گزارش مراسم نكوداشت دهمين سالگرد شادروان مهندس مهدی بازرگان
در مقبره بيات قم و ديدار با آيت الله العظمی منتظری
بزرگداشت بازرگان در قم
اعضای خانواده مهندس بازرگان به همراه جمعی از همفكران و علاقهمندان آن مرحوم روز جمعه با حضور بر مزار وی در قم يادش را گرامی داشتند و با آرمانهای او تجديد ميثاق كردند.
در ابتدای اين مراسم هادی قابل رئيس جبهه مشاركت قم با تبريك عيد قربان به تشريح ويژگیهای شخصيتی مهندس مهدی بازرگان پرداخت و گفت: ويژگی خاص بازرگان ايمان وی بود كه در تمام زندگی چه در خارج و چه در داخل كشور، از اعتقاداتش فاصله نگرفت و اين ثبات ايمان و اعتقاد از باور يقين آن مرحوم برخاسته بود و وی بر اين باور بود كه بايد ديدها را در جامعه نسبت به دين تغيير داد.
قابل، آشتی بين علم و دين را از اهداف بازرگان ذكر كرد و گفت: او به حقيقت درك كرده بود كه انحطاط جوامع اسلامی و از جمله ايران به طور اخص به خاطر برداشتهای ذهنی از دين كه در مقابل علم و علوم تجربی قرار میدادند، باعث عقبافتادگی شده است. وی در جهت ايجاد پل ارتباطی و تعامل بين علم و دين قدم برمیداشت.
وی با استناد به سخنی از بازرگان در كتاب راه طی شده گفت: بازرگان معتقد به دين اسلام و آموزههای دينی بود و درد جامعه را خوب میشناخت و درك میكرد و سعی میكرد تعارضی كه متاسفانه در بسياری محافل مذهبی آن زمان بين علم و دين بيان میشد و علم را به خاطر دين میكوبيدند را صفر كند كه در اين راه موفق نيز شد و ديری نپاييد كه اين انديشه فراگير شد.
قابل نگاه ديگر بازرگان را در عرصههای زندگی و فعاليت اجتماعی «آخرتمحوري» ذكر كرد و گفت: بازرگان به ادای حقوق همه افراد، محبت، اصلاح امور افراد جامعه و باقیالصالحات میپرداخت و به آباد كردن دنيای ديگران میانديشيد؛ آبادگری ظاهری نبود بلكه آبادگری واقعی بود و در حقيقت معتقد به اين بود كه حركت فی سبيلالله حركت فیسبيلالناس است.
قابل در ادامه گفت: متاسفانه در باور نسل جوان ما نسبت به دين خدشه وارد شده است و به شكلی دينگريزی محسوس شده است و اين خطری است كه جامعه ما را تهديد میكند، مسئولان اين مملكت كمی فكر كنند و ببينند كه در اين امر چقدر موثر بودهاند.
وی افزود: بياييم كار و عمل 25 ساله را بررسی كنيم و آيا اين برخوردها براساس اعتقادات دينی بوده است يا هوای نفس؟
و آيا با اين برخوردها باورهای دينی را محكم كردهايم؟
قابل خطاب به رئيس قوه قضائيه گفت: آقای هاشمیشاهرودی آنچه كه دستگاه قضايی در طول هشت سال اصلاحات با فعالان سياسی، علمی، فرهنگی كرده است در جهت مبانی دينی بوده است يا تخريب مبانی دينی جامعه؟ شما حيثيت اين مملكت را در سطح جهان بر باد دادهايد، شما فشار جوامع بينالمللی را به دليل نقص حقوق بشر به همراه آورديد.
وی در مورد احضار شيرين عبادی گفت: اين قدرت دستگاه قضايی است كه يك روز شيرين عبادی را احضار میكند و فردا میگويد «كی بود، كی بود، من نبودم» و پروندهای وجود ندارد.
وی افزود: آقای شاهرودی، آنچه با جوانانی كه آيندهسازان اين مملكت هستند برخورد میشود و آن وبلاگنويسان به شما گفتند، در كجای اسلام، اعتقادات دينی وجود دارد كه به يك زن فشار آورده شود تا از او اعتراف كار خلاف اخلاقی كه انجام نداده را بگيرند؟ و براساس چه معيار و ميزان اين كارها انجام میشود؟ برای چه؟ برای آخرت يا برای چهار روز بيشتر در قدرت بودن؟
قابل در ادامه گفت: من آخوند با وجود اين برخوردهای انجام شده چگونه میتوانم از خدا، پيغمبر و آخرت برای نسل جوان بگويم؟
وی به ويژگی ديگر بازرگان يعنی «ايراني» بودن اشاره كرد و تمام فعاليتهای او را در چارچوب مصالح و منافع كشور ارزيابی كرد و گفت: بازرگان هرگز با كشور، ملت و نياز جامعه خود قهر نكرد و حتی زمانی كه از دولت موقت استعفا داد، قهر و عافيتطلبی نكرد، بلكه باز در عرصه بود، وارد مجلس شد و سپس همچنان بهعنوان يك منتقد ماند و همچون عافيتطلبان نبود كه بگذارد و از كشور برود.
رئيس جبهه مشاركت قم «مبارزه با استبداد» را از ويژگیهای ديگر مهندس مهدی بازرگان برشمرد و به سخنان وی استناد كرد و گفت: بازرگان معتقد بود كه استبداد به دليل سابقه 2500 ساله در فرهنگ ما رسوخ كرده است، لذا همچنان میبينم كه برخی افراد در انتخابات به دنبال قهرمان هستند و اين نظر از فرهنگ استبدادی نشات میگيرد.
وی در ادامه گفت: زنده ماندن نام بازرگانها مرهون ثبات اعتقاد و ايمان است و آنان در تاريخ باقی خواهند ماند.
ابراهيم يزدی دبيركل نهضت آزادی ايران، سخنران بعدی مراسم بود كه در پشت تريبون قرار گرفت و موضوع سخن خود را «بازرگان و پارادوكس ايران» ناميد. وی گفت: علمای فن عوامل ضروری برای توسعه را، سرزمين وسيع با آب و هوای چهارفصل، منابع سرشار انسانی و طبيعی میدانند و با وجود اينكه ايران تمام شرايط توسعه را دارد ولی با اين وجود عقبمانده و توسعهنيافتهايم.
وی در ادامه گفت: ايرانيان مقيم آمريكا كه متاسفانه بعد از سال 57 تعدادشان افزايش يافت دومين اقليت قومی در آمريكا هستند كه درآمد بالا دارند و آمار تحصيلكردههای دانشگاهی در آمريكا 17 درصد و يهوديان 35 درصد و ايرانيان مقيم آمريكا 75 درصد است.
پس چگونه است كه با وجود اين استعدادهای نيروی انسانی توسعه نيافتهايم و چرا استعدادها درون ايران عقيم است و با خروج از ايران شكوفا میشود؟
يزدی فلسفه سياسی بازرگان را در 300 اثر علمی، دينی، سياسی و اجتماعی پاسخ به سئوالات عدم توسعهنيافتگی ايران دانست و افزود: بازرگان عقيده داشت كه استبداد 2500 ساله باعث شد تا استبداد در ايران تبديل به فرهنگ شود و تمام اين مسائل ناشی از استبدادزدگی در كشور ماست.
دبيركل نهضت آزادی ايران بنابر نظرهای بازرگان، درون هر فرد ايرانی را يك شاه كوچك ذكر كرد و گفت: اگر فضايی ايجاد شود، اين شاه كوچك شاهنشاه میشود و بازرگان برای مبارزه با روحيه استبداد دو راهكار داشت، اول آگاهی بر نقاط ضعف خودمان و دوم اراده قاطع جمعی در خلقيات و مناسبات. هر چند خود تا زمانی كه به اين موارد عمل نمیكرد به ما نمیگفت.
وی در ادامه با ارائه گزارشی از جمله مركز پژوهشهای مجلس ششم با حضور 18 اقتصاددان بزرگ ايرانی، از قول دكتر درخشان گفت: بنابر نظر ايشان توسعهنيافتگی امری چندوجهی است كه توسعهنيافتگی اقتصادی را میتوان در عدم توسعه فرهنگی، سياسی و اجتماعی جستوجو كرد.
يزدی نظر دكتر علی صادقی تهرانی را مهمترين و واقعبينانهترين نظر دانست و به بيان آن نظر پرداخت و گفت كه ايشان معتقدند كه فقدان نهادهای مدنی برای برنامهريزی و عدم وجود احزاب باعث بینظمی میشود و چون ما نظمپذير نيستيم، سخن از برنامهريزی بيهوده است.
يزدی در ادامه گفت: بايد در نهايت بين مردمسالاری و حكومت فردی، صنفی، گروهی و طبقاتی يكی را انتخاب كنيم تا توسعه پيدا كنيم وگرنه نمیتوان وارد عرصه توسعه شد ولی به ابزار آن تمكين نكرد. وی عناصر اصلی توسعه را انباشت سرمايه، مديريت، اطلاعات و نيروی انسانی ذكر كرد و آن را بلندمدت و محتاج زمان دانست و در ادامه مهمترين بحث تحول فرهنگی را برشمرد و گفت: علم، برابری انسانها، احترام به حقوق ديگران، اعتقاد به توسعه اقتصادی و مشاركت مردم در تمام امور جامعه از اعتقادات اصلی تحول فرهنگی است.
وی ناامنی را در اين دوران به دولتها منتسب كرد و تنها راه مبارزه با عدم امنيت را حكومت كردن مردم بر سرنوشت خويش دانست و توسعه اقتصادی را بر دو محور انباشت سرمايه و جذب سرمايه كه با امنيت شكل میگيرد، برشمرد و گفت: توسعه سياسی و اقتصادی مقدم بر توسعه انسانی است. يزدی در پايان از خانوادههای فعالان سياسی و زندانيان سياسی همچون همسر زنده ياد بازرگان تقدير و تشكر كرد و آنان را همچون «هاجر» توصيف كرد و از فعالان سياسی خواست تا مراسمهايی نيز در بزرگداشت همسر فعالان سياسی وخانواده زندانيان سياسی برگزار كنند.
ديدار با آيتالله العظمی منتظری
دكتر ابراهيم يزدی دبيركل نهضت آزادی ايران، مهندس محمد توسلی و مهندس هاشم صباغيان از اعضای ارشد نهضت آزادی ايران وجمعی از اعضا وعلاقمندان كه در مراسم بزرگداشت دهمين سالگرد درگذشت مهندس بازرگان در قم شركت كرده بودند با حضور در بيت آيتالله منتظری با وی ديدار كردند.
آيتالله منتظری در اين ديدار با بزرگداشت ياد مهندس بازرگان به خطبه 210 نهجالبلاغه اشاره كرد و گفت: مرحوم بازرگان از افرادی بود كه اگر مطلبی را درك میكرد كه حق است بر روی آن استقامت میكرد.
آيتالله منتظری در ادامه با ذكر آياتی از سوره بقره به مشخصههای منافقان اشاره كرد و گفت: مرحوم بازرگان كسی نبود كه هر روز روشش عوض شود و چيزی بگويد كه ديگران خوششان بيايد.
ايشان با تاكيد بر اينكه دنبال حق و حقيقت و اهل مطالعه باشيم، گفت: مرحوم بازرگان واقعاً الگو بود و خوب است كه همه از ايشان درس بگيرند.
ايشان نسبت به قرآن زحمت كشيده بود و در عين حال آنچه میفهميد اهل عمل بود.
آيتالله منتظری در ادامه از فعاليتهای دكتر يزدی در راه تبليغ اسلام قدردانی كرد.
در ادامه اين ديدار مهندس توسلی گزارشی از برگزاری همايش دو روزه علمی – فرهنگی مهندس بازرگان ارائه كرد و در پايان مجموعه آثار منتشر شده مهندس بازرگان را به آيتالله منتظری به رسم يادبود اهدا كرد.
