سخنان آقای سيداحمد صدرحاجسيدجوادی عضو شورای مركزی نهضت آزادی ايران
درافتتاح مراسم دهمين سالگرد درگذشت شادروان مهندس بازرگان
١/١١/١٣٨٣
بسم الله الرحمن الرحيم
جان فدای قدم نادره مردانی باد
كه كم و بيش نگردند به هر بيش و كمي
خلقت انسانها از طرف خالق يكتا طبق آيات و روايات صحيح بر مبنای اختيار و ارادة كامل صورت واقع پذيرفته است و بشر در مسير صحيح يا سقيمی كه برای زندگانی خود انتخاب میكند كاملاً آزاد و مختار است و عكس العمل وی نسبت به حوادث خوب يا واقعات ناگواری كه در طول حيات بشری اتفاق میافتد مبتنی برطرز تفكر و انديشه او است كه از آن نتيجه خوب يا ناراحت كننده میگيرد و به همين دليل افرادی كه در طول عمر خود راه راست و صراط مستقيمی انتخاب میكنند كمتر از ديگران دچار ناراحتیها و آشفتگیهای زندگی میشوند. از جمله اين افراد به زنان و مردانی برمیخوريم كه با استقامت رأی و رزانت فكر مسئوليتهای گران و وظائف سنگين يا مناصب بالايی عهدهدار میشوند يا حوادث سهمگين ناگواری برای آنان اتفاق میافتد بدون اينكه كمترين تغييری در رفتار و گفتار و شخصيت آنها يا كوچكترين اعرجاج و كژرفتاری در راه مستقيمشان حادث گردد، آن حوادث را تحمل میكنند و كوچكترين اختلالی در نحوة تفكرات يا در زندگی مادی يا معنوی آنها هم ايجاد نمیشود.
حضرت امام صادق صلوات الله عليه به اين نوع افراد لقب مردان و زنان آزاده است. عبدالله بن مسكان از قول ابو بصير نقل كرده كه حضرت فرمود «شخص آزاده در همه حال آزاد مرد است. چنانچه گرفتاری برايش پيشآيد خويشتندار است و اگر مصيبتها بر او فرو ريزند او را نشكند. هرچند كه اسير و مغلوب و دربند شود.» (الی آخر حديث) ملاحظه میكنيد كه چه نكتة ظريف روانكاوی و روانشناسی است كه حادثة ناگوار مصيبت چنين افراد را نمیشكند يعنی از خود بیخود نمیكند.
بايد گفت چنين افرادی دارای ظرفيت كامل برای فبول مسئوليتهای بزرگ و مناصب بالا و تحمل حوادث ناگوار میباشند و ظرفيت والای آنان مانع بروز ناراحتی شديد و حركات و كردارهای نامناسب و كجرفتاریهای ناروا در اين اشخاص میگردد.
مرحوم مهندس بازرگان يكی از اين نوع افراد با ظرفيت و شخصيتی بود كه امتحان بسيار مقبول خود را در تمام ادوار زندگی گذرانيده و درس بزرگی از ظرفيت و شخصيت برای اقوام و دوستان و اطرافيان خود بوده است. در كلية دوران زندگی او دقت فرماييد : در دوران تحصيل او چه در داخل و چه در خارج آن به اتفاق مرحوم آقای دكتر سحابی، در دورة اشتغال در كار پس از اتمام تحصيلات، هنگام پذيرفتن مسئوليت بزرگ خلعيد از شركت غاصب نفت زمان حكومت ملی آقای دكتر مصدق، دوران مبارزات سياسی و اجتماعی او و تشكيل جمعيت نهضت آزادی ايران به اتفاق مرحوم آيت الله طالقانی و مرحوم آقای دكتر سحابی و طرز رفتار سياسی، نوشتهها، پيشنهادها و راهكارهايی كه در هر دوره به سران حكومت ارائه كردهاست، در زندان رفتن و تبعيد او در گوشة زندان برازجان، آزادی بعد از اين دوره، دوران تصدی نخست وزيری او و طرز رفتارش با اطرافيان و مردم، دوران اهانتها و ناراحتیها و گرفتاریها و بدرفتاریهای به او بعد از نخست وزيری تا تحمل زندان رفتن دوستان و ياران نزديك حتی فرزند برومندش (1369) در مدت چندين ماه در تمام اين مقاطع زمانی كوچكترين انحراف و تغييری در حركات و سكنات و افكار و عقايد او و ادامة خدمات فرهنگی و سياسی و اجتماعی او در طريق مصالح مردم و مملكت بیكم و كاست شما نمیبينيد. در طول دبير كلی نهضت آزادی ايران نمونه و اسوه كار دستهجمعی و قبول الزامات آن و تبعيت از رأی اكثريت بود.
رفتار و گفتار و منش زندگانی او و برخوردش با دوستان و مردم حتی زيردستان در سمت نخست وزيری عيناً همان بود كه قبل يا بعد از آن سمت بود. گر چه كسالت قبلی او هنگامی روی داد كه از اوضاع نابسامان مملكت بسيار ناراحت و نگران آينده كشور بود اما همين امر نشان ظرفيت او و به فرمايش امام صادق(ع) خويشتنداری او بود.
خدايش رحمت كناد كه برای فرزندان و دوستان خود درس عملی و گرانقدر بود علاوه بر طلب آمرزش و علو درجات برای مهندس بازرگان از خداوند مهربان میخواهيم كه ما را به همان ظرفيت و خويشتن داری مستقيم بدارد. آمين
بيتی از سعدی در ختام مقال عرض كنم :
ظالم برفت و قاعدة زشت از او بماند عادل برفت و نام نكو يادگار كرد
والسلام عليكم
صدر حاجسيد جوادي
