شماره: 1641
تاريخ:28/03/77
گراميداشت سالروز خلعيد از استعمار انگلستان
« مهمتراز همه، عمل مصدق و پيروزي ملت ايران، افسانه چند صد ساله رايج در كشور را كه خارجيها، عامل همه كارها و حاكم مطلق بر ما هستند و هر زياني كه به ما وارد ميشود، خواست و نقشه آنهاست؛ بنابراين هر حركت و اقدامي ازسوي ما، بيفايده است، باطل كرد و خلاف آن را ثابت نمود.»
(از مصاحبه مهندس بازرگان با سرهنگ نجاتي در كتاب
مصدق؛ سالهاي مبارزه و مقاومتـ صفحه 313)
29 خرداد 1330، روز خلعيد از شركت نفت ايران و انگليس، در تاريخ مبارزات ضداستعماري و ضداستبدادي ملت ايران كه در پي قانون ملي شدن صنعت نفت و در اجراي آن صورت گرفت. در تاريخ اين سرزمين از جايگاه ويژهاي برخوردار ميباشد؛ جايگاهي كه يادآور عزم ملي، اعتماد به نفس و يكدلي مردم و دولت است.
طرح ملي شدن صنعت نفت ايران كه در 29 اسفند 1329 با تلاشهاي مبارزان ملي به رهبري مرحوم دكتر محمد مصدق، سردار ملي، و با همكاري مبارزان مذهبي به ثمر نشست، موجب گرديد كه آرزوي ديرينه ملت ايران براي تسلط بر منابع و ذخاير خداداد نفتي خود تحقق يابد و دست استعمارگر شركتهاي نفتي انگليسي از اين سرمايه عظيم ملي كوتاه شده، اداره و بهرهبرداري از اين نعمت الهي در اختيار صاحبان اصلي آن يعني دولت و ملت ايران قرار گيرد و سرآغاز فصل نويني در تاريخ سياسي و اجتماعي كشورمان شده، پايه بسياري از حركتهاي آزاديبخش در كشورهاي منطقه و جهان سوم گردد.
پس از تصويب قانون ملي شدن صنعت نفت، دولت انگلستان و عوامل آن در خارج و داخل كوشيدند كه اداره و كاربري صنعت نفت را فراتر از توان نيروهاي متخصص ايراني قلمداد نمايند؛ ولي همت والا و عزم ملي دولت دكتر محمد مصدق موجب شد كه اولين هيأت مديره شركت ملي نفت ايران، به رياست مرحوم مهندس مهدي بازرگان، در روز 19 خرداد 1330 وارد آبادان شوند تا عملاً اداره صنعت نفت را در دست گيرند.
هيأت مديره جديد با درايت و جسارت مثالزدني در روز 29 خرداد 1330 ساختمان مديريت شركت نفت ايران و انگليس را كه در اختيار مديران انگليسي در خرمشهر بود، با نصب پرچم ايران بر بام و تابلو شركت ملي نفت ايران بر در آن، در تصرف گرفت و مهندس بازرگان به جاي «مستر دريك» انگليسي نظام اداري شركت نفت را با كمك ساير ياران همراه و كاركنان صديق صنعت در دست گرفت تا استخراج، پالايش و صدور نفت به دست تواناي ايرانيان صورت گيرد.
دكتر مصدق در ساعت 10 شب 30 خرداد 1330 در پيام راديويي خود خطاب به ملت ايران، آن روز را به عنوان برگ جديدي در تاريخ ايران توصيف كرد و آغاز اجراي عمليات خلعيد از شركت سابق نفت را اعلام نمود. متن آن پيام چنين بود :
«هموطنان عزيز! درود فراوان و سلام صميمانه خود را از بستر بيماري براي شما ميفرستم. بخوبي ميدانيد كه در تاريخ حيات ملتها، نادراً روزهاي درخشان و پرمسؤوليت و افتخار و موفقيت پيدا ميشود، ايام عادي و گذران براي همه ملل يكسان است ولي آن ملتي كه خوب و شرافتمندانه وظيفهاش را در برابر وطن، پرچم و تاريخ مملكت ادا كند، بيش از ديگران قدرت اخلاقي و عظمت روحي از خود نشان داده است.
امروز يكي از آن ايامي است كه شما هموطنان ميتوانيد صفحه جديد و مقدسي در حيات اجتماعي و اقتصادي خود باز كنيد و پس از پنجاه سال كه از استقلال و آزادي سياسي، نامي براي ما بيش نمانده بود، دوره نويني را در برابر نژاد معاصر و نسل آينده بهوجود بياوريد. نبوغ سياسي شما ميتواند امروز را مبدأ تحول و نهضت اصلاحي آينده قرار دهد، يا خداي نكرده موجب سرشكستگي و خجلت و انفعال بشود. پيمودن اين دو راه، اكنون در اختيار عزم و اراده و همت شماست. من ترديد ندارم كه شما هموطنان عزيز آن طريق را انتخاب خواهيد كرد كه با شرافت ايرانيت و با غرور ملي و احساسات وطني مطابقت دارد. بايد يك بار ديگر به دنيايي كه چشم دقت به سوي ما دوخته است، نشان بدهيم كه لياقت حفظ مواريث گرانبها و پر عظمت نياكان خود را داريم…»
در اين حركت عظيم ملي، عليرغم تهديدهاي نظامي، دولت دكتر مصدق و هيأت خلعيد هيچ خللي در اراده خود راه نداده، در جهت عادي شدن فعاليت پالايشگاه آبادان، صدور نفت و ساير امور اجرايي صنعت نفت گام برداشت و اين حركت به عنوان تحولي عظيم در برابر استعمارگر زمان قابل تأمل بود.
زنده ياد مهندس بازرگان در مصاحبهاي با مرحوم سرهنگ نجاتي گفتهاند:
«جنبش ملي ايران، فراتر از يك حركت سياسي، بهصورت يك تحويل فرهنگي در آمد و جنبشهاي ديگري را درجهت ملي كردن نفت و صنايع در ديگر كشورهاي استعمارزده سبب شد، همچنان كه سه سال بعد، جمال عبدالناصر كانال سوئز را ملي كرد.»
گرچه پس از كودتاي ننگين آمريكاييـ انگليسي 28 مرداد 1332 عليه حكومت ملي دكتر محمد مصدق، استعمار با ترفندهاي تازهاي به كشور ما بازگشت، ولي اصل ملي شدن صنعت نفت و دستاوردهاي گرانبهاي آن در تاريخ ايران جاودانه ماند.
نهضت آزادي ايران ضمن بزرگداشت خاطره 29 خرداد 1330، بر تلاش همه رادمرداني كه در جنبش ملي شده صنعت نفت و همه حركتهاي ضداستعماري و ضداستبدادي صد ساله اخير جانفشاني كردهاند، ارج مينهد و سربلندي، استقلال و آباداني ايران عزيز را از خداي سبحان خواهان است.
نهضت آزادي ايران
