دکتر ابراهیم یزدی

 

زندگینامه

1
2
3
4
5

دکتر ابراهیم یزدی

سخنرانی

سخنرانی

تصاویر

تصاویر

4

دکتر ابراهیم یزدی

زنده‌یاد دکتر ابراهیم یزدی در سوم مهر ماه 1310، در شهر قزوین، در یک خانواده مذهبی متوسط به دنیا آمد و و در پنجم شهریور 1396 وفات یافت. ابراهیم یزدی در سال 1316 همراه خانواده به تهران مهاجرت کرد. تحصیلات ابتدایی را در دبستان‌های مولوی (بازارجه مُعیر‌الدوله)‌ و ادب (پشت مسجد سپهسالار)‌ و تحصیلات متوسطه را در دبیرستان دارالفنون و تحصیلات عالیه را در دانشکده داروسازی دانشگاه تهران در سال 1332 به اتمام رسانید. در سال 1326، با مرحوم مهندس بازرگان آشنا شد و طی بیش از 60 سال در زمینه‌های مختلف اسلامی، سیاسی، علمی و اداری، در داخل و خارج از کشور به‌طور مستمر فعال بوده است. خلاصه‌ای از خدمات و فعالیت‌های اداری، علمی،‌فرهنگی و سیاسی دکتر یزدی به قرار زیر است.

سمت‌ها، فعالیت‌ها و خدمات اداری، علمی و دانشگاهی 
  1. کارمند ارشد سازمان بیمه‌های اجتماعی کارگران در بخش دارویی و مدیر داروخانه‌های این سازمان در بیمارستان هدایت دروس، درمانگاه حسین‌آباد شهر ری و درمانگاه مرکزی، تهران. (1331ـ1336)
  2. مدیر تولید در شرکت سهامی تولیددارو (1332ـ1339)
  3. دستیار افتخاری بخش زهرشناسی و مواد غذایی در دانشکده داروسازی دانشگاه تهران (1332ـ1336)
  4. گذراندن دوره‌های تخصصی در مراکز علمی آمریکا
  5. عضو هیأت آموزشی و پژوهشی دانشگاه فرلی دیکنسون (نیوجرسی) و دانشیار بخش‌های فارماکولوژی و پاتولوژی دانشکده پزشکی بیلور (هیوستون) و رئیس آزمایشگاه‌های زهرشناسی، میکروب‌شناسی و پارازیتولوژی وی ـ ای (هیوستون). (1341ـ1357)
  6. عضو انجمن‌های تخصصی نظیر انجمن پژوهشگران سرطان، آکادمی علوم (نیویورک) و اکادمی بین‌المللی پاتولوژی.
  7. مدیر علمی ـ فنی شرکت سهامی ایران داروک (از 1368 تا 1388)
  8. مشاور سازمان جهانی بهداشت، 1371
  9. ایراد سخنرانی‌های علمی در سمینارها و کنگره‌های ملی و بین‌المللی در رشته تخصصی ژنتیک ملکولی و شناخت مولکولی سرطان و چاپ ده‌ها مقاله علمی در نشریات معتبر جهانی
  10. برخی از تألیفات و ترجمه‌های علمی و تخصصی چاپ شده دکتر یزدی به فارسی عبارتند از: مبانی ژنتیک ملکولی، تغییرات جهشی در ماده ژنتیک و جهان شگفت‌انگیز مغز
فعالیت‌ها و خدمات فرهنگی ـ اسلامی
  1. انتشار مجله «دانش‌آموز» (1326)
  2. عضو شوراهای مرکزی و هیأت اجرایی انجمن اسلامی دانشجویان دانشگاه تهران (1328 تا 1336)
  3. عضو هیأت تحریریه مجله‌های «فروغ علم» و «گنج شایگان»، ارگان انجمن اسلامی دانشجویان
  4. همکاری قلمی با نشریه «مهد علم» و «دانش‌آموزان و دانشجویان فارس» (1329ـ1334)
  5. عضو هیأت مؤسس انجمن اسلامی پزشکان ایران (1337)
  6. عضو نهاد مکتب، تربیتی، اجتماعی و عملی یا «متاع» در1335به ابتکار زنده‌یاد مهندس مهدی بازرگان و با شرکت آیت‌الله مرتضی مطهری، احمد آرام، دکتر کاظم یزدی، دکتر مهدی حائری یزدی، کاظم حاج طرخانی، مهندس مصطفی کتیرائی و …
  7. عضو هیأت مؤسس و هیأت دبیران انجمن اسلامی دانشجویان آمریکا و کانادا، انجمن اسلامی پزشکان در آمریکای شمالی و کانادا، انجمن اسلامی جامعه‌شناسان و متخصصین علوم سیاسی آمریکا و مؤسس انجمن اسلامی دانشجویان دانشگاه آمریکایی بیروت (1345). ایراد سخنرانی‌های متعدد در نشست‌های سالانه این انجمن‌ها و کنفرانس‌های بین‌المللی و چاپ مقالات متعدد در موضوعات علمی ـ اسلامی در نشریات ارگان این انجمن‌ها.
  8. مؤسس و رئیس جامعه اسلامی شهر بزرگ هیوستون و بنیانگذار اولین مسجد و مرکز اسلامی تگزاس و ناشر روزنامه «صدای اسلام»، ارگان این جامعه به زبان انگلیسی (1347 ـ 1357)
  9. نماینده ویژه آیت‌الله خمینی در خارج از کشور برای دریافت وجوهات شرعی با اجازه هزینه کردن بخشی از آن (1351)
  10. مؤسس و رئیس هیأت امنای مؤسسه اسلامی فیلینگ و دفتر پخش کتاب و ناشر ده‌ها کتاب اسلامی به زبان‌های فارسی و انگلیسی (1348 تا 1357)
  11. مسئول اجرای طرح معرفی اسلام و آموزش به محرومان رنگین‌پوست در آمریکا، بخصوص در زندانها (1350 تا 1357)
  12. عضو کمیته تفاهم میان ادیان بزرگ الهی (اسلام، یهودیت و مسیحیت)
  13. ایراد سخنرانی و مصاحبه‌های متعدد در دانشگاه‌ها و رادیو و تلویزیون آمریکا درباره اسلام و مسلمانان و چاپ ده‌ها مقاله و کتاب علمی به زبان‌های فارسی و انگلیسی که از جمله آنها می‌توان «خدا در ناخودآگاه»، «بیماری‌های قلب آدمی»، «نفت در جهان اسلام»، «جنبش‌‌های اسلامی، چالش‌ها و بحران‌ها» و «خطی در دریا: مرج‌البحرین»‌ را نام برد.
فعالیت مذهبی

ابراهیم یزدی در خلال زندگی در آمریکا، در حالی که در دانشگاه «بیلر» درس می‌خواند به تأسیس انجمن اسلامی دانشجویان آمریکا و کانادا، انجمن اسلامی پزشکان آمریکا و کانادا پرداخت. او مؤسس اولین مسجد شهر هوستون بود و همچنین از مؤسسان «جامعه مسلمانان هوستون» و نخستین رئیس آن به‌شمار می‌رود که بزرگترین سازمان اسلامی در آمریکا به‌شمار می‌آید. وی عضو هسته مرکزی بسیاری از تشکلهای دانشجویی مسلمان در آمریکا بوده‌است. تعدادی از آنان حال جزو رهبران و دولتمردان برجسته کشورهای مسلمان دنیا به‌شمار می‌روند. همانند رجب طیب اردوغان رئیس‌جمهور ترکیه، ماهاتیر محمد نخست‌وزیر مالزی، وان عزیزه وان اسماعیل معاون وی، حسن الترابی از دولتمردان سودان و عزالدین عراقی از فعالان دموکرات در عراق هستند .او متناوباً کلاسهای قرآن هفتگی در منزل خود برگزار می‌کرد و جزوات و کتابهای اسلامی زیادی منتشر کرده‌است.

فعالیت‌های سیاسی 
  1. عضویت در نهضت خداپرستان سوسیالیست (1326)
  2. عضو هیأت دبیران سازمان (صنفی) دانشجویان دانشگاه تهران و عضو هیأت تحریریه نشریه «دانشجویان»،‌ ارگان آن سازمان. هدایت مبارزات دانشجویان ملی در جنبش ملی شدن صنعت نفت (1333ـ1335)
  3. عضو فعال در نهضت مقاومت ملی، بعد از کودتای 28 مرداد 1332 بخصوص در کمیته‌های دانشگاه، شهرستانها، انتشارات، سیاسی و اجرایی و عضو هیأت تحریریه و ناشر روزنامه «راه مصدق» (1332ـ1339)
  4. عضو کمیته ویژه انتخابات جبهه ملی (دوم) (1339)
  5. دبیر شورای مرکزی جبهه ملی ایران، شاخه آمریکا و عضو هیأت اجرایی و مسئول تشکیلات جبهه، عضو هیأت تحریریه مجله «اندیشه جبهه» ارگان جبهه ملی با همکاری دکتر چمران، دکتر شایگان، دکتر نخشب، و … 1340 ـ 1344)
  6. عضو هیأت مؤسس و رئیس شورای مرکزی نهضت آزادی ایران در خارج از کشور (به همره دکتر مصطفی چمران، دکتر علی شریعتی، صادق قطب‌زاده، پرویز امین و …) و مسئول انتشار ماهنامه «پیام مجاهد» ارگان نهضت آزادی ایران خارج از کشور و نگارش ده‌ها مقاله سیاسی تحلیلی در پیام مجاهد و انتشار کتاب‌های سیاسی و تحلیلی در زمینه مبارزات سیاسی توسط نهضت آزادی در خارج از کشور در سال‌های قبل از انقلاب (1341ـ 1357)
  7. مشارکت در تاسیس و عضویت در کادر رهبری سازمان مخصوص اتحاد و عمل (سماع)، تشکیل‌دهنده اولین پایگاه آموزش جنگ‌های مسلحانه برای مبارزه با استبداد سلطنتی، ابتدائاً در مصر و سپس در جنوب لبنان. (1344ـ1346) با همکاری دکتر چمران، مهندس توسلی و …
  8. عضو شورای انقلاب اسلامی ایران (1357)
  9. معاون نخست‌وزیر در امور انقلاب، در دولت مرحوم مهندس بازرگان (15 بهمن 1357 تا 2 اردیبهشت 1358)
  10. وزیر امور خارجه در دولت مهندس بازرگان (1358)
  11. نماینده ویژه رهبر فقید انقلاب در حل مشکلات و بحران‌های استان‌های ایران (1358 و 1359)
  12. سرپرست مؤسسه کیهان (1358 و 1359)
  13. نماینده مردم تهران در دوره اول مجلس شورای اسلامی، عضو کمیسیون‌های تحقیق، امور خارجه، بهداشت و درمان و بازرگانی خارجی (1359 ـ 1363)
  14. عضو شورای مرکزی نهضت آزادی ایران، بعد از انقلاب، رئیس دفتر سیاسی آن (از 1359)
  15. دبیرکل و رئیس شورای مرکزی نهضت آزادی ایران، بعد از درگذشت شادروان مهندس بازرگان (از بهمن 1373 تا پایان عمر)
  16. ایراد سخنرانِی‌های متعدد در ایران و سایر کشورها در زمینه تحلیل علمی ـ سیاسی از اوضاع ایران و جهان و چاپ ده‌ها مقاله و کتاب در این مورد که برخی از آنها عبارتند از:

1.شورشگری و ضدشورشگری 2. جنگ بی‌پایان، آمریکا در تدارک ویتنام‌های دیگر 3. بررسی سفر هایزر به ایران 4.‌آخرین تلاش‌ها در آخرین روزها 5. زندگینامه دکتر مصطفی چمران، و 6. جنبش دانشجویی در دو دهه 20 و 30

  1. مجموعه آثار شامل مقالات، سخنرانی‌ها و مصاحبه‌ها از 1332 تا 1393 در 15 جلد
  2. خاطرات با عنوان شصت سال صبوری و شکوری در 9 جلد

دکتر ابراهیم یزدی پس از دولت موقت در انتخابات نخستین دوره مجلس شورای اسلامی به عنوان نماینده مردم تهران انتخاب شد و از سال 1371 به بعد در عموم دوره‌های انتخاباتی مجلس شورای اسلامی و ریاست جمهوری ثبت نام می‌کرد و همواره از سوی شورای نگهبان رد صلاحیت می‌شد.

دکتر ابراهیم یزدی از بانیان گفتمان اصلاح‌طلبی پس از انقلاب به شمار می‌رود که همراه با مهندس مهدی بازرگان و دیگر یاران‌شان در نهضت آزادی ایران در گسترش اندیشه آزادی‌خواهی و تحولات فکری و سیاسی منجر به دوم خرداد 1376 فعالیت موثر داشت و تا واپسین روزهای زندگی به مشی اصلاح‌طلبی، استبدادستیزی و تلاش برای استقرار حاکمیت ملت باور و اهتمام داشت و بنا بر همین فعالیت‌ها به دفعات بازداشت و تحمل حبس کرد.

نخستین بازداشت دکتر ابراهیم یزدی در سال 1377 و مقارن با برگزاری کنفرانس کشورهای اسلامی در تهران و به مدت حدود دو هفته اتفاق افتاد. در جریان بازداشت‌های گسترده اعضای نهضت آزادی ایران و فعالان شورای ملی مذهبی، دکتر یزدی برای درمان بیماری سرطان در آمریکا حضور داشت، اما برای وی حکم بازداشت صادر شد و دکتر یزدی به رغم مخاطرات و تهدیدهای امنیتی که از سوی مقامات رسمی و قضایی اعلام شده بود، به محض پایان دوره درمانی در 1381 به ایران بازگشت که متعاقب آن، بازجویی‌های دادگاه انقلاب آغاز و پس از 52 جلسه منجر به صدور حکم طویل‌المدت حبس شد.

مشارکت در تاسیس جمعیت دفاع ازآزادی و حاکمیت ملت در سال 1365، جمعیت تلاشگران تامین آزادی انتخابات در سال 1374در جریان انتخابات مجلس پنجم و انتخابات ریاست جمهوری دوم خرداد 1376، ائتلاف نیروهای ملی_ مذهبی در جریان انتخابات ششمین دوره مجلس شورای اسلامی، همکاری موثر با ستاد انتخاباتی دکتر مصطفی معین در 1384 و ابراز نگرانی شدید از روی کار آمدن احمدی‌نژاد و همکاری با نهادهای جامعه مدنی مانند انجمن حمایت از حقوق زندانیان به مدیریت آقای عمادالدین باقی، کانون مدافعان حقوق بشر، شورای ملی صلح و کمیته انتخابات آزاد، سالم و عادلانه از دیگر فعالیت‌های ایشان از 1378 تا 1388 به شمار می‌رود.

دکتر یزدی در دوره ریاست جمهوری محمود احمدی‌نژاد، به دفعات نقدهای جدی بر عملکرد این دولت ارایه داد و حتی طی نامه‌ای به رییس مجلس وقت، خواهان طرح عدم کفایت او شد و هشدار داد که تداوم این وضعیت، لطمات بازگشت‌ناپذیر و مخاطره‌آمیزی برای ایران و نظام جمهوری اسلامی ایران در پی خواهد داشت. تلاش پیگیر و توام با ابتکار عمل برای تاسیس جبهه دموکراسی و حقوق بشر پس از سال 84 ، طرح پیشنهاد نظارت بین‌المللی بر انتخابات مجلس هشتم و ریاست جمهوری 1388 و تبیین نظریه بازگشت به پیش‌نویس قانون اساسی اول از جمله ابتکارات سیاسی ایشان بود که موجبات فشارهای امنیتی بر وی و نهضت آزادی ایران را فراهم آورد. 

دکتر ابراهیم یزدی دیگر بار، متعاقب فضای امنیتی پس از انتخابات 1388 به مدت حدود دو ماه بازداشت شد و بار دیگر در سال 1389 به مدت 6 ماه به اتهام شرکت در نماز جمعه غیرقانونی در اصفهان بازداشت شد و مدتی نیز در خانه امن وزارت اطلاعات محبوس شد. ابتلا به بیماری شدید قلبی، نتیجه تضییقات امنیتی در زندان اوین و بی‌توجهی متعمدانه ماموران وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی به علائم بیماری بود که در نهایت، منجر به عمل قلب باز شد. در مدت بازداشت دکتر یزدی، جمع زیادی از فعالان سیاسی و مدنی و حقوق بشری در ایران و خارج از کشور و شماری از شخصیت‌های علمی فعال در نهادهای بین‌المللی نسبت به بازداشت ایشان اعتراض کرده و در خصوص سلامتی وی ابراز نگرانی کردند.

دکتر یزدی پس از آزادی در 1389 به رغم بیماری جدی و ضعف جسمانی که بر وی حادث شده بود، به تدوین خاطرات سیاسی و تکمیل مجموعه آثار خویش اهتمام کرد و با وجود فضای شدید امنیتی که بر ایشان اعمال و حتی گاهی از رفت و آمد نزدیکان و علاقمندان ایشان جلوگیری می‌شد، نامه‌هایی به راشد الغنوشی، خانم آنگ سان سوچی، سید محمد خاتمی و محمدجواد حجتی کرمانی نوشت و منتشر کرد که حاوی نکات اساسی در مسیر تحولات سیاسی ایران بود.

دکتر ابراهیم یزدی به رغم دستور اکید وزارت اطلاعات مبنی بر عدم هرگونه فعالیت انتخاباتی و مشارکت سیاسی در انتخابات ریاست جمهوری 1392 در صف حسینیه ارشاد حضور یافت و با استفاده از رسانه های داخلی و خارجی مردم را به مشارکت در انتخابات تشویق کرد.

دکتر ابراهیم یزدی از جمله مشوقان جدی سازوکارهای جمعی و فعالیت‌های جبهه‌ای بود و به همین سبب، در همکاری‌های جمعی احزاب اصلاح‌طلب در دو برهه 1394 و 1396 به شدت فعال بود و با وجود بیماری شدید و در شرایطی که حتی قادر به راه رفتن نبود، در انتخابات ریاست جمهوری 1396 با ویلچیر در حوزه انتخاباتی حسینیه ارشاد حضور یافت و به دکتر حسن روحانی رای داد.

علائم بازگشت بیماری سرطان از اواسط 1394 دیده شد و به تدریج پیشرفت کرد و در نهایت، منجر به درگذشت این رجل ملی و اسلامی در 5 شهریور 1396 شد. پیام‌های گسترده تسلیت به این مناسبت از سوی شخصیت‌های علمی و سیاسی در ایران و برخی کشورها صادر و برای خانواده ایشان و نهضت آزادی ایران ارسال شد و در مجلس ترحیم نیز، انبوهی از شخصیت‌های سیاسی و برخی اعضای دولت حضور یافتند.

دکتر یزدی متأهل و صاحب دو پسر و چهار دختر است. همسر وی آذربایجانی‌تبار و فرزند مرحوم میرزا محمدباقر طلیعه است که از آزادیخواهان برجسته صدر مشروطیت و از قضات خوشنام دادگستری بود.

فعالیت‌ها و مبارزات سیاسی، اسلامی و علمی دکتر یزدی در سطح ملی و بین‌المللی به حدی گسترده است که او به‌عنوان یک شخصیت سیاسی و دینی در ایران و جهان اسلام معروف و شناخته شده می‌باشد.

درگذشت

 دکتر ابراهیم یزدی در واپسین ساعات روز پنجم شهریور ۱۳۹۶، در سن ۸۵ سالگی درگذشت.