تاريخ: 04/12/1378
متن سخنراني آقاي مهندس توسلي در همايش”چشمانداز مناسبات ايران و آلمان”
بررسي روابط ايران و آلمان در گذشته و حال
خانمها و آقايان
با عرض سلام و با اجازه هيئت رئيسه محترم جلسه و تشكر از بنياد فرهنگي هاينريش بول (Heinrich Böll) صحبت خود را آغاز ميكنم. مايلم ابتدا نگاهي اجمالي به گذشته و حال روابط ايران و آلمان در عرصههاي فرهنگي، اجتماعي، اقتصادي و سياسي داشته باشم و به نمونههايي نيز كه بعضاً خود در جريان بودهام اشاره كنم. در ادامه جناب آقاي دكتر ابراهيم يزدي دبيركل نهضت آزادي ايران چشمانداز روابط ايران و آلمان را ارائه خواهند كرد.
روابط ايران و آلمان از پيشينه خوبي برخوردار است و بهويژه در زمينه فني و صنعتي ايرانيان خاطرات خوشآيندي نسبت به آن دارند. از قديم كالاهاي ساخت آلمان در ايران از اعتبار خوبي برخوردار بوده است.
روابط فرهنگي و اجتماعي:
حجم مطالعات و كتب منتشر شده به زبان آلماني توسط شرقشناسان آلماني در مورد ايران و معارف اسلامي بسيار عظيم و گسترده بوده است. اجازه بدهيد در اينجا صرفاً به نام پروفسور تئودور نولدكه (Noldeke) شرقشناس عاليقدر آلماني (1836-1931) كه در زمينه قرآن پژوهشهاي باارزشي داشته است و كتاب تاريخ قرآن او (Des Schecke der Qoran) به عنوان يك منبع معتبر مورد استفاده پژوهشگران اسلامي قرار ميگيرد و همچنين فلوگل شرقشناس عاليقدر آلماني كه منبع باارزش ” نجومالفرقان في اطرافالقرآن ” را در سال 1842 در لايپزيك به چاپ رسانده است و پايه اصلي تدوين منبع بسيار معتبر ” المعجم و المفهرس لالفاظ القرآن الكريم” توسط محمد فؤاد عبدالباقي پژوهشگر مصري است اكتفا كنم. اين منبع در ايران بهطور وسيع مورد استفاده دانشجويان و پژوهشگران قرار ميگيرد.
نمونه ديگر، تأسيس آكادمي علمي اسلامي كلن ” Islamische Wissenshaftliche Akademie ” (IWA) است كه در سال 1976 با همت شادروان پروفسور عبدالجواد فلاطوري (1925-1995) تأسيس گرديد. هيئت مؤسس آكادمي مزبور(111) اينجانب و نه نفر ديگر از روشنفكران ديني ايران بودند كه در سال 1355 (1976) به منظور معرفي علمي معارف اسلامي در كشور آلمان به ثبت رسيده است.
(111) هيئت مؤسس : پرفسور دكتر عبدالجواد فلاطوري، دكتر كاظم سامي، كاظم متحدين، احمدعلي بابايي، دكتر سيدمحمدمهدي جعفري، مهندس حسين حريري، ابوالفضل حكيمي، مهندس محمد توسلي و … چهار نفر اول درگذشتهاند
هدف آكادمي (IWA) فراهم آوردن زمينه گفتگوي ميان اديان به ويژه مسيحيت و يهوديت و اسلام و رفع سوءتفاهمها و پيشداوريهاي نادرست و هموار كردن فهم متقابل هر يك از اين فرهنگها است. در اين راستا مرحوم پروفسور فلاطوري استاد دانشگاه كلن و رئيس IWA در طول پانزده سال مجدانه تلاش نمود و با سلاح علم و شيوه گفتگو و تفاهم مرز قوميتها و مليتها را شكست. او با شركت در كنگرهها و نشستها و ارائه مقالات متعدد و گفتگوهاي ثمربخش خود در كشورهاي اروپايي و اسلامي باب گفتگوي معنوي بين اسلام و مسيحيت و يهوديت و ساير اديان و مذاهب را گشود، او با ارائه قرائتي علمي و انساني از معارف اسلامي از اثرات منفي ساير قرائتها جلوگيري به عمل آورد و يا حداقل آنها را كمرنگ ساخت و به ايجاد تعادل و نظم اجتماعي به ويژه در آلمان كمك نمود.
يكي از پروژههاي آكادمي اصلاح كتب درسي آلمان و سپس 17 كشور ديگر اروپا بود كه 15 سال به طول انجاميد (1979-1994). پروفسور فلاطوري با جلب همكاري اساتيد برجسته دانشگاههاي آلمان و ساير كشورهاي اروپايي توانست مطالب نادرست و نسبتهاي غرضآميز نسبت به اسلام را اصلاح نمايد. اين اصلاحات در كتب درسي زمينه تفاهم و گفتگوي نسل امروز و فرداي آلمان را با ايرانيان و ساير مردمان كشورهاي اسلامي فراهم ساخته است. گزارش ارزيابي پروفسور فلاطوري نشان ميدهد كه معلمين 35 هزار مدرسهاي كه در آلمان كتاب اصلاح كتب درسي را دريافت كردهاند بسيار مثبت بوده و دانشمندان اروپايي به ويژه شوراي اروپا تمايل چشمگيري براي پشتيباني از اين ديدگاههاي جديد نشان دادهاند. اگرچه بعداز فوت پروفسور فلاطوري متأسفانه برنامههاي آكادمي متوقف گرديده است اما نياز برنامه گفتگوي فرهنگها و تمدنها كه با پيشنهاد جناب آقاي محمد خاتمي رئيس جمهور محترم ايران مورد استقبال سازمان ملل متحد قرار گرفته است ادامه برنامههاي آكادمي را در سطح وسيعتري مورد تأكيد قرار ميدهد.
براي نشان دادن علايق فرهنگي ايران و آلمان بجا است در اينجا اشارهاي به دعوت بيستوسومين كنگره خاورشناسان آلمان از شادروان مهندس مهدي بازرگان اولين نخست وزير جمهوري اسلامي ايران بعداز پيروزي انقلاب و دبيركل فقيد نهضت آزادي ايران داشته باشم كه در سپتامبر 1985 در ورتسبورگ برگزار شد. در اين سفر ايشان تحت عنوان ” زمانبندي نزول آيات قرآن برمبناي محاسبات كمي ” كار باارزش خود در 3 جلد كتاب “سير تحول قرآن ” را ارائه نمودند. اين سخنراني در سطح نشريات علمي اروپا انعكاس خوبي داشت.
در اينجا لازم است بهطور خلاصه اشاره كنم كه وجود مراكز اسلامي و فرهنگي ايران در آلمان و فعاليت انجمن فرهنگي ايران و آلمان در ايران در چند دهه گذشته و حضور بيش از صدهزار دانشجويان ايراني در دانشگاههاي آلمان و بازگشت به ايران و حضور جمع كثيري از ايرانيان در آلمان تأثير مهمي در مبادلات فرهنگي ـ اجتماعي ايران و آلمان و تقويت پيوندهاي دو ملت داشته است.
روابط فني و اقتصادي :
حجم مبادلات خدمات و كالا بين ايران و آلمان فراز و نشيبهاي بسيار داشته است. طي مدت 20 سال اخير (1978-1998) كالاهايي به ارزش 128 ميليارد مارك بين دو كشور ايران و آلمان مبادله شده است. در اين مدت آلمان كالاهايي به ارزش 89 ميليارد مارك به ايران صادر و در همين مدت كالاهايي به ارزش 36 ميليارد مارك از ايران وارد كرده است. شايان ذكر است كه ارزش كالاهاي واردات از ايران از 215/4 ميليارد مارك در سال 1978 به 867/0 ميليارد مارك در سال 1998 يعني به حدود 20 درصد كاهش يافته است و ارزش كالاهاي صادرات به ايران از 351/6 ميليارد مارك در سال 1978 به 427/2 ميليارد مارك در سال 1998 يعني به حدود 38 درصد كاهش نشان ميدهد.
براساس تفاهم موجود بين دو دولت ايران و آلمان در دهه 1970 در پارهاي از صنايع آلمان ازجمله كروپ سرمايهگذاري به عمل آمده است. نوسانات سياسي و تنشهايي كه در دو دهه اخير در مناسبات سياسي ايران و آلمان پديد آمده است مناسبات اقتصادي و خدماتي را نيز متأثر ساخته است.
در زمينه خدمات فني و مهندسي باوجود آشنا نبودن بسياري از مهندسين ايراني با زبان آلماني پارهاي از منابع كليدي مهندسي مانند Stahl im Hochbau در ايران مورد استفاده قرار ميگيرد.
معيارهاي فني تدوين شده توسط وزارت حمل و نقل آلمان (Bundesministers für Verkeher)
و مؤسسه پژوهش راه و حمل و نقل و ترافيك
(Forschungsgesellschaft Für Straßen – und Verkehrswesen e.v.)
و ساير منابع مشابه مورد استفاده قرار ميگيرد. به عنوان نمونه در تدوين معيارهاي فني ملي ايران كه توسط سازمان برنامه و بودجه ايران منتشر شده است اين منابع مورد استفاده قرار گرفته است(111) به علاوه پارهاي از نشريات مهم مؤسسه پژوهشي مزبور براي استفاده كارشناسان ايراني به فارسي برگردانده شده است.(222)
(111) 7 جلد نشريات شماره (1تا 3) 144 (1 تا 3) 145 و 146 به ترتيب در زمينه مباني فني، توصيهها و معيارهاي فني و سوابق مطالعات تسهيلات پيادهروي و تنظيم تقاطعهاي همسطح شهري و آموزش ترافيك براي خردسالان و نوجوانان در سال 1376 (1997) توسط مهندسين مشاور گذرراه با مديريت اينجانب تهيه و توسط سازمان برنامه و بودجه ايران منتشر شده است.
(222) به عنوان نمونه كتاب Richtllinien für Lichtsignal anlagen (RiLSA) اخيراً به فارسي ترجمه شده و آماده چاپ ميباشد.
روابط سياسي:
روابط سياسي ايران و آلمان با وجود نوساناتي كه در چند دهه گذشته شاهد آن بودهايم از ثبات نسبي خوبي برخوردار بوده است. در دو دهه اخير بعداز انقلاب اسلامي سال 1978 بحرانهايي در مناسبات سياسي ايران و آلمان پديد آمده است. يكي از اين بحرانها پيآمدهاي دادگاه “ميكونوس” است كه موجب تنش شديد در مناسبات ايران و آلمان گرديد. اين بحران ظاهراً با پرونده قتلهاي زنجيرهاي در ايران و تحولات شديدي كه در وزارت اطلاعات ايران رخ داده مرتبط است. ملت ايران مصرانه اين پرونده را تعقيب ميكند و اين انتظار وجود دارد كه نمايندگان مجلس ششم كه اخيراً انتخابات آن انجام شده است با تشكيل ” كميته ويژهاي ” تا معرفي آمرين و عاملين قتلها، اين پرونده را پيگيري نمايند. ماجراي بازداشت ” هلموت هوفر ” بازرگان آلماني در ايران كه پس از سير مراحل قضايي آن اخيراً آزاد و به كشور آلمان مراجعت كرده است ازجمله حوادثي بوده است كه در ايجاد تنش در روابط سياسي سالهاي اخير بين ايران و آلمان تأثير گذاشته است.
در واكنش به گزارشهاي منتشر شده توسط كميسيون حقوق بشر سازمان ملل مبنيبر نقض حقوق بشر در ايران، آلمان هماهنگ با اتحاديه اروپا از سياست ” گفتگوي انتقادي ” در ارتباط خود با ايران تبعيت ميكرده است. خوشبختانه بعداز انتخاب جناب آقاي محمد خاتمي به عنوان رياست جمهوري اسلامي ايران در سال 1997 و اجراي سياست تنشزدايي در روابط بينالمللي و تقويت مناسبات سياسي با همه كشورها براساس منافع ملي، چشمانداز جديدي در مناسبات سياسي با اتحاديه اروپا و روابط ايران و آلمان پديد آمده است. نتايج انتخابات اخير مجلس ششم ايران كه در 29 بهمن ماه 1378 (18 فوريه 2000) برگزار شد و شركت گسترده مردم (حدود 80 درصد واجدين شرايط) نشان داد كه مردم ايران از برنامه اصلاحات و توسعه سياسي جناب آقاي خاتمي رئيس جمهور ايران حمايت كردهاند و بهطور مشخص روند اصلاحات در ايران تقويت شده است.
نهضت آزادي ايران براساس آنچه گفته شد همواره تقويت مناسبات عادله بين ايران و ساير كشورهاي جهاني از جمله آلمان مبتني بر احترام متقابل و تأمين منافع ملي دو كشور را مورد تأكيد قرار داده است.
نهضت آزادي ايران منافع دراز مدت ملت ايران را كه با توسعه پايدار سياسي تأمين ميشود با منافع درازمدت آلمان بطور خاص (و اروپا بطور عام) كه مناسبات پايدار و درازمدت اقتصادي است، هماهنگ ارزيابي ميكند. بر اين اساس توصيه ما هماهنگسازي استراتژي مناسبات با ايران بر توسعه پايدار سياسي در ايران است. دراين صورت منافع ملي درازمدت دو كشور ايران و آلمان تأمين خواهد شد.
باتوجه به سوابق روابط عميق و گسترده ايران و آلمان چشمانداز روابط ايران و آلمان براساس تفاهم و تأمين نيازهاي متقابل در عرصههاي مختلف فرهنگي ـ اجتماعي، اقتصادي و سياسي ميتواند بسيار اميدبخش و قابل توسعه باشد. در شرايط كنوني جهان كه با توسعه ارتباطات و گسترش اطلاعات و شكلگيري ” دهكده جهاني ” اقتصاد جهاني شده است، تقويت روابط بينالمللي و مشاركت جهاني به صورت ضرورت اجتنابناپذيري درآمده است.
به اميد آن كه برگزاري چنين نشستها و گفتگوهايي راه تحقق چنين ضرورتي را هموار سازد. با تشكر مجدد از حضار محترم و استماع اين نظرات.
محمد توسلي
رئيس دفترسياسي نهضت آزادي ايران
4 اسفندماه 1378 مطابق 23 فوريه 2000
