يزدي و برژينسکي، سه دهه بعد، پشت خط تلفن
• ايران و آمريکا؛ تعامل بر اساس درک منافع متقابل
• قشقاوي: ايران در حال ارزيابي اظهارات طرف آمريکايي است
هفته نامه نيوزويک چاپ آمريکا در شماره اخير خود گفتوگويي را بين ابراهيم يزدي و زبيگنيو برژينسکي منتشر کرده است که طي آن اين دو مقام اسبق در دولتهاي ايران و آمريکا ديدگاههاي خود در مورد تاريخ مناسبات و چگونگي تجديد رابطه بين دو کشور را به بحث ميگذارند.
ابراهيم يزدي، وزير خارجه در دولت موقت ايران پس از انقلاب اسلامي در اواخر اکتبر سال ۱۹۷۹ با زبيگنيو برژينسکي، مشاور امور امنيت ملي آمريکا در دولت جيمي کارتر، ملاقات کرد. در اين گفتوگوها که هدف آن بهبود مناسبات دو دولت بود، ايران خواستار استرداد محمد رضا پهلوي شاه سابق ايران شد.
براساس يادداشتهاي رابرت گيتس، وزير دفاع فعلي آمريکا، که در آن ملاقات منشي آقاي برژينسکي بود، مشاور امنيت ملي آمريکا وعده داد که اگر ايران از اين خواست خود صرفنظر کند دولت آمريکا حاضر است حکومت پس از انقلاب اسلامي را به رسميت بشناسد.
اما يک هفته پس از اين ملاقات، دانشجويان خط امام به سفارت آمريکا در تهران حمله کرده و ماجراي گروگانگيري ۴۴۴ روزه، مناسبات ايران و آمريکا را براي سه دهه تيره کرد.
در آغاز اين گفتوگوي تلفني، خبرنگار نيوزويک از آقايان برژينسکي و يزدي ميپرسد آيا فکر ميکردند که انجام گفتوگوي بعدي آنها سي سال طول بکشد؟
برژينسکي: نه چنين تصور نميکردم. در اين دوره مناسبات بحراني بوده و همچنين خاطرات تلخي در ذهن افکار عمومي دو طرف وجود دارد. اما به اعتقاد من اگر قرار است تماس جدي بين دو طرف برقرار شود ما نبايد به گذشته و تحليل آن بپردازيم چون اين کار فقط خاطرات تلخ را زنده خواهد کرد.
يزدي: بله من هم معتقدم که دو حادثه مهم هنوز بر ذهنيت دو طرف سنگيني مي کند. يکي کودتاي سال ۱۳۳۲ عليه حکومت دکتر مصدق است که نطفه دمکراسي را در ايران خفه کرد و ديگري بحران گروگانگيري است. ولي ما نبايد زياد از حد برگذشته تاکيد کنيم. بايد به آينده نگاه کنيم چون ايران و آمريکا در حل بحرانهاي منطقهاي ميتوانند همکاري کنند.
خبرنگار نيوزويک سپس ميپرسد آيا عذرخواهي دو طرف مي تواند اقدام مثبت و موثري باشد؟
برژينسکي: به نظر من پافشار برعذرخواهي راه خوبي براي آغاز تجديد مناسبات نيست. موضوع اصلي دريافتن منافع مشترک و پرهيز از مسائلي است که تجديد مناسبات را به خطر مياندازد. بحث عذرخواهي باري ديگر ضديت را تشديد خواهد کرد.
يزدي: موضوع مهم اين است که آيا دو طرف اراده لازم براي حل مشکلات را دارند يا نه؟ در دوره مبارزه با طالبان و سقوط اين رژيم در افغانستان، ايران با آمريکا همکاري کرد ولي مقامهاي آمريکا به اين فرصت دست رد زدند. ولي اکنون به نظر ميرسد که رئيس جمهور اوباما جدي است و در ايران هم تمايل براي گفتوگو و حل مشکلات وجود دارد، بنابراين نشانههاي اميدوارکنندهاي ديده ميشود.
برژينسکي: آقاي يزدي به موضوع عذرخواهي آمريکا اشاره کردند، بدون ذکر گروگانگيري و مسئوليت ايران. اين نشان ميدهد که بهتر است از موارد اختلافبرانگيز در تاريخ مناسبات پرهيز کنيم. رئيس جمهور اوباما به صراحت تمايل به تجديد مناسبات را نشان داده است و خيلي خوب خواهد بود اگر نشانههاي مشابهي نيز از طرف ايران مطرح شود.
يزدي: در عين حال من معتقدم که گشايش دفتر ديپلماتيک آمريکا در تهران ميتواند گام مثبتي براي پيشبرد تماس بين دو طرف باشد.
برژينسکي: من هم با اين موافق هستم. اما در مورد نحوه پيشبرد تماس و گفتوگو بايد فهرستي از مسائل مورد اختلاف يا مورد توجه دو طرف تهيه شده و براي هر حوزه مهم از اين مسائل گروههاي کاري و تماس جداگانهاي تشکيل شود. به اعتقاد من پيشرفت در هر حوزه معين ميتواند روي ايجاد فضاي تفاهم در حوزههاي ديگر موثر باشد. به عنوان مثال مسئله برنامه هستهاي ايران ميتواند بر بستر نگرانيها و منافع امنيتي دو طرف در منطقه به بحث گذاشته شود و مکانيزمي فراهم شود که نگرانيهاي امنيتي ايران را حل کرده ولي در عين حال براي جامعه بينالمللي قابل قبول باشد.
خبرنگار نيوزويک سپس اشاره ميکند که گروهها يا محافلي ممکن است از پيشرفت مناسبات بين آمريکا و ايران راضي نباشند و بخواهند اين روند شکننده را مختل کنند.
برژينسکي: کاملا درست است. ما بايد متوجه اين واقعيت باشيم که با مخالفت ها و مشکلات فراواني روبهرو خواهيم بود حتي توسط محافل سياسي در هريک از اين دو کشور.
يزدي: در مورد گروههاي صاحب نفوذ که مخالف بهبود مناسبات ايران و آمريکا هستند مي خواهم از آقاي برژينسکي بپرسم که گروههاي مدافع يهوديان در آمريکا در اين زمينه چه نقشي دارند؟
برژينسکي: به نطر من نبايد در ميزان نفوذ اين گروهها اغراق کرد. اوباما با وجود اعلام سياست بهبود مناسبات با ايران از حمايت خوبي در جامعه يهوديان آمريکا برخوردار است. در عين حال بخش بزرگي از جامعه يهوديان آمريکا، طرفدار صلح در خاورميانه است. با توجه به محبوبيت و ميزان حمايت فعلي افکار عمومي از آقاي اوباما وي براي حل اختلافات با ايران قدرت مانور فراواني دارد.
خبرنگار نيوزويک با اشاره به سخنان ضد اسرائيلي محمود احمدي نژاد ميپرسد شايد اين کاملا طبيعي است که يک چنين مواضعي موجب نگراني اسرائيل از مذاکره آمريکا با ايران شود.
يزدي: به نظر من نبايد به اين شعارپردازيها توجه زياي کرد. حتي در اوج مذاکرات براي تجديد رابطه ما ممکن است شاهد يک چنين سخناني باشيم که هدف از آن تخريب فضاي گفتوگوهاست. اما بايد بگويم که بسياري از ايرانيان از وضعيتي که در خاورميانه وجود دارد راضي نيستند.
برژينسکي: به نظر من نبايد مسائل زيادي را وارد دستور بحث مذاکرات ايران و آمريکا بکنيم. ولي در اشاره به سخنان محمود احمدي نژاد بايد بگويم که اين به شدت مخرب و منفي است و در تضاد آشکار با واقعيات دردناک جنگ جهاني دوم است.
خبرنگار نيوزويک از ابراهيم يزدي ميپرسد آيا مردم عادي ايران و آمريکا ميتوانند در بهبود مناسبات دو کشور نقش ايفا کنند؟ آيا سفر بيشتر آمريکاييها به ايران کار عاقلانهاي است؟
يزدي: شايد در حال حاضر کار مناسبي نباشد ولي مسلما همراه با آغاز گفتوگوها سفر شهروندان عادي دو کشور ميتواند گسترش يابد. همانطور که ميدانيد در دوره حکومت جورج بوش محدوديتهاي فراواني براي سفر ايرانيان به آمريکا وجود داشت. سفر تعداد بيشتري از دانشوران و محققين ايراني به آمريکا ميتواند اقدام مثبتي باشد.
خبرنگار نيوزويک در سئوال آخر از ابراهيم يزدي ميپرسد که ايران هميشه از آمريکا ميخواهد که به آن کشور احترام بگذارد. ايران چه چيز ديگري از آمريکا ميخواهد؟
يزدي: بله ايران خواهان احترام بيشتري است. همانطور که رئيس جمهور اوباما گفته است تا زمانيکه وارد جزئيات گفتوگوها نشويم معناي عملي اين نياز به احترام مشخص نخواهد شد. در هر حال بسياري از ايرانيان از رفتار پدرسالارانه آمريکا با کشورهاي ديگر از جمله ايران ناراضي هستند. به نطر من حتي اگر آمريکا ميخواهد نقش رهبري در جهان را ايفا کند اين نقش بايد به طور طبيعي و با احترام و همکاري با ساير کشورها ساخته شود. در جهان امروز صلح ، پيشرفت و آرامش نيازمند همکاري است چه آمريکا باشد و چه يک کشور کوچک.
برژينسکي: فکر ميکنم همه ما بايد قبول کنيم که در اين جهان با يکديگر شريک هستيم و بايد براساس احترام متقابل و روحيه همکاري با يکديگر زندگي کنيم.
…
• اگر شما ميخواستيد در مورد روابط ايران و آمريکا از زبگينيو برژينسکي، مشاور امور امنيت ملي آمريکا در دولت جيمي کارتر، سوالي کنيد، چه بود؟
