمدم و چشمانم به آسمان و ستارگان مي‏افتاد كه هنوز مي‏درخشند. بازهم مي‏گفتم:
«ای خدای جز تو نمي‏خواهم، جز تو به راهی نمي‏روم، جز تو نمي‏گويم،‌ دنيا را سه‏طلاقه كرده‏ام و از راه خود برنمي‏گردم، دست از حق برنمي‏دارم. الله، الله من به مكتب خود پاي‏بندم.»
موجی ديگر مرا پائين مي‏برد. ديگر چشمك ستاره‏ای را نمي‏ديدم و امواج خروشان مرا مي‏ربود و اين رقص عاشقانه آن‏قدر ادامه مي‏يابد تا روزی در زير امواج سهمگين مدفون شوم و به سوی خدای خود بازگردم

بسم الله الرحمن الرحيم

الصلاه و السلام علی سيدالانبيا والمرسلين ابی القاسم محمد صل الله عليه و اله الطيبين الطاهرين

بنا به روايتی امشب ليله‏القدر شبی است كه سرنوشت انسان‏ها در آن معين مي‏شود. در اين شب نوشته مي‏شود كه چه كسی حرّرياحی است و چه كسی ابن‏سعد. هم‏چنان كه مي‏دانيد لحظات باريك و حساسی در زندگی انسان‏ها وجود دارد كه با يك تصميم، ‌با يك اراده راه خود را مشخص مي‏كند كه جهنمی هستند يا بهشتی. و اين از سخت‏ترين لحظاتی است كه برای يك انسان در زندگی او دست مي‏دهد. گاه‏گاهی ممكن است اين شب ليله‏القدر در وسط صحنه‏ی معركه برای انسانی دست بدهد، ممكن است شخص در بازار باشد، در پادگان باشد، در سر كار خود حاضر باشد. آن‏جايی كه بايد تصميم بگيرد و راه خود را يكسره كند، اين طرف يا آن‏طرف، آن‏جا ليله‏القدر اوست. و قرآن كريم و ماه مبارك مقدس رمضان بر نبي‏اكرم نازل مي‏شود و راه خير و شر را برای انسان‏ها مشخص مي‏كند و به طوركلی برای همه‏ی انسان‏ها، ليله‏القدر به شمار مي‏رود. بنابراين ما در شب مقدسی قرار داريم. ليله‏القدر به خصوص شبی است كه حضرت علي‏ابن‏ابيطالب^(ع) مظهر انسانيت و رمز والای رسالت مقدس اسلامی ما در صبحگاهان چنين شبی ضربت مي‏خورد و در محراب مسجدكوفه به خاك و خون خويش مي‏غلطد و اين فاجعه‏ی بزرگ تاريخ، اين شب را برای ما استثنايی مي‏كند. شب علی است، رمز انسانيت، مظهر فداكاری و عشق و محبت و ايمان و تقوا و شجاعت. و آن‏چه بايد درباره‏ی يك انسان بگوييد، در اين شب و درباره‏ی علي^(ع) بايد گفته شود.اصولاً خلقت اين دنيا با وجود علي^(ع) به درجه‏ی كمال مي‏رسد. آن‏جا كه رسالت مقدس اسلامی ما مي‏خواهد يك مظهر برای اين انسان نشان دهد، يك نمونه‏ی بارز نشان دهد، علی را نشان مي‏دهد. علی نمونه‏ای است كه اين رسالت مقدس مي‏خواهد به اين دنيا و اين انسان نشان بدهد كه بايد هدف حيات باشد. بايد همه‏ی انسان‏ها سعی كنند كه خود را به درجه‏ی او برسانند. رسالت مقدس ما با امامت علي^(ع) به اوج خود مي‏رسد. انسانيت با وجود علی حقيقت پيدا مي‏كند و شما مي‏دانيد كه ما ايراني‏ها با اين روح لطيف و احساسات پرشور چه عشق و چه علاقه‏ای به علی داريم. اين نمودار آن است كه در تاروپود وجود ما عشق حقيقت، عشق زيبايی، به درجه‏ی كمال وجود دارد و اين انسان‏ها اگر اين عدل و حقيقت را در وجود خود پيدا نكنند، مي‏خواهند در وجود ديگری بيابند و او را رمز خود قرار دهند و او علی است. يعنی آن‏گاه كه در آرزوها و در تخيلات ملت ما يك آرزوهايی وجود دارد كه نمي‏توانند اين آرزوها را در وجود خود تحقق ببخشند، سعی مي‏كنند كه اين خواسته‏ها و آرزوها را در وجود كامل ديگری بيابند كه او علي^(ع) است و از اينجا است كه مي‏بينيم علي^(ع) برای ما ايراني‏ها رمز مي‏شود، مظهر مي‏شود علی علی مي‏گويند، هر كجا مي‏رويد سخن از علی است.به خاطر دارم هنگامی كه در دانشگاه تهران دانشجو بودم،‌ مقاله‏ای نوشتم كه در مقدمه‏ی مقاله گفته بودم كه اگر پرستش ذات غيرخدای مجاز مي‏بود، مسلماً علی را مي‏پرستيدم. علی كسی است كه با وجود خود، وجود خدای را اثبات مي‏كند؛ يعنی از روی وجود علی مي‏توان فهميد كه خدايی وجود دارد؛ چون تجلی صفات خداست، عدل مطلق است، مظهر حقيقت است. هرچه درباره‏ی علی بگوئيد، كم گفته‏ايد. شما مي‏دانيد كه هنگامی كه انسان‏هايی به اين درجه، به اين شكوه، به اين عظمت وجود دارند، اين انسان‏ها بايد قربانی شوند، بايد به شهادت برسند. شما در اسطوره‏های تاريخی نيز نگاه كنيد، حتی در اسطوره‏های تاريخ خودمان در ايران نگاه كنيد، يكی از اين اسطوره‏ها رستم است. مي‏دانيد كه رستم از نظر دلاوری و جنگاوری در زمان بي‏نظير بود و هنگامی كه فردوسی –اين شاعر بزرگ- مي‏خواهد يك اسطوره را به اوج عظمت برساند، او را قربانی مي‏كند، او را به شهادت مي‏رساند. درباره‏ی امام‏حسين(ع) نيز اين چنين است. تمام اسطوره‏های تاريخ هنگامی كه از مردان بزرگ ياد مي‏شود، كسانی هستند كه از نظر دلاوری و شجاعت و فضايل و كمالات به اعلا درجه مي‏رسند و در آخرين مرحله‏ی اوج، همه وجود خود را قربانی خدا مي‏كنند، فدا مي‏شوند. و اينجا است كه عظمت آن‏ها و بزرگی آن‏ها بيش از پيش به ظهور مي‏رسد و اين نيز درباره‏ی علي(ع) صدق مي‏كند. چنين شخصيتی، چنين شخصيت والايی كه از همه چيز به درجه‏ی كمال رسيده است در نبرد، در علم، در تقوا، در ادب و بلاغت، در تدبير، در فلسفه، در هرچه بگوئيد به درجه‏ی كمال رسيده است و چنين انسانی كه كامل مطلق مي‏شود، بايد در راه خدا نيز قربان يگردد تا عظمت او به درجه‏ی اوج برسد و علي(ع) نيز در چنين شبی يا صبحگاه چنين شبی در مسجدكوفه به دست ابن‏‏ملجم ضربت مي‏خورد و به خاك و خون خويش درمي‏غلطد. من خود مسجدكوفه را ديده‏ام و يك شب را تا صبح به تنهايی در داخل اين مسجد به سرآوردم. در پائين منبری كه علي(ع) بر آن مي‏رفت و آن خطبه‏های شورانگيز را مي‏خواند، در آن محرابی كه ضربت مي‏خورد و به خاك و خون خويش مي‏غلطد، ‌روحی دارد، احساسی دارد، حالاتی دارد كه نمي‏توانم برای شما شرح دهم. و من خود حالاتی داشتم در آن شب تا به صبح در كنار آن منبر و در كنار آن محراب. همه‏ی تاريخ گذشته علي(ع) و آن شب از برابر ديدگانم رژه مي‏رفتند. همه را مي‏ديدم و چه حالاتی بود و چه شبی. مسجدكوفه و محراب حضرت علی كه در آن‏جا به شهادت مي‏رسد.
علي(ع) عالي‏ترين نمونه‏ای است كه رسالت مقدس اسلامی به عالم ارائه مي‏دهد. يكی از بزرگ‏ترين صفات او عدل است، ‌عدل و عدالت،‌ كه امشب مي‏خواهم درباره‏ی عدل و عدالت علی شمه‏ای برای شما بازگو كنم. شما مي‏دانيد كه عدل و عدالت از بزرگ‏ترين و مقدس‏ترين صفات خدايی است. بين صدويك صفت الهی، هنگامی كه صفات را برمي‏شمارند،‌ عدل و عدالت از مهم‏ترين اين صفات است. اين صفت خدايی آن‏قدر مهم است كه در مكتب تشيع ما عدل خدا را يكی از اصول پنج‏گانه‏ی دين قرار داده‏اند. برادران سنی ما در اصول دين سه تا مي‏شمارند توحيد، نبوت، معاد. اما مكتب تشيع دو اصل ديگر را اضافه مي‏كند كه يكی عدل خداست؛ يعنی خدا عادل است و دوم امامت. بنابراين عدل و امامت مختص به شيعه است كه اصول پنج‏گانه تشيع را تسكيل مي‏دهد. البته عدل و عدالت آن‏چنان نيست كه برادران سنی ما آن را نپذيرند. عدل را مي‏پذيرند؛ اما در مكتب تشيع حساسيت شديدی بر عدل و عدالت وجود دارد. مكتب تشيع معتقد است كه اگر در اجتماع ما عدل و عدالت وجود نداشته باشد، هيچ صفت ديگر خدايی تحقق نمي‏پذيرد. از رحمان، رحيم، كمال، جمال، جلال، خلاقيت و علم، از صفات ديگر هيچ فايده‏ای مثمر ثمر نخواهد بود، مگر اين كه عدل و عدالت در اجتماع برقرار گردد. بنابراين اختلافی كه بين مكتب تشيع و تسنن وجود دارد، تأكيدی است كه شيعيان بر عدل و عدالت مي‏كنند، به عنوان نمونه مي‏دانيد كه در مكتب تسنن هنگامی كه عده‏ای وارد مسجد مي‏شوند، هر كس كه در جلو ايستاده است و نماز مي‏خواند ديگران به او اقتدا مي‏كنند، ‌او را امام قرار مي‏دهند؛ اما در مكتب تشيع عدل امام شرط است؛ يعنی هر كس كه مي‏خواهد به اين امام اقتدا كند بايد به عدل او اعتماد داشته باشد، وگرنه نمي‏تواند به او اقتدا نمايد. در روزگار مي‏بينيد كه بزرگان اهل نسنن به خلفا، به پادشاهان، به زمامداران اقتدا كرده‏اند، آن‏ها را پذيرفته‏اند؛ درحالی كه در مكتب تشيع،‌ بزرگان مكتب تشيع هيچ‏گاه در مقابل زمامداران و خلفا تسليم نشده‏اند، بلكه با آن‏ها مبارزه كرده‏اند. در مكتب تشيع زمامدار بايد متقی باشد، ‌بايد معصوم باشد، بايد پاك باشد، بايد عادل باشد؛ اما نزد برادران سنی ما اين مطرح نيست. شما در مصر مي‏بينيد كه در زمان ملك‏ فاروق جامعه‏الازهر (جامعه‏الازهر مثل حوزه‏ی علميه قم ماست كه بزرگ‏ترين مدرسين و علمای دين در جامعه‏الازهر تدريس مي‏كنند و بزرگ‏ترين مفتی آن‏ها به نام شيخ شلتوت معروف بود). از ملك فاروق اطاعت مي‏كرد و بعد از آن كه جمال عبدالناصر كودتا كرد و ملك‏ فاروق را از مصر بيرون انداخت، همين جامعه‏الازهر باز عبدالناصر را به رهبری و زمامداری پذيرفت و از او اطاعت مي‏كرد. و هنگامی كه جمال عبدالناصر به رحمت ايزدی مي‏پيوندد و سادات خائن بر سر كار مي‏آيد، بازهم مي‏بينيد همين جامعه‏الازهر از سادات دفاع مي‏كند و دنباله‏رو همين سادات مي‏شود و بر اعمال خيانت‏بار سادات صحّه مي‏گذارد و حتی هنگامی كه سادات در بيت‏المقدس دست دوستی و محبت به موشه دايان و بزرگ‏ترين ستمگران صهيونيسم مي‏دهد، جامعه‏الازهر سعی مي‏كند كه اعمال سادات را توجيه كند و به آن وجه‏ی قانونی مي‏بخشد. اين اختلاف بزرگی است بين تسنن و تشيع كه در مكتب تسيع،‌عدل و عدالت آن‏قدر مهم است كه هر فقيهی، ‌هر شيعه‏ای ‌نمي‏تواند از كسی اطاعت كند، يا امامت كسی را بپذيرد، الاّ به عدل و عدالت او اعتماد و اطمينان داشته باشد. و اين عدل و عدالت آن‏قدر مهم است كه يكی از اركان پنجگانه‏ی اصول دين به شمار مي‏رود، كه خدا عادل است، و اين عدل بايد در جامعه بشريت مستقر شود. امامت نيز تجلی عدل خداست در جامعه امام، امام معصوم، كسی است كه اين عدل خدايی را پياده مي‏كند. مظهر عدل خداست در جامعه بين مردم. بنابراين بين عدل و امامت رابطه‏ی بسيار نزديكی وجود دارد و در حقيقت اين دو اصل يك واقعيت‏اند، يك حقيقت‏اند.
دوم رهبری است كه مي‏خواهد اين صفت را در جامعه پياده كند. بنابراين يكی از برزگ‏ترين خصوصيات تشيع، عدل و عدالت است و مظهر اين مكتب، علي(ع) نيز بايد مظهر عدل و عدالت باشد، بزرگ‏ترين نمونه‏ای باشد كه اين عدل و عدالت را بتواند در جامعه‏ی انسان‏ها نه فقط در زمان خود، بلكه برای ابديت به ثبوت برساند،‌ نمونه نشان دهد، سمبل عدل و عدالت برای سرتاسر تاريخ باشد. و علي(ع) يك‏چنين شخصيتی است.
درباره‏ی عدل هم‏اكنون سخن مي‏گوئيم، آن را به سه مرحله مختلف تقسيم مي‏كنيم. عدل در مرتبه‏ی اول، عدل شخصی است كه از هر انسانی در جامعه انتظار مي‏رود كه تا اين درجه دارای عدل باشد و عدالت را پيشه كند. به عنوان مثال هنگامی كه در يك نماز جماعت امام را درنظر مي‏گيرد مي‏خواهيم كه امام عادل باشد، اما اين عدل امام يك‏مرتبه پائينی از عدل است. در شروطی كه برای عدل اين اما درنظر مي‏گيرند، مي‏خواهند كه اين امام مشهور به فساد نباشد، ظلم نكند، به گناهان كبيره دچار نگردد. اگر همين‏قدر عدل داشته باشد، برای امامت نمازجماعت كافی است. بيش از آن اگر باشد بهتر است؛ ولی همين مقدار كافی است، والا نمي‏توان امامی را پيدا كرد كه راستی مثل علی باشد. اگر بخواهند مثل علی باشد، در جهان سخت است كه نظير او را بتواند بيابند. بسيار معدودند، بسيار كم‏اند كسانی كه بتوانند در اجتماع مثل علی عمل كنند و اگر بخواهند بر اين ميزان بسنجند، كسی پيدا نمي‏شود. بنابراين برای امام جماعت يك درجه از عدل، يك درجه پائين از عدل كافی است، و اين عدل شخصی است.
مرحله‏ی دوم كه مرحله‏‏ای بالاتر است، مرحله قضاوت است. قاضی يعنی كسی كه مي‏خواهد بين انسان‏ها حكم كند و مي‏دانيد هنگامی كه كسی مي‏خواهد افراد را در مقابل خود قرار دهد و بين حق و باطل تميز قائل شود، ممكن است دچار احساسات خود شود، دچار منافع و مصالح گروهی قرار بگيرد و بنابراين حق را زير پا بگذارد بنابراين يك‏درجه بالاتر از عدل نياز است. اين انسان بايد قادر باشد كه در قضاوت خويش بين انسان‏ها، تسليم هوا و هوس نگردد و منافع و مصالح گروهی و قومی و حزبی او را تحت تأثير قرار ندهد، و اين نيز يك مرحله‏‏ی بالاتری از عدل است. شما مي‏دانيد كه بسياری از بزرگان توصيه مي‏كنند كه قاضی نشويد؛ چون مسئله‏ی قضاوت بسيار مشكل است كه كسی بتواند حق را و عدل را آن‏چنان كه بايد و شايد مراعات كند و تسليم هوا و هوس خويش نگردد. اين مرتبه‏ی دوم عدل است كه مرتبه‏ی قضاوت است. بزرگ‏ترين مرحله‏ی عدل در زمامداری و در حكومت به معرض ظهور مي‏رسد. عدل حاكم، عدل امام، عدل كسی كه بر يك اجتماع حكومت مي‏كند. اين انسان بايد از نظر عدل در اعلاترين درجه قرار گرفته باشد. زيرا سرنوشت انسان‏ها و جامعه به دست اوست و روابط بين جامعه‏ی اسلامی و دول ديگر را اوست كه معين مي‏كند. بنابراين از نظر عدل و عدالت بايد در بالاترين درجه قرار گرفته باشد.
بنابراين برای عدل سه درجه برشمرديم. عدل برای امام جماعت، عدل برای قاضی، و سوم عدل برای حاكم و زماندار –كه عدل او به راستی بايد مثل علی باشد- در اعلاترين درجه‏ی دقت و شدت قرار گرفته باشد. بنابراين هنگامی كه درباره‏ی علي(ع) نگاه مي‏كنيم اين مراتب مختلف را درباره او مي‏بينيم، حس مي‏كنيم. چقدر زيباست درباره‏ی علي(ع) در اين شب مقدس و مبارك كه سخن از علی است. مي‏خواهم نمونه‏هايی از زندگی اين مرد بزرگ را كه شايد همگان شنيده‏ايد، بازگو كنم. چه شخصيتی است، چه وجودی است و عدل و عدالت او به چه اندازه است كه اين‏چنين مظهر و رمز قرار مي‏گيرد و برای همه‏ی تاريخ مقتدا مي‏شود. و رسالت مقدس اسلامی ما مي‏خواهد كه حاكم‏هايی زمامدارانی مثل او را برگزيند. از نظر شخصی بسنجيد عدل علی را. مي‏گويد همه شب بايد گرسنه بخوابم. گرسنه بخوابم تا شايد كه در قلمرو حكومت من گرسنگانی وجود داشته باشند و از آن‏جا كه نمي‏توانم به همه‏ی آنها دسترسی پيدا كنم، بايد خود من با آن‏ها برابر باشم، با آن‏ها يكسان باشم.
مردی كه در زندگی خود به يك قرص نان جو اكتفا مي‏كند، نان و نمك غذای اوست. مردی كه در صحنه‏های نبرد در خيبر را با يك ضربت مي‏كند و بزرگ‏ترين رزمندگان عرب را با يك ضربت بر خاك مي‏اندازد، غذای او يك قرص نان جوين است. مردی كه ساليانه به يك لباس يا دو لباس كرباس اكتفا مي‏كند. مردی كه هنگامی كه نعلينش پاره پاره مي‏شود، خود در وسط صحنه معركه پائين مي‏آيد و با دست مبارك خود نعلين خويش را مي‏دوزد و هنگامی كه يكی از بزرگ‏ترين رهبران عرب به او مي‏رسد و مي‏پرسد كه ای علی تو چه مي‏كنی در وسط ميدان نبرد، اين نعلين تكه تكه را مي‏دوزی و وصله مي‏كني؟
حضرت علی اين نعلين را جلوی او مي‏اندازد و مي‏گويد:
«به خدا سوگند كه اين خلافت و اين حكومت بر شما، در نظر من از اين نعلين كم‏ارزش‏تر است، بي‏اهميت‏تر است».
و در جای ديگری است كه مي‏فرمايد:
اين حكومت بر شما و اين خلافت بر شما از آب دهان بُزگر، در نظر من است.
هنگامی كه درباره‏ی شرايط رئيس‏جمهور يا ديگران كسانی سؤال مي‏كردند، خود من يكی از شرايط را همين شرط ذكر مي‏كردم. كسی باشد كه اين مقام او را نگيرد، او را منحرف نكند. اگر كسی بخواهد علي‏وار فكر كند، علي‏وار حس كند، علي‏وار عمل نمايد، اين مقام‏ها، اين قدرت‏ها، اين حكومت‏ها بايد از اين لنگه كفش پاره پاره شده برای او كم‏ارزش‏تر باشد؛ اما كسانی كه با خاطر مقام سنگ به سينه مي‏زنند، به ديگران حمله مي‏كنند،‌ تهمت مي‏زنند، توطئه‏ها به پا كي‏كنند و عالمی را به آتش مي‏شكند، آن‏ها كه اسير دنيا هستند، اسير خودخواهی و مصلحت‏طلبی هستند به هيچ‏وجه نمي‏توانند علي‏‏وار زندگی كنند و ديد علی را داشته باشند.
به هر حال علی چنين كسی است كه در زندگی شخصی خود اين‏چنين عمل مي‏كند. هنگامی كه به زندگی خانوادگی او رسيدگی مي‏كنيد، همين نمونه عدل و عدالت را مي‏بينيد. ببينيد كه برادرش عقيل كه از او مسن‏تر است، بينايی و چشمان خود را از دست داده است، و عقيل مردی معيل است. فرزندان زيادی دارد و جيره‏ای را كه دولت به او مي‏پردازد، برای فرزندانش كافی نيست. برادرش علي(ع) خليفه‏ی مسلمين است. با خود فكر مي‏كند كه پيش برادر مي‏روم و بر حصَّه‏ي1 خود كمی مي‏افزايم. پيش علی مي‏آيد و فقر و فاقه‏ی خانوادگی خويش را برای علی بازگو مي‏كند و از علی مي‏خواهد كه به جيره‏ی ماهيانه او بيفزايد. علي(ع) سكه‏ای را داغ مي‏كند و در آتش افروخته گرم مي‏نمايد و اين سكه را به دست عقيل مي‏گذارد، يا به دست او نزديك مي‏كند. عقيل از شدت آتش ضجّه برمي‏آورد:
كه اين برادر با من چه مي‏كني؟ چرا مرا مي‏سوزاني؟ علي(ع) مي‏فرمايد؛
ای عقيل تو نمي‏توانستی كه به سكه داغ را تحمل كنی، سكه‏ای را كه توسط انسانی ضعيف گرم شده باشد، چگونه انتظار داری كه من در روز قيامت آتش عذاب خدای را تحمل كنم.
همين عقيل، همين كسی كه نمي‏تواند با علی زندگی كند. به سراغ معاويه مي‏رود و همين داستان را برای معاويه در جلسه‏ی او شرح مي‏دهد و در آن‏جا همه گريه مي‏كنند، همه متأثر مي‏شوند، حتی كسانی كه دشمن علی هستند، حتی كسانی كه با او مي‏جنگيدند، حتی كسانی كه به او تهمت مي‏زنند در مقابل اين عدل در مقابل اين تقوا بر خود مي‏لرزند، متأثر مي‏شوند، اين است علي!.يا هنگامی كه طلحه و زبير از پرچمداران صدر اول اسلام علي(ع) را بر نمبر مي‏كنند و بر او فشار مي‏آورند كه خلافت را بپذيرد، علي(ع) به آن‏ها اصرار مي‏ورزد كه مرا خليفه نكنيد، اين مقام را به ديگری بسپاريد، ولی به او اصرار مي‏كنند و به او فشار مي‏آورند و هنگامی كه بر منبر بالا مي‏رود و همه‏ی مسلمين در مقابل او مي‏نشينند، ‌اول كلمه‏ای كه از زبان مباركش خارج مي‏شود، اين است كه معاويه بيش از بيست سال در شام حكومت كرده است كه بر منبر خلافت بالا رفته است، هنوز پايه‏های حكومتش محكم نشده است، چگونه قادر است كه معاويه را از حكومت شام خلف بكند. پسرعمويی دارد به نام ابن‏عباس كه از بزرگ‏ترين متفكرين صدر اول اسلام است و از بهترين سياستمداران روز به شمار مي‏رود. ابن‏عباس كه در وسط جمعيت نشسته بود انگشت خود به دندان مي‏گيرد و به علي(ع) نشان مي‏دهد كه اين تصميم تصميمی است غيرعاقلانه ا ست. علي(ع) نگاهی به ابن‏عباس مي‏كند و از اضطراب او درمي‏يابد كه چه مي‏خواهد بگويد و به او مي‏گويد:
ای عباس،‌ ای پسر عمّ، من مي‏دانم كه تو چه مي‏خواهی بگويی، تو مي‏خواهی بگويی كه هنوز خلافت من مستحكم نشده است و چگونه مي‏خواهم معاويه را كه بيست سال بر شام حكومت كرده است خلع كنم و تو مي‏خواهی كه من مدتی صبر كنم تا پايه‏های حكومتم مستحكم شود، آن‏گاه معاويه را خلع كنم؛ اما قسم به خدا كه اگر از شب تا به صبح قاعده‏ی آهنين را در آتش گداخته كنند و بر گردنم بيندازند و مرا عريان از شب تا به صبح به صبح بر خار مغيلان بكشانند، همه‏ی آن‏ها را تحمل مي‏كنم؛ اما متحمل نمي‏كنم كه برای يك لحظه ذره‏ای ظلم از طرف اين حاكمان ستمگر بر مردم بينوا وارد شود. همه‏ی اين عذاب را تحمل مي‏كنم؛ ولی نمي‏توانم بپذيرم كه دانه‏ای را به ظلم از دهان موری بستانم، آن را تحمل نمي‏كنم.
در حقيقت مي‏بينيد كه علی مي‏خواهد نمونه نشان دهد. نظر او حكومت نيست، نظر او خلافت نيست، نظر او قدرت نيست، او مي‏خواهد نمونه‏ی عدل و عدالت را برای عالميان نشان دهد و نشان دهد كه به خاطر عدل و عدالت بايد مصلحت ظاهری را و همه چيز را زير پا گذاشت و اين‏چنين قاطعانه عمل كرد. عده‏ای فكر مي‏كنند كه علی مي‏خواست حكومت كند، علی مي‏خواست خلافتی بزرگ به وجود بياورد، علی مي‏خواست از اقيانوس هند تا اقيانوس اطلس را يك امپراطوری بزرگ تشكيل دهد؛ درحالی كه علی در اين خيال نبود. مي‏خواست معيار مشخص كند، مي‏خواست نمونه‏ای به دنيا نشان دهد كه اين عالميان بتوانند براساس آن راه مقدس اين رسالت را بفهمند و به دنبال آن بروند. اين مقصد علي(ع) بود.
در حكومت مي‏خواهم دو نمونه را از دقت علي(ع) برای شما بازگو كنم كه بسيار زيباست و نشان مي‏دهد كه اين مرد بزرگ تا چه اندازه در عدل خود دقيق بوده است. يكی در نبرد جمل. مي‏دانيد نبرد جمل نبردی است كه طلحه و زبير و عايشه همسر پيغمبر را با خود همراه مي‏كنند و عده‏ای از مسلمانان را فريب مي‏دهند و عليه علي(ع) در نزديكی بصره، جنگی به راه مي‏اندازند. در اين نبرد كه فرماندهی با عايشه است، بر شتری سوار شده و طلحه و زبير در اطرافش قرار گرفته‏اند. علي(ع) مي‏فرمايد: از لشكريان دشمن اگر كسی بر خاك افتاد؛ يعنی مجوح شد، مزاحمش نشويد، رهايش كنيد. اگر كسی از صحنه نبرد گريخت دنبالش نرويد، رهايش كنيد. آزادش بگذاريد كه از صحنه‏ی نبرد بگريزد.
آن‏گاه در نبرد صفين، (نبردی بود بين علي(ع) و معاويه ملعون در نزديكی شام) حضرت علي‏ابن‏ابي‏طالب مي‏فرمايد كه:اگر از سربازان دشمن كسی مجروح شد و بر زمين افتاد اسير كنيد رهايش نكنيد. اگر كسی از صحنه‏ی جنگ گريخت، دنبالش كنيد، تعقيبش كنيد، يا او را بكشيد يا اسيرش كنيد و رهايش ننماييد.
عده‏ای مي‏پرسند كه چونه است علي(ع) دو فرمان متناقض در دو جنگ مختلف صادر مي‏فرمايند. آيا نسبت به معاويه كينه و بغض خاص داشته است؟ اما جواب اين‏چنين نيست. آن كسانی كه در تاريخ دقيق‏ مي‏شوند و اين لطايف تاريخی را حس مي‏كنند، به دقت عدالت علی در زمامداری و فرمانداری پی مي‏برند تا چه اندازه‏ای در عدل خود دقيق و عميق است. و جواب اين سؤال اينجا است كه در نبرد جمل، فرماندهی خود در وسط معركه است. و او عايشه است و دشمن پايگاه گريزی ندارد، شهری، منطقه‏ای، كشوری، بيمارستانی ندارد. اگر كسی مجروح شد و بر زمين افتاد نمي‏توانند او را به بيمارستان خود ببرند و مداوا كنند و دوباره او را به صحنه‏ی جنگ گسيل بدارند، يا اگر كسی از صحنه‏ی جنگ گريخت، پايگاهی ندارد كه به آن‏جا برود و به پايگاه دشمن كمك كند. هنگامی كه به فرماندهی خود پشت كرد و گريخت، يعنی از صحنه‏ی جنگ خارج شده است و هنگامی كه كسی مجروح شد يا گريخت و از صحنه‏ی جنگ خارج شد، نبايد او را تعقيب كرد، نبايد مزاحم او شد، نبايد او را كشت، او بي‏طرف است بايد رهايش كرد. اما در نبرد صفين دشمن پايگاه دارد و پايگاه دشمن شام است، دمشق است، در آن‏جا فرماندهی دارند كه معاويه، است در آن‏جا بيمارستان‏ها دارند. هنگامی كه كسی بر زمين مي‏‏افتد و مجروح مي‏شود، ممكن است كه او را به بيمارستان برسانند و مداوا كنند و دوباره به صحنه‏ی جنگ بازگردد. هنگامی كه كسی از معركه نبرد مي‏گريزد، به پايگاه خود مي‏رود و از همه‏ی اسرار معركه‏ی نبرد، دشمن را آگاه مي‏كند و اطلاعاتی كه به دشمن مي‏دهد، خطرناك است. بنابراين بايد او را تعقيب كرد، او را گرفت؛ زيرا حتی در لحظه‏ای كه از معركه‏ی نبرد دور مي‏شود، دشمن است و در راه دشمنی و جنگ مي‏كوشد. بنابراين علي(ع) در فرامين خود بي‏نهايت دقت مي‏نمايد. و در مكتب اسلام بايد فرماندهانی، كسانی وجود داشته باشند كه تا اين درجه دقيق و عادل باشند و عدالت را به خوبی رعايت نمايند.اين‏جاست كه مي‏گويند عدل زمامدار، عدل زمامدار، عدل فرمانده، بايد در اعلاترين درجات خود قرار داشته باشد؛ زيرا سرنوشت جامعه و انسان‏ها در دست اوست. اين است عدل علي! مي‏بينيد!
اما نمونه‏ی دوم هنگام قضاوت و تساوی در مقابل قاضی است. علي(ع) در بازار يا در يكی از جاده‏ها راه مي‏رفت و يك شخص يهودی به او برخورد مي‏كند و ادعا مي‏كند كه اين زره اميرالمؤمنين و خليفه‏ی مسلمين، متعلق به اوست. تصور كنيد! يك يهودی در شهر كوفه، در پايتخت حكومت علی ادعا مي‏كند كه اين زره خليفه‏ی مسلمين و اميرالمؤمنين متعلق به اوست. علی برآشفته نمي‏شود. مي‏گويد: نزد قاضی مي‏رويم. و نزد قاضی مي‏روند. قاضی به حضرت علی مي‏گويد: يا ابي‏الحسن بنشينيد؛ اما شخص يهودی را به اسمش صدا مي‏كند، نه با كنيه‏اش، يعنی بين علي(ع) و آن يهودی يك اختلاف جزيی قائل مي‏شود. يكی را با لقب صدا مي‏كند و ديگری را با اسم. علي(ع) قاضی را از مقام قضاوتش خلع مي‏كند. مي‏گويد تو به درد قضاوت نمي‏خوری. هنگامی كه دو نفر در مقابل تو قرار مي‏گيرند، بايد با هر دو يكسان عمل كنی. فَاْعَتبِروا يا اولی الاَبصار درجه‏ی عدالت و عدل و بي‏نظری تا چه اندازه است. مقايسه كنيد كسانی را كه مي‏خواهند علي‏وار زندگی كنند، علي‏وار قضاوت كنند و خط آن‏ها علی باشد، بايد عدل آن‏ها تا چه اندازه دقيق باشد.
يا همان داستان ديگری كه درباره‏ی طلحه و زبير ذكر كرديم كه بر او فشار مي‏آوردند و علی را بر منبر مي‏نشانند و با او بيعت مي‏كنند. آن‏گاه يك جلسه‏ی خصوصی تشكيل مي‏دهند و با علی صحبت مي‏كنند. هنگامی كه صحبت آن‏ها به خصوصيات و مصالح شخصی مي‏انجامد، علي(ع) شمعی را كه در وسط جلسه مي‏سوخت فوت مي‏كند، شمع را خاموش مي‏كند. طلحه و زبير اعتراض مي‏كنند كه: ای علی چرا شمع را خاموش كردي؟
علی مي‏فرمايد: تا آن‏جا كه برای منافع و مصالح مسلمين فكر مي‏كرديم، حق داشتيم كه از اين شمع استفاده كنيم؛ اما آن‏جا كه منافع و مصالح شخصی مطرح مي‏شود، اجازه نمي‏دهم كه حتی يك لحظه اين شمع بيت‏المال به خاطر منافع و مصالح اشخاص مصرف گردد.دقت عدل او به اين درجه است. علي(ع) مي‏خواهد به طلحه و زبير بفهماند كه شما انتظاراتی از من داريد؛ ولی حتی يك لحظه از يك شمع كوچك بيت‏المال نمي‏گذرم تا چه رسد به حكومت‏ها، تا چه رسد به سرنوشت‏ مردم. و اين بزرگ‏ترين درسی است كه علی مي‏خواهد به طلحه و زيبر، بلكه به همه‏ی تاريخ بدهد و همان جاست كه طلحه و زيبر احساس مي‏كنند كه با علی نمي‏توانند زندگی كنند او را ترك مي‏كنند و به دشمنان علی مي‏پيوندند و جنگ جمل را به راه مي‏اندازند.
به راستی اگر بخواهيد بشمريد كسانی كه علی را مي‏پذيرفتند و مي‏توانستند با عدل علی زندگی كنند، ‌عددشان از انشگتان دست كمتر بود. عده‏ای از ما هستند كه علی علی مي‏گويند؛ ولی مسلم بدانيد كه اگر علی به ميان ما مي‏آمد و مي‏خواست با ما زندگی كند، اكثريت افراد نمي‏توانستند با علی زندگی كنند، عدل علی را بپذيرند. سيار سخت است كه كسی بتواند با عدل علی زندگی كند. اين ظلم‏ها و اين ستم‏ها كه در اجتماع ما مي‏گذرد، اين نابساماني‏ها و بي‏عدالتي‏ها، مگر علی قادر بود كه آن‏ها را بپذيرد، در مقابل آن‏ها سكوت كند. شما تصور كنيد اگر علي(ع) امروز ظهور مي‏كرد، در ميان ما ظاهر مي‏شد، او چه مي‏كرد و مردم ما با او چه مي‏كردند؟ آيا مردم ما مي‏توانند او را تحمل كنند؟ به هر حال در روزگار علي(ع) ياران مخلص او فقط به اندازه‏ی انگشتان دست بودند، مثل اباذرها، سلمان فارسي‏ها، عمارها كه علی را درك مي‏كردند، به او عشق مي‏ورزيدند و حاضر بودند كه در سايه‏ی عدلش زندگی كنند؛ اما ديگران نمي‏پذيرفتند. حتی طلحه و زبيرها، حتی ابوبكرها.
هنگامی كه نبي‏اكرم(ص) رحلت مي‏فرمايد و مسلمين يا عده‏ای از بزرگان مسلمين در سقيفه دور هم جمع مي‏شوند و درباره‏ی خليفه مسلمين فكر مي‏كنند، مسلماً آن‏ها علی را مي‏شناختند، تقوای علی را مي‏دانستند، شجاعت علی، فداكاری علی، ايمان علی،‌ بلاغت علی، استعدادهای علی برای همه‏ی آن‏ها روشن بود. اما ‏آن‏ها نمي‏خواستند كه با چنين نمونه‏ای زندگی كنند. آن‏ها ترجيح مي‏دادند كه پيرمردی بيايد ضعيف، كه به قول مرحوم آيت‏الله طالقانی نعلينش از خودش جلوتر برود و مزاحم كسی نباشد. اما علی كسی بود كه از تمام خانواده‏های عرب چند نفری را در جنگ‏ها كشته بود. علی آن‏قدر قاطعيت داشت كه با يك ضربت بزرگ‏ترين دشمنان را دو نيم مي‏كرد. عدل علی آن‏قدر دقيق و سخت بود كه حتی طلحه و زبير بر او پشت مي‏كنند و اين مسلمان‏ها نمي‏خواستند كه چنين عدلی زندگی كنند. ترجيح مي‏دادند ابوبكری بيايد پيرمرد،‌ افتاده، ملايم، ناتوان كه در سايه‏ی او همگان آسوده باشند و براساس هوا و هوس خود رفتار كنند و خليفه نتواند كه جلوی آن‏ها را بگيرد. امروز نيز اگر علي(ع) بيايد معلوم نيست روزگار بهتری داشته باشد. چه بسا كه او را تكفير خواهند كرد، او را بد خواهند گفت. شما مي‏دانيد كه علي(ع) در محراب مسجدكوفه ضربت مي‏خورد و به خاك و خون خويش مي‏غلتد، مردم شام انگشت خود را به دندان مي‏گزند؟ و با تعجب مي‏پرسند كه مگر علي(ع) مسلمان بود؟ مگر علی نماز مي‏خواند؟ مگر علی به مسجد مي‏رفت؟ چگونه شد كه علی به محراب رفت و در محراب ضربت خورد؟ آن‏چنان دشمنی و كينه يا او داشتند و آن‏چنان دنيا را با تبليغات شوم خود پر كرده بودند كه هيچ‏كس تصور نمي‏كرد كه علی مسلمان باشد و نماز بخواند. دستگاه تبليغاتی ابوسفيان آن‏قدر توانا بود كه همه‏ی مغزها را شستشو داده بود و آن‏ها را به اين درجه رسانده بود كه رسانده بود كه چنين مرد بزرگی را كه مظهر انسانيت است، عالي‏ترين تجلی اين عالم خلقت است، او را تكفير مي‏كردند و پس از شهادتش برای سال‏های سال در سرتاسر كشورهای اسلامی بر منابر و خطبه‏های نمازجمعه علی را لعن مي‏كردند. او را سبّ مي‏گفتند،‌ او را نفرين مي‏كردند. تصور كنيد چه دنيايی است! و طاغوتيان تا چه اندازه با علی كينه و عدوات داشته و چه دروغ‏ها و چه تهمت‏ها كه مي‏ساختند و بر او روا مي‏داشتند.
فرزند عالي‏قدرش حسين‏بی علي(ع) سرور شهيدان در روز عاشورا هنگامی كه در حلقه‏ی محاصره دشمن قرار مي‏گيرد، اولين كاری كه مي‏كند بر اسب خود سوار مي‏شود و بر بالای بلندترين تپه كه وسط معركه قرار گرفته بود، بالا مي‏رود و خود نيز بر بالای اسب مي‏ايستد تا همگان او را ببينند. سي‏هزار يا هفتادهزار لشكريان دشمن، همه حسين را ببينند و سخنانش را بشنوند. حسين(ع) شروع به سخن مي‏كند. اولين سخنش شهادتين است، اّشْهَدُ اَن لااِلهَ اِلااللهُ وَ اَشْهَدُ اَنَّ مُحَمّداً رسول‏الله ؛ زيرا آن‏قدر عليه او تبليغات شوم به راه انداخته بودند كه مسلمانانی كه او را محاصره كرده بودند، نمي‏دانستند كه اين پسر علی است، نمي‏دانستند كه او پسر فاطمه زهرا(س) است. فكر نمي‏كردند كه او مسلمان باشد. مي‏گفتنند كافر است، خارجی است، از دين خارج شده است. بنابراين او شهادتين مي‏گويد كه اين تبليغات شوم دشمن را خنثی كند. چيزهايی كه برای ما بديهيات به شمار مي‏آيد.
همه مي‏دانيد كه حسين مظهر شهادت است، مظهر ايمان است؛ اما در آن روزگار مردم نمي‏دانستند كه او مسلمان است. فكر مي‏كردند كه كافر است، اجنبی است، از دين خارج شده است و امام حسين(ع) مجبور بوده كه بديهي‏ترين بديهيات را بازگو كند كه: ای مردم من مسلمانم، من پسر علی و فاطمه‏ام و مي‏بينيد كه دشمن هل‏هله مي‏كند و اجازه نمي‏دهد كه اين صدای حق حسين به گوش سربازان برسد.
چنين نظام‏ها و چنين سيستم‏ها در عالم وجود داشته است كه حتی بزرگ‏ترين مظاهر انسانيت و فداكاری و ايمان و تقوا و شهادت، اين‏چنين در زمان خود از طرف مردم خود تكفير شده‏اند، مورد ظلم و ستم قرار گرفته‏اند و خيلی وقت مي‏خواهد كه اين كشمكش‏های زندگی و حيات، آن‏چنان انسان‏ها را به هم بمالد، جامعه‏ها را زير و رو كند، انقلاب‏ها، قيام‏ها، كشت و كشتارها اتفاق بيفتد تا مردم به آن درجه رشد و آگاهی برسند كه خواهان عدل و عدالت شوند، عدل و عدالت را بپذيرند و بتوانند با كسی كه علي‏وار باشد زندگی كنند.و بنابر فلسفه‏ی تشيع مي‏دانيد كه آن روز، روزی است كه امام مهدي(عج) ظهور مي‏فرمايد و همان رسالت مقدس را در جامعه پياده مي‏كند. آن روز، روزی است كه براساس اين تجربه‏های تلخ تاريخ، انسان‏ها آماده شده‏اند، پذيرا شده‏اند تا علی صفتی را بپذيرند و در يك جامعه‏ی متعادل زندگی كنند و راضی باشند كه پايه‏های ظلم و فساد از آن اجتماع بركنده شود. اكثريت مردم عدل را آن‏حايی مي‏خواهند كه به منفعت آن‏هاست، به مصلحت آن‏هاست؛ اما آن‏جا كه به مصلحت آن‏ها نيست آن را رد مي‏كنند، آن را طرد مي‏كنند. اين‏چنين است علی، بزرگ‏ترين رمز انسانيت، كه به قول دوست ما، دكتر شريعتی خداگونه شده است، انسانی كه از حد لجنی آن‏قدر بالا رفته است كه جز خدا نمي‏بيند، جز خدا نمي‏گويد، جز خدا نمي‏خواهد و محو خداست.
رسد آدمی به جايی كه به جز خدا نبينداين علی است. مي‏دانيد اين شخصيت بزرگ در عين اين قدرت و در اوج عدالت با آن روحيه‏ی لطيف و آن راز و نيازها و آن عشق‏بازي‏های عارفانه كه شايد انسانی كه در صحنه‏ی روزگار بيش از هر كس تجلی تكامل انسانيت بوده است، علی است و يكی از بهترين كلماتی كه اين مرد بزرگ در دعاهايش از زبانش جاری شده است، اين كلامی است كه هم‏اكنون برای شما بازگو مي‏كنم. امام علي(ع) مي‏فرمايد:
«الهی ای خدای من به بهشت تو طمعی ندارم و از دوزخ تو نمي‏هراسم. محرك من در اين عالم فقط عشق توست، مرا بسوزان. خاكسترم را به دست باد بسپار؛ اما لحظه‏ای مرا از خود دور مكن. ای خدای بزرگ من تاجرپيشه نيستم، من به خاطر تجارت دنبال تو نيامده‏ام.»
مي‏دانيد كسانی كه به خاطر ثواب يا ترس از دوزخ اعمال انجام مي‏دهند و علی آن‏ها را تجار مي‏نامد. علی كسی است كه به خاطر عشق آن‏چنان محو وجود خدا شده است كه همه‏ی عالم وجود، حتی بهشت و دوزخ برای علی ناچيز است همه را فراموش مي‏كند، فقط يك چيز در نظرش مجسم است و آن خداست كه همه وجودش از اين خدا پر شده است. اراده‏اش اراده خداست، خواسته‏اش خواسته‏ی خداست، آرزويی جز آرزوی خدايی نمي‏كند، خواسته‏ای ندارد. اين را انسان كاملی مي‏گوييم كه خداگونه شده است و اين انسان كامل –هم‏چنان كه مي‏دانيد- در اوج قدرتش در نيمه‏های شب در كنار نخلستان‏های فرات يكه و تنها قدم برمي‏دارد. گاه‏گاهی كه فشار غم و درد بر قلب لطيفش فشار مي‏آرود، سر خود را به داخل چاه فرو مي‏برد و ضجّه مي‏كند، فرياد برمي‏آرود، راز و نياز مي‏كند.از بزرگ‏ترين و معروف‏ترين دعاها در مكتب تشيع دعای كميل است و مي‏دانيد دعا كيمل را علی برای كسی نگفته است. نمي‏خواسته است كه بعد از او كسانی بيايند و بگويند علی چه مرد بزرگی بود، چه دعای زيبايی دارد، بلكه علی خود يكه و تنها به ميان نخلستان‏ها مي‏رفت و با خدای خويش راز و نياز مي‏نمود. آن‏گاه كميل كه يكی از دوستان علی بود، هنگامی كه مي‏بيند علی شب‏ها يكه و تنها از شهر خارج مي‏شود، حس كنجكاوي‏اش تحريك مي‏شود. يك شب او را دنبال مي‏كند، به سياهی او مي‏رود. در پشت درختان مخفی مي‏شود. علي(ع) راز و نياز مي‏كند و راز و نياز او همين دعايی است كه كميل از علي(ع) در آن شب ذكر كرده است كه به نام كميل مشهور شده است. اين راز و نياز علی است. توجهی ندارد كه ديگران چه فكر مي‏كنند، چه مي‏انديشند، آيا او را تكفير مي‏كنند؟ آيا او را مي‏پذيرند؟ برای او علي‏السّويه است. راز و نيازی است كه از آتشفشان وجودش سرچشمه مي‏گيرد و در آسمان منتشر مي‏شود و كميل از زبان او مي‏شنود و بر قلبش جاری مي‏شود.
چنين مردی كه مي‏بينيد در هر بعدی از حيات به درجه‏ی تكامل مي‏رسد و با تمام اين‏ها قلبش از غم و درد انباشته است، رنج مي‏برد احساس شكنجه مي‏كند و همه را اين‏چنين تحمل مي‏نمايد. و مي‏دانيد اولين كلمه‏ای كه پس از خوردن ضربت شمشير بر فرقش از زبانش بلند مي‏شود، مي‏گويد:
«ای خدای بزرگ آزاد شده‏ام.»
از اين دنيا و مافي‏ها و از اين تعلقات آزاد شدم. مردی به اين درجه عرفان و خدای گونه شدن. ما شيعيان او افتخار مي‏كنيم كه چننی شخصيتی را به عنوان مظهر انسانيت و رمز رسالت پذيرفته‏ايم و به او عشق مي‏ورزيم و سعی مي‏كنيم كه به دنبال او برويم.
و اين شب شب مبارك اوست. شبی است كه دنيا را ترك مي‏كند تا ابدی گردد. از دنيای مادی آزاد مي‏شود تا در روح جامعه و انسان‏ها و تاريخ برای ابد باقی بماند.
من از خدای بزرگ مي‏خواهم كه به حق اين شب مقدس ما را هرچه بيشتر به اين علی بزرگ و شناخت او نزديك سازد.از خدای بزرگ مي‏طلبم كه راه و رسم علی را هرچه بيشتر مقابل ديدگان ما قرار دهد.
از خدای بزرگ مي‏طلبم كه توفيق درك مدينه‏ی فاضله‏ای را كه علی مي‏خواهد به وجود بياورد، مدينه فاضله‏ی را كه عدل و عدالت بر آن مستقر شود، مدينه فاضله‏ای را كه ظلم و ستم برای هميشه ريشه‏كن شود و امام زمان آن را اداره كند به ما عطا فرمايد.
از خدای بزرگ مي‏طلبم كه همه‏ی ما را هدايت فرمايد، و ما را از مصلحت‏طلبی، خودخواهی، غرور و تكبر نجات بخشد و راه راست را در مقابل ما روشن بنمايد.
دشمنان اسلام و دشمنان انقلاب ما را از ابرقدرت‏ها كه در خليج‏فارس عليه ما مي‏جنگند و عمّال داخلی آن‏ها را نابود گرداند. منافقينی را كه در ميان ما توطئه‏افروزی مي‏كنند و آتش مي‏افروزند همه را رسوا گرداند.
از خدای بزرگ مي‏طلبم كه امام امت ما را كه نماينده امام زمان است، سلامتی و طول عمر عطا فرمايد.

والسلام و عليكم و رحمه‏الله و بركاته

بسم الله الرحمن الرحيم

الصلاه و السلام علی سيدالانبيا والمرسلين ابی القاسم محمد صل الله عليه و اله الطيبين الطاهرين
سخن از انقلاب بود و قبل از دخول به سخن خوش دارم بعضی از امتيازات انقلاب مقدس اسلامی ايران را برای دوستان توضيح دهم تا رسالت مقدسی را كه بر عهده‏ی همگان گذاشته شده است بيشتر روشن گردد. انقلاب اسلامی ما امتيازات فراوانی دارد كه من برای شما چند يك از اين امتيازات را ذكر مي‏كنم. ما در انقلاب‏های مختلفی كه در عصر ما و در منطقه‏ی ما به ظهور پيوسته است، از الجزاير بگيريد تا كوبا و روسيه و ويتنام و چين و كشورهای ديگر همه جا شاهد بوده‏ايد كه اين انقلاب‏ها با جنگ مسلحانه به پيروزی رسيده است. مبارزه‏ها كرده‏اند، كشته‏ها داده‏اند و سال‏ها به طول انجاميده است تا بالاخره طاغوت خود را و نظام خود را واژگون كرده‏اند و به پيروزی رسيده‏اند. در الجزاير –كه ذكرش رفت- حدود يك ميليون‏ونيم شهيد دادند و مدت نه سال جنگيدند تا به پيروزی رسيدند. در لبنان –كشور كوچكی كه فقط سه ميليون جمعيت دارد- در چند سال گذشته بيش از صدهزار نفر كشته شده‏اند، بيش از چهارصد هزار نفر مجروح و معلول شده‏اند؛ ولی هنوز هم به نتيجه نرسيده‏اند و اسرائيل و نوكران داخلی اسرائيل هر روز قطعه زمينی را از شيعيان يا از مسليمن به زير سيطره‏ی خويش درمي‏آورند.1 در ميان تمام اين انقلاب‏ها كه همه‏ی آنها با جنگ مسلحانه و كشت و كشتارهای زياد همراه بوده است، انقلاب ما بي‏نظير است؛ انقلابی است كه ملتی بدون اسلحه با دست خالی در مقابل دشمنی بزرگ قيام كرده است و در فرصتی كوتاه و با عده شهدايی معدود نسبت به عظمت انقلاب و قدرت دشمن (تعداد شهدا در طول 15 سال به طور تقريب بين شصت هزار تا هفتادهزار نفر ذكر مي‏شود) بزرگترين پيروزي‏ها را عليه بزرگترين ابرقدرت‏ها و قوي‏ترين طاغوت‏ها و معجزه‏آسا به انجام رسانيده است. اين يكی از معجزه‏های بزرگ انقلاب اسلامی ماست كه در هيچ كشوری، در هيچ نظام ديگری آن را پيدا نمي‏كنيد. اين امتياز بزرگن نتيجه‏ی قطعی و منطقی يك حقيقت بزرگ است و آن اين كه در انقلاب مقدس اسلامی ما ايمان و شهادت بزرگ‏ترين عامل پيروزی به شمار رفته است. كسانی كه به خيابان‏ها مي‏ريختند، وصيت‏نامه مي‏نوشتند، و ميليون ميليون سينه خود را سپربلا مي‏كردند و آن تظاهرات پرهيجان را به راه مي‏انداختند، در هيچ كجای دنيا نظير آن ديده نشده است. اينان با دست خالی به قدرت ايمان و اسلحه‏ی شهادت، بزرگ‏ترين و قوي‏ترين دشمنان را به زانو درآورند. نمونه‏های متعددی است كه در انقلاب ما به ظهر پيوسته است كه در مقايسه با انقلاب‏های ديگر، هيچ كجا نظيرش را نمي‏توان سراغ گرفت و من يك نمونه‏ی كوچك و كوتاه از انقلاب مقدس ايران را در روزهای اوج انقلاب برای شما ذكر مي‏كنم. واقعه‏ای است كه در تبريز اتفاق مي‏افتد، هنگامی كه صفوف تظاهركنندگان پيش مي‏رفتند و دوازده تانك ارتشی همراه با عده‏ای سرباز راه را بر تظاهركنندگان مي‏بندد در جلوی صفوف تظاهركنندگان يك عالم دين حركت ميكرد. سربازان از روی تانك‏ها رگبار گلوله را مي‏گشايند و دو نفر از جوانان را به خاك شهادت مي‏اندازند. عالم دينی كه در جلوی صفوف حركت مي‏كرد، عمامه را از سر برمي‏دارد وسينه‏ی خود را چاك مي‏زند و به آن سربازان ندا مي‏دهد كه اگر مي‏خواهيد اين جوانان رابه خاك بياندازيد، از شما مي‏خواهم كه اول سينه‏ی مرا هدف گلوله قرار دهيد و بعد اين جوانان را. و اين عالم روحانی اين سخنان را از ته دل، با ايمانی كافی و با سوز قلب ادا مي‏كند و آن‏چنان بر دل سربازان مي‏نشيند كه دست آنها ديگر به ماشه‏ی مسلسل نزديك نمي‏شود، منقلب مي‏شوند، حالت ديگری به خود مي‏گيرند، از روی تانك‏ها پائين مي‏آيند، لباس خود را عوض مي‏كنند و در صفوف مردم محو مي‏شوند و در عرض پنج دقيقه دوازده تانك به تصرف ملت ما درمي‏آيد. مي‏بينيد دوازده تانك، عده‏ی زيادی سرباز در عرض پنج دقيقه با فدا كردن دو شهيد به تصرف ملت درآمده است. شما خوب مي‏دانيد كه اگر مي‏خواستند اين تانك‏ها را به قدرت سلاح و در طی نبرد خونين به دست آورند، لااقل هزارها شهيد مي‏بايد مي‏دادند، اسلحه‏ی آنها مي‏بايست قوي‏تر و آتش آنها شديدتر از آتش تانك‏ها باشد. و نمونه‏ی اين را در نبردهای ديگر در هر كجای دنيا مي‏توان سراغ گرفت. هنگامی كه سربازان احساس مي‏كنند كه در مقابل آنها نيرويی است كه آنها را به گلوله بسته است، آنها نيز برای حفاظت از جان خود برای حبّ‏ذات مسلماً مي‏جنگند و تا ‏آنجا كه مي‏توانند از رقيب بر زمين مي‏ريزند؛ اما اين‏جا مي‏بينيد كه فقط دو شهيد مي‏دهند و در عرض پنج دقيقه دوازده تانك و صدها نفر سرباز را زير سلطه‏ی خود درمي‏آورند. مسلماً پيروزی اينان نتيجه قدرت سلاح و زور مادی و فيزيكی نبوده است؛ قدرت آنها معنويت و ايمان بوده است و اينان به قدرت ايمان خود و معنويت خويش روح سربازان را به زير سلطه درمي‏آورند. سعی نمي‏كنند كه به قدرت اسلحه بر تانك‏ها پيروز شوند، بلكه با قدرت ايمان خويش قلب سربازان را تسخير مي‏كنند و آن‏جا كه قلب سربازان و روح سربازان را تسخير كرديد، اسلحه آنها و تانك آنها و نيروی مادی آنها نيز در اخيتار شما قرار خواهند گرفت. در اين شكی نيست. بنابراين مي‏بينيم كه انقلاب ما از راه جديدی وارد شده است و آن مسئله‏ی ايمان است. مسئله‏ی معنويت است. و اين قدرت ايمان و معنويت بر جسم دشمن اثر نمي‏كند بلكه بر قلب دشمن، بر روح طرف مقابل تاثير مي‏گذارد و او را به زير سلطه‏ی ملت درمي‏آورد و چنين معجزه‏ی بزرگی را در مدتی كوتاه با عده‏ای شهدای نسبتاً اندك به وجود مي‏آورد. اين يكی از اميتازات بزرگ انقلاب اسلامی ماست. اگر هستند كسانی از چريك‏ها و گروه‏ها و سازمان‏های ديگری كه ادعاهای گزاف مي‏كنند كه با نبرد مسلحانه قادر شدند دولت طاغوت را به زير بكشند اشتباه مي‏كنند، آنها در خطا هستند. آن سازمان‏های چپی برای پيروزی خويش اقلاً پنجاه سال وقت مي‏خواستند كه در خلال مبارزات چريكی، در مدت پنجاه سال آرام آرام بتوانند قدرتی و سازمانی به وجود آورند تا در مقابل رقيب بايستند. اين انقلاب و اين پيروزی معجزه‏آسا به كلی خارج از حيطه‏ی قدرت آنها و طرز فكر آنها بود و نه تنها آنها بلكه هيچ‏كس در دنيا نمي‏توانست چنين پيروزی را برآورد كند؛ حتی خود امريكا نمي‏توانست. روسيه شوروی نمي‏توانست تصور كند كه چنين انقلابی در ايران به پيروزی مي‏رسد؛ زيرا همه چيز را ‏آنها مي‏توانستند در زير محك تجربه و امتحان خود درآورند جز ايمان و شهادت را؛ زيرا ايمان و شهادت از پديده‏ه‏ای مادی نيست كه أنها بتواند جز پارامترها و عوامل مادی و فيزيكی خويش به محاسبه درآورند. بنابراين پيش‏بيني‏های آنها غلط از كار درمي‏آيد و انقلاب ما به پيروزی مي‏رسد. اين يكی از امتيازات بزرگ انقلاب مقدس اسلامی ماست.
يكی ديگر از اميتازات بزرگی كه دل انسان‏ها را به درد مي‏آورد و آن يكی كه در اين دنيا مي‏بينيم كه مردم از ظلم و ستم جانشان به لب مي‏آيد. قيام مي‏كنند كشته‏ها مي‏دهند، فداكاري‏ها مي‏كنند تا يك نظام طاغوتی را به زير بياورند و يك نظام انسانی با آزادی به وجود بياورند. تا بتوانند در اين محيط با آزادی به خوبی و خوشی زندگی كنند؛ اما شما تمام انقلاب‏هايی را كه در دنيا و در عصر ما به ظهور پيوسته است و در نظر بياوريد. مي‏بينيد تمام اين انقلاب‏ها عاقبت به ديكتاتوری و يك حكومت فاشيستی انجاميده است. از كشور همسايه‏ی ما، صدام سفاك را بگيرد تا كشورهای دوردست. بعد از اين انقلاب‏ها يك حكومت ديكتاتوری مطلق به وجود آمده است. در اين عراق –كه ذكرش رفت- در دوران گذشته و طاغوت آنها زور و ديكتاتوری بود، اما زور و ديكتاتوری كه درحال حاضر در همين عراق جريان دارد، به مراتب شديدتر از زور ديكتاتوری و فسادی است كه در نظام‏های گذشته وجود داشته است. به كشورهای ديگر و نقاط ديگر سير و سياحتی كنيد، همه جا مي‏بنيد كه پس از انقلاب‏ها يك حكومت زور و ديكتاتوری به وجود آمده است. اصلاً آن نظام‏های ماركسيستی كه در دنيا مدعی انقلاب هستند، در تئوري‏های نظری خويش پيش‏بينی مي‏كنند كه ديكتاتوری پلورتاريا، يعنی ديكتاتوری طبقه‏ی كار بايد بيايد و اجتماع را اداره كند و از هيچ‏كس واهمه‏ای نيز ندارند. صراحتاً مي‏گويند كه پس از انقلاب در نظام آنها يك ديكتاتوری طبقه‏ی كارگر به وجود خواهد آمد. آن هم طبقه‏ی كارگر. چه بگويم‍! چيزی را كه نمي‏توان نامش را طبقه‏ی كارگر گفت واقعاً طبقه كارگر است‍! هيئتی، «پليت بوري»1 به وجود مي‏آيد و با قدرت كامل ديكتاتوری فاشيستی شديدی را در اجتماع پياده مي‏كند كه نظير آن را در روسيه‏ی شوروی يا كشورهای ديگر ديده‏ايد. بنابراين مي‏بينيد عده‏ی زيادی هستند كه در نظريات خويش بدون پروا نتيجه‏ی انقلاب را يك نظام ديكتاتوری به حساب مي‏آورند و در تاريخ نيز شاهد هستيد از الجزاير بگيری –كه يك نظام يك حزبی وجود دارد و يك نوع ديكتاتوري- و بعد ليبی، مصر، سوريه و هر كشور ديگری كه در آن‏جا انقلاب شده است اين زور، ‌و ديكتاتوری را در آن‏جا مي‏يابيد. جز انقلاب اسلامی ايران، كه نه‏تنها ديكتاتوری به وجود نياورده است، ‌بلكه آن‏قدر آزادی داده است كه ملت ما از شدت آزادی گله مي‏كنند، انتقاد دارند. شما شاهد بوده‏ايد و شاهد هستيد كه دشمنان انقلاب و دشمنان اسلام حتی به خيابان‏ها مي‏ريزند و تظاهرات راه‌ مي‏اندازند. حتی عده‏ای از آن‏ها مسلحانه به جنگ دولت مي‏روند و در كردستان و خوزستان و گنبد كاوس آتش‏افروزی مي‏كنند. يعنی در مورد انقلاب ما نه فقط ديكتاتوری به وجود آمده است كه يك نوه هرج و مرج ازآن نتيجه شده است. شما شاهد هستيد كه اكثريت ملت ما از اين آزادی بي‏حد و حصر گله مي‏كنند و معتقدند كه نبايد تا اين اندازه آزادی باشد، بايد جلوی توطئه‏گران و منافقين را گرفت. نبايد به آنها اجازه داد كه مسلحانه عليه انقلاب اسلامی ما دست به توطئه بزنند،‌ هم‏چنان كه همه روزه زده‏اند و مي‏زنند.
بنابراين امتياز دومی را كه برای اين انقلاب مقدس ذكر كردم و برای تمام شما مفهوم و مدرك است، قضيه‏ی آزادی است كه در تمام انقلاب‏های ديگر زور و ديكتاتوری به وجود مي‏آيد و در نظام اسلامی ما آزادی، آن‏هم بيش از اندازه. هيچ‏كس نمي‏تواند مدعی شود كه در اين كشور آزادی وجود ندارد. مي‏دانم عده‏ای از چپي‏ها و چريك‏های فدايي‏خلق هستند كه گله مي‏كنند و حتی دولت را متهم مي‏كنند كه جلوی آن‏ها را مي‏گيرد؛ اما فقط مي‏خواهم به شما بگويم كه از حدود دويست روزنامه و مجله‏ای كه در اين كشور منتشر مي‏شود فقط چند عدد از اين روزنامه و مجلات جنبه‏ی اسلامی دارد. بيش از 190 روزنامه و مجله چپی است كه آزادی كامل حرف‏های خود را مي‏زنند و به دولت حتی به رهبر عالي‏قدر انقلاب اهانت مي‏كنند و هيچ‏كس جلوی آن‏ها را نمي‏گيرد. بنابراين پوچ مي‏گويند اگر بگويند كه دولت جلوی آزادی آن‏ها را سد كرده است. بنابراين مي‏بينيم اين انقلاب، انقلابی است كه برخلاف انقلاب‏های ديگر دنيا آزادی داده است، حتی آزادی بي‏حد و حصر، تا به جايی كه ملت ما مي‏خواهد اين آزادی را مطابق نظم و ترتيبی به در آورد كه دشمنان اين آب و خاك و ضدانقلاب نتوانند سوء‏استفاده كنند. اين قضيه‏ی دوم است، امتياز دومی كه انقلاب مقدس ما را بر همه‏ی انقلاب‏های ديگر امتياز مي‏بخشد.يك امتياز ديگری را نيز ذكر مي‏كنم كه سخنم بيشتر در اين‏باره است و آن در نفس انقلاب است. اصولاً در كشورهای مختلف هر كس هدفی دارد، ماركسيست‏ها مي‏خواهند كه طبقه‏ی سرمايه‏دار را از بين ببرند و طبقه‏ی كارگر را به جای آن جايگزين كنند. بنابراين انقلاب به راه مي‏اندازند. گروه‏های ديگر، كشورهای ديگر كسانی هستند كه برای كسب قدرت وارد مبارزه مي‏شوند تا عده ديگری را از بين ببرند و خود مصدر قدرت شوند. تمام اين جنگ و جدال‏ها كه آن‏ها به راه مي‏اندازند، به خاطر مصالح مادی و شخصی و حزبی آنهاست. آن‏ها مي‏جنگند، مبارزه مي‏كنند كه طبقه‏ای را بر طبقه‏ی ديگر مسلط كنند. خانواده‏هايی را بر خانواده‏ی ديگر مسلط كنند، يا فردی بيايد و قدرت را به دست بگيرد و خود مصدر همه‏ی امور گردند. بنابراين در تمام اين جنگ‏ها و جدال‏ها و منازعاتی كه در جهان صورت مي‏گيرد، منفعت طبقه يا منفعت حزب، با منفعت دسته و گروه و فرد مطرح مي‏شود، جز در انقلاب اسلامی ما. مي‏بينيد در اين انقلاب هيچ حزبی نيست كه انقلاب را رهبری كند، هيچ دسته و گروهی نيست كه بتواند قدرتی برای خويش كسب نمايد. كسانی كه به صحنه‏ی مبارزه مي‏آيند، كسانی كه سينه‏ی خود را سپربلا مي‏كنند، به خاطر خدا وارد مبارزه مي‏شوند نه به خاطر مصلحت شخصی خود، نه به خاطر مصلحت شخصی طبقه‏ای معين، نه به خاطر مصالح حزبی خاص؛ به خاطر خدای بزرگ بدون آن‏كه از كسی و از چيزی انتظاری داشته باشند سينه‏ی خود را سپربلا مي‏كنند و آماده‏ی شهادت مي‏شوند. شما در روزهای اوج انقلاب اسلامی ما شاهد بوده‏ايد كسانی كه به خيابان‏ها مي‏ريختند، وابسته به حزب و دسته‏ای نبودند، وابسته به طبقه‏ی خاصی نبودند، از همه‏ی طبقات، از همه‏ی قشرها و از همه‏ی اطراف از كوچك و بزرگ و از زن و مرد به صحنه‏ی نبرد مي‏آمدند.1 آيا مي‏توانيد فكر كنيد كه اينان از كسی يا از چيزی انتظاری داشتند؟ به هيچ‏وجه. در همين ميدان شهدا در خيابان هفدهم شهريور (ژاله سابق) كه فاجعه‏ی خونين به بار مي‏آورد و هزاران نفر به خاك شهادت مي‏افتند، مردی را مي‏بينيد از جنوب شهر كه دوان‏دوان به سوی شمال رهسپار است و در مسير خود از هر كسی مي‏پرسد كه ميدان ژاله كجاست. از او مي‏پرسند كه ای مرد چرا اين‏قدر مضطرب و نگراني؟ چرا اين‏قدر عجله داري؟ چرا مي‏روي؟ مي‏گويد به سوی شهادت مي‏روم، خود را برای شهادت آماده كرده‏ام و انتظار دارم كه خود را به اين صحنه‏ی مقدس برسانم و به افتخار شهادت نائل آيم. چنين مردی از كسی انتظاری نداشت، از طبقه‏ای از حزبی و از فردی و از رهبری انتظاری نداشت، فقط به خدای خود فكر مي‏كرد و اگر انتظاری داشت اجر خود را از خدای بزرگ مي‏خواست، از هيچ‏كس حتی از رهبر عالي‏قدر انقلاب انتظاری نداشتند، فقط خدای را درنظر مي‏گرفتند. در همين ميدان ژاله (شهدا) كه ذكرش گذشت جوانی هدف گلوله قرار مي‏گيرد و بر خاك مي‏افتد. هنوز نيمه جانی در او بوده است. تمام قوای خود را متمركز مي‏كند و بر پای مي‏ايستد. تا آخرين لحظات حيات خود را در نماز به سر آورد. مي‏خواهد كه صلات شهادت به جای آورد به نماز مي‏ايستد و با آن خلوص و اخلاص كه خون از بدنش سرازير است و نماز شهادت شهادت به جای م‏آورد، رگبار گلوله او را هدف قرار مي‏دهد و به خاك شهادت درمي‏غلتد؛ درحالی كه بر زبانش و لبانش صلات شهادت جاری بوده است. چنين كسی از طبقه‏ای خاص، از طبقه‏ی كارگر باشد يا كارفرما، يا گروهی معين، يا رهبری به خصوص انتظاری نداشته است، فقط و فقط به خاطر خدای بزرگ وارد صحنه‏ی مبارزه شده است و جان خود را اين‏چنين فدا كرده است. آن شصت هزار، هفتاد هزار نفری كه در طول انقلاب اسلامی ما به شهادت رسيدند،‌ تمام آن‏ها اين‏چنين بودند. هيچ‏يك نظری خاص و انتظاری مخصوص از فرد معينی يا از حزب معينی يا از دولت معينی نداشتند، و همين امری را كه بيان مي‏كنم در دنيا بي‏نظير است. اين سبب مي‏شود كه بزرگ‏ترين تغيير و تحول نفسی را در درون اين انسان‏ها به وجود بياورد، انسان‏هايی بسازد كه اين انسان‏ها به خاطر منافع مای خود يا منافع طبقه‏ی خاص و معينی وارد صحنه مبارزه نشوند، هدف آن‏ها فقط و فقط خدا باشد و بس. و اين تغيير نفس آن‏چنان مهم است كه هدف مقدس انبيا را تشكيل مي‏دهد. قرآن كريم مي‏فرمايد:
«اِنَّ اللهَ لا يُغَيَّروا ما بقومٍ حتّی يُغَيَّروا ما بِاَنفُسِهِم»«خدای بزرگ هيچ تغيير و تحولی را، هيچ قومی را متحول و متغير نمي‏كند مگر آن‏جا كه نفوس مردم متغير مي‏شود، آن‏گاه خدای بزرگ پيروزی و انقلاب را برای آن‏ها ارزانی مي‏دارد.»
اين خصوصيت بززگ در انقلاب مقدس ما بوجود آمده است و شما ديديد كه مردمی كه به سوی شهادت رفتند و ميليون‏ها نفری كه آماده شهادت شدند جز خدای بزرگ هدفی نداشتند، و آن انقلابی و آن حركتی كه مردمی را به اين درجه‏ی رشد برساند كه حبّ ذات را زيرپا بگذارند، مصالح شخصی خود را فدا كنند، ‌همه‏چيز دنيوی را زيرپا بنهند و فقط به خاطر خدای بزرگ وارد مبارزه شوند، اين تغيير و تحول نفسی بي‏نظير است. اين بزرگ‏ترين جهشی است كه يك حركت و يك انقلاب مي‏تواند در مردم به وجود بياورد. اگر شما به سير تحول انبيا در وطل تاريخ نگاه كنيد مي‏بينيد هدف مقدس انبيا همين بوده است كه اين انسان‏ها را تغيير و تحول دهند و از حالت مادی و لجنی، به انسانی خداگونه مبدلش كنند. دراين مسير تكاملی كه از لجن به معراج انسان در حركت است، انبيا آمده‏اند كه اين تغيير و تحول را در انسان‏ها به وجود بياورند و اين جهش‏ها را در تاريخ تكاملی اين انسان‏ها ايجاد كنند و انقلاب مقدس ما مفتخر است كه يك‏چنين جهش بزرگی را به وجود آورده است، يك‏چنين تغيير و تحولی را در نفوس انسان‏ها ايجاد كرده است، و اين هدفی است كه انبيا بزرگ به خاطر آن مبعوث شده‏اند.
اكنون كه سخن از انقلاب گفتم و به خصوص انقلاب مقدس اسلامی ما مطرح مي‏شود، اضافه مي‏كنم سه جنبه‏ی مختلف برای يك انقلاب بايد در مدنظر قرار بگيرد. اول تغيير و تبديل فيزيكی سلطه و قدرت؛ يعنی در يك كشوری سلطه‏ای وجود دارد كه در كشور ما طاغوت و رژيم شاهنشاهی بوده است. اولين تغيير و تحول انقلابی تغيير سلطه است، مادی است، مي‏توان آن را ديد،‌ مي‏توان آن را مشاهده كرد و در تمام انقلاب‏های دنيا نيز اين تغيير و تحول فيزيكی به وجود مي‏آيد و برای همگان ملموس است. همه آن را مي‏توانند ببينند. هنگامی كه ملك‏فاروق، در مصر سقوط مي‏كند و عبدالناصر به جای او مي‏نشيند، هر كسی مي‏بيند كه يك سيستم سلطنتی و شاهی به يك سيستم جمهوری مبدل مي‏شود، پادشاهی است كه برای همگان ملموس است. قسمت دوم از يك انقلاب تغيير و تحول نظام، يعنی روابط و ضوابط قانونی اجتماعی است. شما مي‏دانيد كه هر سيستمی و هر حكومتی برای خود روابطی دارد، قوانينی دارد، سيستمی دارد، نظامی دارد، نظام اقتصادی خاص دارد، نظام حكومتی مخصوص به خود دارد. هنگامی كه انقلاب مي‏شود، اين نظام واژگون مي‏گردد. مثلاً مي‏بينيم در روسيه شوروی، يك نظام فئودالی برقرار بوده است كه بعد از انقلاب سوسياليستی جايگزين مي‏شود. در كوبا و همين‏طور در هر كجای ديگری مي‏توان نمونه‏ای را سراغ گرفت. قسمت دوم تغيير نظام است و تغيير قوانين و روابط و ضوابط است كه درست است كه مادی نيست، ولی با ماديات سروكار دارد. قوانيت و ضوابطی است كه اصول مادی را معين مي‏كند، نظام مادی و اقتصادی را مشخص مي‏كند، قوانين است، ضوابط است. البته در رابطه با انقلاب اسلامی ما بايد بگوئيم كه هم‏اكنون دست‏اندركار آن قسمت دوم هستيم؛ يعنی قسمت اول كه تغيير سلطه بوده است به پايان رسيده، طاغوت به زير كشيده شده و نظام جديد جمهوری اسلامی به جای آن جايگزين شده است؛ اما قسمت دوم كه تغييير نظام است، هم‏چنان باقی و پابرجاست. نظام ما هم‏چنان تغيير نكرده است، ‌همان نظام قديم در ادارات ما و در ارتش ما و در حكومت ما وجود دارد و برنامه‏ی ما از اين قرار است

كه با كمك مجلس و نمايندگان ملت بتوانيم اين نظام اداری را زيرورو كنيم؛1 زيرا همگان مي‏دانند كه اين نظام اداری نظام كارآمدی نيست، نظامی است كه به درد نمي‏خورد، نظامی است كه نمي‏تواند پا به پای انقلاب به پيش بيايد، جواب‏گوی احتياج عصر ما نيست. درست است كه در ادارات ما وزير آدم مؤمنی است و معاون او و معاونين او نيز آدم‏های صالحی هستند؛ اما با يك وزير و معاونين او قضيه تمام نمي‏شود. درمان دردها را نمي‏توان با يكی دو نفر به پايان رسانيد، بايد نظام را واژگون كرد و برای تغيير يك نظام، نظام اقتصادی، ‌نظام حكومتی، نظام فرهنگی، تمام اين نظام‏ها بايد درخلال دراست و مطالعه و تحقيق به خود جامعه‏ی عمل بپوشانند. و البته وقت مي‏گيرد؛ زيرا نظامی را كه ما مي‏خواهيم برقرار كنيم، الگويی برای اسلام خواهد بود، بنابراين نمي‏تواند از روی هوا و هوس معين شود، نمي‏توان هرچه را كه خود بخواهيم برقرار كنيم و خدای ناكرده آبروی اسلام را و رسالت مقدس خويش را بريزيم. بنابراين بايد مطالعه كرد، بايد تحقيق كرد و به نظامی مترقی دست يافت. بنابراين قسمت دوم از انقلاب يك كشور تغيير نظام و تغيير سيستم آن كشور است، كه وقت مي‏گيرد و هم‏اكنون ملت ما دست اندكار اين انقلاب مي‏گيرد؛ زيرا نظامی را كه ما مي‏خواهيم برقرار كنيم، الگويی برای اسلام خواهد بود، بنابراين نمي‏تواند از روی هوا و هوس معين شود، نمي‏توان هرچه را كه خود بخواهيم برقرار كنيم و خدای ناكرده آبروی اسلام را و رسالت مقدس خويش را بريزيم. بنابراين بايد مطالعه كرد، بايد تحقيق كرد و به نظامی مترقی دست يافت. بنابراين قسمت دوم از انقلاب يك كشور تغيير نظام و تغيير سيستم آن كشور است، كه وقت مي‏گيرد و هم‏اكنون ملت ما دست‏اندكار اين انقلاب دوم است.ما قسمت سوم كه تأكيد سخنم در قسمت سوم است، انقلاب درونی است. انقلاب نفسانی،‌ انقلاب معنوی كه در انسان‏ها به وجود مي‏آيد. تا آن‏جا كه انقلاب جنبه‏ی مادی دارد و فقط ظواهر را تغيير مي‏دهد، ما آن را انقلاب نمي‏دانيم و هم‏چنان كه نظيرش را در كشورهای ديگر مثال زديم. به فرض اين كه چنين انقلاب‏هايی به پيروزی برسند و به غرض آن كه سلطه‏ای سقوط كند و سلطه‏ی ديگری جايگرين آن شود، نتيجه‏ی ملموسی از ان عايد نخواهد شد. انقلاب را هنگامی ما يك انقلاب اصيل مي‏ناميم كه انقلاب درونی و معنوی نيز برای انسان‏ها به وجود بياورد. و هم‏چنان كه در مقدمه ذكر كرديم انقلاب مقدس اسلامی ما، انقلابی است كه اين تغيير و تحول نفسانی را پيش از پيروزی انقلاب به اوج خود رسانده است. و ما اين را انقلاب مي‏گوييم؛ زيرا اين تغيير و تحول در نفوس انسان‏های ماست، در نفوس ميليون‏ها انسان ما به وجود آمده است، و اين انقلاب درونی و معنوی به مراتب مهم‏تر از انقلاب مادی و فيزيكی است كه در قسمت اول و دوم به ظهور مي‏رسد.
در نقاط مختلف دنيا هستند كسانی و رهبرانی كه مي‏توانند اين انقلاب فيزيكی را رهبری كنند. هم‏چنان كه در روسيه كردند، در كوبا كردند، در كشورهای ديگری نمونه نشان داده است؛ اما انقلاب اصيل اسلامی ما بايد اين انقلاب درونی و معنوی را در بعدی عميق‏تر و وسيع‏تر از بعد مادی و فيزيكی خود در انسان‏ها ايجاد كند. در اين موقع است كه ما آن را انقلاب مي‏ناميم،‌ در اين موقع است كه به آن مفتخريم و آن را امتيازی برای خود مي‏شماريم، و آن را جهشی در راه تكاملی انسان‏ها، ‌در راه مدينه‏ی فاضله و ظهور اما مهدي(عج) به حساب مي‏آوريم. اگر انقلاب درونی به همراه انقلاب ما نباشد، در سير تكاملی به هيچ‏وجه مثمر ثمر باشد. آن قسمت مهم است و مي‏تواند ما را در جهش تكاملی خود كمك كند كه اين تغيير و تحول درونی را در انسان‏های ما ايجاد كند. اينجا است كه بر اين انقلاب مقدس تكيه مي‏كنيم و اين انقلاب مقدس را قدمی بزرگ در راه ظهور بزرگ‏ترين مظهر انسانيت، بزرگ‏ترين رمز اسلام، بزرگ‏ترين رهبر عالي‏قئری كه عالم را از عدل و داد پر خواهد كرد به شمار مي‏آوريم.
ما شيعيان جهان به دو چيز مفتخريم كه مسير حيات و سير تكاملی ما را مشخص مي‏كند: يكی حضرت علي(ع) است، علی (ع) در نظر ما رمز اسلام، مظهر انسانيت و بزرگ‏ترين تجلی است كه خدای برگ برای انسان‏ها ارائه داده است. و چنين شخصيتی كه نمونه‏ی عدل و داد است، در مدتی كوتاه توانسته است كه حكومتی را براساس عدل و قسط اسلامی به وجود بياورد و در تاريخ به يادگار بگذارد. و به همين سبب در مكتب فلسفی ما اين حكومت را يك فلسفه‏ی تحققی مي‏گوييم؛ يعنی حقيقتی كه جنبه‏ی تحقق به خود گرفته است، ذهنی نيست،‌ نظری نيست، عينيت دارد، تحققی است و هر كسی كه بخواهد مي‏تواند به زمان اين مرد بزرگ مراجعه كند و حكومت عدل و داد او را ببيند. بنابراين نمونه‏ی بزرگ و دسترس تاريخ، در برابر ديدگان ما قرار دارد و بعد نمونه‏ی ديگری متعلق به ما و اعتقاد ما شيعيان جهان است و آن حكومتی است كه امام مهدي(عج) به نام مدينه‏ی فاضله در اين جهان پياده خواهد كرد. بنابراين زندگی ما انسان‏ها بين دو مسير، بين دو نمونه، بين دو رمز در حركت است؛ يكی حكومت علي(ع) و ديگری حكومت امام زمان كه در آن روزگار ظلم و ستم از اين جهان ريشه‏كن خواهد شد و عدل و داد در سرتاسر گيتی دامن خواهد گسترد. ما سعی مي‏كنيم كه از اين حكومت نمونه‏ی علي(ع) كه متأسفانه منحرف شده است، خود را به حكومت امام مهدي(عج) برسانيم، منتها حكومتی كه الي‏الابد برقرار خواهد شد. و هر حركتی و هر جهتی كه ما را به سمت جلو هدايت كند، هر جهتی كه اين تكامل نفسانی را در انسان‏های ما ايجاد نمايد –كه به حكومت امام مهدی نزديك‏تر شوند- فرج امام زمان تسريع خواهد شد. اين‏جاست كه وظيفه‏ای بزرگی بر دوش يكان يكان ما قرار مي‏گيرد كه برای تسريع در فرج و ظهور امام بايد اين جهش تكاملی را در قلوب انسان‏ها تسريع كرد، و اين وظيفه‏ی همه‏ی انسان‏هاست. انقلاب مقدس اسلامی ما هم‏چنان كه شرح دادم و هم‏چنان كه شاهد بوده‏ايد- بزرگ‏ترين جهش را در اين مسير به وجود آورده است و از اين نظر مقدس است كه به مقدار زياد فرج امام را تسريع كرده است؛ زيرا تغيير و تحولی را درون انسان‏ها ايجاد نموده است كه هيچ انقلاب ديگری و هيچ حركت و نهضت ديگری و هيچ شخصيت ديگری قادر نبوده است كه يك‏چنين تغيير و تحول بنيادی را در قلوب مردم و در نفوس مردم به وجود بياورد. بنابراين ما از يك نقطه كه حكومت امام علي‏بن‏ابيطالب(ع) است، حركت كرده‏ايم و مي‏خواهيم خود را به آن مدينه‏ی فاضله‏ی مقدس برسانيم و سعی مي‏كنيم هرچه شديدتر هرچه سريع‏تر اين تغيير و تحول نفسی را در درون خود ايجاد كنيم تا امام زودتر ظهور كند؛ زيرا هيچ‏كس نمي‏خواهد كه در يك محيط ظلم و فساد زندگی كند. همه آرزو دارند كه در مدينه‏ی فاضله زندگی كنند، در جايی كه زور نباشد، ستم نباشد، فساد نباشد، استعداد انسان‏ها به قدر امكان به كار بيفتد، آزاد باشند و تمام كمالات نفسانی آن‏ها بتواند به آزادی اوج بگيرد و به معراج برود. اين آرزوی همه‏ی انسان‏هاست. و خود امام زمان نيز ناراحت است، از ظلم و ستمی كه بر مردم ما مي‏گذارد، از اين جنايت‏ها و خيانت‏ها و ظلم‏ها و خونريزي‏ها كه در دنيای ما جريان دارد. امام زمان رنج مي‏برد. او آرزو مي‏كند كه هرچه زودتر ظهور بفرمايد، هرچه زودتر بتواند كه ريشه‏ی ظلم و فساد را براندازد؛ اما او مشاهده مي‏كند كه اين انسان‏ها آمادگی پذيرش او را ندارند. هنوز تغيير و تحول كافی در نفوس آن‏ها به درجه‏ی تكامل نرسيده است كه ظهر او را ايجاب كند. او منتظر است كه ظهور كند، او بي‏قرار است كه هرچه زودتر عدل و داد را در اين دنيا بگستراند. و اين وظيفه‏ی ماست كه اين تغيير و تحول را هرچه سريع‏تر انجام دهيم تا در ظهور او تسريع شود.نمونه‏ای را كه گاه‏گاهی برای دوستان ذكر مي‏كنيم، زندگی امام علي(ع) است كه از آن‏جا كه علي(ع) را با امام مهدي(عج) مقايسه كرديم، در زندگی علي(ع) نيز مي‏بينيم كه اين مرد بزرگ سي‏وپنج سال خانه‏نشين مي‏شود، سكوت مي‏كند، در كنج انزوا مي‏خزد، در مدت بيست‏وپنج سال علي(ع) دلخوش نبود، راضی نبود، از ظلم و فسادی كه در اجتماع آن روز مي‏گذشت رنج مي‏برد، شكنجه مي‏ديد، در نيمه‏های شب به ميان صحرا مي‏رفت و سر خود را در داخل چاه فرو مي‏برد و آن‏چنان ضجه مي‏كرد كه حتی دل‏سنگ هم آب مي‏شد. او ناراحت بود، ناراضی بود؛ اما محيط آن زمان نمي‏توانست كه عدل علی را بپذيرد، وجود علی را تحمل نمي‏كرد؛ حتی در لحظاتی كه عده‏ای از مسلمين، بزرگان از مهاجر و انصار در سقيفه جمع شدند تا خليفه‏ای معين كنند و ابوبكر را معين كردند، عده‏ای از طرفداران علي(ع) بر او خرده مي‏گرفتند كه چرا قيام نمي‏كند؟ چرا حق خود را نمي‏گيرد؟ و علی (ع) در جواب آن‏ها مي‏فرمايد كه اگر بيست‏وپنج نفر طرفدار داشت، مسلماً قيام مي‏كرد؛ اما متأسفانه طرفداران علي(ع) از انگشتان دست تجاوز نمي‏كردند. نظير سلمان و اباذر و عمارياسر چند نفر بودند كه علی را تحمل مي‏كردند؟ حتی شاهد بوديد طلحه و زبير دو صحابی برزگ كه علی را بر بالای منبر كردند تا خلافت مسلمين را بپذيرد –همين طلحه و زبير، آن‏جا كه منافع و مصالح آن‏ها با خط مكتبی علي(ع) مطابقت نمي‏كند آن‏ها عليه علي(ع) جنگ جمل را راه مي‏اندازند؛ چه خونريزي‏ها، چه جنايت‏ها و چه خيانت‏ها؛ بنابراين اگر علي(ع) بيست‏وپنج سال خانه‏نشين مي‏شود، از آن نظر نبود كه به سرنوشت مسلمين اعتنا نمي‏كرد. دلش مي‏سوخت، شكنجه مي‏ديد؛ اما مردم روزگارش شايستگی او را نداشتند، آماده‏ی پذيرای عدل او نبودند. در زمان ما نيز اگر اما زمان ظهور نمي‏كند، دليل آن نيست كه به سرنوشت مسلمين بي‏اعتنا است. او مراقب مسلمين است. او از درد و شكنجه‏ی مسلمين رنج مي‏برد و حتی مطابق با احاديث ما و طرز فكر ما و اعتقادات ما هر كجا كه ببيند رهبر اسلامی، مجتهد فقيه، دچار خطايی مي‏شود كه در اثر خطای او به مسلمين و به اسلام ضرری و خسارتی وارد مي‏شود، امام به ترتيبی آن رهبر را هدايت مي‏نمايد. اين عقيده‏ی ما شيعيان است. بنابراين امام زمان، مراقب ماست، شاهد اعمال ماست و از فسادها و سقوط و ناراحتي‏ها رنج مي‏برد و شكنجه مي‏بيند. فقط منتظر است كه ما آماگی آن را داشته باشيم كه بتواند ظهور كند و مكتب مقدس خود را در اين جهان پياده نمايد.
شما مي‏دانيد كه براساس احاديث ما هنگامی ظهور مي‏فرمايد كه سيصدوسيزده نفر به ندای او لبيك مي‏گويند، هنگامی كه سيصدوسيزده كادر پيدا مي‏كند، سيصدوسيزده نفری كه بتوانند او را درك كنند، بتوانند اوامر او را پياده نمايند، آن‏گاه ظهور مي‏فرمايند. احتياج به سيصدوسيزده كادر دارد. كادرهای او چه كسانی هستند؟ كسانی كه از يك‏طرف فقيه‏اند و متقی هستند. در اجتماع ما شايد بيش از سيصدوسيزده نفر فقيه و مجتهد و متقی وجود داشته باشد؛ اما برای امام زمان كافی نيست. امام زمان مجتهدی مي‏خواهد كه مدير هم باشد، سياستمدار هم باشد، كسی باشد كه بتواند منظقه‏ای از اين زمين را اداره كند، كسی باشد كه بتواند حكومتی را به دست گيرد. در زمان ما دولت‏مردان فراوان‏اند، سياستمداران دنيا را پر كرده‏اند؛ اما اينان كسانی هستند كه تقوا ندارند، مجتهد نيستند، فقيه نيستند و امام زمان نمي‏تواند از چنين كسانی استفاده كند. فقها نيز زيادند؛ اما مدير نيستند، اهل دولت و حكومت نيستند. آن‏ها نيز برای حكومت و مديريت آماده نيستند. بايد دولت‏مردانی به وجود بيايند كه فقيه و مجتهد باشند؛ يعنی اجتماع ما به درجه‏ای برسد، به آن درجه‏ای از تكامل برسد كه فقيه دولتمرد، و دولتمرد فقيه و مجتهد باشد. و از اين افراد هنگامی كه يكی را بيابيد، قادر خواهند بود كه كشوری را اداره كنند و واضح است كه اگر سيصدوسيزده نفری اين‏چنين در دنيا وجود دشاته باشند، قادر خواهند بود كه همه‏ی كشورهای دنيا را با عدل و داد اداره كنند. بنابراين اگر امام زمان ظهور نكرده است، به خاطر آن است كه اين سيصدوسيزده كارد به وجود نيامده است. دليل بزرگ‏تر آن است كه هنوز تغيير و تحول نفسی در قلوب و نفوس مردم جهان به وجود نيامده است، رشد عمومی و تكامل انسانی برای پذيرش عدل و داد و رهبری عادل جهانی و آمادگی روحی حاصل نشده است. البته اين‏جا به يك تناقض بزرگ برمي‏خوريم كه اين تناقض بدين‏ترتيب قابل حل است، كه از يك‏طرف ظلم و فساد دنيا را فرا مي‏گيرد و از طرف ديگر رشد مردمی در انسان‏ها زياد مي‏شود و تغيير تكامل نفسی در انسان‏ها ايجاد مي‏گردد. اين يك پارادكس است، يك تناقض است كه از يك طرف ظلم و فساد زياد مي‏شود و از يك ديگر تكامل نفسی در درون انسان‏ها به اوج مي‏رسد. معنی آن اين است كه اين نظام‏هايی كه در دنيا وجود دارند و آمده‏اند و مي‏روند اين نظام‏ها بطلان خود را به اثبات مي‏رسانند. همه ثابت مي‏كنند كه جز ظلم و فساد نتيجه‏ای از آن‏ها عايد نخواهد شد و در ضمن همه‏ی مردم دنيا به آن درجه رشد و آگاهی مي‎‏رسند كه بطلان اين نظام‏ها را درك مي‏كنند، به ظلم و ستم طاغوت‏ها پی مي‏برند. آ‏ن‏گاه آماده مي‏شوند كه اگر اجلی،‌ رهبری،‌ مرد بزرگی مثل امام مهدي(عج) ظهور بفرمايد، به دور او جمع شوند و اين نظام‏های طاغوتی را رها كنند. امام زمان ظهور نمي‏كند كه همه انسان‏ها را از دم تيغ بگذراند، هنگامی ظهور مي‏فرمايد كه اكثريت انسان‏ها با رشد و آگاهی خويش پذيرای حكومت او هستند، تشنه‏ی حكومت او هستند.
از نظر اجتماعی عادتاً انقلاب موقعی به وجود مي‏آيد، با ظهور امام موقعی رخ مي‏دهد كه دو پديده وجود داشته باشد: اول تشنگی است. انسان‏ها باشد تشنه باشند. به آن درجه از تشنگی رسيده باشند كه ظهور او را لَه‏لَه بزنند،‌ عاشق او باشند،‌ بخواهند كه او هر لحظه ظهور كند. در زمان نبي‏اكرم شما شاهد بوده‏ايد كه مردم آن زمان تشنه‏ی چنين رسالتی بودند. ظلم و فساد به آن درجه رسيده بود كه مردم خسته شده بودند. توان آن‏ها به پايان رسيده بود. حكومت‏هايی مثل قيصر و كسرا مردم را بدبخت و بي‏نوا كرده بودند و همه مردم دنيا تشنه‏ی اين رسالت مقدس بودند و مي‏خواستند كه به دور او جمع شوند و خود را از طاغوت‏ها نجات دهند. اين غلط است كه عده‏ای مي‏گويند اسلام با قدرت شمشير پيشروی كرد، اسلام با قدرت رسالت خويش پيشروی كرد. بزرگ‏ترين پيشرفت‏هايی كه اسلام در سرزمين‏های مختلف داشته است،‌ فقط و فقط در سايه‏ی رسالت مقدس خود بوده است نه با زور سلاح. مردم تشنه بودند و به دنبال او مي‏رفتند، تشنه بودند و اين رسالت مقدس را مي‏پذيرفتند. بنابراين اول تشنگی است. بايد مردم ما تشنه شوند و ارزش و اهميت چنين رسالتی را درك كنند تا امام ظهور بفرمايد. دوم الگو است؛ قبل از آن كه مردم جهان به نظامی بگروند، انقلابی را پذيرا شوند، لازم است كه شمات الگويی برای آن‏ها به وجود بياوريد. هنگامی كه از نبي‏اكرم مثال مي‏زنيم، اين الگويی را كه به وجود آورد را بررسی كنيم. نبي‏اكرم الگويی به وجود آورد، الگويی كوچك بود در مدينه‏ی كوچك، الگويی اسلامی به وجود آورد كه همه‏ی مسلمانان از مهاجرين و انصار باهم برادر بودند،‌ برابر بودند، همديگر را دوست مي‏داشتند، ‌در آن محيط اخلاص و صفا زندگی مي‏كردند. هنگامی كه سفرای كشورهای خارج به مسجد مسلمانان مي‏آمدند،‌ اختلاف نبي‏اكرم و ديگران را درك نمي‏كردند و هنگامی كه مي‏ديدند همگان بر زمين نشته‏اند با اين خلوص و صفا زندگی مي‏كنند،‌اين الگو در ذهن آن‏ها مي‏ماند و با كشور خود مقايسه مي‏كردند و به اين نتيجه مي‏رسيدند كه اين الگوی مقدس جواب‏گوی مشكلات اجتماعی آنان است. بنابراين هنگامی كه ما مي‏خواهيم ايدئولوژی خود را به پيش ببريم،‌ بايد الگو نشان دهيم. آن كسانی كه مي‏خواهند با نظريات صرف، با تئوری تنها دشمنان را متقاعد كنند كه به ايدئولوژی اسلام بگروند، سخت در اشتباه‏اند، بايد الگو نشان داد. و انقلاب مقدس اسلامی ما نظامی و الگويی به دنيا ارائه داده است. فراموش نكنيد مثال‏هايی برای شما مي‏زنم كه آموزنده است / انقلاب اسلامی ما مي‏آيد و الگويی به جهان عرضه مي‏دارد، مي‏گويد:«نه شرقی نه غربي»، حرف كوتاهی است، ولی قبل از انقلاب مقدس ما هيچ‏كس در جهان قدرت نداشت كه چنين الگويی را ارائه دهد. شما شاهد هستيد تمام انقلاب‏هايی كه در دنيا به وجود آمده است، ‌اگر خواسته‏اند عليه امريكا بجنگند به روسيه تكيه كرده‏اند. انقلاب فلسطين يكی از اين نمونه‏هاست. برای آن كه عليه امريكا يا عليه صهيونيسم بجنگند به روسيه تكيه مي‏كنند و شما شاهد بوده‏ايد كه به همين علت مجبور مي‏شوند موضع‏گيري‏هايی بكنند كه برای ملت ما و انقلاب ما مسخره است. در مورد افعانستان يك‏باره مي‏بينيد كه از روسيه شوروی غدار و سفاك طرفداری مي‏كنند و انقلابيون مسلمان را كه همه‏روزه صدها شهيد مي‏دهند، آن‏ها را به زيرپا مي‏گذارند، فراموش مي‏كنند، چرا اين‏چنين است؟ زيرا ديدگاه فلسفی آن‏ها با ديدگاه فلسفی ما تفاوت دارد. آن‏ها به روسيه شوروی كمونيستی تكيه كرده‏اند. از روسيه شوروی پول و اسلحه مي‏گيرند. بنابراين بايد خط‏مشی روسيه شوروی را نيز بپذيرند و اين فقط انقلاب مقدس اسلامی ماست كه جرأت مي‏كند، شجاعت دارد كه يك‏چنين الگوی جديدی را به جهان عرضه بدارد و شما خواهيد ديد كه پس از پيروزی انقلاب اسلامی، ما انقلاب‏های ديگری به وجود خواهد آمد كه اين الگو را نمونه قرار خواهد داد.در مقدمه سخنم امتيازات بزرگی را برای انقلاب مقدس اسلامی ايران ذكر كردم. تمام اين امتيازات الگوهای جديدی است كه اين انقلاب مقدس به جهان عرضه مي‏دارد، و اين الگوهاست كه بزرگ‏ترين جهش تكاملی انسان‏ها را به سوی مدينه‏ی فاضله امام مهدي(عج) مهيا مي‏نمايد. بنابراين از يك‏طرف ما بايد تشنه‏ی ظهور او شويم و از طرف ديگر بايد الگوهايی به وجود بياوريم كه اين الگوها ظهور او را، فرج او را تسريع بكند. و اين انقلاب مقدس اسلامی ما يك نمونه‏ی آن است.نكته‏ای را كه در آخر سخنم بايد ذكر كنم اين كه ما در چنين شرايطی قرار داريم؛ بين حكومت علي(ع) يعنی الگوی پنج‏ساله‏ی عدل امام علي(ع) و مدينه‏ی فاضله‏ای كه منتظر آن هستيم. مي‏دانيم كه امام زمان(عج) در ميان ما وجود دارد، حضور دارد، زندگی مي‏كند و مراقب اعمال و رفتار ماست و هر كجا كه رهبری ما اشتباهی كرد، به طريقی خويشتن را مي‏نماياند و خطای رهبر را جبران مي‏كند. شما شاهد معجزه‏هايی بوده‏ايد كه در طول انقلاب حتی در ماه‏های گذشته در كشور ما به وقوع پيوسته است آيا فكر مي‏كنيد كه اين معجزه‏ها بدون دليل و بدون سبب بوده است؟ علم و قوانين عالم اثبات مي‏كنند كه هيچ‏چيز بدون علت و بدون دليل نمي‏تواند به وجود بيايد. ممكن است كه ما علت آن را ندانيم؛ ولی علتی دارد و علت بزرگ آن، آن است كه امام زمان ما با اشرافی كه بر رهبری ما دارد، اين رهبر را هدايت مي‏فرمايد و خطاهای او را جبران مي‏كند، سبب مي‏شود كه اين معجزه‏ها به وجود بيايد تا اين رسالت مقدس، اين انقلاب بزرگ به پيروزی برسد و اين جهش تكاملی در راه ظهور او و پياده كردن مدينه‏ی فاضله‏اش به وجود بيايد.امام زمان(عج) در ميان ما زندگی مي‏كند، حضور دارد، وجود دارد؛ ولی اكثريت ما نمي‏فهميم، وجود او را لمس نمي‏كنيم و اين بزرگ‏ترين نقص، بزرگ‏ترين كمبود در جامعه شيعيان ماست. سيعيان ما عادتاً امام زمان(عج) را به صورت يك اسطوره پذيرفته‏اند. امام زمان را شخصيتی در تاريخ به حساب مي‏آورند. هم‏چنان كه درباره‏ی حضرت علي(ع) و امام حسين(ع) تفكر مي‏كنند،‌ امام زمان را نيز آن‏چنان به نظر مي‏آورند و اين خطای بزرگی است، ‌نقص بزرگی است. از ديدگاه فلسفی ما در اين دنيا نمي‏تواند اين انسان بدون رابطه‏ی قلبی و اشراقی به خدای بزرگ وجود داشته باشد، ‌در روزگاری كه انبيا مبعوث شده‏اند، اين رابطه اشراقی و الهامی بين انسان و خدا را به وجود آورند و بعد از پيامبران،‌ امامان بوده‏اند و ما معتقديم كه در امتداد مسئوليت امامان، امام غايب نيز اين رابطه‏ی قلبی بين انسان و خدا را به وجود مي‏آورد و محال است كه لحظه‏ای بر اين عالم بگذرد و اين رابطه‏ی اشراقی و الهامی بين انسان و خدا وجود نداشته باشد.اين بزرگ‏ترين نقشی است كه امام زمان(عج) در حال حاضر بازی مي‏كند و مراقب اعمال ماست و تمام حركات ما را مشاهده مي‏كند. و در حال حاضر وجود دارد، حضور دارد؛ اما متأسفانه ما در غفلت به سر مي‏بريم ما در غيبت به سر مي‏بريم. او غايب نيست. او مثل خورشيد تابانی است كه نور مباركش بر همه‏جا مي‏تابد. در كوچك‏ترين زوايای عالم وجود تشعشع مي‏كند. اين ما هستيم كه چشمان خود را بسته‏ايم. كسانی هستند كه چشم ندارند،‌ كورند، نمي‏بينند، عده‏ی ديگری هستند كه چشم دارند؛ ولی چشمان خويش را بسته‏اند و بنابراين قدرت ندارند كه اين نور را ملاحظه كنند، خَتَمَ اللهُ عَلی قُلُوبِهشم وَ عَلی سَمْعِهِم وَ عَلی اَبْصارِهِم غِشاوَة 1، كسانی هستند كه قلوب آن‏ها و گوش آن‏ها و چشم آن‏ها را پرده‏ی ضخيمی پوشانده است و بنابراين چنين تشعشعی را مشاهده نمي‏كنند؛ ولی اين خورشيد تابان وجود دارد، حضور دارد و تشعشع وجودش بايد در كنج هر زاويه‏ی اين هستی بتابد تا اين هستی بقا استمرار داشته باشد. اگر اين وجود،‌ اگر اين رابطه الهامی و اشراقی برای لحظه‏ای قطع شود، ‌اين دنيا بقای خود را از دست مي‏دهد. اين انسان رابطه‏ی قلبی و اشراقی خود را با خدای بزرگ از بين مي‏برد، بايد وجود داشته باشد و وجود دارد.بنابراين اگر امام غيبت كرده است،‌ اين غيبت، غيبت ماست نه غيبت او. و او آرزو مي‏كند كه هر لحظه،‌ هرچه زودتر ظهور بفرمايد و اين دنيا را از عدل و داد پر كند و مدينه‏ی فاضله‏ای را كه هدف و آرزوی انسان‏هاست،‌ در اين عالم پياده نمايد. اين ما هستيم كه چشمان خود رابسته‏ايم. اين ما هستيم كه آمادگی نداريم. بنابراين منطقی كه از آن معجزه گرفته مي‏شود آن كه ما بتوانيم به خصوص پس از انقلاب با شكوه معجزه‏آسای اسلامی، اين تغيير و تحول نفسی را در درون خود به وجود بياوريم. بتوانيم چشمان خود را باز كنيم و از اين نور مقدس مستفيض شويم. بتوانيم آماده‏ی پذيرای وجود او و ظهور او گرديم تا به اميد خدا هرچه زودتر ظهور بفرمايد و دنيا را از عدل و داد پر كند.من از خدای بزرگ مي‏طلبم كه به ما عرفان دهد كه وجود او را و ظهور او را هرچه زودتر شاهد باشيم.
من از خدای بزرگ مي‏طلبم كه امر فرج امام زمان را هرچه زودتر تسريع بفرمايد.
از خدای برگ مي‏خواهيم كه اين ابرقدرت‏ها نمايندگان ظلم و زور و فساد و طاغوت را نابود گرداند.
از خدای بزرگ مي‏طلبم كه دشمنان و منافقين را رسوا گرداند.
و بالاخره از خدای بزرگ مي‏طلبم كه رهبر عالي‏قدر ما را سلامتی و طول عمر اعطا بفرمايد.

والسلام عليكم ورحمة‏الله و بركاته

ما مسلمان، ایرانی، تابع قانون اساسی و مصدقی هستیم

اطلاعات تماس

دكتر مصطفی چمران

مجموعه آثار

رقصی چنين ميانه ميدانم آرزوست

خدا بود و ديگر هيچ بود

كردستان

لـبـنـان

زيباترين سرود هستی

ما مسلمان، ایرانی، تابع قانون اساسی و مصدقی هستیم

اطلاعات تماس

شبکه‌های اجتماعی

دكتر مصطفی چمران

مجموعه آثار

رقصی چنين ميانه ميدانم آرزوست

خدا بود و ديگر هيچ بود

كردستان

لـبـنـان

فصل1-جنوب لبنان (جبل عامل) مهد تشيع در طول تاريخ

دو حركت انقلابی موازی در لبنان

تحريك كتائب و پيروزی مقاومت

بعلبك در آتش توطئه

چرا معذرت نمي‏خواهد

حمله سلم و فرار كتائب

سعديات- دامـور

شهادت محمد فتونی و علی مرتضي

جبهه بزرگ چپ عليه امل (تنها مدافع انقلاب اسلامي)

شهادت علی موسوي

انقلاب اسلامی ايران؛ پل پيروزی لبنان و فلسطين

زيباترين سرود هستی