شماره: 1615
تاريخ: 15/07/76
مصاحبه راديوي ايرانيان مقيم لوس آنجلس با دكتر ابراهيم يزدي (22 شهريورماه 76)
راديو صداي ايران: با تشكر از شما، آقاي دكتر با توجه به بيانيهاي كه شما و دوستانتان از نهضت آزادي و جبهه ملي و ديگر مليون در ارتباط با فرج سركوهي منتشر كردهايد، لطفاً دقيقاً بفرماييد كه چطور شد به فكر آزادي فرج سركوهي افتاديد؟ زيرا فرج سركوهي الان 9 ماه است كه در بند به سر ميبرد.
دكتر يزدي: ما در آن بيانيه صحبت از آزادي ايشان نكردهايم. آنچه كه ما در آنجا درخواست كرديم اين بوده است كه هر شهروند ايراني عليالاطلاق داراي حقوقي است و صرفنظر از انديشه، عقيده و يا وابستگي ديني، مذهبي و نژادياش، حق دارد از اين حقوق برخوردار باشد. قانون اساسي ما حقوقي را براي كليه شهروندان به رسميت شناخته است: تفتيش عقايد ممنوع است. آزادي اجتماعات مسالمتآميز، آزادي احزاب و آزادي روزنامهها به رسميت شناخته شده است. اگر كسي بازداشت شد، بلافاصله بايد به او تفهيم اتهام شده و پرونده او ظرف مدت 24 ساعت به دادگاههاي صالحه فرستاده شود. متهم حق دارد كه براي خودش وكيل انتخاب كند و در بعضي جرائم هم مثل جرائم سياسي، حضور هيئت منصفه بر طبق اصل 168 قانون اساسي لازم است. بايد دادگاه علني بوده و متهم با حضور هيئت منصفه و نمايندگان رسانههاي جمعي بتواند آزادانه از خودش دفاع كند. آن چيزي كه ما در ماجراي فرج سركوهي خواستهايم، همين است كه ايشان به عنوان يك شهروند از كليه حقوقي كه قانون براي هر شهروند مقرر كرده، برخوردار باشد. تا به حال آنچه كه در مورد اتهامات ايشان منتشر شده، ضد و نقيض بوده و ما هم مثل بسياري از مردم از ماهيت و كم و كيف اين اتهامات بيخبر هستيم.
ما در اين اعلاميه تصريح كردهايم كه فارغ از وابستگيهاي سياسي يا فكري و انديشهاي كه ايشان دارند، در هر حال ايشان سردبير مجلهاي بودهاند كه اجازه انتشار رسمي دارد و حالا كه بازداشت شدهاند بايد محاكمه ايشان در يك دادگاه علني و با حضور هيئت منصفه برگزار شود. خصوصاً در عصر بعد از انتخابات دوم خرداد و آراي سنگيني كه مردم به برنامههاي رئيس جمهور دادهاند كه محور اصلي آنها، قانونمند شدن جامعه و ايجاد جامه مدني و رفع مزاحمتها در راه تحقق حقوق و آزاديهاي مردم است. با اين آراي سنگين توقع و انتظار اين است كه قوه قضاييه هم به اين خواست عمومي مردم پاسخ مثبت دهد. از آنجا كه قوه قضاييه عليالاطلاق ناظر بر حسن اجراي قوانين است، هر كجا كه مشاهده بكند تخلفي از قانون صورت گرفته، بايد جلوي متخلف را بگيرد و در دادگاههاي علني صالحه رسيدگي شود. در اين مورد هم ما از قوه قضاييه خواستيم كه به وظايف قانوني خودش عمل كند و كسي را كه در بازداشت به سر ميبرد و اعلام كردهاند كه محاكمهاش صورت خواهد گرفت، اين محاكمه به صورت علني، باز، قانونمند و به آن ترتيباتي كه ذكر شد، صورت بگيرد. اين مجموع آن چيزي است كه ما در مورد ايشان خواستهايم.
راديوي صداي ايران: لطفاً بفرماييد الان كه حدود نه ماه است در خارج از كشور اعلام همبستگي با فرج سركوهي صورت گرفته و درخواست آزادي او از سوي ايرانيان مقيم برون مرز و همچنين شخصيتهاي جهاني، انجمن قلم و گروههاي مخالف بيان ميشود، به نظر شما اين اعلام همبستگيهاي جهاني با فرج سركوهي، در ارتباط با درخواست آزادي وي، هيچ تأثيري بر رژيم داشته است يا خير؟
دكتر يزدي: من خيلي از كم و كيف آن همبستگيها خبر ندارم و اين كه آيا بر آزادياش اثر ميگذارد يا خير، من در مجموع نميتوانم ببينم كه اثري گذاشته باشد، چون در هر حال در محدوده جغرافيايي هر كشوري اصلي كه به عنوان حاكميت ملي است، وجود دارد. دولت ايران هم ميتواند جواب بدهد كه ما در چهارچوب حاكميت خودمان عمل ميكنيم و ما هم نميتوانيم بگوييم كه اگر كسي را گرفتهاند، آزادش كنند. آنچه كه منطقي است و بايد درخواست كرد اين است كه اگر كسي را به اتهامي بازداشت كردند، به عنوان يك شهروند بايد از تمام حقوق قانونياش برخوردار شود و اين همان چيزي است كه ما در ايران خواستهايم.
راديو صداي ايران: در يكي از روزنامههاي چاپ لوسآنجلس ـ احتمالاً روزنامه صبح ايران ـ اخيراً عنوان شده بود كه نهضت آزادي ايران به رهبري دكتر ابراهيم يزدي درخواست رفع توقيف از روزنامه ميزان را كه ارگان نهضت آزادي ايران است و همچنين درخواست آزادي فعاليت نهضت آزادي ايران را نموده است. آيا شما چنين كاري كردهايد؟
دكتر يزدي: در مورد روزنامه ميزان بايد چند مطلب را متذكر شوم. نخست اين كه روزنامه ميزان هيچوقت ارگان رسمي نهضت آزادي ايران نبوده است بلكه روزنامهاي بوده كه به طور آزادانه و بدون سانسور، مطالب نهضت آزادي ايران را مينوشته و منتشر ميكرده است. دوم اين كه روزنامه ميزان با زير پا گذاشتن مقررات قانوني و از طريق دادستان انقلاب وقت توقيف شده است. در همان موقع ما اعتراضات شديدي كرده و به دادگاهها شكايت كرديم. پرونده شكايت ما هنوز هم در دادگستري مفتوح است. در ماه گذشته به دنبال پيگيري مجدد، قرار بود كه دادگاه مربوطه پرونده را رسيدگي كند چون ما از دادستان وقت و بازپرس مربوطه شكايت كرده بوديم كه اينها حق نداشتند برخلاف قانون مطبوعات روزنامة ميزان را تعطيل كنند. اين پرونده هنوز باز بوده و هنوز هيچكس رسيدگي نهايي را انجام نداده و جواب نهايي هم داده نشده است. اگر منظور شما اين است كه آيا ما آن پرونده را پيگيري ميكنيم؟ پاسخ مثبت است. پرونده را پيگيري ميكنيم. بر طبق يك ضربالمثل ايراني، دير يا زود دارد اما سوخت و سوز ندارد. ما صبرمان زياد است. مأيوس نميشويم و پرونده را پيگيري ميكنيم.
راديو صداي ايران: آيا هيچ اميدي هست كه بزودي فعاليت احزاب آزاد اعلام شود؟
دكتر يزدي: البته صحبت از آزادي فعاليت احزاب زياد است اما حاكميت، در ارتباط با نهضت آزادي ايران با معضلي روبروست. زيرا آزادي فعاليت احزاب سياسي در ايران با آزادي فعاليت نهضت آزادي ايران گره خورده است. آزادي منهاي نهضت آزادي ايران را هيچكس نخواهد پذيرفت. حالا چگونه حاكميت ميخواهد خودش را از اين بنبست درآورد؛ من نميدانم. ما ميگوييم كه حزبي قانوني هستيم زيرا احزاب بر طبق قانون اساسي عليالاطلاق آزاد هستند و براي فعاليت نيازي به كسب مجوز يا پروانه از وزارت كشور ندارند؛ اگر چه وزارت كشور طبق ماده 10 قانون احزاب حق دارد بر فعاليت تمام احزاب، اعم از اين كه به ثبت رسيده يا نرسيده باشند، نظارت كند و اگر عمل خلافي ديد بر طبق قانون عكسالعمل نشان بدهد، اما هيچ حزبي مجبور نيست براي فعاليت اجازه بگيرد. نهضت آزادي ايران هم براي دريافت پروانه اقدام كرده است اما جوابي كه وزارت كشور به ما داده برخلاف قانون است. ما بيش از پنج سال است كه از دست وزارت كشور و كميسيون ماده 10 به دادگستري شكايت كردهايم. ماده 13 قانون احزاب به آنها اجازه ميدهد از وزارت كشور و كميسيون ماده 10 به دادگستري شكايت كنند و ما هم همين كار را كرديم. در دادگاه بدوي، قاضي بنا به دلايلي كه روشن هم هست از خودش سلب صلاحيت كرد و پرونده را به ديوانعالي برگرداند. ديوانعالي هم پرونده شكايت نهضت آزادي ايران را به ديوان عدالت اداري ارجاع داد و سه چهار سال است كه در آنجا دارد خاك ميخورد. اما مقامات دولتي مدعي هستند كه نهضت آزادي ايران غيرقانوني است و ما را تحمل ميكنند. ما در چنين شرايطي فعاليت ميكنيم و تا زماني كه بتوانيم از طريق اين دادگاه يا هر مقام ديگري، موانع را رفع كنيم، سعي ميكنيم تا با ادامه فعاليتهاي خودمان، ميزان تسامح و تحمل دولت را نسبت به فعاليت خودمان بالا ببريم. البته اين كه تا چه حد موفق شدهايم يا نشدهايم، بحث جداگانهايست اما در شرايط كنوني، جناب آقاي دكتر خاتمي، رئيس جمهور، در دوران مبارزات انتخاباتي در چندين مورد در تهران، مشهد و جاهاي ديگر، در پاسخ به اين سؤال مردم كه آيا آزادي فعاليت احزاب سياسي شامل نهضت آزادي ايران هم خواهد بود، نظر مثبت دادهاند. بنابراين اكنون زمان آن رسيده است كه اين تعهدات جامه عمل بپوشد و ما به طور جدي به دنبال گرفتن حق طبيعي، مشروع و قانوني خود هستيم.
راديوي صداي ايران: آن گونه كه آقاي عليرضا محجوب، دبيركل خانه كارگر، اعلام كردهاند، از سوي جامعه كارگري ايران پيشنهاد تشكيل يك حزب كارگري شده است كه ظاهراً تشكيل اين حزب در وزارت كشور در حال بررسي است. آيا شما در اين مورد اطلاعي داريد؟
دكتر يزدي: اين موضوع جديدي نيست. احزاب ديگري هم درخواست پروانه كردهاند. اما هنوز تركيب كميسيون ماده 10 عوض نشده است. بنابراين با وجود تغيير وزير كشور، از اعضاي كميسيون كسي كه از طرف قوة قضاييه در آنجا معين شده و دو نفري كه از طرف مجلس معين شدهاند، همان افراد پيشين هستند. هيچ تغييري پيدا نشده و فعلاً هيچ خبري دربارة درخواست احزاب جديد نيست.
راديو صداي ايران: در ارتباط با كنارهگيري يا بركناري محسن رضايي، آيا در پشت اين استعفا يا بركناري، حادثهاي رخ داده است؟ آيا او بيدرنگ به دبيري مجمع تشخيص مصلحت نظام برگزيده شد؟ سؤال من اين است كه آيا شما احساس نميكنيد كه سه كابينه موازي در ايران با همديگر در حال فعاليت هستند؛ كابينهاي از مشاوران رهبر، كابينة آقاي هاشمي رفسنجاني و كابينه خاتمي؟
دكتر يزدي: جابجايي فرماندهان سپاه امري مرسوم است. در اين مورد من دليل خاصي نميبينم و اگر هم باشد بنده اطلاعي از جريانات پشتپردهاي كه به آن اشاره كرديد، ندارم. اما چيزي كه از ظاهر مصاحبهها و بيانيهها و حرفهاي خودشان برميآيد اين است كه ايشان مايل بوده به كارهايي غير از كارهاي نظامي خالص بپردازد و به همين دليل به مجمع تشخيص مصلحت رفته است. اما قسمت دوم سؤال شما كه آيا كابينههاي موازي وجود دارد يا خير؟ اين يكي از مشكلاتي است كه در كشورهايي نظير ايران وجود دارد. هنوز نهادهاي مختلف حكومتي ياد نگرفتهاند كه در قلمرو اختيارات قانوني خودشان متوقف شوند. فكر ميكنند هر كجا كه هستند، مركز عالم همانجاست و تلاش ميكنند تا هر كجا كه هستند، همانجا را مركز همة فعل و انفعالات قرار دهند. در حالي كه رئيس جمهور منتخب مردم، طبق قانون اساسي، وظايفي دارد و بايد بر طبق قانون اجازه داد كه وي وظايف خودش را و برنامههايي را كه به مردم وعده داده، انجام دهد.
راديو صداي ايران: در ارتباط با محسن رضايي گفته شده كه ايشان پيامي به آقاي خاتمي داده است كه اگر بخواهي مصدق شوي، دهها كاشاني در برابرت برميافرازيم و اخيراً هم آقاي بادامچيان نكتهاي به همين مضمون گفته است كه ما به دوستان داخلي ناشي خودمان هشدار ميدهيم كه مراقب باشند تا به سرنوشت كريمپور شيرازيها دچار نشوند، چرا كه اگر روزي كاشانيها شكسته شوند ديگر مصدقها نميتوانند بر سر كار باقي بمانند.
دكتر يزدي: اينها را كجا گفتهاند؟
راديو صداي ايران: آقاي بادامچيان دبير جمعيت مؤتلفه اسلامي در روزنامه كار و كارگر گفته است.
دكتر يزدي: بايد از آقاي بادامچيان پرسيد منظورش چيست؟ چون الان در ايران مصدق و كاشاني وجود ندارد، آن روابط ديگر الان نيست.
راديو صداي ايران: به هر صورت ايشان چنين تشبيهي كرده است.
دكتر يزدي: خوب اينها ميدانند در اين انتخابات بدجوري شكست خوردهاند و اين چيزها واكنش آن شكستشان است.
راديو صداي ايران: در مورد سرنوشت ولايت فقيه، روزنامههاي تهران در اين چند روز گذشته مقالههايي را نوشتهاند. برخي گفتهاند ولايت فقيه معرف حاكميت نظام نيست و بخشي به عكس، آن را ركن ركين نظام دانستهاند و در اين ميان هم اگر به ياد داشته باشيد، آقاي سروش با روزنامه لوموند درباره ولايت فقيه مصاحبهاي كردهاند و در آنجا رسماً گفتهاند كه نظرية ولايت فقيه را 90 درصد فقها قبول ندارند ولي با اين حال در ايران به صورت اجرايي درآمده است. اين تئوري امام خميني است كه فقهاي شيعه آن را رد ميكنند و فقهاي سني هم همچنين و به هر صورت آن را يك امر مردود شمردهاند. با توجه به اين كه شما در بطن فعاليتهاي سياسي هستيد، سرنوشت ولايت فقيه رو به افول است يا چيزي ديگري است؟
دكتر يزدي: اين كه شما فرموديد به لحاظ نظري و انديشة سياسي درست است. بين فقها و متفكرين سياسي در ايران و بين مراجع و علماي اسلامي از سالهاي قبل اين اختلاف در مورد ولايت فقيه و محدودة اختيارات او وجود داشته است. همچنين اين كه آيا مسئله ولايت فقيه، مقولهايست از فقه يا از علم كلام، همواره مورد بحث بوده است. در عصر حاضر، كسي كه اين نظريه را مجدداً به صحنه آورد، رهبر فقيد انقلاب بود. اما آن چيزي كه بعد از پيروزي انقلاب هم مطرح بوده، عبارتست از اين كه صرفنظر از انديشه و فكر افراد در مورد قدرت ولايت فقيه، اين كه قدرتش مطلقه باشد يا نباشد، اين قدرت و اين مسئوليت و اين اختيارات در قانون اساسي تعريف و تحديد شده است. بنابراين وقتي اين قانون اساسي امضا شده است، هنگامي كه رئيس جمهور يا ديگران به حفظ اين قانون اساسي سوگند ياد ميكنند، ديگر معنا ندارد كسي خارج از اين قانون چيزي بخواهد و توقع قدرتي بيش از قانون را داشته باشد و يا بخواهد خارج از آن عمل كند. اين مسأله بلافاصله از آن سالها مطرح بوده و اكنون نيز به طور جدي مطرح است. مخالفين و موافقين، هر كدام، دلايل خود را دارند اما در هر حال وقتي در قانون اساسي ما چيزي آمده و تعريف شده و معين و مشخص گرديده، همه بايد به آن ملتزم باشيم و هيچ كس حق ندارد از ما بپرسد كه آيا به قانون اساسي معتقديم و يا اين كه بگويد من به آن چه كه معتقدم عمل ميكنم. اصل بر التزام به قانون اساسي است، حتي اگر به برخي از اين اصول معتقد نباشيم، بايد ملتزم باشيم. التزام به قانون اساسي هم فقط محدود به يك اصل و دو اصلش نميشود و كليت آن را شامل ميشود.
فصول سوم، پنجم و هفتم قانون اساسي، ناظر بر حقوق سياسي، اجتماعي و حاكميت مردم است و آن حقوق را هم اگر نگوييم بيشتر، در همان حد لازمالاتباع است و بايد اجرا شود. اما بنده تصور نميكنم اصل مسأله در ايران، در شرايط كنوني، مورد سؤال جدي باشد. اين بحثهايي كه الان شما در روزنامهها ميبينيد، بيشتر در محدوده اختيارات ولي فقيه است.
راديو صداي ايران: در هر صورت خواست اكثريت مردم همان قانون صحيح است. قانوني كه در يك مملكت قانونمند بايد اجرا شود، قانون صحيح است و خود شما هم در بيانيه «پيام رساي ملت» اشاره كردهايد كه: «نهضت آزادي ايران اميدوار است كه حاكميت انحصارگر تماميتخواه، صداي رساي ملت را كه حجتالهي بر حاكميت است، به درستي شنيده باشد، دست از لجاج و عناد با حقوق ملت و تحقير مردم بردارد». اين كلام شما درست در مقابل ولايت فقيه گفته شده است.
دكتر يزدي: خوب حالا ما كه مخاطبمان را در آنجا اعلام نكردهايم. نظرمان را دادهايم و اين پيام رساي ملت است و همچنان بر همين پيام استوار هستيم.
راديوي صداي ايران: راجعبه مبارزه جناحها سخن بسيار گفته ميشودـ طبق اطلاعاتي كه ما در برون مرز دريافت ميكنيم ـ بفرماييد آيا اوضاع هيچ به نفع جناح طرفدار خاتمي در گيرودار دگرگون شدن در درون نظام هست يا نه؟ چگونه است؟
دكتر يزدي: مختصراً توضيح ميدهم. بسياري از كساني كه ناظر وضعيت سياسي ايران چه در داخل و چه در خارج هستند، توجه نميكنند كه آقاي دكتر خاتمي خودش محصول تحولاتي است كه در جامعه ما شكل گرفته و بروز و ظهور پيدا كرده است. كساني كه ميخواهند با آقاي خاتمي و برنامههاي او مخالفت كنند و يا كارشكني كنند، بايد بدانند و آرام آرام دارند ميفهمند كه با يك شخص طرف نيستند. جرياني در جامعه ما شكل گرفته و خودش را نشان داده است و كسي نميتواند عقربههاي ساعت را به عقب برگرداند.
راديو صداي ايران: در ارتباط با فضاي دروني ايران بعد از گزينش آقاي خاتمي ـ مثلاً فرض كنيد در زمينه سختگيري به زنان و نويسندگان و اديان غيرشيعه ـ آيا هيچ كاهشي و يا تخفيفي بوجود آمده است؟
دكتر يزدي: در مجموع در فضاي سياسي كشور از آن ميزان تنش و التهابي كه در قبل بوده، به مقدار محسوسي كاسته شده است. اما گروههاي فشاري كه نميخواهند تسليم واقعيتهاي موجود شوند، از فرصتها استفاده ميكنند و مانع باز شدن فضاي جامعه ميشوند. بالاخره آنها هم به عنوان گروههاي فشار حضور دارند و زير بار نميروند. مثلاً ما هر سال مراسم يادبود مرحوم طالقاني را برگزار ميكرديم ولي امسال در بعضي از شهرستانها جلوگيري كردند. البته ما اين را به حساب سياستهاي از قبل تعيين شده دولت و شوراي امنيت ملي نميگذاريم بلكه آن را ناشي از اعمال سليقه گروههاي فشار در شهرستانهاي ذيربط ميبينيم. اما با اين حال، فرايند باز شدن جو سياسي جامعه اجتنابناپذير است. در واقع اين پديدهاي نيست كه آقاي خاتمي آن را بوجود آورده باشد و يا حالا دولت آقاي خاتمي بخواهد بوجود بياورد. اين يك درخواست همگاني است. اين برآيند نظر ملتي است كه در ذهن و ضمير جمعي آنها بوجود آمده، شكل گرفته، بروز و ظهور خارجي پيدا كرده و در آرايي كه به آقاي خاتمي دادهاند، منعكس شده است. نهضت آزادي ايران در همان بيانيهاي كه اشاره فرموديد همين را گفته است و اگر هم به آن ترتيب اثر ندهند، موجبات مشكلاتي را هم براي خودشان و هم براي مملكت فراهم خواهند كرد. برداشت ما و ارزيابي ما اين است كه اين باز شدن جو سياسي ـ منتها آرام آرام و به تدريج ـ اجتنابناپذير خواهد بود.
راديو صداي ايران: مطلع هستيد كه چند تن در اين هفتههاي اخير اعدام شدهاند. آقاي محمد اسدي وكيل مدافع كه بيش از 70 سال داشت و همچنين سياوش بياني هم اعدام شد. سنگسار هم بوده و بنا به گزارش كردها در ميان آنها هم عدهاي به دست نيروهاي پاسدار كشته شدهاند. بفرماييد اين تلاشهاي اخير دستگاه قضايي براي اعدامها به منظور مخدوش كردن سيماي خاتمي است يا خاتمي خودش هم خويشاوند همين رويكردهاست.
دكتر يزدي: بخشي از اينها، ناشي از فشار گروههايي است كه وجود دارند و آنها هم هيچ لطفي و نظر موافقي با آزاديهاي سياسي و اجتماعي ندارند و همانها هستند كه اين كارها را ميكنند. اما وقتي ما ميگوييم آزاديهاي سياسي، آزادي مطبوعات و غيره، منظورمان اين است كه وقتي چنين حوادثي اتفاق ميافتد، آزادانه در روزنامهها منعكس شود تا مردم بتوانند بفهمند چه شده و اگر كسي اظهار كرد كه فلاني را گرفتهاند و به جرم جاسوسي اعدام كردهاند، واقعاً با مدارك مستند و متقن منتشر شود تا اين شبهات و اين مسائل هم پيش نيايد. متأسفانه وضع مطبوعات ما هنوز در آن حد نيست و هنوز راهي طولاني در پيش داريم.
راديو صداي ايران: تا برقراري يك خط آزاد راديويي ـ تلويزيوني، از آنگونه كه راديو صداي ايران در آمريكا بر پا كرده ـ هم راه درازي در پيش است؟
دكتر يزدي: بطور كلي جامعه ما دارد يك دوران انتقال تاريخي را ميگذراند. ما وارث خيلي چيزها از گذشته هستيم كه تغيير آنها به اين سادگي و به اين سرعت ميسر نيست. مرحوم مهندس بازرگان در سخنراني خود در دانشگاه تهران گفتند از من چيزي كه با «زور و زود» باشد، نخواهيد. اين تغييرات بايد تدريجي صورت بگيرد و از درون خود جامعه، به بالا منتقل شود تا نهادينه شود و پا برجا بماند. نبايد انتظار يك معجزه را داشت. نبايد انتظار تحولات سريع و قاطع و يك شبه را داشت. همين قدر كه ما بفهميم كه جهت حركت تغييرات و تحولات به سوي باز شدن جو سياسي و بهبود وضعيت حقوق و آزاديهاي انساني در ايران است، همين قدر كه حركت به سوي آزادي مطبوعات و از بين رفتن ممنوعيت فعاليتهاي احزاب باشد، همين اندازه هم اميدواركننده است و بايد تلاش كنيم تا اين فرايند تقويت شده و گسترش پيدا كند.
راديو صداي ايران: جناب آقاي دكتر يزدي از فرصتي كه به ما داديد بسيار سپاسگزاريم.
