شماره: 1536
تاريخ:23/09/1374
مصاحبه خبرنگار راديوي ايرانيان (در لوسآنجلس)
با آقاي دكتر ابراهيم يزدي
س1ـ آقاي سيدرضا زوارهاي، عضو حقوقدان شوراي نگهبان گفتهاند: «اعضاي نهضت آزادي ميتوانند به صورت منفرد و خارج از تشكيلات خود نامزد بشوند در انتخابات و در صورت تاييد، شركت كنند در انتخابات، ما به صورت حزب يا تشكيلات نميتوانند شركت بكنند.» شما نظرتان راجع به اين قضيه چيست؟
ج ـ در يكي از بيانيههاي نهضت آزادي ايران به اين مطلب، كه نه تنها از جانب ايشان بلكه از جانب برخي ديگز از مسئولان مملكت بيان شده، جواب داده شده است. هر شهروند ايراني عليالاصول بر طبق قانون حق دارد كه خود را كانديدا كند و ثبتنام نمايد. هيچ قانوني وجود نداد كه از اين عمل ممانعت كند. بنابراين، نظري كه آقايان دادهاند هيچ پايه و اساس قانوني ندارد و مطلب تازهاي هم نيست. نيازي نيست كه اينها بگويند كه افراد نهضت آزادي حق دارند يا حق ندارند، هر شهروند ايراني چنين حقي را دارد.
س2ـ آيا شهروندان ايراني بايد با عقيده ويژهاي در انتخابات شركت كنند؟ به عنوان نمونه، دستيار وزير تعاون گفته بود كه كساني كه ميخواهند به مجلس راه پيدا كنند بايد پيرو ولايتفقيه باشند آيا به نظر شما اين شرط حتمي است؟
ج ـ قانون اساسي چنين محدوديتهايي را مقرر نكرده و قانون انتخابات هم چنين محدوديتهايي را مقرر نكرده است، اينها تبليغات و اظهارنظرهاي گروه خاصي است كه به اين نحله سياسي يا اين طرز تفكر سياسي معتقد است ولي به هر حال مبناي قانوني ندارد.
س3ـ اصولاً ولايتفقيه مبناي قانوني ندارد يا اين طرز فكر؟
ج ـ اين طرز تفكر كه مدعي است تنها كساني ميتوانند در انتخابات شركت كنند كه داراي عقايد ويژهاي باشند خارج از محدوده قانون اساسي است و وجاهت يا مبناي قانوني ندارد.
س4ـ شما براي شركت در انتخابات حتماً با مسئولان رژيم گفتوگو كردهايد، چه تضمينهايي براي آزاد بودن انتخابات دريافت كردهايد؟
ج ـ ما با هيچ يك از مسئولان مملكت در اين مورد يا موارد ديگر گفتوگويي نداشتهايم.
س5ـ آيا به نظر شما يك فضاي باز سياسي وجود دارد كه شما در اين انتخابات شركت كنيد، چون در انتخابات پيشين تا آنجا كه من به ياد دارم انتخابات را تحريم كردهايد؟
ج ـ ببينيد، هر سازمان سياسي و هر گروه سياسي براي تأمين و تحقق حقوقي كه براي ملت به موجب قانون اساسي مقرر شده است ميبايست تلاش نمايد. انتخابات يكي از مواردي است كه سازمانهاي سياسي ميتوانند براي كسب حقوق و آزاديهايي كه قانون اساسي مقرر كرده است تلاش و فعاليت كنند، چه جو سياسي مساعد باشد و چه نباشد. اين وظيفه ملي، ميهني، شرعي و عرفي ماست كه حقوق خود را مطالبه كنيم و براي تحقق آن تلاش نماييم.
س6ـ در حالي كه آقاي سيدرضا زوارهاي چندي پيش دفاعي كردند از جامعه روحانيت مبارز و اينكه اين جامعه در انتخابات پيشرو است و موفق خواهد بود، و در حالي كه رژيم دست از انحصارطلبي و اختناق برنداشته است، به نظر شما نتيجه انتخابات چه خواهد بود؟
ج ـ صحبتي كه آقاي زوارهاي كردند خلاف قانون و حتي خلاف تعقل و تدبير سياسي است؛ براي اينكه ايشان عضو حقوقدان شوراي نگهبان هستند و قانوناً حق نداشتند و ندارند كه به نفع يك گروه سياسي خاص اظهارنظر كنند. اين خود نشان دهنده موضعگيري سياسي يك عضو برجسته شوراي نگهبان در انتخابات است، چنين حقي را ايشان نداشتند. اعتراضهاي زيادي هم در داخل ايران به ايشان شده است.
س7ـ شما واقعاً اعتقاد داريد كه الان در ايران انحصارطلبي و اختناق حكومت ميكند؟
ج ـ ما اين را به كرات در نشريات خود منعكس كردهايم.
س8ـ يك بيانيهاي چند هفته پيش داده بوديد در باب خطرات تهديدكننده امريكا در خليجفارس و گفته بوديد كه بايد پرهيز جدي كرد از اقدامات نهان و آشكاري كه بهانه و دستآويز به آمريكا بدهد و تلاش كرد براي بياثر كردن اين بهانه در سطح جهاني و حركت در چارچوب روابط شناخته شده بينالمللي. پرسش من اين است كه نهضت آزادي اگر به فرض در انتخابات اكثريت را به دست بياورد، آيا يكي از كارهايش برقراري روابط فوري با آمريكا و از پيش پا برداشتن اختلافات ايران و آمريكا خواهد بود؟
ج ـ البته شما يك پيششرطي گذاشتيد كه ما چنين پيشبيني را نداريم. نهضت آزادي ايران نگفته است كه به طور قطع در انتخابات شركت ميكند، يا اگر شركت كرد، اكثريتي را به دست خواهد آورد و اگر به دست بياورد دولت تشكيل ميدهد. شما خيلي سريع پيش رفتيد با اين پيششرطهاي خودتان!
س9ـ ولي به هر حال، آيا شما در ذهنتان خواستار تجديد رابطه هستيد؟ آيا تجديد روابط با آمريكا جزو هدفهاي شما هست به عنوان يك سياستمدار و يك دبيركل سازمان…؟
ج ـ در همان اعلاميهها نظرمان را دادهايم. به طور كلي، معتقد به اين هستيم كه مصالح دولت ايران ايجاب ميكند كه در سطح جهاني روابط خود را به سطح قابل قبول و بهينه برساند و بر اساس مصالح ملي، روابط حسنه با همه كشورهاي خارجي داشته باشد، منهاي بعضي از كشورها كه هنوز مشكل دارند.
س10ـ يك مساله ديگر اينكه همه چيز خبر از اين ميدهد كه جامعه روحانيت مبارز اكثريت كرسيهاي مجلس پنجم را تسخير خواهد كرد و آقاي درينجفآبادي هم به آن اشاره كرده است و خود شما بهتر از هر كس ميدانيد كه يك سلسله دراز از عزل و نصبهاي تازه در وزارت كشور انجام شده كه اين عزل و نصبها، به نوشته روزنامههاي ايران و اصولاً خبرگزاريها، نشانهاي از دخالت در انتخابات دارد. بنابراين همان طور كه خود شما گفتيد، نميتوان فرض كرد كه نهضت آزادي اكثريت را بدست بياورد. بنابراين، اگر نهضت آزادي با يك اقليت كوچك به مجلس برود، چگونه خواهد توانست از فيلتر ولايتفقيه بگذرد و فكرهايي مثل دين و دولت رابه اجرا بگذارد؟
ج ـ فرض شما بسيار بعيد است. نهضت آزادي هنوز نگفته است كه كانديدا ميدهد؛ ما كه نگفتيم شركت ميكنيم. اگر به فرض تحليل اوضاع به آنجايي برسد كه نهضت آزادي كانديدا بدهد و كانديداهاي نهضت آزادي از هفتخوان رستم بگذرند و شوراي نگهبان، بر خلاف پيشبيني همگان، صلاحيت كانديداهاي نهضت آزادي را هم تاييد كند و از طرف مردم هم انتخاب شوند، يك اقليتي در مجلس خواهند بود. اين صحبتها در ايران هنوز مطرح نيست.
س11ـ صحبتهايي كه در ايران مطرح است، انتخابات آزاد است. از ديد شما انتخابات آزاد چه مفهومي دارد، در شرايط ايران؟
جـ در اعلاميهاي كه نهضت آزادي در اين اواخر تحت عنوان «اعتبار نظام در گرو انتخابات سالم و آزاد» منتشر كرده است، اين شرايط را يك به يك برشمرده است؛ از جمله اينكه ميبايستي بر طبق قانون اساسي همه گروههاي سياسي، به خصوص آنهايي كه در خارج از حاكميت قرار دارند، حق فعاليت آزاد را داشته باشند، بتوانند روزنامه و نشريات خود را منتشر كنند، هيچ ممانعتي براي تجمعات اين گروههاي سياسي وجود نداشته باشد و همه احزاب سياسي حق داشته باشند كه به طور عادلانه از امكاناتي كه وجود دارد و متعلق به مردم است، استفاده كنند. ميبايستي امنيت فعاليت احزاب سياسي تأمين شود. علاوه بر اين، بايد احزاب بتوانند آزادانه با مردم ارتباط برقرار كنند. اينها شرايطي است كه مربوط به آزادي و امنيت است. از طرف ديگر، انتخابات سالم سازماني زماني ميسر خواهد بود كه انتخابات بر اساس برنامههاي سياسي گروهها صورت گيرد و افرادي كه كانديدا ميشوند با برنامههاي مشخص سياسي وارد صحنه شوند و نه به دليل وابستگي به اين يا آن مركز قدرت. در آن اعلاميه، اين موارد به تفصيل بيان شده است. در همان جا به بعضي از حركتهايي كه ميشود اعتراض شده است؛ هم به سخناني كه عضو حقوقدان شوراي نگهبان گفته است اعتراض شده و هم به استفاده نامشروع برخي از مسئولان كشور (كه در حال حاضر خودشان كانديدا هستند) از امكانات دولتي در سفر به شهرها (كه همه ميدانند اين سفرها، سفرهاي تبليغاتي است) اعتراض شده است. به هر حال، در آن اعلاميه، شرايط انتخابات آزاد و سالم را يك به يك برشمردهايم.
س12ـ اين گونه كه شما صحبت كرديد، انتخابات مورد نظر شما شبيه انتخابات پارلماني در غرب ميباشد، يعني آزادي كامل براي بيان اراده ملي؟
ج ـ شما سوال كرديد كه انتخابات سالم در چه شرايطي امكانپذير است؛ من هم شرايطي را كه به نظر نهضت آزادي ميرسد بيان كردم.
س13ـ حزب ملت ايران، به رهبري آقاي فروهر، اين انتخابات را تحريم كرده و همراه با حزب ملت ايران، سلسلهاي از احزاب و شخصيتها، بخصوص در برونمرز، اين انتخابات را تحريم كردند و پيشنهاد تشكيل يك جبهه فراگير داده شده؛ شما در اين مورد نظرتان را بفرماييد؟
جـ از آنچه كه در خارج از كشور ميگذرد، بنده زياد مطلغ نيستم و تمركز ما بيشتر در داخل و بررسي و تحليل اوضاع و امكانات در كشورمان است، اين را مفيدتر و مؤثرتر از هر چيز ديگري ميدانيم.
س14ـ البته در خارج از كشور هم بيش از 3 ميليون ايراني وجود دارند.
جـ من آنها را نفي نميكنم ولي اساس كار در داخل كشور است.
س15ـ ولي آقاي داريوش فروهر در داخل كشور هستند، در آنجا اين انتخابات را تحريم كردند؛ آيا شما با ايشان موافقيد؟
جـ ايشان نظر خود را ميدهند، ما هم نظر خودمان را ميدهيم.
س 16ـ آيا شوراي نگهبان واقعاً طبق قانون اساسي و با اتكا بر اصل 99 قانون اساسي حق دارد كه بر انتخابات نظارت كند و تشخيص صلاحيت نامزدها را بدهد و در كارهاي اجرايي انتخابات شركت كند؟
جـ قانون اساسي نظارت را بر عهده شوراي نگهبان گذاشته است؛ شوراي نگهبان در دوره گذشته با وزارت كشور اختلافي پيدا كرد و منجر به اين شد كه اين بار، نظري را كه شوراي نگهبان داشت، مجلس تاييد كرد؛ به اصطلاح خودشان گفتند كه نظارت شوراي نگهبان، نظارت استصوابي است؛ يعني تمام مراحل انتخابات، از جمله صلاحيت كانديداها را، شوراي نگهبان بايد تاييد كند. اگر بخواهيم بر طبق قانون قضاوت كنيم، قانون تعيين كرده است كه چه كساني صلاحيت ندارند: نظير كساني كه سابقه محكوميتهاي جزايي و يا جنايي داشته باشند يا افرادي كه سفيه باشند و يا به سن قانوني نرسيده باشند. اما اينكه آيا شوراي نگهبان حق دارد كه صلاحيت سياسي كانديداها را بر اساس معيارها و باورهاي خود تصويب يا رد كند، خير! ما معتقد نيستيم كه شوراي نگهبان قانوناً چنين حقي را دارد.
س17ـ در ارتباط با مبارزاتتان ميخواستم بپرسم كه آيا در آستانه انتخابات اسفند ماه آينده، شما براي جلب نظر شخصيتها و طيفهاي خارج از نهضت آزادي تلاشي كردهايد و با چه كساني قصد داريد مؤتلف بشويد، در صورتي كه كانديدا معرفي بفرماييد؟
ج ـ قطعاً دوستان خارج از كشور اطلاعيههاي «تلاشگران تأمين آزادي انتخابات» را ديدهاند.
س18ـ بله، شما كه فرموديد كه به خارج از كشور زياد توجه نميكنيد؟
جـ شما ميفرماييد در داخل كشور؛ من گفتم كه ما در داخل كشور چنين برنامهاي را داشتهايم و داريم و عمل هم شده است. از دو سال پيش، قبل از درگذشت شادروان مهندس بازرگان، اين برنامه مورد بحث، مذاكره و تصويب قرار گرفته بود. ولي به دليل كسالت ايشان، اجراي آن به تعويق افتاد. بعد از درگذشت ايشان، اين برنامه به اجرا درآمد. طي چند ماه گذشته، شخصيتهاي برجسته ملي، مذهبي، دانشگاهي و متخصصين در داخل ايران، كساني كه سابقه فعاليتها و مبارزات سياسي دارند اعلاميههايي را با امضاهاي متعدد صادر كردهاند، تحت نام تلاشگران تأمين آزادي انتخابات، كه معرف هدف و استراتژي مبارزه ايشان است. در اين گروه، طيف وسيعي از همه احزاب و گروهها وجود دارد؛ فقط نهضت آزادي ايران نيست.
س19ـ شش شرط هم گذاشتند كه همه شرطها حكايت از نقطهنظرهاي آزاديخواهانه آنها ميدهد. من اين اعلاميه را در خارج از كشور ديدهام.
ج ـ نهضت آزادي ايران هم بخشي از اين مجموعه است. بنابراين، عرايض بنده فقط توضيح مواضع و فعاليتهاي نهضت آزادي ايران نيست؛ بلكه طيف وسيعي از نيروهاي داخل كشور در همين خط در حال فعاليت هستند.
س20ـ نام شما هم در ميان امضاكنندگان است.
ج ـ بله، همه اينها فعاليتهاي مشترك است.
س21ـ پس به اين ترتيب، درون مرز و برون مرز در يك نقطهاي بخصوص در مورد انتخابات به هم رسيدهاند؟ رژيم به نهضت آزادي چگونه نگاه ميكند؟ آيا همان نگاهي را دارد كه در دورانهاي بسيار سختگيرانهاش نسبت به نهضت آزادي داشت و دفاتر نهضت آزادي را غارت ميكرد و تعطيل ميكرد؟
ج ـ ما الان دفتري نداريم كه غارت شود. آنچه ميگويند اين است كه نهضت آزادي حق فعاليت ندارد؛ همان حرفي كه در گذشته هم ميزدند، در زمان زندهياد مهندس بازرگان هم ميزدند و ميگفتند كه فعاليت ما قانوني نيست؛ ما هم ميگوييم كه حرف آنها قانوني نيست؛ تا زماني كه رگ گردنمان را نزدهاند؛ تا زماني كه بيايند جلو دهانمان را بگيرند؛ حرفمان را ميزنيم؛ عيناً همان سياستي كه در زمان مهندس بازرگان بوده و فرقي نكرده است.
س22ـ در زمان مهندس بازرگان، يك سلسله افتراء و برچسب هم به نهضت آزادي هم ميزدند در شعارهاي تبليغاتي رژيم. آيا آن شعارهاي تكراري قطع شده است يا نه؟
ج ـ به آن نسبت نيست؛ اما اينجا و آنجا هنوز كساني هستند كه همان شعارهاي كهنه را تكرار ميكنند.
س23ـ راجع به ترور اسحاق رابين نظر خود را بيان كنيد. آيا اين ترور حمله به صلح خاورميانه نبود؟ و آيا شما طرفدار اين روند صلح در خاورميانه هستيد؟
ج ـ راجع به صلح خاورميانه، نهضت آزادي تحليل خود را قبلاً منتشر كرده است. اما در مورد ترورها، ما معتقد هستيم كه تروريسم مشكلات را حل نميكند. نه ترور فتحي شقاقي ميتواند مبارزات بر حق مردم فلسطين را متوقف كند و نه افراطيون اسرائيلي كه رابين را كشتند ميتوانند عقربه زمان را به عقب برگردانند. ترور رابين نشان داد كه كساني كه تروريسم را باب ميكنند گاهي اوقات خودشان قرباني همان تروريسم ميشوند.
س24ـ راجع به دكتر سروش…
(با قطع مكالمه، سوال ناتمام ماند)
بخش روابط عمومي?
نهضت آزادي ايران
