نامزدى مشروط دكتر ابراهيم يزدى براى انتخابات رياست جمهورى
عبدالرضا تاجيك
نهضت آزادى ايران با برگزارى يك كنفرانس مطبوعاتى رسماً ابراهيم يزدى دبيركل اين تشكل را به عنوان كانديداى خود براى انتخابات نهمين دوره رياست جمهورى اعلام كرد. ابراهيم يزدى كه در ابتداى پيروزى انقلاب عهده دار هدايت وزارت خارجه در دولت موقت بود، در آبان ۱۳۵۸ با استعفاى دولت موقت از سمت خود كناره گيرى كرد. اختلاف نظرهاى به وجود آمده در ابتداى پيروزى انقلاب باعث نشد تا يزدى براى انتخابات اولين دوره مجلس ثبت نام نكند. لذا او پس از آنكه از سوى مردم تهران به مجلس راه يافت، در مدت چهار سال در كميسيون هاى مختلف به وظايف نمايندگى خود جامه عمل پوشاند. با اوج گيرى اختلاف نظرها در دهه شصت ابراهيم يزدى و نهضت آزادى ايران كه در آن مقطع زمانى تحت هدايت مهدى بازرگان نخست وزير دولت موقت و منصوب رهبر فقيد انقلاب بود، به فعاليت هاى سياسى، اجتماعى و فرهنگى خود ادامه دادند، به گونه اى كه مهندس بازرگان دبيركل فقيد نهضت آزادى در سال ۱۳۶۴ براى انتخابات رياست جمهورى ثبت نام كرد اما صلاحيت او تائيد نشد. اما اين بار ابراهيم يزدى براى حضور در نهمين دوره انتخابات رياست جمهورى اعلام آمادگى كرده است، هر چند او نيز در چند نوبت صلاحيتش تائيد نشده است. يزدى كه در حال حاضر از نظر سياسى دبيركلى يكى از احزاب جريان «فكرى سياسى ملى _ مذهبى» را برعهده دارد همچنين در سال ۱۳۷۶ و هنگام برگزارى كنفرانس اسلامى در تهران براى چند روز بازداشت شد. بازداشتى كه واكنش هاى مختلفى را در داخل و خارج از ايران به همراه داشت. به گونه اى كه تعدادى از مهمانان اجلاس براى ديدن او به منزلش رفتند و اينگونه بود كه در جلسه هيات دولت مطرح مى شود كه «مهمانان ما در كنفرانس با ماشين هاى نمره كنفرانس به خانه يزدى مى روند.» هاشم صباغيان وزير كشور دولت موقت و از اعضاى شوراى مركزى اين تشكل سياسى در ابتداى اين كنفرانس خبرى كه با حضور ابراهيم يزدى دبيركل و محمد توسلى رئيس دفتر سياسى اين تشكل همراه بود، پس از آنكه از كانديداتورى ابراهيم يزدى از سوى حزب متبوعش خبر داد از پيش شرط ها و دغدغه هايشان براى انتخابات نيز سخن گفت. اشاره او به بيانيه شماره ۲ نهضت آزادى در خصوص انتخابات رياست جمهورى بود. بيانيه اى كه در آن آمده است: «انتخابات ادوارى در هر كشور فرصتى براى مردم فراهم مى آورد كه با شركت در آن و اعلام راى شان حق حاكميت ملت را اعمال كنند و براى احزاب و گروه هاى سياسى نيز امكانى به دست مى دهد تا به مطرح كردن مطالبات ملت، ايجاد ارتباط گسترده با مردم، معرفى نامزد يا نامزدهاى حزبى، (يا حمايت از نامزدهاى ديگر)، اعلام برنامه ها و اثرگذارى بر روندهاى كلان سياسى كشورشان بپردازند. آنان در بيان خود انتخابات آينده رياست جمهورى را با توجه به بحران هاى داخلى و تهديدهاى خارجى بااهميت دانسته و افزوده اند: «شرايط موجود اقتضا مى كند كه براى حل يا كاهش بحران ها و خنثى سازى تهديدها، زمينه هاى مناسب و مساعد به لحاظ تامين و تضمين آزادى و سلامت انتخابات و بازگرداندن اعتماد بسيارى از مردم براى شركت گسترده ملت در انتخابات و ايجاد وفاق، همبستگى و اقتدار ملى فراهم شود.» «تصميم گرفته ايم تا براى تحقق حقوق ملت، طرح مطالبات آنها و پيگيرى آن مشروط به شرايطى در انتخابات رياست جمهورى حضور يابيم و به تدريج نسبت به مراحل بعدى آن اعلام نظر خواهيم كرد.» ابراهيم يزدى با بيان اين جملات بود كه سخنان خود را به عنوان كانديداى نهمين دوره انتخابات رياست جمهورى بيان كرد.
او كه در سخنانش بر اين نكته تاكيد مى كرد كه «نبايد هيچ فشارى به احزاب و گروه هاى سياسى وارد شود»، معيار آزادى سياسى در هر كشورى را آزادى احزاب دگرانديش و منتقد عنوان كرد.اصل ۵۶ قانون اساسى يكى از اصولى بود كه يزدى در سخنانش به آن استناد كرد؛ «اصلى كه به حق حاكميت ملت صراحت دارد.» او كه صلاحيتش براى انتخابات مجالس دور پنجم، ششم، هفتم و همچنين هفتمين انتخابات رياست جمهورى در سال ۷۶ رد شده است، نسبت به عملكرد شوراى نگهبان نيز بى تفاوت نماند. يزدى كه در كارنامه سياسى اش نمايندگى دور اول مجلس را نيز ثبت كرده است، گفت كه اين عدم صلاحيت كانديداها است كه بايد از سوى شوراى نگهبان احراز شود چرا كه براساس قانون و موازين دينى همگان صلاحيت دارند مگر آنكه خلافش ثابت شود.او از اينكه به شخصيت هاى داراى مناصب مختلف نسبت بى دينى زده اند و مستندات خود را به اطلاع كانديداها نرسانده اند گلايه كرد و بر اين اساس يكى از شروط خود را براى حضور در انتخابات آتى اعلام كرد. شرطى كه باعث مى شود نه تنها آنان بلكه تمامى گروه هاى سياسى حاضر به شركت در انتخابات شده و به دعوت مردم بپردازند. بر اين اساس او خواستار استعفاى آنان از عضويت در اين نهاد شد.وزير خارجه دولت موقت نسبت به شرايط و فشارهاى خارجى نيز بى تفاوت نماند و تسليم در برابر اراده ملى را راه برون رفت از اين بحران عنوان كرد. يزدى در ادامه به اقدامات دو جريان افراطى در كشور نيز اشاره اى داشت؛ «كسانى كه قصد به انفجار كشاندن كشور را دارند.» بر اين اساس او علت حضور تشكل متبوعش را به «حكم وظيفه ملى و دينى و به واسطه اينكه خود را سازمانى واسط و شاهد مى داند» عنوان كرد و گفت كه «به رغم انتقاداتى كه دارند و اتهاماتى كه به آنها وارد شده است، براى حضور در انتخابات احساس وظيفه مى كنند و اكنون وقت آن است كه نشان داده شود كه در قبال آنها چه روشى اتخاذ مى شود و در نهايت مردم چه راى اى به آنها مى دهند.»اين كانديداى احتمالى نهمين دوره انتخابات رياست جمهورى، با اشاره به اين كه در نخستين بيانيه خود بر لزوم برنامه محورى از سوى تمامى كانديداها تاكيد داشته اند، گفت: نه تنها برنامه بلكه بايد چگونگى اجراى آن را نيز مشخص كرد چرا كه با توجه به دو دوره دولت خاتمى، ديديم كه رئيس جمهور ۲۲ ميليون راى اى به تداركاتچى تبديل شد.پس از آن كه يزدى با اعلام اين وعده كه در آينده برنامه هاى خود را ارائه خواهد داد، نوبت به محمد توسلى اولين شهردار تهران پس از پيروزى انقلاب رسيد. او در سخنان خود با طرح اين پرسش كه «ملت ايران و گروه هاى سياسى چرا بايد در انتخابات شركت كنند؟» به سه واكنش در پاسخ به آن اشاره كرد. نخست واكنشى كه براساس آن شرايط موجود پسنديده نمى شود و معتقد است كه با عدم شركت و تحريم انتخابات مى توان در راستاى اصلاح وضع موجود گام برداشت. ديگر كسانى كه معتقد به شركت بدون قيد و شرط در انتخابات هستند. سومين واكنش از سوى گروهى است كه معتقد به حق تعيين سرنوشت مردم از سوى خودشان هستند كه بر همين اساس حضور در انتخابات و تلاش براى تقويت فرايند دموكراسى را الزامى مى دانند ولى به شروطى براى حضور در انتخابات قائلند.عضو شوراى نهضت آزادى با اعتقاد بر اين كه در اين مقطع زمانى مردم مى توانند راهكار مناسبى را براى ابراز اعتراض خود در پيش بگيرند، گفت كه بايد مراحل به تدريج پيگيرى شود.پس از آن كه سه عضو ارشد نهضت آزادى سخنان مقدماتى خود را بيان كردند نوبت به خبرنگاران داخلى و خارجى حاضر در كنفرانس رسيد تا سئوالات خود را مطرح كنند اولين سئوال اين نشست مطبوعاتى به چگونگى ايجاد ارتباط ميان ايران و آمريكا و حل اختلافات موجود از سوى وى و دولت احتمالى اش در صورت پيروزى در انتخابات اشاره داشت. او گفت: آمريكا ادعا هايى عليه ايران و ايران نيز مطالبات جدى از آنها دارد. تنها راه حل اختلافات موجود گفت وگوى مستقيم و رسمى و بدون واسطه است چرا كه تاريخ ديپلماسى حاكى از آن است كه حضور يك كشور ثالث در روابط دو كشور در چارچوب مصالح آن كشور است و پيام ها را در همين راستا منتقل مى كند كه چه بسا در آن نقض غرض شود.وزير خارجه دولت موقت گفت كه در اين زمينه بايد سقف و كف مطالبات خود را معين كنيم. «اينكه تا چه حد و چه چيز هايى را مى پذيريم سپس در شرايط مناسب و براساس اصول ديپلماسى مى توانيم به برقرارى اين ارتباط بپردازيم. البته منظور از شرايط مناسب شرايطى است كه ايران از موضع برتر بتواند با آمريكا گفت وگو كند، همچنان كه در جريان افغانستان، ايران نقش كليدى مى توانست داشته باشد.» سئوال ديگرى كه در اين جلسه مطرح شد در خصوص تقاضاى وى از آمريكا بود. يزدى گفت: «ما از آمريكا هيچ تقاضايى نداريم و در مقامى هم نيستيم كه بخواهيم با دولت آمريكا مذاكره كنيم.»در ادامه هاشم صباغيان در پاسخ به سئوالى مبنى بر اينكه «در صورت عدم حضور در انتخابات حاضر به ائتلاف با ديگر گروه ها هستيد يا نه؟» گفت: «ما هيچ دليلى براى ردصلاحيت نامزد انتخاباتى خود نمى بينيم و پاسخ به چنين سئوالى را زودهنگام مى دانيم. در عين حال ما براى اصلاح تلاش مى كنيم و هدف مان ورود به قدرت نيست.»محمد توسلى نيز در پاسخ به سئوالى كه از عدم اقبال مردم به اين گروه سياسى در دومين دوره انتخابات شهر و روستا پرسيده شد، گفت: استراتژى ما براى حضور در انتخابات همواره تداوم فرايند دموكراسى بوده است نه پيروزى در انتخابات. انتخابات دومين دوره شورا هاى اسلامى شهر و روستا را نيز كه به همت مجلس ششم شرايطى فراهم آمد كه صلاحيت نامزد هاى ما تاييد شد، را انتخاباتى خوب و مثبت ارزيابى مى كنيم ولى به خاطر شرايط اجتماعى و بدبينى مردم كه سبب شده براى آراى خود اثرى قائل نباشند، حضور آنان در آن انتخابات كمرنگ بود به گونه اى كه نمايندگان شوراى شهر به طور متوسط با ۵/۲ درصد آرا در شورا ها حضور يافتند.يزدى نيز در خصوص چگونگى ميزان اقبال مردم به تشكل متبوعش گفت: هيچ ايرادى ندارد كه در يك فرايند دموكراتيك و با برگزارى انتخاباتى آزاد، يك حزب به پيروزى نرسد.او خطاب به مخالفان و منتقدان روش و منش همفكرانش گفت: «چنانچه برگزارى انتخابات دومين دوره از شوراهاى اسلامى شهر و روستا منجر به عدم اقبال مردم به اين طيف شده است، همان الگو را برگزار كنند و اجازه داده شود كه اين طيف بار ديگر هزينه عدم اقبال مردمى را بپذيرند.»پس از اين سخنان، هاشم صباغيان در پاسخ به سئوالى كه تحقق شروط آنان را براى حضور در انتخابات محال مى دانست، گفت: «نه تنها تحقق اين شروط محال نيست بلكه با تحقق آن موارد، با تمام قدرت در جهت فرايند دموكراسى گام برداشته خواهد شد.»توسلى نيز در ادامه اين كنفرانس مطبوعاتى با بيان اينكه هنوز ديگر نامزدهاى انتخابات رياست جمهورى آتى برنامه هايشان را ارائه نكرده اند، گفت كه به هم#1610;ن علت ما نمى توانيم در خصوص آنها اظهارنظر كنيم. ولى در هر صورت و با هر شرايطى براساس استراتژى مان يعنى تقويت فرايند دموكراسى در راستاى منافع ملى خواهيم كوشيد.در ادامه يزدى در پاسخ به سئوالى مبنى بر اينكه «اگر صلاحيت شما را مبنى بر عدم تحقق شروطتان احراز كنند و به شما اجازه كانديداتورى در انتخاباتى آتى را بدهند، حاضر به شركت در انتخابات خواهيد بود يا نه؟» گفت: من و همفكرانم به هيچ وجه حاضر به معامله نيستيم و حضورمان مبنى بر تحقق شروطمان است كه اگر برتابيده نشود، ما نيز حضور نخواهيم يافت.«اعلام حضور مشروط شما و همفكرانتان در انتخابات آينده به دليل آن است كه در جامعه مطرح شويد.» اين سئوالى بود كه در جلسه روز گذشته مطرح شد. صباغيان در پاسخ گفت: ما به عنوان تنها گروه ملى اسلامى، ۴۳ سال است كه سابقه داريم و در جامعه مطرح هستيم. در سخت ترين شرايط حضور داشته ايم و اعلام حضور مشروطمان نيز براى مطرح شدن دوباره در صحنه نيست چرا كه ما يك تفكر هستيم و يك تفكر هرگز نمى ميرد.يزدى كنفرانس مطبوعاتى روز گذشته نهضت آزادى را با اين جمله به پايان رساند: «جنبش اصلاح طلبى ايران بيش از هر زمان ديگر نيازمند تشكيل يك جبهه فراگير دموكراسى خواهى با شركت تمامى نيروهاى اصلاح طلب بيرون و درون حاكميت است تا تصميمات جدى اتخاذ كنند.»
