چالشهاي انتخابات مجلس هشتم
يادداشت مهندس محمد توسلي
روزنامه اعتماد 8/5/86
انتخابات مجلس هشتم با توجه به شرايط داخلي و خارجي كشور از حساسيت ويژه اي برخوردار است و حاكميت، احزاب و گروههاي سياسي و مردم را با چالشهاي جدي روبرو ساخته است.
1- حاكميت براي اجراي برنامههاي توسعه كشور و پاسخ به نيازهاي اساسي مردم راهي جز تقويت نهادهاي مدني و جلب مشاركت واقعي و قانونمند مردم در اداره كشور ندارد. تحليلهاي جامعه شناختي و تجربه كشورهاي توسعه يافته و در حال توسعه اين واقعيت را آشكار ساخته است كه بدون حضور نهادهاي مدني و بطور مشخص احزاب سياسي قوي و ريشهدار، مشاركت واقعي و مؤثر مردم در اداره كشورـ يعني در جامعهاي كه فرهنگ تودهوار “پوپوليسم” ساري و جاري است ـ سخني واهي و بيپايه است. لذا در آستانه انتخابات مجلس هشتم حاكميت و بطور مشخص دولت و شوراي نگهبان براي جلب اعتماد و مشاركت مردم در انتخابات با چالشهاي جدي روبرو هستند. از يكسو دولت بايستي مطابق اصول قانون اساسي شرايط انتخابات آزاد و سالم را فراهم سازد. شرايط انتخابات آزاد در اصول قانون اساسي، معيارهاي جهاني شناخته شده و تجربه ساير كشورها مشخص شده است. آزادي رسانهها براي انعكاس ديدگاههاي مختلف تا مردم با آگاهي بتوانند به نامزدهاي مورد علاقه رأي دهند، آزادي مردم براي رأي دادن و انتخاب شدن از جمله شرايط انتخابات آزاد است. سلامت انتخابات در سه مرحله اخذ آراء، شمارش آراء و اعلام آنها از اهميت ويژهاي برخوردار است. محدوديتهاي موجود بر رسانهها به ويژه مطبوعات و تجربه انتخابات شوراهاي سوم كه با ابهامات جدي روبرو بوده و رد صلاحيتهاي گسترده و اقدامات خلاف قانون و شكايتهاي اعلام شده در خصوص عملكرد هيئتهاي نظارت و اجرائي انتخابات كه هرگز مورد رسيدگي قرار نگرفت، برخي از مواردي است كه اصلاح آنها چالشهاي دولت براي جلب اعتماد مردم را نشان مي دهد.
2- احزاب و تشكلهاي سياسي نيز در انتخابات پيشرو با چالشهاي گوناگوني روبرو هستند. اولين چالش نحوه تعامل، همكاري و ائتلاف احزاب و تشكلها است. تكثر و پراكندگي اين نهادها كه با مشكل ضعف روحيه همكاري جمعي روبرو هستند، بطوريكه براي توافق روي حداقلهاي مورد اشتراك ـ حداقلهائي كه بايستي در راستاي منافع ملي باشد نه خودخواهيها و گروهگرائيها ـ با مشكل جدي روبرو است. البته اين فرآيند را در راستاي فرآيند دموكراسي و يادگرفتن كار جمعي كه عبور از آن در جامعه ما اجتناب ناپذير است بايستي مثبت ارزيابي كرد. اين چالش مربوط به همه احزاب و گروههاي سياسي است اعم از محافظهكاران، اصلاحطلبان و … اما احزاب و تشكلهاي اصلاحطلب با چالش ويژهاي نيز روبرو هستند. تدوين استراتژي و برنامهاي كه مواضع مشترك اصلاحطلبان را مشخص كند و همه گروهها به آنها پايبند و وفادار باشند از اهميت بالائي برخوردار است زيرا عدول و يا انحراف از اين حداقلها موجب سلب اعتماد مردم خواهد شد. در اين مرحله اصلاحطلبان تا 15 ديماه كه تاريخ ثبتنام نامزدها است در راستاي دغدغه مشترك همه اصلاحطلبان ميتوانند شرايط انتخابات آزاد و سالم را براي مردم تبيين كنند و تضمين و تأمين چنين شرايطي را بصورت خواست و مطالبه عمومي درآورند تا دولت و شوراي نگهبان راهي جز رعايت قانون و برگزاري انتخابات واقعاً آزاد و سالم در پيشروي خود نبيند. البته نحوه تعامل و عملكرد احزاب اصلاحطلب در اين دوره نقش مؤثري در جلب اعتماد مردم براي حضور حداكثري در انتخابات خواهد داشت. در غير اينصورت اگر رهبران احزاب اصلاحطلب صرفاً به جايگزين شدن محافظهكاران در قدرت به هر قيمت بينديشند و فرآيند انتخابات را با تأمين حداقل شرايط انتخابات آزاد و سالم براي جلب اعتماد و حضور حداكثري مردم فراهم نكنند، اصلاحطلبان با تشكيل اقليت كم تأثير چون مجلس هفتم جايگاه مؤثري براي تأثيرگذاري بر روند تحولات كشور نخواهند داشت.
3- مردم نيز در اين انتخابات با چالشهائي روبرو هستند. شركت يا عدم شركت در انتخابات،
رأي دادن يا رأي ندادن به نامزدهاي تأييد صلاحيت شده چالش اصلي مردم در انتخابات پيشرو است.
در ايران عملاً اكثريت مردم همواره در انتخابات گذشته شركت كردهاند ـ حدود 40 تا 50 درصد مردم در برخي از انتخابات با اين چالش جدي روبرو بودهاند ـ البته در انتخابات رياست جمهوري سالهاي 76 و 80 بيش از 80 درصد مردم در انتخابات شركت كردهاند و با برگه رأي خود ابراز نظر و پيام رساني كرده اند.
تجربه اينگونه رخدادها نشان داده است كه اقدامات بيشكل و نهادينه نشده پايدار نبوده و به مطالبات بر حق مردم پاسخ شايسته داده نشده است. لذا مشاركت در نهادهاي مدني و تقويت احزاب و تشكلهاي سياسي براي تقويت فرآيند دموكراسي چالشي مهم روبروي مردم و البته احزاب سياسي است. اگر تأمين شرايط انتخابات آزاد و سالم و مشاركت حداكثري مردم در انتخابات، پيش نياز تقويت و سالم سازي قوه مجريه و قوه مقننه در راستاي منافع ملي است، هماهنگ با احزاب، تشكلهاي سياسي و نهادهاي مدني، مردم نيز ضروري است براي دفاع از آزادي انتخابات و برگزاري سالم آن تلاش كنند.
4- بررسي و تحليل انتخابات مجلس اخير تركيه كه با حضور همه احزاب و تشكلهاي سياسي اعم از اسلامگرا يا سكولار و حتي نمايندگان تشكلهاي كرد با حضور ناظران بينالمللي برگزار شد ميتواند براي حاكمان، احزاب و مردم ايران عبرتآموز باشد و دستاوردهاي جامعهاي كه نهادهاي مدني در آن تقويت شده و انتخابات آزاد و سالم برگزار شود چه ابعاد گستردهاي در راستاي منافع و مصالح ملي آنها ميتواند درپي داشته باشد. “واعتبروا يا اوليالابصار”
