شماره: 1585
تاريخ: 20/11/75
انعكاس وسيع بزرگداشت
دومين سالگرد درگذشت شادروان مهندس بازرگان و
واكنشهاي ضد و نقيض دستگاهها و جريانات حاكم
هوالذي خلق الموت و الحيوه ليبلوكم ايكم احسن عملاً
دوستان، شاگردان، همفكران و همرزمان مهندس مهدي بازرگان، در كنار نهضت آزادي ايران، دومين سالگرد درگذشت روانشاد مهندس بازرگان را با شكوه و آرامش و در گسترهاي وسيعتر از سال قبل، طي دو هفته برگزار كردند. اين استقبال سراسري در تهران، مشهد، تبريز، شيراز، اصفهان، زنجان، قزوين، همدان، چالوس و قم و خارج از كشور به مذاق تنگنظران و انحصارطلبان خوش نيامد و در اينجا و آنجا با تهديد، هجوم، بستن در مساجد، بازداشت افراد و حتي پخش مايع متصاعدكننده گاز سمي در اجتماع روزهداران، تلاش وقيحانهاي در برهم زدن يا جلوگيري از برگزاري مراسم كردند و بيش از پيش آبروي خود را در انظار مردم آزاديخواه و مسلمان ايران و جهانيان بردند!
ما ضمن تشكر و تقدير از مردم قدرشناس كه در اين مراسم شركت كرده يا با ارسال پيام با ما همدردي نمودهاند و با حمد و سپاس به درگاه خداوند منان، خلاصهاي از جريان برگزاري مراسم و دخالتها و ممانعتهاي نهادهاي دولتي و گروههاي فشار را در تهران و شهرستانها براي اطلاع مردم شرافتمند و قدردان ايران و ثبت در تاريخ و عبرتآموزي به شرح زير عرضه ميكنيم.
1ـ در تهران: با دعوت وسيع گروهها، سازمانها و انجمنهاي مختلف و امضاي چند صد نفر كه در روزنامه اطلاعات مورخ 26/10/75 به صورت آگهي منتشر شده بود، مجلس يادبود باشكوهي در بعدازظهر پنجشنبه 27 دي ماه در حسينيه ارشاد تهران با حضور هزاران تن از مردم علاقهمند و آزاديخواه ايران تشكيل گرديد. در آن مجلس، علاوه بر حضور جناب آقاي دكتر يدالله سحابي و افتتاح مجلس توسط ايشان، بحث پيرامون ابعاد مختلف شخصيت مهندس بازرگان توسط خانم دكتر زهرا بازرگان، مهندس محمد توسلي، مهندس عزتالله سحابي و حجتالاسلام يوسفي اشكوري ادامه يافت و جلسه با شور و شوق مردم، بهويژه قشر جوان به خوبي و بدون حادثهاي خاص سپري شد، هر چند كه در گوشه و كنار گروههاي معاند در رفتوآمد و گوش به زنگ بودند و متني را عليه نهضت آزادي و مهندس بازرگان در ميان جمعيت توزيع ميكردند. يكي از آنها از بلندگوي نصب شده بر روي وانتي كه در مقابل در ورودي حسينيه ارشاد ايستاده بود، عليه مهندس بازرگان و نهضت آزادي شعارهاي تحريكآميز و موهن سر ميدادند.
علاوه بر آن، يك نمايشگاه عكس از سير زندگي و فعاليتهاي آن مرحوم در مسجد حسينيه ارشاد برپا شد كه عده زيادي از آن بازديد كردند.
2ـ در قم: بعدازظهر جمعه 28 ديماه، با اعلام قبلي در مطبوعات، گروه كثيري از مردم، با وجود سردي هوا در ماه مبارك رمضان، برمزار مرحوم بازرگان در مقبره بيات گرد آمدند و ضمن تلاوت آيات قرآن و طلب مغفرت براي آن مرحوم، دو قطعه شعر سروده شده خوانده شد و سپس آقاي دكتر ابراهيم يزدي در تبيين اهداف سياسي نهضت آزادي و دفاع از قانون اساسي جمهوري اسلامي و خدشهدار شدن آن از سوي حاكميت به سخنراني پرداختند. ايشان در سخنان خود توضيح دادند كه نهضت آزادي، جنبشي براي آزادي در ايران است و هر كس كه خواهان حقوق و آزاديهاي ملت باشد، عملاً نهضتي است، خواه عضو رسمي باشد يا نباشد. آزادي يكي از دو آرمان بزرگ انقلاب اسلامي 22 بهمن 1357 است و چنين خواستي در ميان مردم ما بسيار ريشهدار و عميق است. بنابراين، نهضت براي آزادي در ايران چيزي نيست كه با حركتهاي ايذايي گروهها فشار از بين برود.
نكته چشمگير در مراسم ياد شده آن بود كه علاوه بر حضور خانواده و علاقهمندان تهران و قم كه با چندين اتوبوس و سواري آمده بودند، از شهرستانهاي ديگر نيز عده قابل ملاحظهاي حضور يافته بودند و چهرههاي جوان در ميان جمع بيش از پيش به چشم ميخورد. اين جلسه هم كه در حدود دو ساعت به طول انجاميد با آرامي و بدون حادثهاي ناگوار به پايان رسيد و مردم پس از زيارت حرم حضرت معصومه (س) و افطار بازگشتند.
3ـ در شيراز، مراسم يادبود در روز 30/10/75 با حضور جمعيت انبوهي در مسجد وليعصر (عج) برگزار شد. حضور مردم، خصوصاً جوانان و دانشجويان، بهطور چشمگيري بيش از سال قبل بود و فشارهاي رسمي و غيررسمي گروههاي فشار نتوانست مانع برگزاري مراسم و حضور مردم در آن شود. جلسه با سخنان آقاي جلالالدين آيتاللهزاده، برادر ارجمند مرحوم آيتالله العظمي حاج شيخ بهاءالدين محلاتي، آغاز شد. سپس، آقاي دكتر سيدمحمدمهدي جعفري، استاد دانشگاه شيراز، به توضيح شخصيت دانشگاهي مرحوم مهندس بازرگان پرداخت و بعد از قرائت قطعه شعري در رثاي آن زندهياد، آقاي دكتر يزدي، دبيركل نهضت آزادي، تحت عنوان «مهندس بازرگان، مصلحي صادق» به توصيف مقام والاي آن فقيد سعيد در جنبش احياي دين و مبارزات اجتماعي پرداخت و بر اين نكته تأكيد كرد كه علاقه مردم به مرحوم مهندس بازرگان به خاطر صداقتي است كه او در تمام دوران مبارزات و فعاليتهاي اجتماعي و سياسي از خود نشان داد.
مراسم شيراز باشكوه فراوان و بدون هيچ گونه حادثهاي برگزار شد، اگر چه كساني كه خود را «حزبالله» ميناميدند، متني را كه عليه نهضت آزادي و مهندس بازرگان تهيه شده بود، در مسجد توزيع كردند.
4ـ در مشهد مقدس، تعداد قابل توجهي از شخصيتهاي سياسي، دانشگاهي و مطبوعاتي طي اطلاعيهاي كه در جرايد منتشر شده بود، مردم را به شركت در مراسم بزرگداشت مهندس بازرگان در مسجدالنبي كوهسنگي دعوت كرده بودند.
مراسم در روز 1/11/75 و در موعد معين بدون هيچگونه مسألهاي با آرامش برگزار شد. سخنرانان آقايان دكتر غلامعباس توسلي، علي طهماسبي، مهندس عبدالعلي بازرگان و ناصر آملي بودند كه هر يك به نوبه خود و به شيوهاي خاص، ابعاد شخصيت فكري و سياسي مهندس بازرگان و نقش تاريخي او را در طي 60 سال فعاليت فرهنگي، سياسي و اجتماعي مورد بررسي قرار دادند. اين جلسه در حدود سه ساعت و نيم طول كشيد و با شور و علاقه و آرامش خاتمه يافت.
5ـ در اصفهان نيز شخصيتهاي برجسته روحاني و دانشگاهي، استادان، نمايندگان سابق مجلس شوراي اسلامي، روزنامهنگاران مردم را به شركت در مراسم بزرگداشت دومين سالگرد درگذشت مرحوم مهندس بازرگان در مسجد سيد در روز 5/11/75 دعوت كردند.
در حالي كه براي برگزاري مراسم موافقت استانداري و ساير مقامات ذيربط جلب شده بود، جمعي كه خود را «حزبالله» ميناميدند و شعارهايي در تأييد مقامات ميدادند، قبل از برگزاري مراسم به مسجد سيد حمله كردند و مردمي را كه حضور يافته بودند، مورد ضرب و شتم قرار دادند و به زور وادار به خروج از مسجد كردند. شدت ضربات مهاجمين بر سر و صورت يكي از حاضرين در مسجد به نام فريد صلواتي به قدري جدي و عميق بود كه به اورژانس بيمارستان برده شد و به تجويز پزشك معالج مجبور شد ده روز بستري شود. مهاجمان عكس و پوستر مهندس بازرگان را پاره كرده و آتش زدند و سرانجام، در مسجد را به روي مردم بستند و تصوير بزرگ پارچهاي شهيد آيتالله اشرفي اصفهاني را به ديوار آويختند. تمام اين حركات در برابر چشمان مقامات انتظامي صورت گرفت و آنان هيچ گونه ممانعتي از اعمال خودسرانه و شرمآور اين گروه نكردند. شخصيتهاي برجسته اصفهان، دعوتكنندگان و بانيان اين مراسم طي نامهاي به استاندار اعتراض و شكايت نمودهاند. علاوه بر اين، عليه مهاجمان كه عموماً شناخته شده و بعضاً وابسته به نهادهاي مشخص و گروههاي سياسي خاصي هستند، به مقامات قضايي كشور شكايت كردهاند. آقاي دكتر صلواتي، نماينده دوره اول مجلس شوراي اسلامي و ناشر روزنامه نويد اصفهان، پدر فريد صلواتي كه به شدت مجروح شده است عليه ضاربين به مقامات ذيربط شكايت كرده است.
6ـ در تبريز: مراسم تبريز با دعوت شخصيتهاي ديني، سياسي، دانشگاهي و بازاري در روز 7/11/75 در مسجد انگجي با نظم و شكوه خاصي برگزار شد. در آغاز برنامه، عدهاي انگشتشمار كه خود را «حزباللهي» معرفي ميكردند، با جار و جنجال خواستار فرصتي براي خواندن متني كه تهيه كرده بودند، شدند. مسئولان مراسم، به منظور جلوگيري از تشنج و سلب بهانه، به آنها اجازه دادند كه متن را، كه حاوي اهانت و حمله به نهضت آزادي ايران و شخصيت شادروان مهندس بازرگان بود، بخوانند. ادارهكنندگان جلسه به مردم توصيه كردند كه هيچ گونه واكنشي نشان ندهند و به اين ترتيب، نقشه آنها كه برهم زدن مراسم بود، نقش بر آب شد. در جلسه مذكور، آقايان مهندس هاشم صباغيان و دكتر نويد بازرگان سخنراني كردند.
7ـ در قزوين: با وجود آن كه فرمانداري با برگزاري مراسم در مسجد شهيد ثالث در روز 2/11/75 موافقت كرده و دعوتنامه با مجوز اداره ارشاد اسلامي چاپ شده بود، نهادهاي غيرمسئول از برگزاري مراسم جلوگيري كردند. دادستاني انقلاب كه قانوناً حق دخالت در اين گونه امور را ندارد، بهرغم موافقت فرمانداري، دستور توقيف و جمعآوري دعوتنامه را داد و با احضار برگزاركنندگان آنها را با تهديد وادار به لغو مراسم نمود.
8ـ در زنجان، مخالفت با برگزاري مراسم از يك ماه قبل با آدمربايي آغاز شد. آقاي جواد قنبري، يكي از اعضاي ستاد برگزاري مراسم، در عصر روز 2/10/75 توسط افراد مسلح نقابدار ربوده شد و تا 5 صبح روز بعد تحت انواع فشارها و تهديدها قرار گرفت. متأسفانه عليرغم شكايت به قوه قضائيه و مقامات ذيربط، و با وجود شناسايي كامل آدمربايان، تا كنون هيچ گونه اقدام جدي عليه آنان صورت نگرفته است. در حالي كه مسئولان مسجد رسولالله(ص) زنجان و مقامات اداري شهر موافقت خود را با برگزاري مراسم در روز 2/11/75 اعلام كرده بودند، گروههاي فشار تحت هدايت نهادهاي قدرت، مسئولان مسجد مذكور و ساير مساجد را تحت فشار و تهديد قرار دادند، بهطوري كه در نهايت، مسئولان مساجد با وجود تمايل خود نتوانستند با برگزاري مراسم موافقت كنند. به نظر ميرسد كه فشارهاي سياسي جديد در زنجان با انتخابات مياندورهاي مجلس شوراي اسلامي ارتباط مستقيم داشته است و تمام اين فشارها از جانب نيروهاي راست افراطي اعمال ميگردد.
9ـ در همدان نيز گروههاي فشار رسمي و غيررسمي، وابسته به نهادهاي دولتي مانع برگزاري مراسم در روز سوم بهمن در مسجد امامزاده عبدالله شدند. در حالي كه آگهي مراسم براي دعوت مردم منتشر شده بود، آقايان هادي احتظاظي و ابراهيم دينوي، از اعضاي ستاد برگزاري مراسم بازداشت شدند و مأموران امنيتي محاصره مسجد مانع تجمع مردم و ورود آنان به مسجد گرديدند.
مأموران اداره اطلاعات بدون پردهپوشي تمامي اين جريانات را هدايت ميكردند. آقاي احتظاظي از صبح روز سهشنبه دوم بهمن در بازداشت به سر ميبرند و از سرنوشت ايشان خبري در دست نيست. آقاي دينوي را چند بار بازداشت و سپس آزاد كردند. مأموران اطلاعات نامبرده را در هنگام بازداشت به دليل مشاركت در برگزاري مراسم مورد ضرب و شتم قرار دادند.
10ـ در چالوس، با آن كه مقامات اداري شهر با برگزاري مراسم دومين سالگرد درگذشت مهندس بازرگان در روز 6/11/75 در مسجد جامع موافقت كرده بودند، بعد از پخش پوستر و دعوتنامه در سطح شهر، اعضاي ستاد برگزاري مراسم احضار شدند و به آنان اطلاع داده شد كه بهرغم موافقت قبلي، از مقامات بالاتر دستور داده شده است كه مراسم نبايد برگزار شود و لذا بايد تمام اين پوسترها از سطح شهر جمعآوري و برنامه لغو گردد.
11ـ در تهران، در پايان هفته بزرگداشت ياد شادروان مهندس بازرگان مراسمي در بعدازظهر پنجشنبه چهارم بهمن در تالار نگاه با حضور جمع زيادي از علاقهمندان به مهندس بازرگان برگزار شد. جلسه پس از تلاوت قرآن كريم با بيانات آقاي سيداحمد صدرحاجسيدجوادي، از بنيانگذاران نهضت آزادي و مبارزه برجسته ملي ـ مذهبي، افتتاح گرديد. سپس خانم فرشته بازرگان به بررسي ويژگيهاي اخلاقي و انساني مهندس بازرگان پرداخت و آنگاه آقاي دكتر ابراهيم يزدي تحت عنوان «بازرگان و انقلاب» به تحليل ديدگاههاي دبيركل فقيد نهضت آزادي درباره آرمانهاي والاي انقلاب يعني آزادي و استقلال پرداخت و با قرائت اصول مصرح در فصل سوم قانون اساسي، حقوق و آزاديهايي را كه ملت به خاطر آنها انقلاب كرده است، برشمرد. دبيركل نهضت آزادي شرط اجتنابناپذير توسعه اقتصادي را توسعه سياسي دانست و تأكيد كرد كه تحقق حق حاكميت ملت به شرح فصل پنجم قانون اساسي مشروط به تحقق اصول فصل سوم از جمله انتخابات آزاد و سالم، وجود آزاديهايي را كه ملت به خاطر آنها كرده است، برشمرد. دبيركل نهضت آزادي شرط اجتنابناپذير توسعه اقتصادي را توسعه سياسي دانست و تأكيد كرد كه تحقق اصول فصل سوم از جمله انتخابات آزاد و سالم، وجود آزاديهاي سياسي و بهطور كلي اجراي قانون اساسي ميباشد. تا اين لحظه برنامه با آرامش ادامه يافته بود كه ناگهان چند نفر كه خود را بسيجي و جبههرفته معرفي ميكردند با دادن شعار نظم جلسه را بر هم زدند و در حال خروج از سالن به پخش مايعي كه گاز سمي از آن منتشر ميشد، پرداختند. نوع گاز سمي چنان بود كه اولاً به سرعت از مايع به گاز تبديل شد و ثانياً گازي سنگين و سمي بود، بهطوري كه تنفس را بخصوص براي افراد مسن مختل ميكرد. اين امر موجب رعب و هراس در جمعيت حاضر گرديد و مردم بناچار براي خروج از سالن به طرف در خروجي هجوم بردند. بيم آن ميرفت كه سالخوردگان حاضر در مجلس نظير جناب آقاي دكتر يدالله سحابي و كودكان زير دست و پا تلف شوند. چندين نفر به دلايل ناراحتي تنفسي و يا جراحات حاصل از هجوم جمعيت به بيرون مجروح و در منزل بستري شدند. عاملان ارتكاب اين جنايت از قبل تدارك شده، در برابر مأموران انتظامي كه با خونسردي و بيتفاوتي جريان را نظاره ميكردند، از سالن خارج شدند، اما مورد اعتراض مردم قرار گرفتند و مردم مانع فرار آنان گرديدند. تنها در اين موقع بود كه نيروهاي انتظامي آنها را از دست مردم خشمگين رها كردند و حداقل يكي از آنان را به حوزه انتظامي قلهك بردند. از طرف برگزاركنندگان مراسم و خانواده مرحوم بازرگان، آقايان مهندس عبدالعلي بازرگان و مهندس ابوالفضل بازرگان نيز در حوزه مذكور حاضر شدند و با پر كردن و امضاي فرم شكايت، ضمن گزارش ماوقع، بهعنوان حفظ حقوق همه شركتكنندگان در مراسم خواستار برخورد قانوني با اخلالگران شدند. در پيگيري بعدي، متأسفانه مسئولان حوزه انتظامي قلهك اطلاع دادند كه پرونده و فرد دستگير شده به وزارت اطلاعات تحويل داده شدهاند!!!؟ در حالي كه بر طبق قانون، مرتكبين اين گونه جنايات بايستي به قوه قضائيه تحويل داده ميشدند و شكايت به مراجع قضائي ارجاع ميگرديد. آنچه اتفاق افتاده است كاملاً بيسابقه و حيرتانگيز ميباشد. به هر حال، موضوع همچنان از جانب برگزاركنندگان مراسم از طريق مقامات قضائي پيگيري خواهد شد.
در برگزاري مراسم يادبود سالگرد درگذشت شادروان مهندس بازرگان، وسايل ارتباط جمعي و مطبوعات وابسته به جريانات حاكم با همه طول و عرض و صفحات متعدد سرشار از تبليغات رنگين و مطالب تكراري و كسالتآور چشم خود را بر اين حقيقت آشكار و استقبال بيشائبه مردم و سخنرانيهاي روشنگري كه در مجالس و محافل بزرگداشت ايراد شد، بستند و معدودي از آنها به نيش زدن و اهانت يا سكوت و كتمان حقيقت اكتفا كردند. بهطور نمونه، روزنامه جمهوري اسلامي اين حركت همگاني را «نوعي نمايش قدرت كاذب» دانسته و به اين جمله اكتفا كرده است كه «گروهك نهضت آزادي در يك تلاش تبليغاتي 8 ستون از صفحه آگهي ترحيم روزنامه اطلاعات امروز را به اعلام مجلس ترحيم دومين سالگرد مهندس بازرگان اختصاص داده است» (1) شايد دستگاههاي مسئول امسال خواستهاند كه در عين سكوت در آستانه انتخابات رياست جمهوري و برگزاري انتخابات مياندورهاي مجلس، تا حدودي در برابر اين حركت مردمي و آزاديخواهانه، بيتفاوت بمانند و به تعبير يكي از سخنگويان اصلي جريان راست سنتگرا و متحجر، در برابر اين حركت نهضت آزادي تسامح نشان دهند. اما ضمناً از استقبال فراوان مردم، بخصوص جوانان ناراحت و كاسه كوچك تحمل و صبرشان در برابر نهضت لبريز شده است و اما همانطور كه در گزارش بالا آمده است، در بسياري از موارد، جريانات و گروهكهاي خودسر و ضدقانون كه تعرض به آزاديهاي مشروع و قانوني مردم نقض صريح قانون اساسي براي آنها امري عادي و طبيعي شده است و اسلام را با استبداد و قانونشكني مرادف ميدانند،
به دخالت و تلاش براي برهمزدن مجالس و ايذاء شركتكنندگان و حتي بازداشت تعدادي از برگزاركنندگان پرداختند، اعلاميهها را پاره كردند و حتي نابخردانه و جسورانه به شكستن قاب عكس مهندس بازرگان و آتش زدن آن (در اصفهان) دست زدند!!
يكي ديگر از حركات زشت و انزجارانگيز مأموران حكومت فيلمبرداري كامل از مراسم در تهران و قم و احياناً شهرستانهاي ديگر بود. لابد هدف از اين عمل شناسايي همه شركتكنندگان در مراسم و سندسازي براي تعقيب و آزار آنان و ايجاد مشكلات شغلي و تحصيلي براي آنان در آينده است. ما در اينجا ضمن اظهار تشكر از قاطبه مردم، خاصه جوانان برومندي كه در اين حركت ملي و مردمي مشاركت داشتند و در برگزاري مجالس يادبود و بزرگداشت مرحوم مهندس بازرگان پيشگام يا مشوق بودند، به كساني كه خواسته يا ناخواسته آلت دست دشمنان اسلام و ايران قرار ميگيرند و با برهم زدن اين گونه مجالس، علاوه بر پايمال كردن حقوق و آزاديهاي مردم و ايجاد نارضايتي و نفرت در جامعه خوراك تبليغاتي عليه جمهوري اسلامي فراهم ميكنند، هشدار ميدهيم كه در رفتار خود تجديدنظر كنند و با شيوههاي نسنجيده و نابخردانه عليه نظم و قانون و حقوق طبيعي مردم دست به حمله و جنجال و ضرب و شتم مردم نزنند و خود را بيش از اين نزد خدا و خلق روسياه و ملت را نسبت به اسلام عزيز و مظلوم و انقلاب اسلامي بدبين ننمايند. در همين جا از روزنامههايي كه با انتشار خبر تهاجم شيميايي به تالار نگاه اين قبيل رفتارها را تقبيح و محكوم كردهاند تشكر مينماييم.
نهضت آزادي ايران نسبت به اعمال خودسرانه گروههاي فشار وابسته به نهادهاي رسمي و غيررسمي قدرت و نيز به اعمال خلاف قانون برخي از نهادهاي رسمي و دولتي شديداً اعتراض ميكند و از دولت اكيداً ميخواهد كه به وظايف قانوني خود عمل نمايد. در اين رابطه، نهضت آزادي اعتراض و درخواست كتبي خود را به مقام محترم رياست جمهوري، كه براي حفظ حقوق و آزاديهاي مردم سوگند ياد كردهاند، و رياست قوه قضائيه تسليم نموده است.
نهضت آزادي ايران يك بار ديگر به همه مسئولان طراز اول قضائي و اجرايي و نمايندگان مجلس هشدار ميدهد كه اين حركات خودسرانه موجب وهن جمهوري اسلامي و مخدوش ساختن جو انتخابات بوده و قطعاً در راستاي منافع ملي نيست و لذا عميقاً معتقد است كه بايد با مجازات عوامل ايجاد تشنج و آشوب به اين خيمهشببازيها خاتمه داده شود.
نهضت آزادي ايران
20 بهمن 1375
(1) روزنامه جمهوري اسلامي، شماره مورخ 28/10/75
