تبديل انتخابات به مناسک
مصاحبه غلامعباس توسلي با روز – دوشنبه 13 اسفند 1386 [
اميد معماريان
دکترغلامعباس توسلي، استادجامعه شناسي دانشگاه تهران، در گفت وگو با روز مي گويد با روندي که دربررسي صلاحيت ها دراين دوره مجلس شوراي اسلامي مشاهده مي شود، “درآينده انتخابات بيشتر شکل يک مناسک راپيدا مي کند تا انتخابات واقعي. يعني يک رسمي مي شود که مردم بروند وراي بدهند.” او روند تاييد صلاحيت ها را مبتني بر”تمنا” و”التماس” مي داند تا اجراي قانون. اين گفت وگو درزير مي آيد.
سرنوشت انتخابات را بعد از اتمام روند تاييد صلاحيت ها چگونه مي دانيد؟
به هرحال انتخابات برگزارخواهد شد. منتها اين شکل شل کن سفت کن و اينکه عده اي را قبول کنند وعده اي را قبول نکنند، يا جواب برخي را بدهند و برخي را ندهند و اينکه ماجراي تاييد و عدم صلاحيت ها درست انجام شده يان ه روشن نيست. در درون حاکميت هم اختلاف نظر زياد است که اين موضوع براي آينده جامعه ايران سودمند نيست. به نظرم اين همه بحث والتماس وبخشش شايسته يک انتخابات آزاد نيست. بايد افراد وگروه هاي مختلف با فراغ بال با داشتن وسايل ارتباط جمعي راديو تلويزيون وحداقل روزنامه بتوانند درعرصه انتخابات حضور داشته باشند. روزنامه هاي امروز به گونه اي هستن که هرکسي کانديداهاي خودش را معرفي مي کند و حضور نداشتن صداهاي مختلف در روزنامه ها براي نهادينه شدن پايه هاي دموکراسي درجامعه مشکل ايجاد مي کند. به هرحال مجلس نمايندگي کل مردم را دارد و بايد کساني انتخاب شوند که بتوانند از حقوق همه مردم دفاع کنند.
روند تاييد صلاحيت ها در مجلس هفتم وهشتم را چگونه با همديگر مقايسه مي کنيد؟
فکر مي کنم در انتخابات مجلس هفتم با وجود همه اتفاقاتي که پيش آمد ازجمله تحصن وردصلاحيت گسترده باز يک اقليت مشخصي از اصلاح طلبان به مجلس راه پيدا کردند. هر چند که خيلي کاراي نداشتند. اما الان دايره خيلي تنگ تر شده است. اصلا خود اين موضوع که افراد ردصلاحيت بشوند و بعد تاييد صلاحيت بشوند نادرست است ومشکلات را زيادتر مي کند.
يکدست شدن مجلس چه عواقبي خواهد داشت براي مجلس ومردم؟
يکدست شدن مجلس به سمتي مي رود که صداي مخالف نباشد ودراين صورت چون حرف ها شنيده نمي شود اگر به سمت فساد برود جلوي آن گرفته نمي شود. اصل دموکراسي در حضور وجود گروه هاي اپوزيسيون وکساني است که همفکر وهم نظر با کساني که درقدرتند نيستند. اگر اينطوري پيش برود درآينده انتخابات بيشتر شبيه يک مناسک مي شود تا انتخابات واقعي. يعني يک رسمي مي شود که مردم بروند وراي بدهند. به هرحال اين محدوديت ها وجود دارد و امکانات ديگر هم خيلي کم وجود دارد براي اينکه صداي مخالف برسد. براي مثال اينترنت اگر چه مي تواند بخشي از مسائل را به مردم منتقل کند اما پديده اي نيست که همه مردم بتوانند از آن استفاده کنند. اگر دراين محدوديت ها همين طور افزايش پيدا کند اميد به رفتن به سوي دموکراسي کمرنگ و ما درمسير يک دموکراسي محدودومشروط، برنامه ريزي شده وحساب شده از بالا همچنان حرکت خواهيم کرد.
مناسکي شدن مجلس چقدربا روح قانون اساسي مطابقت دارد؟
به قانون اساسي مواردي بعدها اضافه شده مانند نظارت استصوابي که اساسا هنگام تحرير قانون وجود نداشته است. اينها به اين موضوع صورت قانوني داده اند که با روح دموکراسي مغاير است. مساله اينکه همين قانون اساسي ومواد مصرح درمورد آزادي احزاب، مطبوعات، اجتماعات وانتخابات کاملا رقابتي بايد دست به دست هم بدهد تا يک فضاي شفافي شکل بگيرد. اما الان محيط انتخابات شفاف نيست. يک روز يک تصميم مي گيرند وآن را اعلام مي کنند روز بعد آن را عوض مي کنند کم وزياد مي کنند. اينها اصلا با مکانيسم هاي برگزاري انتخابات سازگاري ندارد.
انتخاب چنين روشي براي برگزاري انتخابات به نظر شما چه صدمه اي به جامعه مدني وفعالان سياسي مي زند که به گردش آزاد نخبگان براي حل مسائل معتقد هستند؟
من فکر مي کنم نخبگان چنين روش هايي را برنمي تابند ونمي توانند اين روش ها را حل شده فرض کنند. ما مي بينيم گروه هايي مثل جبهه مشارکت ويا سازمان مجاهدين انقلاب اسلامي نتوانسته اند کانديداهايي را که مي خواهند معرفي کنند و بسياري از آنها ردصلاحيت شدند. حتي خود من که ثبت نام کردم هنوز جواب نداده اند که اين نشان دهنده شفافيت روند است. آقا هاشمي مي فرمايند که آقا يک مقداري کمتر ردصلاحيت کنيد. اين به اين معني است که چنين روندي که درقانون مراحل مختلف ان مشخص است به صورت خواهش وتمنا درآمده است. درحالي که بايد قانونا چنين تقاضايي مطرح شود که چرا کسي رد مي شود وکسي قبول مي شود. اينکه ردصلاحيت ويا تاييد آن براساس ديدگاه هاي سياسي باشد تا قانون مشکل ايجاد مي کند. فکر نمي کنم افرادي که در روزهاي نزديک به انتخابات تاييد صلاحيت مي شوند براي مردم شناخته شده نيستند. مردم از کجا آنها را مي شناسند؟ آنها بايد بتوانند درمحضر مردم مورد پرسش قراربگيرند و مردم بدانند برنامه هايشان چيست. بدون طي کردن چنين روندهايي دموکراسي ناقص است.
