تاريخچه و خلاصه اي از حقوق بشر
بسم الله الرحمن الرحيم
زماني كه بنيان گذاران سازمان ملل متحد در سال 1945 طرح تشكيل اين سازمان را پياده كردند، مهمترين موضوعي كه روي آن تاكيد داشتند و در قسمت او ل منشور ملل متحد ذكر گرديده است، نجات دادن نسلهاي آينده از جنگ و خونريزي بوده است، بلافاصله بعد از آن از حقوق بشر و احترام او و حق يك موجود انساني ذكر بميان آمده است براي بقاي انسان بايد به حقوق او احترام گذارد و آنرا حفظ كرد.
براي اعمال حقوق بشر، كميسيون حقوق بشر كه يكي از فعال ترين و عملي ترين كميسيونهاي شوراي اجتماعي و اقتصادي است در سال 1946 بوجود آمد. كار اين كميته فوق العاده وسيع و پر دامنه است و هر مسئله اي كه با حقوق بشر سر و كار داشته باشد قابل طرح و تصميم گيري در اين كميسيون مي باشد.
اعضاي اين كميسيون متشكل از 32 نفر هستند كه معمولاً براي مدت سه سال انتخاب ميشوند. علاوه بر اعضاي ثابت و دائم، نمايندگان كشورهاي مختلف عضو سازمان ملل نيز بنا بدرخواست اعضاي كميسيون در مواقع مقتضي و گاهي براي پاسخ وتوضيح درباره سئوالات اعضاي كميسيون مربوط به رعايت حقوق بشر در جلسات شركت ميكنند. تصميمات كميسيون هنگامي تصويب ميشود كه توسط اكثريت اعضاء حاضر به نفع آن راي داده شود. كميسيون بعد از هر نشست خود به شوراي اقتصادي و اجتماعي گزارشي تقديم ميدارد.
حقوق بشر چيست؟
حقوق بشر اساساً يعني احتياجات يك انسان به زندگي آبرومند و توام با برخورداري از احترام و آزادي و حمايت. اين فكر و ايده بالاتر از رفاه و آسايشي است كه تكنولوژي و علم به بشر عرضه ميدارد. وقتي كه صحبت از حقوق بشر ميشود مقصود فقط احتياجات جسمي او نيست، مقصود ايجاد آن شرايطي است كه در تحت آن شرايط يك بشر بتواند آزادانه قابليتهاي خود را مثل هوش، وجدان، و اخلاقيات و احتياجات روحي اش را توسعه و پرورش داده و از آنها آزادانه استفاده كند. دارا بودن اين حقوق براي يك انسان ضروري و حياتي، است و بدون داشتن آن ادامه زندگي انساني امكان پذير نيست.
اعلاميه جهاني حقوق بشر
در 10 دسامبر 194٨ مجمع عمومي سازمان ملل متحد اعلاميه جهاني حقوق بشر را تصويب نمود و بموجب آن براي اولين بار در تاريخ، يك اجتماع بين المللي مسئوليت حفظ و رعايت حقوق بشر را تقبل نمود و آنرا بعنوان تعهدي دائمي پذيرفت. اين اعلاميه داراي 30 ماده است كه هم حقوق سياسي و مدني و هم حقوق اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي را در بر ميگيرد.
ماده يك و دو مواد كلي هستند كه ميگويند ” همه افراد بشر آزاد بدنيا آمده و از حيث مقام و حقوق برابرند ” و سزاوار برخورداري از همه حقوق و آزاديهاي مقرر در اعلاميه بدون هيچ گونه تبعيضي از حيث نژاد، رنگ، جنس، زبان، مذهب، عقايد سياسي و غيره … .
حقوق مدني و سياسي كه در مواد 3 تا 21 اعلاميه شناخته شده شامل حقوق زير است:
حق حيات، آزادي و امنيت شخصي، آزادي از بردگي و بيكاري، آزادي از شكنجه و يا رفتار و يا تنبيه ظالمانه، غير انساني يا تحقير آميز. حق شناسائي بعنوان يك شخص در نظر قانون، برخورداري از حمايت قانوني مساوي، حق برخورداري از غرامت قانوني، آزادي از توقيف، بازداشت، و يا تبعيد خودسرانه، حق برخورداري از محاكمه منصفانه و علني بوسيله محكمه مستقل و بي طرف، حق برخورداري از اصل برائت تا اثبات جرم، آزادي از دخالت خودسرانه در خلوت، حرمت منزل، خانواده و مكاتبات، آزادي حركت، حق پناهندگي سياسي، حق داشتن تابعيت، حق مالكيت، آزادي فكر، وجدان، مذهب، آزادي عقيده و بيان، حق پيوستگي به جمعيت ها و ورود به مجامع، حق شركت در حكومت و حق برخورداري مساوي از خدمات عمومي.
بعد درباره حقوق اقتصادي و اجتماعي و فرهنگي كه در مواد 22 تا 27 ذكر گرديده است. مثل: حق تامين اجتماعي، حق كار، حق استراحت و تفريح، حق برخورداري از سطح زندگي مناسب با بهداشت و رفاه، حق برخورداري از تعليم و تربيت، حق شركت در حيات فرهنگي اجتماع.
در پايان اين اعلاميه يعني مواد 2٨ تا 30 گفته شده است كه هر كس شايسته برخورداري از نظم بين المللي است كه در آن تحقق كامل اين حقوق و آزاديها امكان پذير باشد. مجمع عمومي اعلاميه جهاني حقوق بشر را ” مقياس عمومي پيشرفت براي همه ملل و مردم ” دانست و صريحاً از تمام دول عضو سازمان خواسته است كه حقوق ذكر شده را رعايت كرده و آنرا ترويج نمايند. همه ساله 10 دسامبر بنام ” روز جهاني حقوق بشر ” جشن گرفته ميشود.
ميثاقهاي بين المللي حقوق بشر
مجمع عمومي در 16 دسامبر 66 دو ميثاق بين المللي حقوق بشر يكي پيرامون حقوق اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي و ديگري در مورد حقوق مدني و سياسي را تصويب نمود. پيش نويس اين دو ميثاق بدنبال تصويب اعلاميه جهاني حقوق بشر وسط مجمع عمومي در سال 194٨ بود.
اين دو ميثاق به مواد اعلاميه جهاني حقوق بشر شكل قانوني داده و در بسياري از موارد آنرا بسط ميدهد.
مهمترين حق منظور شده در هر دو ميثاق كه در اعلاميه جهاني حقوق بشر نيامده بود حق تعيين سرنوشت توسط خود مردم است ((Self ـ determination.
از جمله در استفاده كردن بطور آزادانه از منابع طبيعي و ثروتهاي خودميباشد. ميثاق بين المللي حقوق اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي مسائل مربوطه به شرايط كار، اتحاديه هاي تجاري، امنيت اجتماعي، حمايت خانواده، سطح زندگي و بهداشت، آموزش و حيات فرهنگي را در بر ميگيرد. اين ميثاق اشعار ميدارد كه حقوق منظور شده بايد بسرعت و بدون تبعيض شناخته شوند.
ميثاق بين المللي در مورد حقوق مدني و سياسي موضوعاتي مانند آزادي، حركت، مساوات در مقابل قانون، احتمال بيگناهي، آزادي وجدان و مذهب، آزادي عقيده و بيان اجتماعات صلح آميز، آزادي اجتماع، شركت در امور عمومي و انتخابات و حقوق اقليت را مورد ملاحظه قرار داده.
اين ميثاق محروم ساختن خودسرانه از زندگي، شكنجه، رفتار يا تنبيه ظالمانه غير انساني يا تحقير آميز، بردگي و بيكاري، توقيف يا تبعيد خودسرانه، دخالت خودسرانه در خلوت، تبليغات جنگي، حمايت از تنفر نژادي يا مذهبي را شديداً منع ميكند. براساس اين ميثاق ايجاد يك كميته حقوق بشر براي پي گيري اجراي اين مواد لازم شمرده شد.
بر اساس اين ميثاق و پروتكل اختياري آن افرادي كه ادعا ميكنند كه قرباني نقض حقوق بشر و هر كدام از اين حقوق ذكر شده ميباشد ميتوانند با اين كميته ارتباط برقرار كرده و به آنجا شكايت كنند تا كميته به شكايت آنان رسيدگي نمايد. اين ميثاق را چنانچه 35 دولت تصويب مينمودند لازم الاجرا ميگرديد. تا اوائل سال 1975 – 31 دولت ميثاق بين المللي حقوق اقتصادي، اجتماعي، و فرهنگي را پذيرفتند و تصويب كردند و در مورد ميثاق بين المللي حقوق مدني و سياسي تا اوائل 1975 مورد تصويب و پذيرش 29 دولت قرار گرفته است.
نقض حقوق بشر:
معمولاً برنامه هاي ارسالي به سازمان ملل كه مربوط است به رعايت و احترام به حقوق بشر در يك ليست غير محرمانه خلاصه شده و همه ساله در اختيار كميسيون حقوق بشر قرار ميگيرد. اما مبادلاتي كه مربوط است به نقض حقوق بشر و اعتراض نسبت به انكار اين حقوق در ليستي محرمانه منظور و بطور خصوصي در اختيار اعضاي كميسيون و كميسيون فرعي منع تبعيض و حمايت از اقليتها قرار ميگيرد. معمولاً مشخصات نويسندگان نامه ها فاش نميشود مگر اينكه خود آنها بخواهند و نسخه هائي از مراسلات خلاصه شده محرمانه را بكشورهاي عضو ميفرستند و جواب آنها را با ليست محرمانه به كميسيون ميفرستند.
كميسيون در سال 1967 تصميم گرفته است كه نقض حقوق بشر و آزاديهاي اساسي را هر ساله مورد ملاحظه قرار دهد.
شورا بنا به تقاضاي كميسيون به كميسيون فرعي اختيار داده است تا اطلاعات مربوط به نقض حقوق بشر و آزاديهاي اساسي مندرج در مراسلات را كه توسط دبير كل فهرست شده است برسي نمايد و طي تصويب شورا چنانچه كميسيون گزارشي از نقض مداوم حقوق بشر در مملكتي دريافت دارد ميتواند كه كميسيونهائي تشكيل داده و قطعنامه هائي در اين مورد صادر نمايد.
كميته كارشناسان كميسيون حقوق بشر كه درسال 1967 تاسيس گرديد بطور منظم دعاوي مربوط به رفتار نامناسب با مخالفين آپارتايد و ساير سياستهاي نژادي در جنوب افريقا را گزارش كرده است.
در سال 1970 به كميسيون فرعي اختيار داده شد كه هر سال قبل از اجلاسيه كميسيون يك بررسي دقيق درباره نقض حقوق بشر در ممالك مختلف نمايد و بوضع ممالكي كه يكسره اين حقوق را نقض ميكنند رسيدگي نمايد و از حكومتها توضيح بخواهد.
در سال 1974 مجمع عمومي اعلاميه نگاهداري زنان و كودكان را در مواقع اضطراري و برخوردهاي مسلح تصويب نمود. اين اعلاميه اشعار ميدارد كه حمله و بمباران افراد غير نظامي “بويژه زنان و كودكان كه آسيب پذيرترين اعضاي جامعه هستند” بايد منع شده و چنين اقدامي محكوم ميشود. در اين اعلاميه همچنين ذكر شده است كه بايد تمام كوشش هاي لازم را در جهت دور ساختن زنان و كودكان از خرابيهاي جنگ بعمل آورند و كليه شكلهاي شكنجه و رفتار تحقير آميز غير انساني را با زنان و كودكان جنائي توصيف مينمايد.
اعلاميه جهاني حقوق بشر
در دهم دسامبر 194٨ (19 آذر 1327) مجمع عمومي سازمان ملل متحد اعلاميه جهاني حقوق بشر را تصويب و اعلام نمود كه متن كامل آن در صفحات بعدي مندرج است – در تعقيب اين اقدام تاريخي مجمع عمومي از كليه كشورهاي عضو دعوت نمود كه متن اعلاميه را منتشر كرده و موجبات پخش و انتشار و تفسير آنرا مخصوصاً در مدارس و موسسات تربيتي فراهم سازند بدون اينكه از لحاظ وضع سياسي كشورها و سرزمينها تبعيضي بعمل آيد.
اين متن از طرف حكومت ايران تصديق شده است.
ساير متون اين اعلاميه به پنج زبان رسمي سازمان ملل متحد يعني اسپانيولي، انگليسي، چيني، روسي و فرانسه كه از مجمع عمومي گذشته، در دسترس ميباشد.
آخرين متن رسمي اداره اطلاعات عمومي سازمان ملل متحد ليك باكس – نوامبر 1950
