شماره: 1577
تاريخ: 22/09/75
گزارش سفر هيأت اعزامي نهضت آزادي ايران به تركيه
به ملت شريف ايران
به دنبال موفقيت حزب رفاه در انتخابات مجلس ملي تركيه و سپس انتخابات آقاي نجمالدين اربكان براي تشكيل دولت، تلگرام تبريكي از سوي دبير كل نهضت آزادي ايران براي آقاي اربكان به آنكارا ارسال گرديد.
دوستان حزب رفاه تركيه ابراز تمايل كردند كه آقاي دكتر يزدي سفري به تركيه داشته باشند. با توجه به سفر آقاي اربكان به تهران قرار بود كه ديدار در تهران صورت گيرد، اما به دليل فشردگي برنامه آقاي دكتر اربكان، اين امر امكانپذير نگرديد و قرار شد كه اين ديدار در آنكارا صورت پذيرد.
در تاريخ اول آبان ماه هفتاد و پنج هيأتي مركب از آقايان دكتر يزدي دبيركل نهضت آزادي ايران، مهندس عبدالعلي بازرگان و مهندس رضا مسموعي، اعضاي شوراي مركزي، به شهرهاي آنكارا، ازمير و استانبول عزيمت كرد. چكيده گزارش اين سفر به شرح زير به اطلاع ملت عزيز ايران ميرسد.
هيأت اعزامي نهضت آزادي ايران در ساعت 30/12 صبح روز اول آبان وارد فرودگاه شهر ازمير شد و در آنجا با استقبال گرم و صميمانه برادر ميزبان، بهعنوان هماهنگكننده سفر تركيه و رابط حزب رفاه، روبرو گرديد. سپس اعضاي هيأت به محل اقامتي كه از قبل تهيه شده بود هدايت شدند. در طي دو روز اقامت هيأت در ازمير، ديدارها و گفتوگوهايي با رهبران حزب رفاه و برخي از شخصيتهاي علمي و اجتماعي مسلمان ازمير صورت گرفت.
در روز چهارشنبه 2/8/75، جلسهاي با شركت هيأت نمايندگي نهضت آزادي ايران و مسؤولان و رهبري حزب رفاه تركيه در شهر ازمير در محل دفتر حزب مذكور تشكيل گرديد. در آغاز جلسه، دبير حزب رفاه از حضور نمايندگان نهضت آزادي ايران در دفتر حزب رفاه اظهار خشنودي و تشكر كرد و اظهار داشت كه مردم ايران و تركيه مشتركات زيادي دارند و روابط بين دو كشور محدود به سطح ديپلماتيك نيست، بلكه روابط دو ملت قلبي، عميق و مذهبي است. در حقيقت ما يك ملت يا يك امت هستيم.
دبير كل نهضت آزادي نيز ضمن اظهار تشكر متقابل و خوشوقتي از ايجاد ارتباط حزب رفاه و نهضت آزادي ايران كه بهعنوان دو حزب اسلامي داراي مشتركات بسيار و نيز مشكلات مشابه ميباشند، نحوه كار حزب رفاه را در جهت توسعه اسلام و خصوصيات الگوي اسلام مورد نظر در جامعه تركيه جويا شد.
خلاصه پاسخ برادران حزب رفاه اين بود: «رشد اسلام در جامعه تركيه مطلوب غرب و آمريكا نيست و تلاش ميكنند كه اسلام را ضددموكراسي معرفي نمايند. قصد ما شناساندن اسلام برخاسته از قرآن و سنت، كه اساس آن لا اكراه فيالدين است، به مردم تركيه ميباشد و ما قصد جنگ با مردم را نداريم بلكه تلاش ميكنيم كه قرآن و سنت را براي مسلمانان كه زياد از آنها آگاه نيستند، زنده كنيم و پايههاي دموكراسي را محكم نماييم. مسلمانان بايستي هم اسلام و هم دموكراسي را بياموزند. گرچه مستبدان و ديكتاتورها تلاش ميكنند كه هيچ يك از اين دو شكل نگيرد.
ما تلاش ميكنيم كه حزب رفاه در ميان مسلمانان تركيه نفوذ بيشتري پيدا كند. در حال حاضر، مسلمانان داراي يك شبكه تلويزيوني مستقل (كانال 7) در تركيه هستند كه در ارائه برنامههاي سالم براي مردم مشغول كار ميباشد.
مخالفان اسلام در دنيا كوشش دارند كه متعصبان جلودار حركت اسلامي باشند تا مانند افغانستان چهره ناخوشايندي از اسلام نشان داده شود».
دبيركل نهضت آزادي نيز ضمن بيان تجربه تاريخي صدر مشروطيت در ايران، انحلال خلافت عثماني در تركيه و برخورد فكري بين روشنفكران و سنتگرايان، به موضوع «كدام سلام؟» پرداختند و اين كه يكي از عمدهترين موضوعاتي كه هنوز در جهان اسلام مطرح ميباشد، رابطه اسلام و دموكراسي و آزادي مردم در انتخابات دين و دولت است.
آقاي مهندس عبدالعلي بازرگان با استناد به آيات قران كريم خطاب به پيامبر نشان دادند كه خداوند حتي رسول برگزيده خود را از اعمال فشار به مردم برحذر داشته و دستور ايجاد يك جامعه عاري از هر گونه فشار و اعمال زور براي پذيرش اسلام را داده است.
برادران حزب رفاه ضمن تأييد اعتقاد كامل به اين امر، سياست خود را در آزاد گذاشتن مردم در انتخاب و عمل به دين توضيح دادند.
در پايان، طرفين ضمن آرزوي موفقيت براي هر يك از احزاب رفاه تركيه و نهضت آزادي ايران در خدمت به اسلام و ملتهاي خود، خواستار آن شدند كه اين ارتباط تداوم يابد. برادر مسئول حزب رفاه اظهار كرد كه شرايط ما را در ايران درك ميكنند و طبق آيات قرآن، ما را به تواصي به حق و توصي به صبر دعوت مينمايند.
بعد از ديدار از دفتر حزب رفاه، به دعوت يكي از مسئولان شهر ازمير، به بازديد از تأسيسات شهر و برنامههاي توسعه آن و صرف ناهار پرداخته شد.
بعداز ظهر آن روز، با رئيس انجمن مستقل اصناف و صاحبان صنايع تركيه ديداري صورت گرفت و هيأت از چگونگي فعاليت اين گروه اسلامي مطلع شد. اين انجمن كه در سال 1990 تأسيس گرديده است، در حال حاضر داراي تقريباً 3000 عضو از 25 شهر در سراسر تركيه ميباشد، 35 درصد اقتصاد و تجارت تركيه را در دست دارد و از حزب رفاه حمايت ميكند.
هيأت نمايندگي نهضت آزادي بعد از عزيمت از ازمير به آنكارا، بر طبق قرار قبلي به ساختمان مجلس ملي تركيه رفت. سخنگوي فراكسيون پارلماني حزب رفاه با آغوش باز و چهرهاي گرم و صميمي هر يك از اعضاي هيأت را در آغوش گرفت و با جملات نيمهفارسي و نيمهانگليسي، كه نشانههايي از صميميت و دوستي سرشار داشت ابراز خوشامد و خرسندي نمود. وي توضيحاتي پيرامون فعاليتهاي پارلماني حزب رفاه و تعداد نمايندگان آن در مجلس ملي داد و اظهار اطمينان و اميدواري كرد كه در دورههاي بعدي مجلس، با توجه به حركت آرام و منطقي حزب رفاه، تعداد نمايندگان حزب بيشتر خواهد شد. او در جواب اين سئوال كه چرا حزب رفاه نماينده زن در مجلس ندارد، اظهار داشت كه با توجه به قوانين موجود، زنان در مجلس نيز حق استفاده از حجاب اسلامي را ندارند بنابراين، زنان مسلمان نميتوانند با حجاب وارد مجلس شوند.
در پاسخ سئوال وي راجع به فعاليت نهضت آزادي و شرايط سياسي كه نهضت در آن قرار دارد، دبيركل نهضت آزادي توضيحاتي داد. در پايان، هر دو طرف بر ضرورت تجديد اين ديدارها تأكيد كردند.
هيأت نمايندگي سپس به ساختمان دفتر مركزي حزب رفاه در آنكارا هدايت شد و با مسئول هماهنگي حزب و جانشين آقاي دكتر اربكان ملاقات كرد. مسئول مذكور ضمن خوشامدگويي به هيأت و ابراز خوشوقتي از آشنايي با اعضاي آن، درباره سوابق، فعاليتها و مسئوليتش در حزب توضيحاتي داد. سپس درباره مباني اعتقادي و سياسي حزب رفاه بحث و گفتوگوي مفصلي صورت گرفت. وي در پاسخ به سئوال «ويژگي اسلام مورد نظر حزب رفاه چيست؟» اظهار داشت: «تركيه سرزمين نظاميهاست و قوانين لائيسيسم بر آن حاكم است. شرايط ايران با شرايط تركيه كاملاً متفاوت ميباشد. ما راه خودمان را تنها بر اساس دو محور «حق» و «شريعت» بنا نهادهايم. ما براي زنده كردن اسلام كلاسهاي هفتگي مختلف گذاشتهايم. ما زياد نميتوانيم تلاش و تبليغ كنيم.» وي در مورد محدوديتهاي مستمر اعمال شده بر مسلمانان شرح مبسوطي داد و اضافه كرد كه اگر حزب رفاه بيش از آنچه تا به امروز عمل كرده است، اقدام نمايد، به گونهاي كه نشانه قصد آن به عوض كردن شرايط موجود جامعه تركيه باشد، با واكنش شديد ارتشيان روبرو خواهد شد.
در پايان، ميزبان ضمن امضا و اهدا چند جلد از كتابهاي حاوي شرح فعاليتهاي حزبي و تشكيلاتي حزب رفاه به دبيركل نهضت آزادي، خواستار ارتباط بيشتر اين دو حزب اسلامي شد.
در روز جمعه 4/8/75، اعضاي هيأت نمايندگي در مسجد واقع در صحن دفتر مركزي حزب رفاه حاضر شدند و در نماز جمعه كه با حضور آقاي نجمالدين اربكان برگزار گرديد، شركت نمودند و سپس به دفتر حزب هدايت شدند. بعداز ظهر جمعه نيز هيأت نمايندگي به اتفاق برادر راهنما در دفتر روزنامه زمان حضور پيدا كرد و با مدير مسئول آن پيرامون مسائل سياسي و اعتقادي در تركيه و مشخصات حركتهاي اسلامي به گفتوگو و تبادل آراء و عقايد و تجربه پرداخت. اين روزنامه كه در سال 1986 آغاز به فعاليت كرده است، در حال حاضر داراي تيراژي برابر 250،000 نسخه ميباشد و در كشورهاي آلمان، بلغارستان و آذربايجان نيز به صورت سه روز در هفته به زبان تركي و زبانهاي محلي منتشر ميگردد.
در پايان سفر، طي نامهاي خطاب به آقاي دكتر اربكان، بهعنوان دبيركل حزب رفاه، از پذيراييهاي گرم و صميمانه مسئولان حزب رفاه از نمايندگان نهضت آزادي ايران تشكر شد و هديهاي كه تهيه شده بود، از طرف نهضت آزادي به حزب رفاه تقديم گرديد.
لازم به تذكر است كه اين سفر براي تحكيم ارتباط دو حزب برادر اسلامي و نه بنا بر دعوت رسمي از جانب دولت تركيه صورت گرفت.
هيأت نمايندگي نهضت آزادي در اين سفر از نزديك به بررسي مناسبات نيروهاي مختلف سياسي، اجتماعي و ديني، در نظامي كه بيش از 70 سال بر اساس نه تنها جدايي دين از دولت، بلكه دينستيزي استوار بوده است، پرداخت و به اين نكته توجه كرد كه چگونه در چنين نظامي يك حزب سياسي اسلامگرا، توانسته است به حيات مفيد و مؤثر خود ادامه بدهد و حتي دولت، ولو ائتلافي تشكيل بدهد. در حالي كه در جمهوري اسلامي، در سايه سلطه حاكميت كنوني، حتي احزاب سياسي اسلامي از حق فعاليت قانوني محروم ميباشند.
به نظر ميرسد تركيه به مرز تعادل ميان نيروهاي سياسي و اجتماعي، ميان گروههاي اسلامي و لائيك رسيده است. به جايي كه منافع و مصالح ملي تركيه از يك طرف و احزاب و گروههاي سياسي متنوع از طرف ديگر قانونمندي را ضروري و اجتنابناپذير ساخته است. در چنين شرايطي تغييرات مطلوب به نفع نيروهاي ملي و مردمي و اسلامي به تدريج و تنها از طريق فرايندهاي دموكراتيك و قانوني، ممكن و ميسر است. اين درس بزرگي است كه ميتوان از تحولات تركيه آموخت.
روابط عمومي
نهضت آزادي ايران
آذرماه 1375
