1955
24/11/1384
پيامدهاي برگزاري انتخابات آزاد در فلسطين
انتخابات آزاد و منصفانه اخير مجلس ملي فلسطين، پيروزي چشمگير حماس در اين انتخابات يكي از مهمترين وقايع نخستين ماه سال 2006 محسوب ميشود.
مردمان سرزمين نخل و زيتون در انتخاباتي آزاد و عادلانه – با نظارت ناظران بين المللي كه ميتواند براي كل منطقه نمونهاي بارز و آموزنده باشد- نمايندگان خود را از جناحهاي مختلف حتي از حماس ،گروه مخالف دولت فعلي فلسطين ، برگزيدند.
قبل از هر نوع اظهارنظر و تحليلي بايد پذيرفت كه پيروزي اصلي در اين رخداد از آن ملت ستمديده فلسطين در برگزاري موفقيت آميز يك انتخابات كاملا آزاد ، سالم و دموكراتيك پس از سالها غربت در بخشي از ميهنشان ميباشد.
فلسطينيان در سايه تلاشهاي خود و رهبر فقيدشان ياسر عرفات موفق شدند پس از سالها آوارگي در کشورهاي مختلف منطقه، اولين دولت خود را در بخشي ولو کوچک از سرزمينشان تشکيل دهند و اين بار در اولين سال مبارزه بدون حضور عرفات گامي ديگر نيز به پيش نهادند و با برگزاري انتخابات مجلس ملي موقعيت خود را در اراضي باز پس گرفته تثبيت نمودند.
برگزاري اين انتخابات، پيروزي حماس و تشكيل مجلس ملي و در آينده انتخاب دولت جديد، رويدادهاي بسيار تاثيرگذاري برآينده فلسطينيان و دولت مستقل فلسطين و همچنين بر سياستهاي اسرائيل و نيز بر كشورهاي عربي خاورميانه خواهد بود.اولين و مهمترين تاثير انتخابات بر ساختار سياسي فلسطين تغيير احتمالي منش و روش دو گروه حماس و فتح خواهد بود.
سياستهاي راهبردي حماس و انگيزه اصلي تأسيس آن سازماندهي و رهبري مبارزه مسلحانه عليه اسرائيل با هدف آزادي تمامي سرزمينهاي اشغالي از آغاز تاسيس اسرائيل در سال 1948 بوده است.
اما شركت حماس در انتخابات شهرداريها و سپس انتخابات مجلس ملي فلسطين موجب چرخشي در سياستهاي راهبردي اين جنبش شده است و نشان داد كه حماس با استفاده از ابزارهاي مسالمتآميز ميتواند به قدرت وارد شود و پايگاه خود را ميان مردم فلسطين تقويت و تثبيت نمايد. سياست راهبردي حماس اگر چه همچنان ادامه مبارزه مسلحانه عليه اشغالگران است اما، هيچ گاه اصل مشاركت در فرايندهاي مسالمتآميز براي حضور در قدرت از جمله انتخابات مجلس ملي را نفي نكرده بود.
در پي پيروزي حماس در انتخابات، محمود عباس رئيس دولت فلسطين بلافاصله اعلام كرد كه حماس را مأمور دولت جديد خواهد كرد. نخست وزير استعفا داد تا راه براي تشكيل دولت جديد توسط حماس باز شود و جابجايي قدرت به طور مسالمتآميز صورت گيرد. اكنون حماس، به عنوان قويترين سازمان داراي مشي مبارزه مسلحانه فلسطيني با لحظات سرنوشتسازي روبروست. آيا اسرائيل را به رسميت ميشناسد و به پيمانها و توافقهاي قبلي پايبند خواهد بود؟ در شرايط فعلي تشكيل دولت مستقل فلسطين بدون مذاكره با دولت اسرائيل امكانپذير نيست و حماس نميتواند، بدون به رسميت شناختن اسرائيل، مذاكرات را ادامه دهد. فشارهاي داخلي و خارجي زيادي نيز بر رهبران حماس براي پذيرفتن اين پيش شرط وارد مي شود. در اين شرايط حماس ناچار به انتخابي ميان اصول و اساسنامه خود و منافع ملي فلسطين خواهد بود و همه نشانه ها حاكي از اينست كه حماس در نهايت به طور رسمي اين تعهدات را تاييد خواهد كرد. چنين عملي اگرچه ممکن است در ظاهر به نفع رژيم صهيونيستي به نظر برسد اما در واقع خلع سلاح اين رژيم از يکي از مهمترين ابزارهاي تبليغاتي و مظلوم نمايي اش خواهد بود.
حماس با شركت خود در انتخابات نشان داد كه حتي گروههايي نظير حماس هم حاضر به پذيرش اصول و قواعد بازي مسالمتآميز دموكراسي براي تحقق اهداف خود ميباشد و ترجيح ميدهد كه با سلاح صلح و قدرت حق، نه حق قدرت به اهداف خود برسند.
در انتخابات اخير مجلس ملي، بزرگترين و با سابقه ترين سازمان فلسطين، يعني الفتح شكست خورد و اين شكست البته موجب آن نخواهد شد كه فتح به كلي از صحنه خارج شود. بلكه به احتمال زياد موجب تجديدنظر در سياستها و رفتارهاي سياسي فتح و بازسازي تشكيلاتي آن به صورت يك حزب سياسي خواهد شد. فتح وارث نزديك به نيم قرن مبارزه در راه آرمان مردم فلسطين است. ياد و خاطره عمليات پيروزمندانهاي چون «نبرد كرامه» و رهبراني چون ابوعمار و ابوجهاد در ميان فلسطينيها همچنان زنده است. رهبران و مؤسسين فتح، اگر چه خود عموما مردماني با ايمان و مسلمان بودند، اگرچه شايد تركيب فرهنگي ـ ديني مردم فلسطين و تركيب نيروهاي فعال در درون سازمان آزادي بخش فلسطين، در دوران مبارزات مسلحانه، ايجاب ميكرد كه ساف حتي الامكان از توسل به مواضع اسلامي فاصله بگيرد تا بتواند همه نيروهاي فلسطيني، اعم از مسلمان، مسيحي، ماركسيست و غيره را در خود جاي دهد و نمايندگي كند.اما نتايج انتخابات اخير نشان داد که در مراحل استقرار يک نظام تامين نظر اکثريت يک جامعه و رعايت اصول هويتي آن اهميتي بيش از دوران مبارزه مي يابد.
حماس اگر چه به عنوان يك جنبش اسلامگرا اكثريت نمايندگان مجلس را به دست آورده است ولي اين پيروزي را تنها به خاطر شعارهاي ضد صهيونيستي و مواضع ايدئولوژيک خود کسب ننموده، صداقت و پاكي فعالان حماس در جلب حمايت مردم يکي از تاثير گذارترين عوامل بر نتايج انتخابات اخير فلسطين بود. متاسفانه برخي از كادرهاي فتح و ساف به شدت به ناپاكيها آلوده شدهاند و اين هم در دوران نبرد آزاديبخش فلسطينيان تاثيرات منفي بر جاي گذاشته بود و هم در دوران استقرار حاكميت فلسطيني در بخشي از سرزمينهاي اشغالي و تاسيس دولت خودگردان ، موجبات نارضايتي شديد مردم و اعتراضات جهاني را فراهم ساخته بود. تا آن جا كه پاكسازي نهادهاي اجرايي دولت خودگردان يك ضرورت اجتناب ناپذير شده بود.
انتخابات اخير و پيروزي حماس، بر سياستهاي دولت اسرائيل نيز اثر گذار خواهد بود. اولا ـ اين انتخابات و تحولات مربوط به آن از پيامدهاي مثبت توافقنامه اسلو ميان ساف و اسرائيل و انتقال رهبري از آوارگي در كشورهاي عربي به داخل سرزمينهاي اشغالي ميباشد. اسرائيل با تمام نارضايتيهايي كه از فرايند صلح دارد، راهي جز تن دادن به پيامدهاي آن، از جمله تأسيس دولت مستقل فلسطين در پيش رو ندارد.
يكي از موارد اختلاف ميان فلسطينيان و اسرائيل و مانع بر سر راه تأسيس دولت فلسطين، مسئله بيتالمقدس شرقي است. بيتالمقدس شرقي، از جمله سرزمينهايي است كه در جنگ 1967 به اشغال اسرائيل درآمد . فلسطينيان به حق مي خواهند بيتالمقدس شرقي را پايتخت خود قرار دهند، و تا امروز اسرائيل به شدت با اين حق مخالفت كرده است. حتي در انتخابات اخير اسرائيل، در ابتدا اعلام كرد كه به فلسطينيهاي ساكن بيتالمقدس شرقي اجازه شركت در انتخابات را نميدهد.
خوشبختانه با پافشاري محمود عباس، رئيس دولت فلسطين مبني بر اينکه در اين صورت انتخابات را برگزار نخواهد كرد، اسرائيل ناچار به موافقت با شركت فلسطينيهاي ساكن اين شهر در انتخابات مجلس شد ولي اعلام كرد به كانديداهاي حماس اجازه فعاليت انتخاباتي در اين شهر را نميدهد. حتي كانديداهاي حماس را كه وارد بيتالمقدس شده بودند بازداشت نمود. هرچند سرانجام با اعتراض ناظران بينالمللي تسليم شد و نامزدهاي انتخاباتي حماس را آزاد كرد.
به اين ترتيب انتخابات مجلس ملي و شركت حماس در انتخابات موجب عقب نشيني اسرائيل از سياستهايش گرديد. از طرف ديگر برگزاري انتخابات فلسطين در زماني صورت گرفت كه نخست وزير اسرائيل شارون، به شدت بيمار شده بود و دولت اسرائيل در وضعيت شكنندهاي قرار گرفته بود و نميتوانست در برابر فشارهاي بينالمللي مقاومت كند.
پيروزي حماس، موجب شده كه بسياري از دولتمردان اسرائيل سياست شارون در عدم همكاري كافي با محمود عباس را مورد نقد قرار دهند. آنها هم چنين به اين نكته پرداختند كه اگر دولت اسرائيل شرايط محمود عباس را در مورد شهركهاي يهودي نشين در كرانه غربي رود اردن و برداشتن ديوار حائل ميپذيرفت، موجب تقويت موضع وي ميشد و از پيروزي حماس جلوگيري ميكرد. آنها مسئوليت پيروزي حماس را نتيجه سياستهاي نادرست و تماميتخواهي دولت اسرائيل مي دانند.
در ژوئيه سال 2001 هنگامي كه كلينتون ياسر عرفات، رهبر فقيد فلسطينيان، را براي پذيرش شرايط اوليه پيشنهادي صلح تحت فشار قرار داد، عرفات كه واقعبينانه شرايط پيشنهادي را به نفع فلسطينيان نمي دانست پاسخي به اين مضمون به رئيس جمهور وقت آمريكا داد كه اگر آن چه را شما پيشنهاد ميكنيد من بپذيرم، حماس فردا بر سر قدرت خواهد آمد.
در واقع دولت شارون در حالي كه كمترين امتياز را به محمود عباس ميداد، در برابر فشار حماس مجبور شد، يك طرفه غزه را تخليه كند. پيروزي حماس تحقق پيشبيني ياسر عرفات بود كه اگر دولت اسرائيل و امريكا دست از زيادهطلبي برندارند، و در چارچوب قطعنامه 242 از تمام سرزمين هاي اشغالي در جنگ 1967 بدون قيد وشرط عقبنشيني نكنند، و دولت مستقل فلسطين را به رسميت نشناسند، روزي مجبور خواهند شد، نظيرعقب نشيني از غزه با فشار حماس و مقاومت مردم فلسطين به آن تن دهند.
اكنون فرايند صلح در خاورميانه به يك نقطه چرخش تاريخي خود رسيده است. دولت اسرائيل در آستانه يك تصميم تاريخي است: خروج كامل از غرب رودخانه اردن، برداشتن ديوار حائل و برچيدن شهرك هاي يهودينشين، و به رسميت شناختن دولت مستقل فلسطيني با پايتختي بيتالمقدس شرقي.
مبحث مهم ديگري که باقي مي ماند حق بازگشت تمامي آوارگان فلسطيني به سرزمين خود ميباشد. آوارگان دوران اوليه اشغال سرزمينها، در زمان تأسيس دولت اسرائيل و آوارگان جنگ 1967. به نظر ميرسد ، در مورد حق بازگشت گروه دوم آوارگان توافق وجود دارد. زيرا آنها به غزه و كرانه غرب رود اردن برميگردند که پيامدهاي سياسي و اقتصادي آن برعهده دولت فلسطين است. آنچه مهم است اجراي عدالت براي گروه اول آوارگاني است که سالهاست از محل زندگي خود رانده شده اند. شايد در صورت موافقت نمايندگان فلسطين و فشار جامعه جهاني اسرائيل در اين مورد نيز ناچار به پرداخت غرامت به اين گروه از آوارگان گردد.
آنچه در فلسطين رخ داد مي تواند سرمشق مناسبي براي مردم منطقه خاورميانه باشد، فلسطينيان با وجود مسائل و مشکلات فراواني که آنان را احاطه کرده است به هيچوجه و با هيچ بهانه اي اصول دموکراسي را ترک نکردند و دولت فلسطين نيز خردورزانه نتيجه انتخابات و شکست خود را پذيرفت. نسيم آزادي اين بار از سوي قبله اول مسلمين به سمت کشورهاي اسلامي مي وزد و دولتهاي اسلامي منطقه که اکثرا با روشهايي غير دموکراتيک به قدرت رسيده و يا آنرا حفظ مي کنند اينك بايد پاسخگوي ملتهايشان باشند که مي پرسند: “آيا انتخابات آزاد فقط براي فلسطينيان مناسب است؟”.
مردم فلسطين نيز اكنون بيش از هر زمان ديگري به آرمان خود داير بر تشكيل دولت مستقل فلسطين و تأسيس كشور فلسطيني نزديك شدهاند؛ و پيروز انتخابات مجلس ملي فلسطين در معرض يك آزمون تاريخي قرار گرفته است. حماس يك جنبش اسلامگرا است. برخي از جنبشهاي اسلامگراي سنتي يا محافظهكار، (نظير جبهه نجات الجزاير) دموكراسي را كفر ميدانند و آن را برنميتابند. اين گروه از اسلامگرايان، از طريق فرايند دموكراسي قدرت را به دست ميگيرند،اما در اولين گام ها تحت تاثير باورهاي متصلب و متحجرانه خود، با نفي تساهل و تسامح ، و با اعمال سياستهاي تمامتخواهانه، سرچشمههاي دموكراسي را ميخشكانند. اين نگرشها و اعمال سياستهاي برخاسته از آن، در مراحل بعدي به اعتبار و اقتدار حكومت سنتگرايان به شدت لطمه وارد ميسازد.
در مورد فلسطين، اگر حماس به مباني مردمسالاري وفادار نماند، نه تنها به اقتدارش لطمه وارد خواهد شد، بلكه فرايند رو به گسترش تأسيس كشور دولت مستقل فلسطيني به شدت دچار اختلال خواهد شد.
در شرايط كنوني، اگر چه حماس اكثريت كرسيهاي مجلس ملي را به دست آورده است اما منافع و مصالح مردم فلسطين ايجاب ميكند كه حماس با جلب همكاري ساير گروههاي فلسطيني با درايت و واقعبيني، به دور از انحصار طلبي، با شركت ساير گروههاي سياسي، دولت جديد را معرفي نمايدوبابهرهمندي از تمامي پتانسيل گروههاي فلسطيني، يك دولت قوي، واقعنگر، همزمان با التزام به قوانين بينالمللي، راه را بر سوء استفاده اسرائيل از اخلال در روند صلح ببندد و عقب نشيني اسرائيل از مناطق اشغال را تسريع نمايد.
نهضت آزادي ايران، ضمن تبريك به ملت فلسطين وجنبش حماس موفقيت آنان را در ادامه راهي كه در پيش رو دارند صميمانه خواستار است.
نهضت آزادي ايران
